Bank nie uniknie zapłaty 18 097,38 zł kredytobiorcom, sąd oddalił jego apelację

Wyrokiem z dnia 20 lutego 2025 r. Sąd Rejonowy Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie w sprawie z powództwa B. E. i R. E. przeciwko (...) Spółce akcyjnej w Ł. o zapłatę (sygn. akt III C 395/24):

I. zasądził od pozwanego Banku (...) Spółki akcyjnej w Ł. na rzecz powodów B. E. i R. E. kwotę 54.505,48 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi do dnia zapłaty od kwot:

- 18.097,38 zł od dnia 20 grudnia 2022 r.

- 25.490,69 zł od dnia 16 grudnia 2023 r.

- 10.917,41 zł od dnia 31 stycznia 2025 r.;

II. zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę 4.647 zł tytułem kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku.

Powyższe orzeczenie sąd rejonowy oparł na ustaleniach faktycznych oraz rozważaniach prawnych zawartych w pisemnym uzasadnieniu znajdującym się na k. 261-267 akt sprawy, które sąd drugiej instancji czyni integralną częścią swego rozstrzygnięcia.

Apelację od powyższego wyroku złożyła strona pozwana zaskarżając wyrok w części - co do pkt I. tiret pierwszy wyroku, tj. w zakresie zasądzenia od strony pozwanej Banku (...) S.A. w Ł. na rzecz powodów B. E. oraz R. E. kwoty 18.097,38 zł oraz co do pkt. II rozstrzygającego o kosztach procesu.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 499 k.c. w zw. z art. 498 § 1 i § 2 k.c. z uwagi na przyjęcie, że po dokonanym potrąceniu powodowi należne jest roszczenie w wysokości 18.097,38 zł (jako różnica pomiędzy wierzytelnością powodów w wysokości 86.098,84 zł oraz rzekomo należną po potrąceniu wierzytelnością banku w wysokości 68.001,46 zł) mimo iż rzekoma wierzytelność banku w wysokości 68.001,46 zł została ustalona przez powoda po potraceniu także odsetek, które na skutek retroaktywnego skutku potrąceniu winny ulec umorzeniu, a zatem wyrok zasądzający powyższą kwotę pozostaje w tym zakresie sprzeczny z prawem i ostać się nie może;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 410 § 1 i § 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c. polegające na zasądzeniu w pkt I. tiret jeden wyroku na rzecz powodów kwoty 18.097,38 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, a zatem zasądzenie na rzecz powodów nieistniejącej wierzytelności.

Wskazując na powyższe zarzuty apelujący wniósł o:

1. zmianę zaskarżonego wyroku Sądu Rejonowego Szczecin- Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie w zaskarżonej części poprzez oddalenie powództwa w części, tj. w zakresie kwoty 18.097,38 zł zasądzonej od pozwanego na rzecz powodów wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od tej kwoty;

2. zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu apelacji na karcie 279v.-283 pozwany rozwinął powyższe zarzuty.

W odpowiedzi na apelację pozwanego powodowie wnieśli o jej oddalenie w całości i zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kosztów postepowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych (k.303-304v. akt).

Sąd okręgowy zważył, co następuje.

Apelacja okazała się nieuzasadniona.

Tytułem wstępu należy wskazać, iż zgodnie z art. 378 § 1 k.p.c., sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. Sąd drugiej instancji jest sąd merytorycznym, a przyjęta koncepcja apelacji pełnej (cum beneficio novorum) nakłada na sąd drugiej instancji powinność merytorycznego rozpoznania sprawy po raz drugi, niezależnie od zarzutów apelacji oraz skontrolowania prawidłowości postępowania w pierwszej instancji, przy uwzględnieniu związania zarzutami naruszenia prawa procesowego przedstawionymi w apelacji (por. wyroki SN: z dnia 3 czerwca 2015 r., V CSK 550/14, z dnia 25 listopada 2015 r., IV CSK 55/15, z dnia 10 marca 2016 r., III CSK 183/15 i dnia 6 października 2016 r., III UK 270/15).

