Szopy z rzeczami pozwanych na ogrodzonej działce. Sąd oddalił apelację powódek o wydanie nieruchomości

Wyrokiem z dnia 22 grudnia 2023 r. Sąd Rejonowy w Łobzie po rozpoznaniu sprawy z powództwa H. F., P. T. i J. V. przeciwko B. X., W. X. (1), X. X. (1) o wydanie nieruchomości (sygn. akt I C 3/22):

I. oddalił powództwo;

II. zasądził solidarnie od powódek H. F., P. T. i J. V. na rzecz pozwanych B. X., W. X. (1), X. X. (1) kwotę 287 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty;

III. nakazał pobrać solidarnie od powódek H. F., P. T. i J. V. kwotę 4 800,71 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych.

Sąd rejonowy oparł powyższe orzeczenie na ustaleniach faktycznych oraz rozważaniach prawnych przedstawionych w pisemnym uzasadnieniu wyroku na kartach 276-279 verte akt sprawy.

Apelację od powyższego rozstrzygnięcia wywiodła strona powodowa, zaskarżając wyrok sądu rejonowego w całości.

Zaskarżonemu wyrokowi apelujący zarzucili:

1. naruszenie prawa materialnego:

- art. 222 § 1 k.c. - poprzez błędne przyjęcie, że powodowie nie mogą skutecznie dochodzić wydania nieruchomości, mimo że wykazali przysługujące im prawo własności oraz brak skutecznych uprawnień po stronie pozwanych a także mimo że rzeczy pozwanych (drewniane szopy wraz z ich wyposażeniem) trwale zajmują nieruchomość powodów;

- art. 336 k.c. w zw. z art. 172 k.c. - przez niewłaściwe zastosowanie instytucji posiadania w zakresie oceny

animus (woli władania rzeczą jak właściciel);

- art. 140 k.c. poprzez pominięcie, że prawo własności obejmuje prawo do korzystania z rzeczy oraz rozporządzania nią z wyłączeniem innych osób, a sąd ograniczył to prawo powodów wbrew przepisom prawa.

2. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dowolną ocenę dowodów i przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i dowolne ustalenie, że obecność szop na nieruchomości powodów, mimo braku zgody właścicieli, nie stanowi władania cudzego mienia przez osoby trzecie, skutkującego obowiązkiem ich wydania.

Mając powyższe zarzuty na uwadze, apelujący wnieśli o zmianę wyroku i uwzględnienie powództwa w całości poprzez nakazanie pozwanym usunięcia posadowionych na nieruchomości powodów drewnianych szop wraz z ich wyposażeniem oraz zasadzenie kosztów sądowych, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie.

Sąd okręgowy wskazuje, że w zakresie potrzebnym do rozpoznania sprawy sąd rejonowy prawidłowo zgromadził w tym postępowaniu materiał dowodowy i w aspekcie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy dokonał jego niewadliwej oceny ustalając stan faktyczny odpowiadający treści tych dowodów. W konsekwencji te ustalenia faktyczne sąd okręgowy przyjął za własne, czyniąc podstawą swego rozstrzygnięcia, gdyż w sytuacji, gdy sąd drugiej instancji orzeka na podstawie materiału zgromadzonego przed sądem pierwszej instancji, nie musi powtarzać dokonanych ustaleń faktycznych, co wynika wprost art. 387 § 2

1 pkt 1 k.p.c. Sąd okręgowy akceptuje też w pełni rozważania sądu rejonowego, stąd też na podstawie art. 387 § 2

1 pkt 2 k.p.c. przyjmuje je za własne ograniczając swoje wywody do oceny zarzutów apelacyjnych.

H. F., P. T. i J. V. występowały w niniejszej sprawie jako spadkobiercy K. T. i domagały się nakazania przez sąd uczestnikom B. X. i W. X. (2) oraz X. X. (2) wdania nieruchomości położonej w E. przy (...). W uzasadnieniu żądania wskazały, iż są właścicielami gruntu, na którym, wbrew ich woli, posadowione są pomieszczenia gospodarcze (drewniane szopy), w których pozwani przechowują należące do nich ruchomości.

