Sąd zmienił podział majątku, uczestniczka zapłaci wnioskodawcy 438 420,94 zł w ratach

Postanowieniem z dnia 7 lutego 2025 r. Sąd Rejonowy Szczecin – Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie po rozpoznaniu sprawy z wniosku M. H. przy udziale E. H. o podział majątku wspólnego (sygnatura akt I Ns 6/21):

I. zamknął rozprawę;

II. ustalił, iż w skład majątku wspólnego wnioskodawcy i uczestniczki wchodzi:

a. lokal mieszkalny w S. przy ulicy (...), dla którego prowadzona jest księga wieczysta nr (...) - o wartości 510.000 zł;

b. samochód osobowy F. (...), rok 2008, nr rej. (...) o wartości 15.300 zł;

c. samochód osobowy O. (...), rocznik 2010, nr rej. (...) o wartości 14.600 zł;

d. kontener gastronomiczny wraz z wyposażeniem o wartości 1.000 zł;

III. ustalił, iż wnioskodawca poczynił nakłady z majątku osobistego na majątek wspólny w kwocie 340.000 zł;

IV. ustalił, iż uczestniczka poczyniła nakłady z majątku osobistego na majątek wspólny w kwocie 36.720 zł;

V. ustalił, iż wnioskodawca spłacił wspólne długi z majątku osobistego na majątek wspólny w kwocie 9.375,69 zł;

VI. ustalił, iż wnioskodawca pobrał z majątku wspólnego dochody w kwocie 163.430,02 zł;

VII. dokonał podziału majątku wspólnego wnioskodawcy i uczestniczki w ten sposób, iż:

1) składniki majątkowe opisane w punkcie II litera a/ i c/ postanowienia przyznał na wyłączną własność uczestniczki;

2) składniki majątkowe opisane w punkcie II litera b/ i d/ postanowienia przyznał na wyłączną własność wnioskodawcy;

VIII. tytułem spłaty oraz rozliczenia kwot opisanych w punktach od III do VI postanowienia zasądził od uczestniczki na rzecz wnioskodawcy kwotę 328.762,83 zł, płatną w terminie 6 miesięcy licząc od dnia uprawomocnienia się orzeczenia wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w przypadku opóźnienia w płatności;

IX. oddalił wnioski stron w pozostałym zakresie;

X. nakazał pobrać od wnioskodawcy na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego Szczecin – Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie kwotę 11.030,45 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych;

XI. nakazał pobrać od uczestniczki na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego Szczecin – Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie kwotę 11.030,45 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych;

XII. koszty postępowania wnioskodawczyni i uczestnik ponoszą we własnym zakresie.

Sąd rejonowy oparł powyższe orzeczenie na następujących ustaleniach faktycznych i rozważaniach prawnych zawartych w uzasadnieniu postanowienia.

Apelację od powyższego postanowienia wywiodła uczestniczka, która zaskarżając je w zakresie punktów IV, VI, VIII i IX, zarzuciła sądowi pierwszej instancji:

a) naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. poprzez ocenę wiarygodności materiału dowodowego w tym zeznań uczestniczki (przesłuchanie z dnia 26 listopada 2024 r. 55:58 – 1:19:41 protokołu) i świadka E. W. (przesłuchanie z dnia 26 listopada 2024 r. 2:35 -18:53 protokołu) w sposób dowolny i bez wszechstronnego rozważenia zebranych dowodów, co skutkowało błędem w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, poprzez błędne przyjęcie, iż uczestniczka poczyniła nakłady z majątku osobistego na majątek wspólny w kwocie 36.720 zł, gdy w rzeczywistości jej nakład z majątku osobistego na majątek wspólny w zakresie nabycia mieszkania, powinien być ustalony na poziomie 1/3 wartości lokalu przy ul. (...) w S. ustalonej przez sąd tj. 170.000 zł,

b) naruszenie art. 327 § 1 pkt 1 k.p.c. poprzez zaniechanie w uzasadnieniu odniesienia się do dowodów na których sąd oparł swoje rozstrzygnięcie i zaniechanie wskazania przyczyn dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej,

c) naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. poprzez niewłaściwe uwzględnienie dokumentów księgowych (sprawozdań finansowych- PIT) w zakresie ustaleń dochodów z firmy, w szczególności w zakresie dochodów z firmy za 2021 r.,

d) błąd w ustaleniach faktycznych w zakresie obliczenia kwoty wskazanej w pkt VI orzeczenia tj. pobranych przez wnioskodawcę dochodów z majątku wspólnego (dochodów z firmy), przez błędne zsumowanie przedmiotowych dochodów i kwoty przynależnej w tym zakresie dla uczestniczki, w tym błędne wskazanie dochodu, który przynależy uczestniczce za rok 2021 na kwotę 14.211,51 zł, gdy w rzeczywistości winna być to kwota 43.972,82 zł, a łączna suma dochodów wnioskodawcy pobranych z majątku wspólnego winna być ustalona na poziomie 256.049,66 zł,

e) błąd w ustaleniach faktycznych w zakresie przyjętej kwoty średniego wynagrodzenia GUS za rok 2023 r., przy obliczaniu pobranych przez wnioskodawcę dochodów z majątku wspólnego - w postanowieniu wskazano kwotę 7544,98 zł, gdy zgodnie z obwieszczeniem GUS jest to kwota 7155,48 zł (https://stat.gov.pl/sygnalne/komunikaty-i-obwieszczenia/ lista-komunikatow-i-obwieszczen/komunikat-w-sprawie-przecietnegowynagrodzenia-w gospodarce-narodowej- w-2023 -roku.273.11.html ),

f) naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. przez brak wszechstronnego rozważenia zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i błędne przyjęcie, że sytuacja majątkowa uczestniczki umożliwia jej dokonanie przez nią spłaty kwoty 328.726,83 zł w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, w sytuacji, gdy możliwości finansowe uczestniczki nie są na tyle wysokie, aby mogła uzyskać powyższą kwotę w tak krótkim terminie, a nadto sytuacja rodzinna uczestniczki przede wszystkim fakt, iż pełni bezpośrednią pieczę nad wspólnym małoletnim dzieckiem stron, które zamieszkuje z nią w mieszkaniu stanowiącym przedmiot współwłasności znamionuje, iż spłata dla wnioskodawcy winna być rozłożona na raty na okres 5 lat ewentualnie spłata na rzecz uczestniczki winna być odroczona w czasie na okres 12 miesięcy, licząc od dnia uprawomocnienia się orzeczenia,

g) naruszenie art. 212 § 3 k.c. poprzez oznaczenie terminu zapłaty kwoty 328.726,83 zł tytułem spłaty od uczestniczki na rzecz wnioskodawcy na okres 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, w sytuacji, gdy stosunkowo krótki termin spłaty wyznaczony przez sąd godzi w interes ekonomiczny uczestniczki, która osobiście nie dysponuje wystarczającymi środkami, co może prowadzić do nadmiernego obciążenia finansowego i negatywnych konsekwencji dla jej sytuacji majątkowej.

Wskazując na powyższe zarzuty uczestnika wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia w następującym zakresie: pkt IV przez ustalenie, iż uczestniczka poczyniła nakłady z majątku osobistego na majątek wspólny w kwocie 170.000 zł; pkt VI przez ustalenie, iż wnioskodawca pobrał z majątku wspólnego dochody w kwocie 256.049,66 zł; pkt VIII poprzez zasądzenie tytułem spłaty i rozliczenia kwot opisanych w pkt od III do VI postanowienia od uczestniczki na rzecz wnioskodawcy kwoty 215.813,02 zł, płatnej w 5 ratach po 43.162,60 zł w terminie 5 lat poczynając od uprawomocnienia się orzeczenia, z terminem płatności każdej raty do dnia 31 grudnia każdego roku z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w przypadku opóźnienia w płatności każdej z rat, ewentualnie odroczenie spłaty na 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w przypadku opóźnienia w płatności. Jednocześnie wniosła o zasądzenie od wnioskodawcy kosztów postępowania za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu apelacji k. 883v – 888 akt uczestniczka rozwinęła szerzej postawione wyżej zarzuty oraz wniosła jak na wstępie.

Apelację od postanowienia sądu rejonowego wywiódł też wnioskodawca, który zaskarżając je w zakresie pkt VI, VIII i IX, zarzucił sądowi pierwszej instancji naruszenie:

a) art. 33 pkt 1 k.r.o. oraz art. 55

1 k.c. poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, iż rozpoczęcie jednoosobowej działalności gospodarczej po zawarciu małżeństwa bezwzględnie determinuje, iż przedsiębiorstwo takie wchodzi w skład majątku wspólnego małżonków, podczas gdy prawidłowa wykładnia winna uwzględniać moment powstania składników materialnych i niematerialnych, które tworzyły przedsiębiorstwo przed zawarciem związku małżeńskiego pod inną formą prawną (spółka cywilna), które zachowały swoją tożsamość po przekształceniu w jednoosobową działalność gospodarczą na skutek zmiany przepisów prawa powszechnie obowiązujących;

b) art. 207 k.c. w zw. z art. 53 i art. 54 k.c. poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że dochód z przedsiębiorstwa wnioskodawcy po ustaniu ustawowej wspólności majątkowej stanowi pożytek i podlega rozliczeniu, podczas gdy dochód uzyskiwany przez współwłaściciela przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 55

1 k.c. dzięki jego osobistej pracy, nie jest równoznaczny z pożytkami i innymi przychodami z tego przedsiębiorstwa, podlegającymi rozliczeniu w postępowaniu działowym;

c) art. 5 k.c. poprzez jego niezastosowanie i udzielenie uczestniczce ochrony roszczenia o rozliczenie pożytków przedsiębiorstwa po ustaniu ustawowej wspólności majątkowej stron, podczas gdy uczestniczka w żaden sposób nie przyczyniła się do wykreowania dochodu, w przeciwieństwie do wnioskodawcy, którego praca stanowiła kluczowi czynnik do osiągania rentowności i dochodu, przez co roszczenie uczestniczki jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego;

d) art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dokonanie dowolnej oceny dowodu w postaci opinii biegłego M. G. oraz opinii uzupełniających, w sposób sprzeczny z zasadami logiki i doświadczenia życiowego poprzez uznanie za wiarygodne wyliczenia biegłego w zakresie uzyskanego dochodu netto przez wnioskodawcę po ustaniu wspólności majątkowej, podczas gdy biegły nie uwzględnił ciężarów publicznoprawnych wnioskodawcy, w tym w postaci składek na ubezpieczenie zdrowotne, co miało wpływ na błędne ustalenie przez sąd dochodów wnioskodawcy na zawyżonym poziomie oraz uznanie za wiarygodne wyliczenia biegłego w zakresie wynagrodzenia wnioskodawcy w związku z zarządzaniem i pracą we własnym punkcie gastronomicznym, podczas gdy nie uwzględniono, że wykonywał pracę w ponadwymiarowym czasie pracy odpowiadający prawie dwóm etatom (pod względem czasu), co miało wpływ na zaniżenie wynagrodzenia dla wnioskodawcy jako kierownika lokalu gastronomicznego;