W przedmiotowej sprawie sąd odwoławczy po ponownym rozpoznaniu sprawy w postępowaniu apelacyjnym, wyrażającym się w ustaleniu stanu faktycznego sprawy i ocenie zasadności żądania pozwu na podstawie właściwych przepisów prawa materialnego doszedł do tożsamych, co sąd pierwszej instancji wniosków.

W pozwie powodowie domagali się od pozwanego zapłaty łącznie kwoty 45.731,61 zł, na którą składają się kwota 18.097,38 zł stanowiąca nienależne świadczenie spełnione na rzecz pozwanego w okresie od grudnia 2019 r. do listopada 2022 r. w wykonaniu nieważnej umowy (...) z dnia 12 kwietnia 2007 r.- wynikająca z różnicy pomiędzy kwotą objętą wezwaniem do zapłaty z dnia 8 grudnia 2022 r. a dokonanym potrąceniem oraz kwota 27.634,23 zł tytułem zwrotu wpłaconych na rzecz pozwanej kwot obejmujących wpłatę z dnia 23 listopada 2019 r. oraz wpłat z okresu 25 grudnia 2022 r. do 25 sierpnia 2023 r. (k. 5v. akt). Po rozszerzeniu powództwa pismem procesowym z dnia 15 stycznia 2025 r., powodowie domagali się zasądzenia na ich rzecz łącznie od pozwanego kwoty 54.505,48 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi do dnia zapłaty od następujących kwot: 18.097,38 zł od dnia 20 grudnia 2022 r., 25.490,69 zł od dnia 16 grudnia 2023 r. oraz 10.917,41 zł od 7. dnia przypadającego po dniu doręczenia pozwanemu niniejszego pisma do dnia zapłaty, precyzując na rozprawie w dniu 20 lutego 2025 r., że żądają ich od 31 stycznia 2025 r. (k. 252 akt).

W ocenie sądu okręgowego sąd pierwszej instancji w sposób prawidłowy w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy ustalił stan faktyczny sprawy i zastosował odpowiednie przepisy prawa materialnego.

Zarzut naruszenia art. 410 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c. okazał się niezasadny. Okolicznością istotną dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie było, iż wyrokiem z dnia 20 lipca 2022 roku wydanym w sprawie I C 942/20 Sąd Okręgowy w Szczecinie ustalił, że umowa kredytu nr (...) z dnia 12 kwietnia 2007 roku zawarta pomiędzy powodami a pozwanym jest nieważna i zasądził od pozwanego na rzecz powodów łącznie kwotę 50.000 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 28 lutego 2020 roku do dnia zapłaty oraz rozstrzygnął o kosztach postępowania. Apelację pozwanego banku od tego wyroku Sąd Apelacyjny w Szczecinie oddalił wyrokiem z dnia 12 października 2023 roku wydanym pod sygn. akt I ACa 1390/22.

Ustalenie nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu oznacza, że świadczenia obu stron spełnione w wykonaniu umowy są nienależne. W konsekwencji ustalenia nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z takiej umowy odpadła bowiem podstawa świadczeń spełnionych przez obie strony.

Sąd rejonowy słusznie poddał pod rozwagę, czy roszczenia dochodzone pozwem w niniejszej sprawie nie zostały objęte już powództwem wniesionym do Sądu Okręgowego w Szczecinie w sprawie o sygn. akt I C 942/20 (co do których zaistniał stan powagi rzeczy osądzonej), a także czy nie zostały one umorzone przez potrącenie, w tym czy nie były przedmiotem zarzutów potrącenia zgłoszonych w sprawie I C 2185/22, które to zarzuty doprowadziły do oddalenia przez Sąd Okręgowy w Szczecinie zgłoszonego w tej sprawie powództwa banku o zwrot kapitału kredytu wobec ustalenia przez ten sąd, że na skutek dokonanego przez powodów potrącenia wierzytelność banku uległa umorzeniu.

