Pożyczkodawca dostanie od pozwanej 844 zł, resztę żądania sąd oddalił

Wyrokiem z dnia 22 października 2024 r. Sąd Rejonowy w Świnoujściu w sprawie z powództwa (...) S.A. w W. przeciwko A. P. o zapłatę (sygn. akt I C 503/24):

1. oddalił powództwo;

2. zasądził od powódki na rzecz pozwanej kwotę 917 zł tytułem zwrotu kosztów procesu z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Sąd rejonowy oparł powyższe orzeczenie na ustaleniach faktycznych i prawnych, przedstawionych w pisemnym uzasadnieniu wyroku, na k. 58 - 64 akt sprawy.

Apelację od powyższego rozstrzygnięcia wniosła powódka, zaskarżając wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi apelująca zarzuciła:

I. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na rozstrzygniecie, tj.:

1. art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 2.5. umowy i art. 353

1 k.c. w zw. z art. 720 k.c. i oddalenie powództwa, podczas gdy zgodnie z warunkami umowy na początku powódka ma prawo do żądania zwrotu kwoty z tytułu pożyczki, a w dalszej części odsetek, zatem sąd oddalając powództwo postąpił wbrew warunkom zawartej umowy oraz roszczeniu powoda nie zasądzając zwrotu udzielonego kapitału;

2. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez ocenę rażąco błędną, oczywiście sprzeczną z treścią materiału dowodowego, nieodpowiadającą zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego polegającą na pominięciu faktu, że pozwany nie spłacił udzielonego kapitału, a pozew wyraźnie wskazywał, że roszczenie powoda to kwota niespłaconego kapitału, odsetek i opłaty poza tym roszczenie powoda nie obejmowało kosztów pozaodsetkowych;

3. art. 327 § 1 k.p.c. poprzez nie wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, obejmującej ustalenie faktów, które sąd uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej;

4. art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art 359 § 1 k.c. w zw. z pkt 1.2. umowy w zw. z symulacją poprzez błędne, oczywiście sprzeczne z treścią materiału dowodowego przyjęcie, że powódce nie należą się odsetki umowne w pełnej wysokości, podczas gdy odsetki umowne wynikają z czynności prawnej, tj. zawartej umowy pożyczki, która została wypowiedziana z winy strony pozwanej;

5. art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z załączonymi uzasadnieniami do wyroków z postępowania toczącego się w oparciu o weksel z których treści wynikało, że powodowi należy się zwrot kapitału, odsetek i opłaty przygotowawczej;

II. naruszenie przepisów prawa materialnego, w szczególności:

6. art. 720 § 1 k.c. poprzez brak zasądzenia zwrotu pożyczki do wysokości kwoty nominalnej, pomimo zobowiązania umownego pozwanego do zwrotu rzeczonej kwoty.

W oparciu o powyższe, apelująca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie powództwa, wraz z odsetkami maksymalnymi za opóźnienie od dnia 15.05.2024 r. do dnia zapłaty oraz zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki kosztów postępowania, a w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, za obie instancje; ewentualnie uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na apelację, pozwana wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie od powódki na jej rzecz kosztów postępowania apelacyjnego, według norm przepisanych, z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

Sąd okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja powódki okazała się częściowo zasadna i w tym zakresie skutkowała zmianą zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Wstępnie zauważyć należało, że niniejszą sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym, a sąd okręgowy w postępowaniu apelacyjnym nie przeprowadził postępowania dowodowego. Ustawodawca w takiej sytuacji w art. 505

13 § 2 k.p.c. przewidział, że jeżeli sąd drugiej instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego, uzasadnienie wyroku powinno zawierać jedynie wyjaśnienie podstawy prawnej orzeczenia z przytoczeniem przepisów prawa.

Sąd okręgowy, rozpoznając sprawę na skutek apelacji powódki, po ponownej analizie zgromadzonego materiału dowodowego oraz podniesionych zarzutów apelacyjnych, uznał ustalenia faktyczne poczynione przez sąd rejonowy za zasadniczo prawidłowe i znajdujące oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym. W związku z tym, sąd okręgowy przyjął ustalenia faktyczne sądu rejonowego, za własne, czyniąc je integralną częścią niniejszego uzasadnienia.

Jednocześnie sąd okręgowy stwierdził, że wyciągnięte przez sąd rejonowy z ustaleń faktycznych wnioski były błędne, wobec czego zaskarżone rozstrzygnięcie wymagało modyfikacji.

Podstawę prawną żądania pozwu stanowił przepis art. 720 § 1 k.c., zgodnie z którym przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej wartości.