e) art. 233 § § k.p.c. poprzez dokonanie dowolnej oceny zeznań wnioskodawcy i E. F., J. P., A. H., D. H., w sposób sprzeczny z zasadami logiki i doświadczenia życiowego poprzez brak ich wszechstronnego rozważenia, w wyniku czego sąd błędnie ustalił, iż uczestniczka była zaangażowana w prowadzenie przedsiębiorstwa wnioskodawcy, podczas gdy zeznania wnioskodawcy i ww. świadków temu zaprzeczają

f) art. 233 § 1 k.p.c. i art. 229 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego i nieuwzględnienie przy ustalaniu stanu faktycznego dokumentu w postaci listy transakcji załączonego do pisma z dnia 26 listopada 2024 r., a nadto pominięcie przez sąd faktu, iż uczestniczka nie kwestionowała spłat pożyczki przez wnioskodawcę wykazanych listą transakcji, co miało wpływ na brak przyjęcia, iż wnioskodawca dokonał spłaty rat wspólnej pożyczki w łącznej wysokości 67.013,96 zł, podczas gdy sąd ustalił tą kwotę na wysokość 9.375,69 zł.

Wskazując na powyższe zarzuty wnioskodawca wniósł o zmianę postanowienia sądu pierwszej instancji przez ustalenie w pkt V., że spłacił wspólne długi z majątku osobistego w kwocie 67.013,96 zł, uchylenie pkt VI oraz zmianę pkt VIII przez zasądzenie spłaty w kwocie 439.296,97 zł na jego rzecz, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sądowi pierwszej instancji sprawy do ponownego rozpoznania. Ponadto wniósł o zasądzenie od uczestniczki na rzecz wnioskodawcy kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W ramach uzupełniającego postępowania dowodowego apelujący wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z zestawienia dochodów w celu wykazania dochodów wnioskodawcy w okresie od 1 grudnia 2020 r. do 31 lipca 2024 r. z uwzględnieniem wszystkich kosztów i innych ciężarów prowadzenia działalności gospodarczej.

W uzasadnieniu apelacji k. 892v. – 896 akt wnioskodawca rozwinął wyżej postawione zarzuty oraz wniósł jak na wstępie

Uczestniczka w odpowiedzi wniosła o oddalenie apelacji wnioskodawcy i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wedle norm przepisanych (k. 909 – 911 akt).

Z kolei wnioskodawca wniósł w odpowiedzi o oddalenie apelacji uczestniczki w całości i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego wedle norm przepisanych (k. 913 – 914 akt).

Sąd okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja wnioskodawcy skutkowała częściową zmianą zaskarżonego rozstrzygnięcia, zaś apelacja uczestniczki w całości podlegała oddaleniu.

Przed jednak przystąpieniem przez sąd drugiej instancji do merytorycznego rozpoznania środków zaskarżenia wywiedzionych przez strony wyjaśnić trzeba, że analiza postanowienia sądu pierwszej instancji skutkowała ujawnieniem oczywistej omyłki zawartej w jego sentencji skutkującej koniecznością jej sprostowania, jako że zgodnie z art. 350 § 1 k.p.c., sąd może z urzędu sprostować w wyroku niedokładności, błędy pisarskie albo rachunkowe lub inne oczywiste omyłki. Jeśli sprawa toczy się przed sądem drugiej instancji, sąd może z urzędu sprostować orzeczenie sądu pierwszej instancji (art. 350 § 3 k.p.c.). Sprostowanie w trybie art. 350 § 1 k.p.c. prowadzi do przywrócenia w treści orzeczenia - bez potrzeby uruchamiania nadzoru judykacyjnego - rzeczywistej woli składu sądzącego. Sprostować można oczywistą omyłkę sporządzającego orzeczenie oraz uwidocznioną w osnowie tego dokumentu. Wady orzeczenia charakteryzować musi cecha oczywistości, która stanowi granice dopuszczalności sprostowania (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 2005 r., II CK 718/05 i dnia 31 stycznia 2007 r., II CSK 314/06).

Zważając na powyższe sąd odwoławczy dostrzegł, iż w sentencji postanowienia błędnie w opisie wchodzącego w skład majątku wspólnego lokalu mieszkalnego przy ul. (...) w S. nie wskazano numeru lokalu mieszkalnego „(...)”, co wynika wprost z prowadzonej dla ww. odrębnego lokalu mieszkalnego księgi wieczystej nr (...). W związku z tym sprostowano punkt II.a. postanowienia Sądu Rejonowego Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie z dnia 7 lutego 2025r. sygnatura akt I Ns 6/21 w ten sposób, że po słowach „lokal mieszkalny” dopisano zwrot „nr (...)”, o czym na mocy art. 350 § 3 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. orzeczono z urzędu w punkcie 1. sentencji postanowienia.

Przechodząc z kolei do meritum sprawy zauważyć należało, że zgodnie z art. 378 § 1 k.p.c. mającym z mocy przepisu art. 13 § 2 k.p.c. odpowiednie zastosowanie w postępowaniu nieprocesowym, sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. Przyjęta koncepcja apelacji pełnej nakłada na sąd drugiej instancji powinność merytorycznego rozpoznania sprawy po raz drugi i skontrolowania prawidłowości postępowania pierwszoinstancyjnego, przy uwzględnieniu, jednakże jego związania zarzutami naruszenia prawa procesowego zawartymi w apelacji (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 3 czerwca 2015 r., V CSK 550/14, z dnia 25 listopada 2015 r., IV CSK 55/15, z dnia 10 marca 2016 r., III CSK 183/15 i dnia 6 października 2016 r., III UK 270/15). Przy czym kontrola ta odbywa się wyłącznie w takim zakresie, w jakim orzeczenie sądu zostało zaskarżone przez któregokolwiek z uczestników (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 21 maja 2014 r., II CZ 8/14).