Analiza akt sprawy doprowadziła również sąd okręgowy do wniosku, że roszczenia zgłoszone przez powodów w niniejszym postępowaniu nie były przedmiotem postepowań w sprawach I C 942/20 i I C 2185/22 prowadzonych przed Sądem Okręgowym w Szczecinie i nie były przedmiotem potrącenia. Sąd pierwszej instancji ustalił jak przebiegały kolejne czynności podejmowane przez strony mające na celu dochodzenie wzajemnych roszczeń wynikających z wykonania nieważnej umowy kredytu i w sposób jasny i czytelny dał temu wyraz w treści uzasadnienia. Sąd okręgowy podziela te ustalenia sądu rejonowego w całej rozciągłości nie widząc potrzeby ich ponownego przytaczania.

W rezultacie przeprowadzonej analizy sąd rejonowy doszedł do prawidłowych wniosków, iż powodowie posiadają wobec pozwanego niezaspokojone do tej pory, nie objęte składanymi przez nich oświadczeniami o potrąceniu, wyrażonymi w pismach z dnia 8 grudnia 2022 r. i 20 grudnia 2022 r., ani nie zasądzone wyrokiem Sądu Okręgowego w Szczecinie w sprawie I C 942/20, wierzytelności o zapłatę kwoty 10.917,71 zł, z której w niniejszej sprawie domagali się jedynie 10.917,41 zł oraz kwoty 18.097,38 zł i kwoty 25.490,69 zł.

Na etapie postępowania apelacyjnego pozwany kwestionował część dochodzonego przez powodów roszczenia w zakresie kwoty 18.097,38 zł stojąc na stanowisku, iż powodowie błędnie przyjęli, że przysługuje im wobec pozwanego roszczenie z tytułu skapitalizowanych odsetek i w związku z tym w sposób nieprawidłowy dokonali jego potrącenia. Pozwany zarzucił, że wyliczona przez powoda kwota 18.097,38 zł została przez powodów ustalona jako różnica pomiędzy roszczeniem powoda przedstawionym do potrącenia (niesłusznie według pozwanego uwzględniającym umorzone na skutek potrącenia odsetki) a udostępnionym powodom kapitałem.

W ocenie sądu okręgowego argumentacja strony pozwanej nie jest prawidłowa. Trudności w zrozumieniu istoty sprawy ujawnione po stronie pozwanej być może wynikały z faktu, iż roszczenie powodów o zwrot świadczenia nienależnego wynikającego z wykonania przez nich uznanej za nieważną umowy kredytu nr (...) zostało rozdrobnione. Istota rozdrobnienia roszczeń polega na tym, że powód nie dochodzi całego roszczenia wynikającego z konkretnego stosunku materialnoprawnego, mimo że całe roszczenie jest wymagalne, lecz albo dochodzi tylko jego części, albo dochodzi go w częściach w kilku sprawach. Sprawy te są wówczas samodzielne do tego stopnia, że wyłączony jest zarzut litispendencji, a skutki prawomocności materialnej rozciągają się jedynie na część roszczenia objętego konkretną sprawą, nie powstaje więc sytuacja rei iudicatae w odniesieniu do pozostałych części roszczenia przeniesionych do innych spraw. Rozdrobnienie jest zatem przeciwieństwem kumulacji przedmiotowej (wyrok Sądu Najwyższego z 4 października 1966 r., II PR 123/66, OSNC 1967, Nr 12, poz. 219, z glosą aprobującą J. Krajewskiego, OSP 1968, Nr 5, poz. 85; uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z 5 lipca 1995 r., III CZP 81/85, OSNC 1995, Nr 11, poz. 159).

