Gazociąg na działce uczestników. Sąd oddalił wniosek o zasiedzenie służebności przesyłu

Wnioskiem złożonym za pośrednictwem swojego pełnomocnika 16 listopada 2015 r. (...) sp. z o.o. z siedzibą w S. (wcześniej (...)sp. z o.o. z siedzibą w D.) wniosła o stwierdzenie, że poprzednik prawny Wnioskodawcy - (...) S.A. nabył przez zasiedzenie z dniem 10 lipca 2005 r. służebność gruntową o treści odpowiadającej służebności przesyłu na nieruchomości stanowiącej własność uczestników postępowania G. i L. H. (3) położonej w województwie (...), powiat (...), gmina S. miejscowość G.obejmującą działkę o nr ewidencyjnym (...), dla której Sąd Rejonowy (...)w P.prowadzi księgę wieczystą o nr (...), polegającą na prawie swobodnego dostępu do posadowionego gazociągu wysokiego ciśnienia DN150 w celu wykonywania prac budowlano - montażowych, eksploatacyjnych, konserwacyjnych i remontowych, wymiany i przebudowy urządzeń i przewodów gazowych oraz usuwania ewentualnych awarii sieci gazowej w strefie eksploatacyjnej, tj. w obszarze wyznaczonym po obu stronach osi gazociągu o łącznej szerokości 4m wzdłuż osi gazociągu (po 2 m licząc w każdą stronę od osi gazociągu) oraz ograniczeniu prawa każdoczesnego właściciela do korzystania z nieruchomości obciążonej w strefie eksploatacyjnej tj. w obszarze wyznaczonym po obu stronach osi gazociągu o łącznej szerokości 4 m wzdłuż osi gazociągu (po 2 m licząc w każdą stronę od osi gazociągu), w którym nie będzie podejmowana działalność mogąca mieć negatywny wpływ na trwałość i prawidłową eksploatację gazociągu. Ponadto wnioskodawca wniósł o zasądzenie od uczestników postępowania kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Na rozprawie 15 stycznia 2020 r. Sąd w związku z informacją o zmianie właściciela przedmiotowej nieruchomości postanowił wezwać do sprawy, w charakterze uczestników postępowania L. H. (2) oraz L. H. (1), a także (...) S.A.

Pismem z 1 lutego 2022 r. pełnomocnik uczestników postępowania G. Ł., L. H. (3), L. H. (1) oraz L. H. (2) wniósł w imieniu tychże uczestników o zwolnienie z udziału w postępowaniu uczestników G. Ł. oraz L. H. (3), wskazując jednocześnie, że L. H. (2) oraz L. H. (1) w całości podtrzymują stanowisko, zaprezentowane w sprawie przez G. Ł.oraz L. H. (3), wnosząc jednocześnie o zasądzenie na ich rzecz od wnioskodawcy kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Na rozprawie 16 marca 2022 r. Sąd postanowił zwolnić G. Ł.oraz L. H. (3) z dalszego udziału w sprawie.

Pismem z 18 lutego 2022 r. odpowiedź na wniosek złożył uczestnik postępowania (...) S.A. wskazując, iż w pełni popiera wniosek i wnosi o zasądzenie od wnioskodawcy na swoją rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Postanowieniem z 7 lutego 2024 r. wydanym w sprawie I Ns 420/18, Sąd Rejonowy Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu stwierdził, że poprzednik prawny wnioskodawcy (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w D. nabył przez zasiedzenie z dniem 10 lipca 2005 r. służebność gruntową o treści odpowiadającej służebności przesyłu na nieruchomości stanowiącej własność uczestników postępowania L. H. (2) i L. H. (1), położnej w miejscowości G., gmina S., obejmującej (...), dla której Sąd Rejonowy (...)wP.prowadzi (...) nr (...) polegającą na prawie dostępu do gazociągu wysokiego ciśnienia DN 150 i jego eksploatacji na obszarze gruntu zajętym przez gazociąg i niezbędnym do jego prawidłowego funkcjonowania - o przebiegu oznaczonym przez geodetę uprawnionego mgr inż. J. W.na mapie do celów prawnych, przyjętej 8 maja 2023 r. do ewidencji materiałów państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego (P.(...).(...).(...)), stanowiącej załącznik do pisemnej opinii z 8 maja 2023 r. i jednocześnie integralną część niniejszego postanowienia (