Realizując powyższy obowiązek i bacząc na zakres zaskarżenia wyznaczony apelacjami wnioskodawcy oraz uczestniczki sąd okręgowy dla usystematyzowania wywodu wskazuje, iż na etapie postępowania apelacyjnego niespornie pozostawało, że w skład majątku wspólnego wchodziły lokal mieszkalny w S. przy ul. (...) (Kw nr (...)), samochód osobowy F. (...) nr rej. (...), samochód osobowy O. (...) nr rej. (...) i kontener gastronomiczny wraz z wyposażeniem, o ustalonych w punkcie II. sentencji postanowienia wartościach, co do których żadna ze stron nie kwestionowała ich prawidłowości.

Żaden z byłych małżonków nie zakwestionował również przyjętego przez sąd pierwszej instancji sposób podziału w/w składników majątkowych, a sąd okręgowy pomimo modyfikacji rozstrzygnięcia w zakresie wysokości zasądzonej tytułem rozliczenia spłaty – o czym będzie szerzej mowa w dalszej części uzasadnienia – orzeczenie sądu pierwszej instancji w tej części pozostawił w dotychczasowym brzmieniu. Jeśli bowiem nieruchomości nie da się podzielić, w myśl art. 212 § 2 k.c. może zostać przyznana stosownie do okoliczności jednemu ze współwłaścicieli z obowiązkiem spłaty pozostałych albo sprzedana stosownie do przepisów kodeksu postępowania cywilnego, przy tym konkretny sposób podziału zależy od woli stron (por. postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 2012 r., II CSK 187/12).

Nie ulega wątpliwości, iż uczestnicy dążyli do podziału wspólnego lokalu mieszkalnego formułując ostatecznie wspólne stanowisko, w jaki sposób ma to nastąpić. Uczestniczka konsekwentnie deklarowała wolę przejęcia w/w nieruchomości na własność z obowiązkiem spłaty i ostatecznie temu wnioskowi wnioskodawca się nie sprzeciwiał. Uczestniczka wyraziła wolę przejęcia nieruchomości na swoją rzecz także w sytuacji uwzględnienia apelacji wnioskodawcy i zasądzenia od niej spłaty w wysokości żądanej przez wnioskodawcę w apelacji, czemu dała wyraz na rozprawie apelacyjnej. Niewątpliwie do tego wniosku pomimo znacznej spłaty zasądzonej od uczestniczki oraz niedysponowania przez nią środkami na spłatę, należało się przychylić, gdyż zniesienie współwłasności przez sąd powinno nastąpić w sposób, który umożliwia wydanie dającego się wytłumaczyć racjonalnie orzeczenia, wskazującego na obiektywnie dbanie o interesy prawne współwłaścicieli (tak Sąd Najwyższy w postanowieniach z dnia 4 sierpnia 1999 r., II CKN 549/98, z dnia 18 lipca 2000 r., IV CKN 1202/00 i dnia 4 marca 2015 r., IV CSK 407/14). Przyjęty przez sąd pierwszej instancji sposób podziału jawił się jako słuszny, gdyż uczestniczka realizuje w mieszkaniu przy ul. (...) w S. swoje potrzeby mieszkaniowe wraz z synem. Z kolei wnioskodawca przez większość czasu zamieszkuje w mieszkaniu swoich rodziców i tak realizuje swoje potrzeby mieszkaniowe, gdyż przebywają oni na stałe za granicą. Wskazywana przez wnioskodawcę przeszkoda w zakresie dalszego korzystania przez niego z lokalu wynikająca z kilkumiesięcznego pobytu jego rodziców w kraju, co do zasady możliwości tej żadną miarą nie niweczyła. Przy tym sam wnioskodawca na rozprawie zgodził się na przyznanie nieruchomości wspólnej uczestniczki, o ile okres oczekiwania na spłatę nie będzie dłuższy niż 2 lata, co sąd drugiej instancji ostatecznie w swoim rozstrzygnięciu uwzględnił.

Określając sposób zniesienia współwłasności sąd winien rozważyć, czy w razie przyznania rzeczy danemu współwłaścicielowi z obowiązkiem spłaty, posiada on realne możliwości jej uiszczenia (tak postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2023 r., I CSK 3322/22). Sąd wziął pod uwagę, że uczestniczka deklaruje oszczędności jedynie w kwocie 40.000 zł oraz możliwość poczynienia oszczędności w wysokości 70.000 zł rocznie. Niemniej jednak sąd wziął także pod uwagę, iż postępowanie w niniejszej sprawie trwa już przeszło cztery lata, a uczestniczka od początku deklarowała chęć przejęcia lokalu oraz spłaty wnioskodawcy. Miała zatem czas, aby przygotować się do tego finansowo. Nie uszło też uwadze sądu, że także od początku postępowania uczestniczka deklarowała, że może otrzymać pomoc w spłacie od swej rodziny, dopiero zaś po wydaniu orzeczenia przez sąd pierwszej instancji, w istocie w swej apelacji, zaprezentowała się jako osoba, która nie jest w s tanie zgromadzić jednorazowo kwoty niezbędnej do spłaty. Taką zmianę stanowiska sąd okręgowy uznał jednak za emanację strategii procesowej obliczonej na możliwość uzyskania wieloletnich nieoprocentowanych rat. Kwestia rat omówiona zostanie w dalszej części uzasadnienia.

Reasumując, wobec zgodnego stanowiska uczestników w tym zakresie, sąd nie znalazł podstaw do zmiany rozstrzygnięcia w zakresie przyznania lokalu na własność uczestniczce.