W niniejszej sprawie powodowie dochodzą jedynie części przysługującego im względem pozwanego roszczenia. W piśmie procesowym z dnia 15 stycznia 2025 r. zawierającym zmianę powództwa powodowie uściślili, że dochodzona kwota 18.097,38 zł stanowi nienależne świadczenie spełnione na rzecz pozwanego w okresie od grudnia 2019 r. do listopada 2022 r. w wykonaniu nieważnej umowy (...) z dnia 12 kwietnia 2007 r. Jednocześnie powodowie wskazali, że dotychczas spełnione na rzecz pozwanego kwoty odpowiadają kwocie wskazanej przez pozwanego w załączniku do sprzeciwu (k.157-158 akt). Pozwany wskazał tam, że powodowie dokonali spłaty w łącznej kwocie 410.766,36 zł, co odpowiada sumie kwot 238.259,16 zł- przedstawionej do potrącenia w piśmie z dnia 8 grudnia 2022 r., 50.000 zł - kwocie dochodzonej pozwem (Sąd Okręgowy w Szczecinie, sygn. akt I C 942/20), kwocie 86.098,94 zł - sumie wpłat dokonanych w okresie grudzień 2019- listopad 2022, kwocie 25.490,69 zł - sumie dokonanych wpłat w okresie grudzień 2022- sierpień 2023 oraz kwocie 10.917,41 zł - stanowiącej różnicę pomiędzy zawezwaniem do próby ugodowej, a kwotą wskazaną w zaświadczeniu z dnia 3 grudnia 2019 r. Twierdzenia powodów znajdują potwierdzenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie nie było zatem roszczenie odsetkowe powodów w kwocie 48.739,35 zł stanowiące ustawowe odsetki za opóźnienie od kwoty 238.259,16 zł od dnia 28 lutego 2020 r. do dnia 29 listopada 2022 r., przedstawione do potrącenia z wierzytelnością pozwanego w oświadczeniu powodów z dnia 8 grudnia 2022 r. Powodowie w niniejszym postępowaniu sądowym nie dochodzili zapłaty tej należności odsetkowej.

Zważyć należy, że taki sposób dochodzenia roszczeń przez kredytobiorców, jak w sprawie niniejszej, jest dopuszczalny i powszechnie stosowany. Ma on oparcie w tzw. teorii dwóch kondykcji, która zakłada, że na rzecz każdej ze stron powstaje roszczenie z tytułu nienależnego świadczenia, przy czym roszczenia obu stron należy traktować oddzielnie. Roszczenia te są w pełni autonomiczne: kredytodawca ma roszczenie o zwrot kwoty przekazanego kredytu, a kredytobiorca – o zwrot świadczeń spełnionych na rzecz banku w wykonaniu umowy kredytu (zob. uchwała pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 2024 r. III CZP 25/22).

Nie jest zatem tak jak sugeruje to pozwany, że wzajemne roszczenia kredytobiorców i banku należy rozliczyć uwzględniając saldo między stronami, a więc roszczenie tylko tej strony, która pozostaje wzbogacona, po rozliczeniu wszystkich roszczeń stron. Przeciwko stosowaniu tej metody przemawia konstrukcja procesu cywilnego opartego na zasadach kontradyktoryjności i dyspozycyjności. Artykuł 321 § 1 k.p.c. wprost wyklucza, by sąd wyrokował co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem, lub zasądzał ponad żądanie. Nie jest zatem możliwe uwzględnianie roszczeń niezgłoszonych w procesowo określony sposób, a wydanie co do nich rozstrzygnięcia nie podlegałoby ochronnemu działaniu normy art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. Przedmiotem procesu jest objęte treścią pozwu roszczenie procesowe, tj. skierowane do sądu żądanie wydania orzeczenia oznaczonej treści, na określonej podstawie faktycznej. Sąd orzeka o przedmiocie sporu, tak jak go określił powód i nie może orzec o czym innym niż domagał się powód, w tym nie może orzec na innej podstawie faktycznej niż podana przez powoda (vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 2015 r. IV CSK 368/14). Gdyby zatem sąd orzekł na innej podstawie faktycznej niż wskazana przez powoda, orzekłby ponad żądanie. Jeszcze raz podkreślić należy, że przedmiotem żądania powodów w niniejszej sprawie jest zwrot kwoty 18.097,38 zł tytułem nienależnego świadczenia spełnionego na rzecz pozwanego w okresie od grudnia 2019 r. do listopada 2022 r. w wykonaniu nieważnej umowy (...) z dnia 12 kwietnia 2007 r., nie zaś roszczenie odsetkowe od kwoty 238.259,16 zł od dnia 28 lutego 2020 r. do dnia 29 listopada 2022 r., przedstawione do potrącenia z wierzytelnością pozwanego w oświadczeniu powodów z dnia 8 grudnia 2022 r. Sprawa niniejsza nie stanowi natomiast okazji do dokonania wzajemnych rozliczeń stron z wszelkich możliwych podstaw faktycznych i prawnych.