Zgodnie z art. 222 § 1 k.c.

właściciel może żądać od osoby, która faktycznie włada jego rzeczą, ażeby rzecz została mu wydana, chyba że osobie tej przysługuje skuteczne względem właściciela uprawnienie do władania rzeczą. Roszczenie windykacyjne stanowi podstawowy środek ochrony właściciela pozbawionego faktycznego władztwa nad rzeczą. Jego przesłankami są zatem:

- przysługiwanie powodowi prawa własności,

- faktyczne władanie rzeczą przez pozwanego oraz

- brak po stronie pozwanego skutecznego względem właściciela uprawnienia do takiego władania.

W niniejszej sprawie poza sporem było to, że w 2020 r. teren nieruchomości stanowiącej przedmiot współwłasności H. F., P. T. i J. V. został ogrodzony. Wstęp na nieruchomość, z uwagi na ogrodzenie i bramę zamykaną na klucz, może odbywać się jedynie za zgodą właścicieli. Z zeznań świadków oraz stron bezsprzecznie wynika, że od momentu montażu ogrodzenia pozwani nie wchodzą na sporny grunt. Jednocześnie na posesji pozostają rzeczy stanowiące własność pozwanych, które znajdują się we wnętrzu drewnianych budynków gospodarczych.

Istota apelacji wywiedzionej przez powódki od wyroku sądu I instancji sprowadzała się do oceny, czy w okolicznościach niniejszej sprawy powódkom przysługuje roszczenie windykacyjne określone w art. 222 § 1 k.c., w sytuacji, gdy pozostają one w posiadaniu nieruchomości, natomiast na jej terenie znajdują się drewniane szopy wraz z rzeczami należącymi do pozwanych.

Sąd odwoławczy zajął w tej sprawie stanowisko zbieżne do sądu rejonowego. Zdaniem sądu okręgowego dla uwzględnienia powództwa windykacyjnego nie jest wystarczające samo wykazanie prawa własności ani też ustalenie, że pozwany nie dysponuje tytułem prawnym do korzystania z nieruchomości. Konieczne jest ponadto ustalenie, że pozwany faktycznie włada rzeczą, której wydania domaga się właściciel, a zatem że właściciel został pozbawiony możliwości sprawowania nad nią faktycznego władztwa.

Roszczenie windykacyjne należy odróżnić od roszczenia negatoryjnego, uregulowanego w art. 222 § 2 k.c. To ostatnie przysługuje właścicielowi przeciwko osobie, która narusza jego własność w inny sposób niż przez pozbawienie go faktycznego władztwa nad rzeczą. W takim przypadku właściciel może żądać przywrócenia stanu zgodnego z prawem i zaniechania naruszeń. O ile zatem roszczenie windykacyjne zmierza do odzyskania władztwa nad rzeczą, o tyle roszczenie negatoryjne służy ochronie właściciela, który zachował to władztwo, lecz nie może w pełni korzystać z przysługującego mu prawa z uwagi na bezprawne działania innej osoby.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że z ustaleń sądu rejonowego wynika, iż pozwani nie korzystają z nieruchomości powódek od 2020 r., kiedy to teren został ogrodzony i zabezpieczony zamykaną na klucz bramą. Od tego czasu nie wchodzą na sporną posesję, a zatem nie sprawują nad nią faktycznego władztwa. Okoliczność, że na gruncie pozostały drewniane szopy, w których znajdują się należące do nich narzędzia i inne ruchomości nie jest wystarczająca do przyjęcia, że pozwani nadal władają całą nieruchomością w sposób uzasadniający uwzględnienie roszczenia windykacyjnego. Nie można bowiem utożsamiać samego pozostawienia na cudzym gruncie należących do pozwanych przedmiotów z faktycznym władaniem przez nich nieruchomością, zwłaszcza gdy ustalono, że pozwani nie mają dostępu do posesji i nie korzystają z niej. Z poczynionych ustaleń wynika natomiast, że to powódki sprawują faktyczne władztwo nad nieruchomością, w tym nad terenem, na którym znajdują się sporne szopy. To one decydują o dostępie do posesji, którą ogrodziły i zabezpieczyły przed wejściem osób trzecich. W trakcie składania zeznań w charakterze strony P. T. wskazała, iż uczestnicy i ich rodziny korzystali z pomieszczeń gospodarczych przed 1997 r. a następnie po zakupie przez K. T. za zgodą jej męża. Konflikt między stronami pojawił się około 2020 roku, kiedy to spadkobiercy K. T. przystąpili do geodezyjnego wyznaczenia granic ich działki. Następnie ogrodzili teren uniemożliwiając dojście do pomieszczeń gospodarczych / komórek mieszkańcom sąsiedniego bloku. P. T. zeznając w charakterze strony postępowania jasno wskazała, że „(…) Pan X. nie ma tam wejścia, użytkujemy to my, gabinet (...) i klienci” (protokół zeznań k. 170-171). Powyższe ustalenia potwierdzili pozostali współwłaściciele gruntu oraz świadkowie przesłuchani w sprawie. W konsekwencji nie sposób przyjąć, że powódki zostały pozbawione posiadania gruntu objętego żądaniem pozwu.