Sąd okręgowy podzielił stanowisko sądu rejonowego w zakresie stwierdzenia, że wcześniejsze prawomocne wyroki – wyrok Sądu Rejonowego w Świnoujściu z dnia 16 grudnia 2021 r. (sygn. akt I C 450/21) oraz wyrok Sądu Okręgowego w Szczecinie z sygn. akt II Ca 220/22 – mają w stosunku do obecnego żądania charakter prejudycjalny w rozumieniu art. 365 § 1 k.p.c.

Zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Z prawomocnością orzeczenia sądu wiąże się powaga rzeczy osądzonej (art. 366 k.p.c.) co do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a nadto między tymi samymi stronami. Sąd rozpoznając między stronami nowy spór musi przyjmować, że dana kwestia kształtuje się tak, jak przyjęto w prawomocnym wyroku. W kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się ta sama kwestia, nie może być ponownie badana. Związanie orzeczeniem oznacza wszak zakaz dokonywania ustaleń sprzecznych z uprzednio osądzoną kwestią, a nawet niedopuszczalność prowadzenia w tym zakresie postępowania dowodowego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 kwietnia 2018 r., III UK 53/17).

Prawomocność orzeczenia sądu jest podstawą jego mocy wiążącej, która charakteryzuje się tym, że nikt nie może negować faktu istnienia orzeczenia i jego określonej treści. Przepis ten wyraża również tzw. pozytywny aspekt prawomocności materialnej orzeczenia sądowego przejawiający się w jego mocy wiążącej jako określonego przymiotu prawnego rozstrzygnięcia zawartego w treści orzeczenia. Skutek materialno-prawny prawomocnego orzeczenia oznacza, że prawomocne orzeczenie odpowiada rzeczywistemu stanowi prawnemu, potwierdza go i czyni go niewątpliwym. Jeśli zatem dane zagadnienie prawne zostało prawomocnie rozstrzygnięte w pierwszym procesie, stanowi kwestię wstępną (prejudycjalną) w innym procesie, w którym dochodzone jest inne żądanie. Związanie prawomocnym wyrokiem oznacza, że sąd obowiązany jest uznać, iż kwestia prawna, która była już przedmiotem rozstrzygnięcia w innej sprawie, a która ma znaczenie prejudycjalne w sprawie przez niego rozpoznawanej, kształtuje się tak, jak przyjęto w prawomocnym wcześniejszym wyroku i w późniejszym procesie kwestia ta nie może być już ponownie badana (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 maja 2003 r., I CKN 263/01, M. Prawn. 2015, nr 2, s. 85).

W konsekwencji, sąd okręgowy podzielił stanowisko sądu rejonowego, iż za abuzywne i niewiążące konsumenta należy uznać postanowienia umowy nakładające obowiązek zapłaty prowizji w wysokości 6.521 zł oraz opłaty za usługę (...) w kwocie 1.100 zł. Wskazane koszty pozaodsetkowe były rażąco wygórowane, nieuzasadnione rzeczywistymi kosztami pożyczkodawcy i stanowiły próbę obejścia przepisów o odsetkach maksymalnych, a tym samym były nieważne na podstawie art. 58 § 1 i 3 k.c. w zw. z art. 359 § 2

1 k.c. Nie były one świadczeniami głównymi w rozumieniu art. 385

1 § 1 k.c., a ich postanowienia nie zostały uzgodnione indywidualnie. Ze względu na sposób zawarcia umowy oczywistym było, że strony przyjęły wzorzec stosowany przez pożyczkodawcę w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Postanowienia te kształtowały prawa i obowiązki pozwanej w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jej interesy.

Kwestia ta nie była zresztą przedmiotem sporu, gdyż na kanwie rozpatrywanej sprawy powódka nie domagała się zasądzenia kwot wynikających z uznanych za nieważne postanowień umowy. W niniejszym postępowaniu powódka żądała od pozwanej zapłaty kwoty 2.370 zł tytułem zwrotu niespłaconego kapitału, należnych odsetek oraz opłaty przygotowawczej wynikających z umowy nr (...) zawartej w dniu 18 lutego 2020 r.