W zakresie szeregu roszczeń ubocznych jakie zgłosili w toku postępowania tak wnioskodawca, jak i uczestniczka, mieć należało na uwadze, że na etapie postępowania przed sądem drugiej instancji niekwestionowane było, że wnioskodawca na nabycie lokalu przy ul. (...) w S. poczynił nakład z majątku osobistego o zwaloryzowanej jego wartości 340.000 zł, co ustalił sąd rejonowy w punkcie III. sentencji postanowienia. Wbrew jednak oczekiwaniom uczestniczki nie było podstaw ku temu, aby uwzględnić jej żądanie rozliczenia nakładu na zakup lokalu ponad ustaloną przez sąd rejonowy kwotę 36.720 zł.

W kontekście stanowiska zaprezentowanego przez uczestniczkę w apelacji uwypuklenia wymaga, że z uwagi na wynikającą z art. 45 § 1 k.r.o. i art. 567 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 618 k.p.c. i 688 k.p.c. zasadę orzekania o zwrocie wydatków i nakładów z majątku osobistego na majątek wspólny na wniosek oraz dyspozycję art. 187 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., to małżonek domagający się zwrotu takich nakładów zobowiązany jest dokładnie określić te żądania (vide postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 27 stycznia 1970 r., III CRN 527/69, z dnia 16 października 1997 r., II CKN 395/97, z dnia 4 kwietnia 2012 r. I CSK 323/11). Nadto roszczenie takie musi zostać wykazane zgodnie z art. 6 k.c. i art. 232 k.p.c., albowiem choć na gruncie art. 684 k.p.c. w zw. z art. 567 § 3 k.p.c. w przypadku dokonywania podziału majątku wspólnego, to rzeczą sądu jest ustalenie z urzędu co wchodzi w skład majątku wspólnego oraz jego wartość, to jednak roszczenie rozliczenia nakładów oraz wydatków ma charakter ściśle procesowy i sąd nie ustala z urzędu faktu poczynienia ewentualnych nakładów czy wydatków i ich wartości. W tym zakresie inicjatywa dowodowa należy do stron (vide postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 października 1997 r., III CKN 395/97).

Analiza akt niniejszej sprawy wskazywała, że uczestniczka początkowo (do 7 października 2024r.) utrzymywała, że część ceny sprzedaży za lokal przy ul. (...) w S. stanowiącej zgodnie z umową z dnia 24 października 2000 r. kwotę 150.000 zł (akt notarialny rep. A nr (...) k. 13 akt), pokryta została w zakresie kwoty 50.000 zł ze środków jakie uzyskała ze sprzedaży należącego do jej majątku osobistego lokalu mieszkalnego przy ul. (...) w S. (k. 52 akt). Takie stanowisko uczestniczka prezentowała zarówno w odpowiedzi na wniosek z dnia 25 stycznia 2021 r. podkreślając, że pozostała kwota 100.000 zł przeznaczona za zapłatę ceny sprzedaży pochodziła ze wspólnych środków (k. 52 akt) i w swoich zeznaniach złożonych na rozprawie dnia 28 kwietnia 2022 r. (k. 327 – 328 akt). Dopiero w piśmie uczestniczki z dnia 7 października 2024r. r. pojawiło się po raz pierwszy stwierdzenie, jakoby miała ona na zakup mieszkania środki pieniężne otrzymać od rodziców w ramach darowizny (k. 766), a była to niewątpliwie reakcja na fakt, że wnioskodawca odnalazł dokumenty z których wynikało, że nie było możliwe, z uwagi na następstwo zdarzeń, aby na zakup wspólnego lokalu uczestniczka przeznaczyła środki ze sprzedaży swojego mieszkania. Dokumenty te wnioskodawca złożył do sądu wraz z pismem z dnia 3 października 2024 r., wskazując że uczestniczka lokal przy ul (...) w S. sprzedała dnia 13 grudnia 2000 r. na co wskazuje wydruk z księgi wieczystej nr (...) (k. 752 – 764 akt), a więc po 2 miesiącach od zapłaty ceny sprzedaży za lokal przy ul. (...). Niewątpliwie te właśnie dokumenty skłoniły uczestniczkę do zmiany prezentowanej przez nią wersji zdarzeń.

Podkreślenia wymaga, że skoro przedmioty lokal małżonkowie nabyli w trakcie trwania wspólności majątkowej małżeńskiej, to w świetle art. 31 k.r.o. należało domniemywać jego nabycie z majątku wspólnego. Uczestniczka czyniła zaś błędne z gruntu założenie, że to wnioskodawca powinien wykazać, że lokal w części został zakupiony z majątku wspólnego, w przeciwnym bowiem razie za wykazaną uznać należy jej tezę o poczynieniu przez nią nakładu. Tymczasem to uczestniczka, chcąc skutecznie obalić domniemanie wynikające z art. 31 k.ro. powinna wykazać, iż ten składnik majątkowy zalicza się do jej majątku osobistego lub został nabyty za środki z jej majątku osobistego, a za taki uznaje się w szczególności przedmiot majątkowy nabyty przez darowiznę (art. 33 pkt 2 k.r.o.). Co istotne, samo jedynie twierdzenie strony nie jest dowodem (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 listopada 2001 r., I PKN 660/00) i na potwierdzenie swoich twierdzeń strona winna zaoferować dowody potwierdzające jej stanowisko, a jeżeli tego nie czyni, to zgodnie z art. 232 k.p.c. i art. 6 k.c. musi ponieść tego negatywne konsekwencje procesowe w postaci uznania jej twierdzeń za niewykazane.

Taka sytuacja miała miejsce w rozpatrywanej sprawie, albowiem sąd pierwszej instancji mając na uwadze całokształt zaoferowanego na potrzeby postępowania materiału dowodowego nie dał wiary twierdzeniom uczestniczki co do źródła pochodzenia środków pieniężnych na nabycie mieszkania przy ul. (...) w S. w zakresie kwoty 50.000 zł przyjmując tym samym zgodnie z domniemaniem zawartym w art. 31 k.r.o., że środki na ten cel pochodziły z majątku wspólnego małżonków.