punkt I), w pozostałym zakresie wniosek oddalił (

punkt II), zasądził od uczestników postępowania L. H. (2) i L. H. (1) na rzecz wnioskodawcy (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. kwotę 2.105 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, w tym kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (

punkt III), nakazał ściągnąć od uczestników postępowania L. H. (2) i L. H. (1) na rzecz Skarbu Państwa - Sąd Rejonowy Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu kwoty po 535,83 zł tytułem nieuiszczonych wydatków na poczet opinii biegłego sądowego (

punkt IV), pozostałymi kosztami postępowania obciążył wnioskodawcę i uczestników postępowania w zakresie dotychczas poniesionym (

punkt V).

Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:

Wnioskodawcom G. Ł. i L. H. (3) przysługiwało prawo własności nieruchomości gruntowej, położonej wG.przy ulicy (...), w powiecie (...), obręb nr (...)

G. arkusz mapy 12, obejmującej między innymi działkę o numerze (...) o powierzchni 0,0745 ha, dla której Sąd Rejonowy (...) w P.prowadzi (...) numer (...). Nieruchomość tę podarowali swoim synom – uczestnikom postępowania L. H. (2) i L. H. (1) umową darowizny z 20 czerwca 2017 roku, zawartą w prawem przepisanej formie aktu notarialnego. Obecnie L. H. (2) i L. H. (1) są współwłaścicielami tej nieruchomości w 1/2 części każdy z nich.

Przez wskazaną działkę uczestnika przebiega gazociąg wysokiego ciśnienia DN150. Przedmiotowy gazociąg wybudowany został na podstawie decyzji o lokalizacji szczegółowej znak (...)z dnia 25 kwietnia 1968 r., decyzji zatwierdzającej plan realizacyjny gazociągu nr (...)z dnia 1 kwietnia 1974 r. Natomiast oddany do użytku został na podstawie protokołu odbioru końcowego z dnia 10 lipca 1975 r.

Zarządzeniem Nr (...)Naczelnego Dyrektora(...) z dnia 20 marca 1973r. powstało Przedsiębiorstwo Państwowe (...) (...)i właśnie ten podmiot wybudował gazociąg przebiegający przez nieruchomość uczestnika G. S.

Zarządzeniem Nr (...)Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 31 grudnia 1975 r. utworzono Przedsiębiorstwo Państwowe (...) Zakłady (...) w B., które powstało na skutek połączenia kilku przedsiębiorstw państwowych w tym (...) Zakładów (...).

Następnie zarządzeniem Nr (...)Naczelnego Dyrektora Zjednoczenia (...) z dnia 22 stycznia 1976 r. przedsiębiorstwo państwowe (...) Zakłady (...) w B. rozpoczęło prowadzenie Zakładu (...)

K.

Zarządzeniem Nr (...)Naczelnego Dyrektora (...)

(...) z dnia 11 lutego 1982 r. Przedsiębiorstwo Państwowe (...) Zakłady (...) w B. połączono z przedsiębiorstwami państwowymi (...)

(...) i (...) Zakłady (...), tworząc jedno przedsiębiorstwo państwowe. Zarządzeniem Nr(...)Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 11 lutego 1982 r. zmieniono nazwę (...) Zakładów (...) w B. na (...) Zakłady (...). Przedmiotem działalności wskazanego przedsiębiorstwa było wytwarzanie, przetwarzanie, oczyszczanie, przesyłanie oraz rozdzielanie i dostarczanie gazu dla potrzeb przemysłu i na cele komunalno-bytowe, jak również produkcja i zbyt węglopochodnych. Dodatkowo przedsiębiorstwo to zajmowało się eksploatacją, remontami i konserwacją urządzeń produkcyjnych i przesyłowych.

Zarządzeniem Nr(...)Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia l sierpnia 1982 r. utworzono przedsiębiorstwo państwowe (...) z siedzibą w D.. Z kolei Zarządzeniem Nr(...) Naczelnego Dyrektora Przedsiębiorstwa Państwowego (...) z siedzibą w D. w ramach przedsiębiorstwa (...) utworzono Zakład pod nazwą (...) Okręgowy Zakład (...). Na podstawie aktu przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego w spółkę akcyjną z dnia 21 października 1996 r. przedsiębiorstwo państwowe (...) z siedzibą w D. zostało przekształcone w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa, ze skutkiem od dnia wpisania spółki do rejestru handlowego. Spółce została nadana firma (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w D..