Z powyższych względów sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie mógł orzekać o zasadności roszczenia odsetkowego powodów w kwocie 48.739,35 zł przedstawionego do potrącenia z wierzytelnością pozwanego w oświadczeniu powodów z dnia 8 grudnia 2022 r. Badanie oświadczeń o potrąceniu z dnia 8 grudnia 2022 r. i 20 grudnia 2022 r. ograniczało się w sprawie jedynie do oceny, czy na skutek ich złożenia nie doszło do umorzenia wierzytelności powodów objętych niniejszym powództwem. Jak wskazano wyżej i co szczegółowo opisał w uzasadnieniu wyroku sąd rejonowy, na skutek złożenia oświadczeń o potrąceniu nie doszło do umorzenia wierzytelności powodów o zwrot kwoty dochodzonej w pozwie w wysokości 18.097,38 zł wynikającej z nienależenie spełnionych na rzecz pozwanego świadczeń w okresie od grudnia 2019 do listopada 2022 r. w wykonaniu nieważnej umowy kredytu nr (...). Jednocześnie pozwany nie wykazał, aby w inny sposób uczynił zadość uzasadnionemu roszczeniu powodów w tej części. Pozwany mógł w tym zakresie złożyć też własne oświadczenie o potrąceniu kwoty, która jego zdaniem się nie umorzyła. Takiego oświadczenia pozwany jednak nie złożył. Stąd uznać należało, że sąd rejonowy w sposób właściwy zasądził od pozwanego na rzecz powodów całość dochodzonego przez niech w niniejszej sprawie roszczenia, w tym kwestionowaną na etapie apelacji kwotę 18.097,38 zł.

Jak słusznie zauważyła też strona powodowa w odpowiedzi na apelację, jeżeli bank uważa, że dokonane przez powodów potrącenie z dnia 8 grudnia 2022 r. jest nieskuteczne w zakresie kwoty 48.739,35 zł tytułem skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie i jego wierzytelność tytułem zwrotu wypłaconego powodom kapitału nie uległa umorzeniu w tej części, to przysługuje mu względem powodów własne roszczenie o zapłatę tej kwoty. Pozwany w istocie dochodził tej kwoty wytaczając przeciwko powodom powództwo w sprawie prowadzonej przed Sądem Okręgowym w Szczecinie o sygn. akt I C 2185/22. W sprawie tej wyrokiem z dnia 29 listopada 2024 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie umorzył postępowanie w zakresie żądania zapłaty kwoty 139.612,38 zł tytułem zwrotu bezpodstawnego wzbogacenia w postaci korzystania przez pozwanych z kapitału udostępnionego im na podstawie umowy kredytu oraz oddalił powództwo w pozostałym zakresie. Sąd uznał, że żądanie banku zapłaty kwoty 354.999,97 zł tytułem zwrotu przez kredytobiorców kwoty kapitału kredytu udostępnionego im na podstawie nieważnej umowy nie może być uwzględnione z uwagi na fakt, iż pozwani dokonali skutecznego potrącenia ich wierzytelności wobec banku z tytułu zwrotu kwot uiszczonych przez nich na rzecz banku w związku z uiszczaniem rat na podstawie nieważnej umowy z wierzytelnością banku o zwrot kwoty kapitału. Na skutek dokonanego przez pozwanych potrącenia wierzytelność banku w kwocie 354.999,97 zł wygasła w całości. Sąd rozważył w sprawie I C 2185/22 zasadność naliczenia przez kredytobiorców odsetek za opóźnienie od niezwróconych przez bank w wyznaczonym terminie rat kredytu.