W istocie bowiem uczestniczka oczekiwała, że tak istotne ustalenia faktyczne w sprawie obalające domniemanie z art. 31 k.r.o. sąd ma poczynić wyłącznie w oparciu o jej twierdzenia (zmienne w toku postępowania) i zeznania jej ojca E. W., który wskazywał, że otrzymała ona na ten cel darowiznę od niego (k. 767 akt). Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, sąd pierwszej instancji tym twierdzeniom nie dał wiary, a uczestniczka nie zgadzając się z sądem nie zdołała skutecznie oceny tej podważyć. W świetle art. 233 § 1 k.p.c. dokonana przez sąd ocena materiału dowodowego musi się ostać nawet wtedy, gdy w równym stopniu na podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne. Tylko, gdy brak logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub, gdy wnioskowanie sądu meriti wykracza poza schematy logiki formalnej albo wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo - skutkowych, przeprowadzona przez sąd ocena dowodów może być podważona (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 27 września 2002 r., II CKN 817/00).

Skarżąca tymczasem poprzestała na przedstawieniu własnej korzystnej dla niej oceny przeprowadzonych dowodów i gołosłownym zaprzeczeniu wersji tejże oceny przedstawionej w uzasadnieniu postanowienia. Nie poddała ona krytycznej analizie stanowiska sądu z punktu widzenia zasad logiki i doświadczenia życiowego, a wręcz pominęła ona zaprezentowaną przez sąd wyczerpującą argumentację wyjaśniającą zajęte przez niego stanowisko. W istocie apelacja uczestniczki w tym aspekcie miała charakter polemiczny, toteż nie mogła skutecznie podważyć oceny materiału dowodowego dokonanej przez sąd rejonowy. W tym miejscu sąd odwoławczy wskazuje, że twierdzenie uczestniczki i świadka E. W. nie znajdowało żadnego potwierdzenia w pozostałym materiale dowodowym. Jakkolwiek bowiem świadek E. W. wskazywał, że o darowiźnie miały wiedzieć obie siostry uczestniczki (vide e-protokół z rozprawy dnia 26 listopada 2024 r. 0:16:36 – 0:16:39 k. 828 akt), to jednak żadna z nich nie wspomniała słuchana w charakterze świadka o pomocy ze strony rodziców przy zakupie lokalu prezentując stanowisko, że cena sprzedaży została pokryta ze środków ze sprzedaży jej lokalu mieszkalnego przy ul. (...). Świadek A. J. zeznała, że „Transakcję opłacono ze środków ze sprzedaży mieszkania E. przy ul. (...) i ze sprzedaży mieszkania M. przy ul. (...) i ze zgromadzonych środków wspólnych” (k. 315 akt). Także świadek I. K. podawała, że „Pieniądze ze sprzedaży kawalerki przez siostrę zostały przeznaczone na zakup mieszkania, które kupili wspólnie po ślubie” (k. 321 akt). Uczestniczka sama tą właśnie wersję prezentowała w odpowiedzi na wniosek z dnia 25 stycznia 2021r. wskazując, że 100.000 zł było wspólne, a na zakup mieszkania przeznaczona została także kwota 50.000 zł ze sprzedaży jej lokalu przy ul. (...) w S. (k. 52 akt). Także słuchana na rozprawie dnia 28 kwietnia 2022 r. utrzymywała, że „Zakup mieszkania wspólnego sfinansowaliśmy ze środków wspólnych, one pochodziły częściowo ze sprzedaży mieszkań, a częściowo z doraźnych dochodów” (k. 327 – 328 akt). Dopiero w piśmie z dnia 7 października 2024 r. (k. 766 akt), tj. po ujawnieniu przez wnioskodawcę w piśmie z dnia 3 października 2024 r., że uczestniczka lokal przy ul (...) w S. sprzedała dnia 13 grudnia 2000 r. na co wskazuje wydruk z księgi wieczystej nr (...) (k. 752 – 764 akt), a więc po 2 miesiącach od zapłaty ceny sprzedaży za lokal przy ul. (...), uczestniczka po raz pierwszy podniosła, że miała otrzymać rzekomo darowiznę na ten cel od ojca E. W. na kwotę 50.000 zł (k. 766 – 767 akt). Dopiero wówczas, po niemal trzech latach toczącego się postępowania uczestniczka zmieniła swe twierdzenie co do źródła sfinansowania zakupu lokalu, co należy uznać za jedynie przyjętą taktykę procesową ukierunkowaną na uzyskanie w postępowaniu korzystnego dla uczestniczki rozstrzygnięcia.