Umową przeniesienia własności oraz prawa użytkowania wieczystego w formie aktu notarialnego z dnia 18 stycznia 2008 r. (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością nabył od (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w D. między innymi prawo własności gazociągu przebiegającego przez działkę gruntu uczestnika G. S.. W przekonaniu Sądu, powyższa umowa może być uznana za dokument w rozumieniu art. 348 zd. 2 k.c., stwierdzający, że doszło do przeniesienia posiadania służebności o treści odpowiadającej służebności przesyłu na nieruchomości stanowiącej własność wnioskodawcy. (Por tak też postanowienie SO w Poznaniu z dnia 16.11.2016r. w sprawie XV Ca 698/16 niepubl.)

Następnie z dniem 28 września 2008 r. (...) sp. z o.o. zmienił firmę na (...) Spółkę (...) sp. z o.o. Z dniem l lipca 2013 r. na skutek połączenia (...) Spółki (...) Sp. z o.o. z siedzibą w B. oraz (...) Sp. z o.o., (...) Sp. z o.o., (...) Sp. z o.o., (...) Sp. z o.o. oraz (...) Sp. z o.o. utworzono (...) Sp. z o.o. z siedzibą w D.. Następnie z dniem 12 września 2013 r. zmianie uległa firma wskazanej spółki na (...) Spółka (...) Sp. z o.o. z siedzibą w D..

Przedstawiony stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie okoliczności bezspornych między stronami, opinii biegłego oraz dokumentów prywatnych i urzędowych znajdujących się w aktach sprawy.

Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego, Sąd Rejonowy poczynił następujące rozważania:

W ocenie Sądu wniosek o stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości gruntowej o treści odpowiadającej treści służebności przesyłu okazał się zasadny i zasługiwał na całkowite uwzględnienie. Sąd odwołał się do art. 305

1

- 305

4 kc, art. 292 k.c. art. 172-173 i 175-176 k.c. Uznając, że wnioskodawca nie wykazał, by sporną służebność nabył w dobrej wierze, Sąd przyjął, że dla ewentualnego zasiedzenia służebności przez poprzednika prawnego wnioskodawcy miarodajne były okresy zasiedzenia przewidziane dla posiadania w złej wierze.

Sąd Rejonowy odwołał się do prezentowanego w orzecznictwie poglądu, że na gruncie art. 292 k.c. nie jest wymagane, aby urządzenie będące przedmiotem służebności, było widoczne na powierzchni gruntu. Sąd podzielił zapatrywanie, że jeśli właściciel nieruchomości posiada wiedzę o istnieniu na niej określonego urządzenia przesyłowego, jego sytuacja jest w istocie analogiczna do sytuacji, w której dostrzega on, że na jego nieruchomości osoba nieuprawniona wznosi określone urządzenie i korzysta z niego. Ma bowiem możliwość by, przed upływem okresu potrzebnego do zasiedzenia służebności, podjąć stosowne działania. Według Sądu taka sytuacja wystąpiła w rozpoznawanej sprawie, bowiem ustalony stan faktyczny dawał jednoznaczne podstawy do przyjęcia, że przesłanka widoczności urządzenia została dopełniona, co potwierdza świadomość kolejnych właścicieli nieruchomości o usytuowaniu na niej gazociągu.

Sąd nie uwzględnił argumentacji uczestników, która koncentrowała się wokół kwestii dopuszczalności zasiedzenia służebności, o treści odpowiadającej służebności przesyłu, przed dniem wejścia w życie przepisów k.c. na mocy których do polskiego systemu prawnego powróciła instytucja służebności przesyłu. Sąd zważył, że w niniejszej sprawie wnioskodawca nie powoływał się na prawo służebności przesyłu, ale ograniczone prawo rzeczowe w postaci służebności gruntowej, które istniało od daty wejścia w życie kodeksu cywilnego i jego treść określa i określał art. 285 k.c. W kontekście powyższego Sąd odwołał się do orzecznictwa Sądu Najwyższego, w którym jednoznacznie opowiedziano się za dopuszczeniem możliwości biegu zasiedzenia tak określanej służebności przed ustawowym uregulowaniem służebności przesyłu.