Sąd rejonowy oddalił powództwo w całości, uznając, iż powód nie wykazał wysokości dochodzonego roszczenia. W szczególności powód nie wyjaśnił, w jaki sposób ustalił kwotę 2.370 zł ani według jakich zasad dokonywał zaliczenia wpłat pozwanej na kapitał i odsetki. Przedłożona przez powoda symulacja zadłużenia miała charakter jednostronny i nieweryfikowalny, nie uwzględniała bowiem rzeczywistych wpłat dokonywanych przez pozwaną. Stanowisko to w pełni podzielił sąd odwoławczy. Zgodnie z art. 6 k.c. oraz art. 232 k.p.c. to na powodzie spoczywał ciężar wykazania zarówno istnienia, jak i precyzyjnej wysokości dochodzonego roszczenia. Powód nie przedstawił rzetelnego i przejrzystego rozliczenia wpłat pozwanej ani należnych odsetek umownych, nie wykazał, jaka część kapitału pożyczki pozostała niespłacona, ani w jaki sposób naliczane były odsetki – w szczególności po zaliczeniu dokonanych spłat na kapitał, zgodnie z postanowieniami pkt 2.3–2.7 umowy. Co więcej, z harmonogramu oraz symulacji zadłużenia przedłożonych przez powoda (k. 11) wynika, że już po pierwszej wpłacie dokonanej w dniu 13 marca 2020 r. w kwocie 520 zł (k. 10) doszło do nadpłaty w stosunku do wysokości raty wynikającej z przyjętej przez powoda symulacji (249,89 zł), przy czym nadpłata ta narastała w kolejnych miesiącach. W konsekwencji struktura dochodzonej należności pozostała niejasna, wewnętrznie sprzeczna i nieweryfikowalna, co uniemożliwiało jej merytoryczną ocenę przez sąd.

Jednakże, pomimo powyższych ustaleń, nie sposób podzielić stanowiska sądu rejonowego, zgodnie z którym powództwo w całości nie zostało wykazane co do wysokości. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwalał bowiem na ustalenie istnienia oraz zakresu części dochodzonego roszczenia, a tym samym brak było podstaw do przyjęcia, iż powód nie udźwignął ciężaru dowodu w całości.

Z zebranego materiału dowodowego jednoznacznie wynikało bowiem, że pozwana w wyniku zawartej umowy pożyczki otrzymała od powoda kwotę 7.750 zł oraz była zobowiązana do poniesienia opłaty przygotowawczej w wysokości 129 zł, co łącznie daje kwotę 7.879 zł. Okoliczności te nie były sporne i wynikały wprost z treści umowy pożyczki (k. 5-8 verte), karty rozliczeniowej (k. 10) oraz ustaleń Sądu Rejonowego w Świnoujściu poczynionych w sprawie o sygn. akt I C 450/21 oraz ustaleń Sądu Okręgowego w Szczecinie w sprawie o sygn. akt II Ca 220/22 (k. 18-22 verte; 23-26 verte).

Z uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego w Świnoujściu z dnia 16 grudnia 2021 r. (sygn. akt I C 450/21) wynikało, iż pozwana była zobowiązana do zapłaty na rzecz powódki łącznie kwoty 7.879 zł, w tym 7.750 zł tytułem kapitału pożyczki oraz 129 zł tytułem opłaty przygotowawczej, wraz z należnymi odsetkami umownymi. Z ustaleń tego sądu wynikało również, że wezwanie do zapłaty okazało się nieskuteczne, gdyż po usunięciu klauzul abuzywnych wypowiedzenie umowy pożyczki było przedwczesne i w rezultacie niewywołujące skutku prawnego. Analogiczne ustalenia zawarto w uzasadnieniu wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie (sygn. akt II Ca 220/22).

W ocenie sądu okręgowego niewątpliwie pozwana dokonała spłat na łączną kwotę 7.035 zł, co potwierdza zarówno zestawienie wpłat (k. 10), jak i ustalenia poczynione w prawomocnie zakończonym postępowaniu prowadzonym przed Sądem Rejonowym w Świnoujściu pod sygn. akt I C 450/21 oraz przed Sądem Okręgowym w Szczecinie (k. 18-22 verte; 23-26 verte). Twierdzenia powódki, jakoby pozwana do chwili obecnej uiściła na poczet przedmiotowej umowy pożyczki kwotę 6.755 zł, a nie 7.035 zł, nie znajdują żadnego oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym. Powódka wywodziła wskazaną różnicę z rzekomych wpłat w wysokości 280 zł dokonywanych przez pozwaną na bliżej nieokreślone „usługi dodatkowe”, jednakże nie wykazała, jakie konkretnie usługi miałyby być w ten sposób opłacane ani z jakich postanowień umownych miałby wynikać obowiązek ich ponoszenia. Powyższe twierdzenia nie zostały poparte żadnym wiarygodnym dowodem, a obowiązek ich udowodnienia – zgodnie z art. 6 k.c. oraz art. 232 k.p.c. – spoczywał na powódce. W konsekwencji, sąd okręgowy nie znalazł podstaw do przyjęcia, aby wskazana przez powódkę kwota wpłat była niższa.