Zeznania uczestniczki i jej ojca nie stanowiły wiarygodnego dowodu na podnoszoną okoliczność, tym bardziej, iż pozostawały one ze sobą w sprzeczności w niektórych aspektach. Wszak uczestniczka zeznała, że zaraz po sprzedaży kawalerki przy ul. (...) w S. zwróciła ojcu otrzymane pieniądze (vide e-protokół z rozprawy dnia 26 listopada 2024 r. 1:09:05 – 1:09:10 k. 828 akt), gdy tymczasem jej ojciec E. W. stanowczo temu zaprzeczył wskazując, że córka nie zwróciła mu pieniędzy (vide e-protokół z rozprawy dnia 26 listopada 2024 r. 1:11:17 – 1:11:45 k. 828 akt). Co więcej, brak obiektywnego dowodu w postaci np. wyciągu z rachunku bankowego, który by wskazywał, że rodzice uczestniczki w dacie zbieżnej z zakupem mieszkania wypłacili środki pieniężne na pokrycie ceny zakupu, bądź też dokonali przelewu na jej rzecz. Taki dowód byłby niewątpliwie możliwy do pozyskania, skoro wedle zeznań świadka E. W. pieniądze przekazane córce wypłacić miał z rachunku bankowego (vide e-protokół z rozprawy dnia 26 listopada 2024 r. 0:14:07 – 0:14:50 k. 828 akt). Ponadto nie można tracić z pola widzenia tego, że darowizny nawet między osobami bliskimi podlegają opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn, a zwolnienie od obowiązku zapłaty podatku w przypadku darowizny uczynionej przez rodziców na rzecz dziecka w świetle art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. z 2024 r., poz. 1837 tj.) ma miejsce, jeżeli zgłoszą dokonane przesunięcie majątkowej naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego. Niewątpliwie osoby rozsądne i dbające należycie o swoje interesy w przypadku dokonania darowizny rzędu kwoty 50.000 zł, która w 200 miała znaczna wartość, podjęłyby stosowne czynności przed właściwym organem skarbowym i zgłosiły fakt dokonania przesunięcia majątkowego wskazując jego charakter i podmiot na rzecz którego darowizna miałaby zostać uczyniona. Skoro w badanym przypadku uczestniczka nie wykazała, aby takie zgłoszenie miało miejsce, to trudno wyłącznie w oparciu o twierdzenia skarżącej sformułowane po 3 latach trwania postępowania i zeznania jej ojca żywo zainteresowanego korzystnym dla jego córki rozstrzygnięciem sprawy, czynić tak istotne ustalenia faktyczne w niniejszej sprawie.

Wszystko powyższe determinowało konieczność uznania twierdzeń uczestniczki w tym zakresie za niewykazane w świetle art. 6 k.c. i art. 232 k.p.c., tym samym słusznie sąd rozliczył wyłącznie jej nakład z majątku osobistego w jego zwaloryzowanej wartości 36.720 zł.

Kolejno ustosunkowując się do zarzutów apelacji wnioskodawcy po przeanalizowaniu okoliczności rozpatrywanego przypadku sąd odwoławczy jako zasadne co do zasady ocenił zarzuty kwestionujące wysokość rozliczonych spłaconych przez niego po ustaniu wspólności majątkowej rat pożyczki. Stosując odpowiednio art. 686 k.p.c., sąd rozstrzyga bowiem o takich długach, które powstały w trakcie wspólności ustawowej i był długiem wspólnym małżonków albo jednego z nich, ale w związku z majątkiem wspólnym, które zostały spłacone przez jednego z małżonków z własnych środków już po ustaniu wspólności majątkowej a przed dokonaniem podziału majątku wspólnego. Taki dług powinien zostać rozliczony w ramach podziału majątku wspólnego jako nakład małżonka na majątek wspólny (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 stycznia 1972 r., III CRN 477/71; z dnia 9 września 1976 r., III CRN 83/76; z dnia 7 czerwca 1984 r., III CRN 111/84; z dnia 7 stycznia 2009 r., II CSK 390/08 i dnia 15 kwietnia 2011 r., II CSK 430/10).

Niespornie było, że strony dnia 8 czerwca 2005 r. zawarły umowę pożyczki hipotecznej nr (...) (k. 20-32 akt), którą po ustaniu wspólności majątkowej spłacał wyłącznie wnioskodawca. Pełnomocnik uczestniczki wprost przyznał powyższa okoliczność na rozprawie w dniu 26 listopada 2024r. Skoro było to wspólne zobowiązanie stron, to niewątpliwie rozliczeniu w tym postępowaniu podlegać musiały spłacone przez uczestnika wspólne długi. W tym zakresie sąd pierwszej instancji nie uwzględnił jednak, że w piśmie z dnia 26 listopada 2024 r. (k. 791 – 802 akt) wnioskodawca wniósł o rozliczenie z tego tytułu kwoty 67.013,96 zł. Należy zatem uznać, że skutecznie zgłosił stosowne roszczenie procesowe w tym zakresie, przy czym wykazał je nie w deklarowanej kwocie 67.7,013,96 zł, a nieco niższej, gdyż wedle elektronicznego zestawienia operacji na rachunku bankowym za okres 8 marca 2019 r. - 9 grudnia 2024 r. spłata ta nastąpiła w łącznej kwocie 65.261,87 zł (k. 804 – 807 akt). Uczestniczka na rozprawie apelacyjnej zaprzeczyła, aby wnioskodawca zapłacił dalszą kwotę 1.700 zł, co wobec braku dowodów dokumentujących uiszczenie rat pożyczki ponad kwotę 65.261,87 zł, musiało prowadzić do oddalenia żądania wnioskodawcy ponad tą kwotę.

Tak argumentując sąd okręgowy zmienił zaskarżone postanowienie w punkcie V. o tyle, że ustalił, iż wnioskodawca spłacił wspólne długi z majątku osobistego w kwocie 65.261,87 zł.

Kolejno odnosząc się do zarzutów wnioskodawcy zauważyć trzeba, że z mocy przepisu art. 207 k.c. obowiązkiem współwłaściciela, który z wyłączeniem pozostałych współwłaścicieli korzysta z rzeczy wspólnej, jest rozliczenie się z uzyskanych pożytków i innych przychodów z rzeczy, które winny przypadać na rzecz każdego z właścicieli w stosunku do przysługujących udziałów we wspólnym prawie (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2006 r., III CZP 9/06). Okoliczność, że współwłaściciel rzeczy ani nie posiada jej ani nie realizuje swego uprawnienia do współposiadania rzeczy, nie stanowi przeszkody do domagania się przezeń partycypowania w przychodach z rzeczy, jeżeli rzecz takowe przynosi (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 września 2006 r., I CSK 128/06). W świetle powyższego nie budzi wątpliwości, że gdyby istotnie wnioskodawca pozyskał ze wspólnego przedsiębiorstwa jakiekolwiek pożytki i dochody, to obowiązany byłby rozliczyć się z nich z uczestniczką, przy czym za podstawę rozliczenia pożytków należałoby w tym zakresie przyjąć pożytki rzeczywiste (realnie uzyskane), a nie jedynie potencjalne, możliwe do uzyskania (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 2009 r., II CSK 390/08 i dnia 23 sierpnia 2012 r., II CSK 5/12).