Ostatecznie Sąd doszedł do wniosku, że wnioskodawca spełnił przesłanki zasiedzenia służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu w złej wierze, a więc przyjmując 30-letni termin zasiedzenia liczony od dnia 10 lipca 1975 r. przedmiotowa służebność została nabyta przez wnioskodawcę z dniem 10 lipca 2005 r. Ustalając treść służebności przesyłu Sąd kierował się sporządzoną w sprawie opinią biegłego.

Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w pkt I postanowienia, oddalając wniosek w pozostałym zakresie (punkt II postanowienia)

O kosztach postępowania Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 520 § 2 k.p.c. uznając, że interesy wnioskodawcy i uczestników postępowania były sprzeczne – punkt III.

W punkcie IV postanowienia Sąd nakazał ściągnąć od uczestników postępowania kwotę 535,83 zł tytułem nieuiszczonych kosztów procesu poniesionych tymczasowo ze środków Skarbu Państwa w postaci wynagrodzenia biegłego.

W punkcie V postanowienia Sąd obciążył wnioskodawcę i uczestników postępowania pozostałymi kosztami postępowania w zakresie przez nich poniesionym.

Apelację od powyższego postanowienia złożyli uczestnicy postępowania.

Apelujący działający przez pełnomocnika zaskarżyli postanowienie w części, tj. w zakresie punktów I, III, IV i V. Sądowi Rejonowemu zarzucili:

1. naruszenie art. 292 k.c. w zw. z art. 172 k.c. i art. 352 § 1 k.c. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i przyjęcie, że (...) S.A. nabyła w drodze zasiedzenia służebność gruntową odpowiadającą służebności przesyłu w sytuacji niewypełnienia przesłanki ciągłego władania nieruchomością uczestników postępowania ad 1 i ad 2 w sposób odpowiadający służebności gruntowej zgodnie z art. 336 w zw. z art. 305

1 1 k.c.

2. naruszenie art. 244 k.c., oraz art. 305

1

- 305

4 k.c. w zw. z art. 285 - 295 k.c. poprzez naruszenie podstawowych zasad prawa cywilnego, tj. zasady

numerus clausus

praw rzeczowych, i przyjęcie istnienia ograniczonego prawa rzeczowego - służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu ustanawianej na rzecz przedsiębiorcy przesyłowego bez wskazania nieruchomości władnącej, które nie zostało przewidziane w Kodeksie cywilnym ani w innych ustawach,

3. naruszenie art. 292 k.c. w związku z art. 285 § 1 i 2 k.c. poprzez uznanie niniejszych przepisów za podstawę nabycia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu w okresie przed 3 sierpnia 2008 r. podczas gdy dokonana wykładnia przepisów jest niezgodna z przepisem art. 2, art. 21 ust 1-2, art. 31 ust. 2-3, art. 32 ust. 1-2, art. 37 ust. 1-2 i art. 64 ust. 1-3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,

4. naruszenie art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami i wywłaszczeniu poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że z dniem 5 grudnia 1990 r. nastąpiło przekształcenie zarządu w prawo własności w odniesieniu nie tylko do budynków, innych urządzeń i lokali znajdujących się na gruntach Skarbu Państwa, ale znajdujących się także na gruntach stanowiących własność osób trzecich;

5. naruszenie art. 176 k.c. poprzez doliczenie do okresu zasiedzenia okresu posiadania przez poprzedników prawnych wnioskodawczyni infrastruktury przed wprowadzeniem instytucji służebności przesyłu, tj. przed 3 sierpnia 2008 r., jak również przyjęcie, że w niniejszej sprawie doszło do przeniesienia posiadania tej służebności na kolejnych właścicieli infrastruktury przesyłowej;