Sąd okręgowy po lekturze pism procesowym strony powodowej dostrzega, że w istocie rzeczy celem powódek nie jest odzyskanie nieruchomości, nad którą już sprawują faktyczne władztwo, lecz doprowadzenie do usunięcia z niej drewnianych szop oraz rzeczy znajdujących się wewnątrz. Tak określony cel nie odpowiada funkcji roszczenia windykacyjnego. Nie można bowiem skutecznie domagać się wydania nieruchomości, którą już się posiada, tylko dlatego, że znajdują się na niej obiekty lub przedmioty należące do innych osób.

Nie zmienia tej oceny okoliczność, że powódki wezwały pozwanych do usunięcia szop i znajdujących się w nich ruchomości, a pozwani odmówili spełnienia tego żądania. Odmowa ta może świadczyć o utrzymywaniu się stanu naruszającego uprawnienia właścicielskie powódek, nie przesądza jednak o spełnieniu przesłanek roszczenia windykacyjnego. O kwalifikacji prawnej roszczenia decyduje bowiem charakter naruszenia prawa własności, a nie samo istnienie konfliktu między właścicielem nieruchomości, a osobami, których rzeczy się na niej znajdują.

Należy przy tym podkreślić, że oddalenie powództwa w niniejszej sprawie nie oznacza uznania, iż pozwanym przysługuje prawo do utrzymywania szop na nieruchomości powódek. Z ustaleń faktycznych wynika, że wcześniejsze korzystanie z terenu odbywało się za zgodą właścicieli, jednak zgoda ta została następnie cofnięta, a pozwani nie wykazali, by przysługiwało im nadal skuteczne względem powódek uprawnienie do zajmowania nieruchomości. Podniesiony w odpowiedzi na pozew zarzut zasiedzenia nie został dostatecznie wykazany materiałem dowodowym. Okoliczności te nie zastępują jednak koniecznej dla uwzględnienia roszczenia windykacyjnego przesłanki pozbawienia właściciela faktycznego władztwa nad rzeczą.

Zachowanie pozwanych, polegające na utrzymywaniu na nieruchomości szop wraz z należącymi do nich przedmiotami może zatem stanowić naruszenie prawa własności w inny sposób niż przez pozbawienie powódek posiadania. W takim przypadku szukający ochrony mogą rozważyć roszczenia negatoryjne z art. 222 § 2 k.c., o ile oczywiście zostaną spełnione jego przesłanki, a żądanie zostanie odpowiednio sformułowane. W ramach tego roszczenia właściciel może domagać się przywrócenia stanu zgodnego z prawem, w tym usunięcia skutków bezprawnego wkroczenia w sferę jego uprawnień właścicielskich oraz zaniechania dalszych naruszeń. Nie jest natomiast dopuszczalne uwzględnienie powództwa windykacyjnego wyłącznie z tej przyczyny, że jego uwzględnienie mogłoby doprowadzić do osiągnięcia rezultatu oczekiwanego przez powódki, jeżeli nie zostały spełnione ustawowe przesłanki tego roszczenia.