Jak wskazuje lektura uzasadnienia zaskarżonego postanowienia sąd pierwszej instancji przyjął, że w skład majątku wchodziło przedsiębiorstwo, które miało wygenerować pożytki podlegające rozliczeniu między stronami w sprawie o podział majątku wspólnego. Sd okręgowy nie podziela tych ustaleń, ani poczynionych w oparciu o nie rozważań.

W myśl art. 55

1 k.c., przedsiębiorstwo jest zorganizowanym zespołem składników niematerialnych i materialnych przeznaczonym do prowadzenia działalności gospodarczej. Obejmuje ono w szczególności: 1) oznaczenie indywidualizujące przedsiębiorstwo lub jego wyodrębnione części (nazwa przedsiębiorstwa); 2) własność nieruchomości lub ruchomości, w tym urządzeń, materiałów, towarów i wyrobów, oraz inne prawa rzeczowe do nieruchomości lub ruchomości; 3) prawa wynikające z umów najmu i dzierżawy nieruchomości lub ruchomości oraz prawa do korzystania z nieruchomości lub ruchomości wynikające z innych stosunków prawnych; 4) wierzytelności, prawa z papierów wartościowych i środki pieniężne; 5) koncesje, licencje i zezwolenia; 6) patenty i inne prawa własności przemysłowej; 7) majątkowe prawa autorskie i majątkowe prawa pokrewne; 8) tajemnice przedsiębiorstwa; 9) księgi i dokumenty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej.

Ustawodawca definiując na gruncie art. 55

1 k.c. pojęcie przedsiębiorstwa przyjął, że jest to szczególnego rodzaju masa majątkowa, wyodrębniana ze względu na funkcję, dla której zrealizowania powstała przez powiązanie z sobą różnego rodzaju rzeczy i praw. Innymi słowy, przedsiębiorstwo jest zorganizowanym zespołem składników niematerialnych i materialnych przeznaczonych do prowadzenia działalności gospodarczej, a poszczególne rodzaje elementów składających się nań zostały przykładowo wymienione w art. 55

1 k.c. Dla zidentyfikowania przedsiębiorstwa jako szczególnego rodzaju rzeczy w obrocie nie mają znaczenia okoliczności podmiotowe, a mianowicie to, że wszystkie prawa do wchodzących w jego skład elementów należy przypisać jednej osobie fizycznej lub prawnej, lecz wspomniane już takie ich zespolenie, że wszystkie one używane są w celu prowadzenia działalności, którą cechuje fachowość, podporządkowanie regułom opłacalności lub zasadzie racjonalnego gospodarowania, działanie na własny rachunek, powtarzalność działań, uczestnictwo w obrocie gospodarczym, podporządkowanie zasadom gospodarki rynkowej (vide: postanowienie Sądu Najwyżśzego z dnia 2 czerwca 2017 r., II CSK 722/16).

Sąd okręgowy nie miał tymczasem najmniejszych wątpliwości, że składniki majątkowe wykorzystywane przez apelującego w prowadzonej jednoosobowej działalności gospodarczej pod nazwa (...) nie stanowią tego rodzaju zespołu zorganizowanych składników majątkowych oraz niemajątkowych, które razem tworzyłyby przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 55

1 k.c. generujące dochód.

Jak trafnie zauważono w orzecznictwie, dochód uzyskiwany przez współwłaściciela przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 55

1 k.c. dzięki jego osobistej pracy, nie jest równoznaczny z pożytkami oraz innymi przychodami z tego przedsiębiorstwa, podlegającymi rozliczeniu w postępowaniu działowym (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 2011 r., V CSK 28/11). W odniesieniu do zagadnienia rozliczenia pożytków z przedsiębiorstwa, należy sięgnąć do zobiektywizowanej kategorii dochodu przedsiębiorstwa, jakie przynosi ono w warunkach rynkowych. Chodzi tu o zobiektywizowaną wartość pożytków cywilnych, jaką dane przedsiębiorstwo jest w stanie przynosić w danych warunkach rynkowych, z wyłączeniem osobistej pracy współwłaściciela. (por. uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 15 kwietnia 2011 r., III CSK 191/10). Jak wynikało tymczasem ze sporządzonej na potrzeby tego postępowania opinii biegłego „przedsiębiorstwo” miało składać się jedynie z kontenera z wyposażeniem, bez jakichkolwiek aktywów niematerialnych (k. 360 – 416 akt). Brak było koncepcji prowadzenia działalności, bazy klientów, ustalonej renomy przedsiębiorstwa, know how itp. Nawet nazwa pod jaką uczestnik zarejestrowaną miał działalność gospodarczą ( (...)) w żaden sposób nie została powiązana z nazwą punktu gastronomicznego, który w ramach tej działalności był prowadzony w kontenerze. Prowadzenie punktu z kebabem czy kurczakiem z rożna niewątpliwie nie jest też wynikiem innowacyjnego pomysłu, czy unikalnej technologii, a stanowi zwykłe świadczenie usług gastronomicznych na niewielką skalę. W takiej sytuacji nie może budzić zastrzeżeń stwierdzenie, że w istocie poza dochodami osiągniętymi z osobistej pracy wnioskodawcy żadne pożytki z przedsiębiorstwa nie zostały osiągnięte i sam kontener wraz z wyposażeniem żadnych zysków faktycznie by nie

[…]