6. naruszenie art. 6 k.c. poprzez uznanie, iż wnioskodawczyni sprostała obowiązkowi ciężaru udowodnienia faktu, z którego wywodziła skutki prawne, a więc iż udowodniła datę wybudowania i podłączenia przedmiotowej infrastruktury(datę początku biegu terminu zasiedzenia), w sytuacji, gdy z zebranego materiału dowodowego nie wynika kiedy wybudowano przedmiotową infrastrukturę na nieruchomości uczestników postępowania ad 1 i ad 2, ani kiedy rozpoczęto jej eksploatację;

7. naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. poprzez błędną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i wyciągnięcie ze zgromadzonego materiału dowodowego wniosków nielogicznych i sprzecznych z zasadami doświadczenia życiowego poprzez stwierdzenie, iż na gruncie niniejszej sprawy doszło do spełnienia przesłanek niezbędnych do stwierdzenia zasiedzenia służebności, co nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym;

8. naruszenie art. 64 oraz 21 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez uznanie istnienia ograniczonego prawa rzeczowego w postaci służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu jako prawa wynikającego z Kodeksu Cywilnego, które to prawo po stwierdzeniu jego zasiedzenia może stanowić trwałe ograniczenie prawa własności, bez stosownego wynagrodzenia,

9. naruszenie art. 8 Konstytucji RP poprzez brak bezpośredniego zastosowania art. 64 Konstytucji oraz zastosowanie przepisu art. 292 k.c. w zw. z art. 285 k.c. w sposób sprzeczny z przepisami art. 2, art. 21 ust 1-2, art. 31 ust. 2-3, art. 32 ust. 1-2, art. 37 ust. 1-2 i art. 64 ust. 1-3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, podczas gdy w przypadku naruszenia przez przepisy ustawy zasad zawartych w Konstytucji RP Sąd jest zobowiązany stosować przepisy Konstytucji w sposób bezpośredni;

10. naruszenie art. 1 Protokołu Dodatkowego numer 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 17 ust. 1 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej poprzez niezgodne z prawem ograniczenie prawa własności skarżącego i stwierdzenie, że art. 292 w zw. z art. 285 k.c. może stanowić podstawę do zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu bez należnego właścicielowi wynagrodzenia,

11. błąd w ustaleniach faktycznych poprzez uznanie, że data budowy gazociągu na spornej nieruchomości, a w konsekwencji początek biegu zasiedzenia, stanowi okoliczność bezsporną pomiędzy stronami, podczas gdy uczestnicy postępowania konsekwentnie, poczynając od pisma z dnia 8 listopada 2016 r., kwestionowali aby przedłożone przez wnioskodawczynię dokumenty dotyczyły urządzeń przesyłowych i nieruchomości objętych wnioskiem (bowiem dokumenty te w swojej treści nie zawierały jakichkolwiek informacji umożliwiających ustalenie, że dotyczą one gazociągu posadowionego na nieruchomości uczestników - brak w tych dokumentów nr działek czy innych informacji umożliwiających weryfikację twierdzeń wnioskodawczyni)

Wskazując na powyższe apelujący wnieśli o:

a) zmianę zaskarżonego postanowienia i oddalenie wniosku o stwierdzenie zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej służebności przesyłu oraz obciążenie wnioskodawczyni kosztami postępowania w całości;

b) zasądzenie od wnioskodawczyni na rzecz uczestników postępowania ad 1 kosztów postępowania przed pierwszą i drugą instancją, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych;

Ewentualnie:

c) uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie Sądowi Rejonowemu sprawy do ponownego rozpoznania,