Na chwilę orzekania przez sąd odwoławczy w niniejszej sprawie orzeczenie Sądu Okręgowego w Szczecinie w sprawie I C 2185/22 nie było prawomocne. W ocenie sądu okręgowego nie stoi to jednak na przeszkodzie zasądzeniu żądanych w rozpoznawanej sprawie kwot. Gdyby bowiem okazało się, że sąd drugiej instancji rozpoznający apelację złożoną przez bank w sprawie I C 2185/22 uzna argumentację banku za zasadną i stwierdzi, że odsetki od kwoty 238.259,16 zł zostały jednak skapitalizowane i potrącone przez kredytobiorców nieprawidłowo, to zasądzi tę kwotę na rzecz banku jako część roszczenia banku o zwrot udostępnionego powodom kapitału. Podkreślić należy, że nie jest to to samo roszczenie, co roszczenie dochodzone w niniejszej sprawie przez powodów z tytułu zwrotu zapłaconych rat. Jak trafnie wyjaśnił Sąd Najwyższy w ww. uchwale z dnia 25 kwietnia 2024 r. III CZP 25/22 zobowiązanie kredytobiorcy do zwrotu bankowi kwoty wypłaconej jako kwota kredytu oraz zobowiązanie banku do zwrotu świadczeń otrzymanych tytułem spłaty tego kredytu wynikają z różnych zdarzeń prawnych. W pierwszym przypadku chodzi o wypłatę kwoty błędnie uważanej za należną z tytułu umowy, która okazała się niewiążąca, w drugim natomiast o poszczególne zachowania w postaci spłat kwot błędnie uważanych za należne tytułem spłat tego kredytu. Zdarzenia te następują w różnym czasie, przy czym wypłata kredytu może być (i bardzo często jest) zdarzeniem jednorazowym, natomiast spłata poszczególnych rat następuje później, zwykle w regularnych odstępach czasu. Łącznikiem między tymi zdarzeniami jest wspólne źródło w postaci umowy kredytu uznanej następnie za niewiążącą (nieważną), sprawiające, że strony uważały spełnienie świadczeń za należyte wykonanie zobowiązania. Mimo istnienia takiego łącznika nie można uznać odrębnych, często bardzo odległych od siebie czasowo, zdarzeń za jedno. Tego rodzaju wniosek mógłby prowadzić do paradoksalnego rezultatu, w którym, przez „połączenie” odrębnych zdarzeń faktycznych i zbiorcze potraktowanie ich konsekwencji, umowa wywoływałaby skutki mimo uznania jej za niewiążącą (nieważną).

Uznanie, że wypłata kredytu i spłata poszczególnych rat były odrębnymi zdarzeniami prawnymi, musi prowadzić do wniosku, iż każde z nich prowadzi do powstania niezależnych roszczeń z tytułu nienależnego świadczenia, mimo że świadczenia te były przeciwstawne (wzajemne) i jednorodzajowe, a także miały źródło w zdarzeniach prawnych tożsamych rodzajowo (nienależnym świadczeniu).

W ocenie sądu okręgowego powyższe prowadzi do wniosku, że nie istnieje niebezpieczeństwo, że pozwanemu zostanie zamknięta droga do dochodzenia na drodze sądowej jego roszczeń o zwrot kapitału w wyniku rozliczenia uznanej za nieważną umowy kredytu nr (...) w jakiejkolwiek części. W niniejszej sprawie sąd badał bowiem jedynie istnienie roszczenia powodów co do kwot konkretnie wskazanych w pozwie, które nie były przedmiotem żadnego potrącenia ani też nie były przedmiotem rozpoznania innego sądu.

Jedynie na marginesie sąd okręgowy wskazuje, że zarzut naruszenia art. 499 k.c. w zw. z art. 498 § 1 i 2 k.c. i jego uzasadnienie zawarte w apelacji jest niezgodne z przyjętą w orzecznictwie wykładnią tego przepisu.