W konsekwencji należało przyjąć, że pozwana była zobowiązana do zwrotu co najmniej pożyczonego kapitału wraz z opłatą przygotowawczą, w łącznej wysokości 7.879 zł, które – w przeciwieństwie do prowizji oraz opłaty za (...) – nie zostały uznane za postanowienia abuzywne. Skoro zaś pozwana do tego czasu uiściła na rzecz powoda kwotę 7.035 zł, to bezsporne pozostaje, iż niespłacona część zobowiązania wynosiła co najmniej 844 zł. W tym zakresie sąd okręgowy, odmiennie niż sąd rejonowy, uznał, że roszczenie powoda było częściowo zasadne i podlegało uwzględnieniu na podstawie art. 720 § 1 k.c.

Od wskazanej należności przysługiwały odsetki. Z treści umowy pożyczki wynikało, że termin jej spłaty upływał w dniu 27 lutego 2023 r., a zatem co do zasady odsetki mogły być naliczane od tej daty. Sąd okręgowy uwzględnił jednak, że w pozwie powódka domagała się zasądzenia odsetek dopiero od dnia 15 maja 2024 r. Mając na względzie zasadę orzekania w granicach żądania, wyrażoną w art. 321 § 1 k.p.c., sąd nie był uprawniony do przyznania odsetek za wcześniejszy okres, wobec czego orzekł o nich zgodnie z żądaniem pozwu.

W konsekwencji, sąd okręgowy na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżone orzeczenie w punkcie I. w ten sposób, że zasądził pozwanej na rzecz powódki kwotę 844 zł wraz z umownymi odsetkami w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie liczonymi od dnia 15 maja 2024 r. do dnia zapłaty i w pozostałym zakresie powództwo oddalił, o czym orzekł w punkcie 1 lit. a sentencji wyroku.

W związku ze zmianą rozstrzygnięcia, modyfikacji podlegało również rozstrzygnięcie w zakresie kosztów postępowania przed sądem I instancji, o których należało orzec w oparciu o art. 100 k.p.c.

Po zmianie rozstrzygnięcia powódka wygrała sprawę w 36%, a pozwana w 64%. Koszty poniesione przez powódkę w pierwszej instancji wyniosły łącznie 1.117 zł (tj. 200 zł opłaty sądowej od pozwu; 17 zł opłaty skarbowej od pełnomocnictwa oraz 900 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika, ustalonego zgodnie z § 2 pkt 3 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności w sprawie opłat za czynności radców prawnych). W zakresie odpowiadającym wygranej powódki, kwota kosztów procesu jej należna wynosi 402,12 zł (1.117 zł x 36%). Koszty poniesione przez pozwaną wyniosły łącznie 917 zł (17 zł opłaty skarbowej od pełnomocnictwa oraz 900 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika, ustalonego j.w.). W zakresie odpowiadającym jej wygranej, pozwana może domagać się od powódki zwrotu kwoty 586,88 zł (917 zł x 64%).

Po wzajemnym skompensowaniu roszczeń z tytułu kosztów procesu, powódka powinna zwrócić pozwanej kwotę 184,76 zł. Tak argumentując sąd okręgowy zmienił zaskarżony wyrok w punkcie II., o czym orzekł w punkcie 1 lit. b) sentencji wyroku.

W pozostałym zakresie apelacja powódki, na podstawie art. 385 k.p.c. podlegała oddaleniu jako niezasadna, o czym orzeczono jak w punkcie 2. wyroku.

O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono w punkcie 3. sentencji na podstawie art. 100 k.p.c.

Powódka wygrała postępowanie apelacyjne w 36%, pozwana w 64%. Powódka poniosła w postępowaniu apelacyjnym koszty w wysokości 650 zł (w tym 200 zł tytułem opłaty od apelacji oraz 450 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika, ustalonego zgodnie z § 2 pkt 3 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia), natomiast pozwana poniosła koszty w wysokości 450 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika, ustalonego j.w. Przy przyjęciu zasady stosunkowego rozdzielenia kosztów procesu, powódce należał się zwrot kwoty 234 zł (36% z 650 zł), zaś pozwanej kwoty 288 zł (64% z 450 zł). Po wzajemnym potrąceniu należnych kosztów, powódka zobowiązana jest zwrócić pozwanej kwotę 54 zł tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.

Orzeczenie o odsetkach od zasądzonych kosztów postępowania oparto na treści 98 § 1

1 k.p.c.

sędzia Monika Rabiega

(...)

1. (...)

2. (...)

3. (...)