d) zasądzenie od wnioskodawczyni na rzecz uczestników postępowania ad 1 zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na apelację wnioskodawca. wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie na swoją rzecz od uczestników kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja jest zasadna. Uzasadnione są bowiem przede wszystkim te zarzuty, które kwestionują wykładnię prawa materialnego dopuszczającą zasiedzenie służebności gruntowej o treści służebności przesyłu. Słuszne jest stanowisko apelujących, że prokonstytucyjna wykładnia przepisów o służebnościach gruntowych oraz przepisów chroniących własność, nadto zasada numerus clausus ograniczonych praw rzeczowych nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku. W związku z tym pozostałe zarzuty odnoszące się do daty posadowienia urządzeń i rozpoczęcia przesyłu gazu, widoczności infrastruktury przesyłowej, zakresu korzystania przez przedsiębiorstwa przesyłowe z nieruchomości uczestników czy przeniesienia posiadania nie mają już znaczenia dla rozstrzygnięcia. Nie ma też znaczenia, że wydruk mapy sporządzonej przez biegłego W. nie spełnia wymagań mapy służącej do wpisu do ksiąg wieczystych. Bowiem jak wynika z jego treści, oryginał mapy ma postać elektroniczną i jest podpisany elektronicznie przez A. M. nie wiadomo, jakiego rodzaju podpisem elektronicznym. Nadto dokumenty elektroniczny jest podpisany przez J. W. podpisem zaufanym. Podpis zaufany nie jest podpisem kwalifikowanym. U dołu jest co prawda pieczątka biegłego, ale grafika podpisu wskazuje, że jest to kserokopia bądź skan, a nie podpis oryginalny (podpisy oryginalne biegłego znajdują się np. na k.870, 871, 873, 875) Poza wszystkim wydruk dokumentu elektronicznego nie jest oryginałem, a tylko oryginał dokumentu (w tym wypadku elektroniczny) mógłby ewentualnie służyć jako podstawa wpisu do księgi wieczystej. Opinia biegłego nie była potrzebna do rozstrzygnięcia o wniosku o zasiedzenie.

Sąd Okręgowy podziela ustalenia Sądu Rejonowego i przyjmuje za własne (art.382 k.p.c.). Co prawda treść uzasadnienia sugeruje, że Sąd I instancji nieudolnie przekopiował część uzasadnienia ze sprawy XV Ca 868/17 (V Ns 2384/15), bowiem w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia znalazło się sformułowanie odnoszące się do G. S. uczestnika tamtego postępowania, a nie niniejszego (str.4 uzasadnienia oraz k.916a akt sprawy kopia postanowienia w sprawie XV Ca 868/17). Jednak ustalenia, kiedy powstał gazociąg i został oddany do eksploatacji oraz co do przekształceń własnościowych przedsiębiorstw energetycznych, nadto prawa własności spornej nieruchomości, są prawidłowe. Sąd Okręgowy nie podziela wykładni prawa materialnego i sposobu jego zastosowania przez Sąd Rejonowy.

Treść części prawnej uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wskazuje, że Sąd Rejonowy odróżnia służebność przesyłu uregulowaną w art.304

1

i następnych k.c. od służebności gruntowej o treści służebności przesyłu. Mimo jednak, że ta pierwsza została wprowadzona do kodeksu cywilnego 3 sierpnia 2008 roku, Sąd Rejonowy stosuje art.304

5 k.c. i przechodząc przez niego do art.292 k.c. stwierdza zasiedzenie z dniem 10 lipca 2005 roku. Złamanie zasady niedziałanie prawa wstecz jest oczywiste.

Po drugie Sąd Rejonowy wyjaśnił, że wprowadzenie art.304

1

-304

5 k.c. przesądziło dopuszczalność zasiedzenia przez przedsiębiorcę służebności polegającej na możliwości korzystania w oznaczonym zakresie z określonej nieruchomości w sposób niezbędny do korzystania z tych rządzeń zgodnie z ich przeznaczeniem. Zgoda. Ale to przecież nie oznacza, że w ten sposób ustawodawca zalegalizował jakiekolwiek wsteczne (sprzed 3 sierpnia 2008 r.) stany faktyczne z punktu widzenia możliwości zasiedzenia służebności przesyłu wprowadzonej 3 sierpnia 2008 r. Służebność gruntowa (art.285 k.c.) i służebność przesyłu (art.305

1

i następne k.c.) istniejąca w polskim systemie prawnym od 3.08.2008r. to dwie różne służebności, dwa ograniczone prawa rzeczowe o różnej treści. Przyjmowana w orzecznictwie Sądu Najwyższego i sądów powszechnych możliwość zasiedzenia służebności gruntowej o treści służebności przesyłu nie ma nic wspólnego z wprowadzoną w 2008 roku służebnością przesyłu. Aby doszło do zasiedzenia służebności opisanej w art.304

1

-304

5 k.c., stan posiadania nieruchomości powinien się utrzymywać w czasie istnienia tych przepisów. Nie można bowiem zasiedzieć prawa rzeczowego nieistniejącego, a służebność przesyłu wprowadzona 3 sierpnia 2008 roku nie istniała w porządku prawnym przed tą datą. Nawet zwolennicy poglądu o możliwości zasiedzenia służebności gruntowej o treści służebności przesyłu odróżniają te dwa rodzaje służebności i nie mieszają reżimów prawnych.