Zgodnie z art. 498 §1 k.c. gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelnością drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym. Jak wynika z powyższego przepisu dopiero wówczas, kiedy obie wierzytelności są wymagalne, jest możliwe ich potrącenie, albowiem wówczas dopiero zachodzi stan „potrącalności”. Wszelkie odmienne interpretacje sprzeczne są z jednoznaczną treścią powyższego przepisu. Zgodnie natomiast z treścią art. 499 k.c. potrącenia dokonywa się przez oświadczenie złożone drugiej stronie. Oświadczenie ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe. Z przepisu powyższego powód wywodził, że skoro doszło do potrącenia wzajemnych wierzytelności, to pozwani utracili prawo do odsetek ustawowych za opóźnienie, których mogliby żądać za okres pomiędzy postawieniem swojej wierzytelności w stan wymagalności a złożeniem oświadczenia o potrąceniu. Z twierdzeniami powyższymi sąd okręgowy się nie zgadza.

Niewątpliwym jest, że konsumenci mogą skutecznie domagać się zapłaty odsetek od nienależnego świadczenia spełnionego na rzecz banku od daty postawienia swego roszczenia w stan wymagalności. Myli się natomiast pozwany twierdząc, że skutki złożenia oświadczenia o potrąceniu są takie, iż konsumenci z mocą wsteczną sięgającą daty wezwania przez nich banku do zapłaty, utracili prawo do żądania odsetek, skutek ten błędnie wywodząc z art. 499 k.c. Istotne w niniejszej sprawie jest, że wymagalność roszczenia kredytobiorców nie powodowała automatycznie powstania stanu potrącalności wierzytelności banku. Roszczenie o zwrot świadczenia nienależnego jest roszczeniem bezterminowym, co oznacza, że jego wymagalność następuje po wezwaniu wierzyciela do spełnienia świadczenia. Przyjęcie odmiennego poglądu prowadziłoby do sytuacji, w której konsument szukający ochrony swoich interesów naruszonych nieuczciwymi praktykami przedsiębiorcy zostałby pozbawiony prawa do ustawowych odsetek za opóźnienie, wyłącznie ze względu na bierność banku, który utrudniałby egzekwowanie przez konsumenta jego uprawnień. Bank nie byłby zniechęcony do stosowania nieuczciwych warunków w umowach kredytu zawieranych z konsumentami, kiedy wiedziałby, że na skutek jego własnej bierności konsumentowi nie przysługują odsetki ustawowe za opóźnienie, pomimo postawienia przez konsumenta w stan wymagalności swojego roszczenia i próby ochrony swoich interesów przy jednoczesnej pasywnej postawie banku.

Powyższemu nie przeczą przytoczone przez powoda w apelacji rozważania Sądu Najwyższego zawarte wyroku z dnia 3 kwietnia 2014 r., V CSK 242/13. W pierwszej kolejności wskazać należy, ze cytowane orzeczenie wydane zostało na bazie odmiennego niż w niniejszej sprawie stanu faktycznego, w którym wymagalność roszczenia nie była uzależniona od wezwania do zapłaty. Nawet jednak w tym judykacie Sąd Najwyższy wskazał jednoznacznie iż „oświadczenie o potrąceniu, które zostanie złożone drugiej stronie, ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe (art. 499 k.c.). Potrącenie staje się możliwe wówczas, gdy powstaje tzw. stan potrącalności, tj. w dacie, w której ziszczają się przesłanki pozytywne potrącenia określone w art. 498 § 1 k.c. przy jednoczesnym braku przesłanek negatywnych potrącenia, w tym określonych w art. 505 k.c. Z tą bowiem chwilą jeden z wzajemnych wierzycieli nabywa uprawnienie do dokonania czynności potrącenia, a skutki wykonania tego uprawnienia cofają się do chwili powstania stanu potrącalności. Innymi słowy, w razie późniejszego, niż w chwili powstania stanu potrącalności, złożenia oświadczenia o potrąceniu, z mocy prawa następują takie skutki prawne, jakby oświadczenie o potrąceniu zostało złożone przez uprawnionego do tego wierzyciela w chwili powstania stanu potrącalności (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 2003 r., III CK 152/02, nie publ.). Umorzenie wierzytelności będących przedmiotem potrącenia powoduje wygaśnięcie praw akcesoryjnych wobec tych wierzytelności. Od chwili wystąpienia retroaktywnego skutku wynikającego z art. 498 § 2 w zw. z art. 499 k.c., tj. od dnia powstania stanu potrącalności, za niebyłe uznać należy te skutki prawne, które wynikały z założenia istnienia wierzytelności, następnie umorzonych wskutek potrącenia. Dotyczy to w szczególności naliczanych odsetek za opóźnienie lub zwłokę za okres po dniu powstania stanu potrącalności od tej części każdej z wierzytelności wzajemnych, które uległy z tą chwilą umorzeniu. Skutek ten nie dotyczy jedynie tych odsetek od obu umorzonych wierzytelności należnych do chwili powstaniu stanu potrącalności.”