Sąd jest związany żądaniem pozwu i nie może zastąpić dochodzonego roszczenia innym roszczeniem, opartym na odmiennych przesłankach faktycznych i prawnych ani orzec ponad żądanie. W niniejszej sprawie powódki dochodziły wydania nieruchomości na podstawie art. 222 § 1 k.c., podczas gdy ustalony stan faktyczny wskazuje, że nieruchomość pozostaje w ich posiadaniu. Nie było zatem podstaw do uwzględnienia powództwa w dochodzonym kształcie.

Nie zasługiwał również na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 140 k.c. Przepis ten określa treść prawa własności, przyznając właścicielowi, w granicach wyznaczonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego, uprawnienie do korzystania z rzeczy i rozporządzania nią, z wyłączeniem innych osób. Z treści tego przepisu wynika niewątpliwie, że właściciel jest uprawniony do decydowania o sposobie korzystania z nieruchomości, a osoby trzecie nie mogą bez podstawy prawnej ingerować w sferę jego uprawnień. Nie oznacza to jednak, że każdemu naruszeniu prawa własności odpowiada roszczenie windykacyjne. Ustawodawca przewidział odrębne środki ochrony własności, których zastosowanie uzależnione jest od charakteru naruszenia. Jeżeli właściciel został pozbawiony faktycznego władztwa nad rzeczą, przysługuje mu roszczenie określone w art. 222 § 1 k.c. Jeżeli natomiast zachował posiadanie, lecz jego prawo jest naruszane w inny sposób, właściwą podstawę ochrony stanowi art. 222 § 2 k.c. Sąd rejonowy w zaskarżonym orzeczeniu nie zakwestionował prawa własności powódek ani nie przesądził, iż pozwanym przysługuje uprawnienie do korzystania; stwierdził jedynie, że w ustalonym stanie faktycznym nie zostały spełnione przesłanki dochodzonego roszczenia windykacyjnego. Rozstrzygnięcie to nie ogranicza zatem prawa własności powódek w rozumieniu art. 140 k.c., lecz stanowi konsekwencję zastosowania właściwych przepisów określających środki jego ochrony.

Nie można także podzielić argumentacji apelujących, zgodnie z którą samo pozostawanie szop wraz z wyposażeniem na gruncie powinno prowadzić do uwzględnienia żądania wydania nieruchomości. Powódki, sprawując faktyczne władztwo nad posesją w E. przy (...) i nie dopuszczając pozwanych na jej teren, nie mogą jednocześnie wywodzić zasadności roszczenia windykacyjnego z tego, że pozwani nie usunęli znajdujących się tam przedmiotów, do których nie mają swobodnego dostępu. Nie oznacza to, że powódki mają obowiązek bezterminowo tolerować taki stan rzeczy. Oznacza jedynie, że usunięcie istniejącego naruszenia powinno nastąpić przy wykorzystaniu środka ochrony prawnej odpowiadającego jego charakterowi, z uwzględnieniem również uprawnień pozwanych do znajdujących się na gruncie rzeczy.

W konsekwencji zarzuty apelacji nie podważają trafności rozstrzygnięcia sądu rejonowego. Skoro powódki nie zostały pozbawione faktycznego władztwa nad nieruchomością, a ich rzeczywistym celem jest usunięcie szop i znajdujących się w nich przedmiotów, brak było podstaw do uwzględnienia powództwa opartego na art. 222 § 1 k.c.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy oddalił apelację na podstawie art. 385 k.p.c.

sędzia Tomasz Radkiewicz

(...)

ZARZĄDZENIE

1. (...)

2. (...)

3. (...)

(...)