Chybiony jest pogląd, że przed 3.08.2008 r. możliwe było zasiedzenie służebności gruntowej o treści służebności przesyłu bądź doliczenie do czasu posiadania służebności przesyłu (posiadania od 3.08.2008 r.) czasu posiadania służebności gruntowej o treści służebności przesyłu. Sąd Okręgowy w tym składzie odstąpił od swojego dotychczasowego poglądu opartego na poglądach judykatury, które dopuszczały zasiedzenie i doliczenie, gdyż przemawia za tym krytyka poglądów judykatury w świetle zasad wykładni prawa. Krytyka ta pokazuje, że Sąd Najwyższy stosując analogię legis wykreował nieistniejące ograniczone prawo rzeczowe bez przeprowadzenia rzetelnej wykładni odnoszącej się do podobieństwa z ustawy.

Rzeczywiście utrwalone jest orzecznictwo Sądu Najwyższego o dopuszczalności zasiedzenia służebności gruntowej o treści służebności przesyłu i doliczaniu okresu jej posiadania do posiadania w zakresie służebności przesyłu (od 3.08.2008 r. na skutek wprowadzenia ustawą o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw z dnia 30 maja 2008 r. (Dz.U. Nr 116, poz. 731) służebności przesyłu (art.3051-3054 k.c.) Orzecznictwo to przytoczył Sąd Rejonowy. Jak łatwo zauważyć, pogląd pojawił się dopiero w 2003 roku, nie dotyczył zresztą wcale zasiedzenia, ale umowy notarialnej o ustanowienie takiej służebności. Z czasem został rozciągnięty na zasiedzenie. W orzecznictwie sądów powszechnych i doktrynie prawa cywilnego materialnego pojawiła się jednak krytyka tego stanowiska prawnego, co zaowocowało pytaniem do Trybunału Konstytucyjnego złożonym jeszcze w 2016 roku (sprawa P 10/16). Sprawa ta nie została jeszcze rozstrzygnięta. Odpowiedź na postawione pytania o dopuszczalność zasiedzenia służebności gruntowej o treści służebności przesyłu czy doliczania czasu posiadania takiej służebności do posiadania nieruchomości w granicach służebności przesyłu to kwestia wykładni prawa materialnego, a więc sfery oddanej do oceny przez sąd powszechny.

Do 2.08.2008 r. nie istniała służebność przesyłu. Ta istniejąca od 3.08.2008 r. jest konstrukcyjnie innym prawem od służebności gruntowej. Pogląd, że służebność przesyłu i służebność gruntowa to dwa odrębne ograniczone prawa rzeczowe, nie jest kwestionowany. Zatem do 2.08.2008r. można było co najwyżej twierdzić, że było możliwe ustanowienie służebności gruntowej w sytuacji, gdy chodziło o urządzenia posadowione na nieruchomościach osób trzecich i wchodzące w skład przedsiębiorstwa przesyłowego. Nie było służebności przesyłu ani „służebności gruntowej o treści służebności przesyłu”. Była jedynie służebność gruntowa. Skoro SN dopuścił ustanowienie służebności gruntowej do wypadków korzystania przez przedsiębiorstwo przesyłowe z cudzych nieruchomości w celu przesyłu mediów na podstawie tzw. analogii legis (czyli wnioskowania z podobieństwa ustawy), trzeba sprawdzić, czy argumentacja SN jest przekonująca.