Wyjaśnić należy, że ów „stan potrącalności” to niewątpliwie stan opisany w art. 498 § 1 k.c., tj. taki, w którym obie wierzytelności są wymagalne. Nie budzi więc żadnej wątpliwości, że odsetki należą się konsumentowi za okres od dnia postawienia w stan wymagalności jego własnej wierzytelności co najmniej do dnia postawienia w stan wymagalności roszczenia banku.

Podsumowując powyższe rozważania sąd okręgowy zauważa również, że zaaprobowanie przedstawionych przez pozwanego wywodów prowadziłaby do nieakceptowalnego z punktu widzenia zasad współżycia społecznego oraz celów dyrektywy 93/13 skutków. Mianowicie prowadziłaby do sytuacji, w której konsumenci celem realizacji swych słusznych roszczeń musieliby pozywać bank i przez wiele lat oczekiwać na rozstrzygnięcie sądu. W tym czasie bank bezzasadnie negując ich roszczenia, a częstokroć celowo przedłużając postępowanie odwlekałby datę, w której zmuszony byłby spełnić świadczenia na rzecz konsumentów. Jednocześnie wywoływana przez niego zwłoka działałaby na jego korzyść, albowiem następnie bank twierdziłby, że mimo wieloletniego okresu wymagalności roszczenia skierowanego przeciwko niemu, odsetki konsumentowi i tak się nie należą. Bank byłby zatem promowany za swe nierzetelne, nielojalne i godzące w prawa konsumenta zachowania poprzez zwolnienie go z konieczności uiszczenia odsetek (czy poprzez zapłatę, czy na skutek potrącenia). Przyznanie takiej korzyści przedsiębiorcom, którzy skorzystali z nieuczciwych warunków, byłoby zaś sprzeczne z koniecznością zachowania odstraszającego skutku zakazu stosowania takich warunków przewidzianego w dyrektywie 93/13.

Powyższe stanowisko zostało także przedstawione pozwanemu przez Sąd Okręgowy w Szczecinie w uzasadnieniu wyroku w sprawie I C 2185/22.

Nie znajdując zatem żadnych podstaw do zmiany wyroku sądu pierwszej instancji, sąd okręgowy, w oparciu o art. 385 k.p.c. oddalił apelację pozwanego, o czym orzekł w punkcie I sentencji wyroku.

W punkcie II. sąd okręgowy orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego stosownie do reguły odpowiedzialności za wynik procesu (art. 98 § 1 i 3 k.p.c.). Strona powodowa wygrała postępowanie przed sądem drugiej instancji w całości, a zatem koszty te należało zasądzić od pozwanego na rzecz powodów w kwocie 1.800 zł (wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie). Kwota ta stanowiła koszt wynagrodzenia pełnomocnika powodów ustalonego w oparciu o § 2 pkt 5 w zw. § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie. Orzeczenie o odsetkach od zasądzonych kosztów postępowania przed sądem drugiej instancji oparto na treści 98 § 1

1 k.p.c.

sędzia Monika Rabiega

(...)

1. (...)

2. (...)

3. (...)