Analogia legis to wnioskowanie z podobieństwa ustawy. Jest dopuszczalna, gdy:

1. ustawa tak wskazuje (przez użycie słów : stosuje się odpowiednio do…). W obowiązującym prawie w okresie do 3.08.2008 r. (do dnia wejścia w życie przepisów regulujących służebność przesyłu) nie było przepisu, który stanowiłby, że do służebności przesyłu albo służebności gruntowej o treści służebności przesyłu stosuje się przepisy o służebnościach gruntowych, w tym do nabycia takiej służebności przez zasiedzenie. Art.292 k.c. dotyczył nabycia przez zasiedzenie służebności gruntowej, a nie służebności gruntowej o treści służebności przesyłu. Na gruncie kodeksu cywilnego od 3.08.2008 r. wyrażono pogląd, że art.305

4 k.c. nie dotyczy nabycia służebności przesyłu w drodze zasiedzenia, ale ma zastosowanie do istniejącej już służebności przesyłu. (teza 3 do art.305

4 KC Komentarz Gniewek, Machnikowski Legalis) Sąd Okręgowy podziela ten pogląd.

2. nadto wtedy, gdy dyrektywy językowe i systemowe jednoznacznie nie wskazują na to, iż określony przepis dotyczy wyłącznie stanu faktycznego w nim wyznaczonego, a równocześnie silna argumentacja funkcjonalna pozwala przyjąć, że ustanowiona w przepisie prawnym regulacja odnosi się także do okoliczności w istotny sposób podobnych do tej, jaka została w nim opisana. (Radwański str.64 Prawo cywilne - część ogólna podręcznik) Radwański jako przykład podaje wyrok SN z 30.08.1991 r. dotyczącego stosowania art.145 k.c. do przeprowadzenie linii elektrycznej. Jednak w stanie faktycznym powołanej sprawy mamy do czynienia z dwiema nieruchomościami, przez jedną do drugiej przeprowadzana jest linia energetyczna, gdyż ta druga nie ma dostępu do linii. Mamy więc dwie nieruchomości – władnącą i obciążoną, nadto oczywiste zwiększenie użyteczności nieruchomości władnącej kosztem nieruchomości obciążonej. Dwie cechy główne służebności gruntowej: istnienie nieruchomości władnącej i obciążonej oraz zwiększenie użyteczności nieruchomości władnącej są spełnione. Podobieństwo stanów faktycznych jest oczywiste. Nie ma go natomiast między służebnością gruntową a stanami faktycznymi polegającymi na korzystaniu przez przedsiębiorstwo przesyłowe z cudzych nieruchomości celem przesyłu prądu. Nie ma też żadnych przekonujących argumentów funkcjonalnych do takiego poglądu.

Do 2.08.2003 r. ustawa nie zawierała przepisu stanowiącego, że przepisy o służebnościach gruntowych stosuje się odpowiednio do służebności przesyłu bądź do stanów faktycznych odpowiadających takiej służebności, której treść uregulowano od 3.08.2008 r. Przepisy o służebnościach gruntowych nie wykluczały ich stosowania wyłącznie do stanu faktycznego w nich opisanego, nie wykluczały więc analogii legis. Tyle tylko, że po pierwsze dopuszczalność zastosowania analogii legis możliwa byłaby jedynie do stanów faktycznych istotnie podobnych do stanów faktycznych uzasadniających ustanowienie służebności gruntowej, po drugie, gdyby przemawiały za tym doniosłe argumenty funkcjonalne, celowościowe.

Wykładnia językowa art.285 § 1 i 2 k.c. jednoznacznie wskazuje na to, że powinny istnieć dwie nieruchomości: władnąca i obciążona oraz, że służebność gruntowa może mieć jedynie na celu zwiększenie użyteczności nieruchomości władnącej lub jej oznaczonej części. Służebność gruntowa to ograniczone prawo rzeczowe, a polskie prawo ustanawia zasadę numerus clausus tych praw. To oznacza wykładnię ścisłą, a zatem zastosowanie przepisów o służebnościach gruntowych do stanów faktycznych posadowienia urządzeń przesyłowych przez przedsiębiorstwo energetyczne na cudzych nieruchomościach musiałoby uwzględniać istotne podobieństwo tych stanów, co zresztą jest warunkiem zastosowania analogii legis. Aby mówić o istotnych podobieństwach, musielibyśmy mieć do czynienia z dwiema nieruchomościami – władnącą i obciążoną, a nadto służebność przesyłu musiałaby mieć na celu jedynie zwiększenie użyteczności nieruchomości władnącej lub jej oznaczonej części, co wprost wynika z art.285 § 2 k.c.

Po pierwsze nie ma w tym stanie faktycznym nieruchomości władnącej. SN początkowo wskazywał, że przecież przedsiębiorstwo przesyłowe jest właścicielem wielu nieruchomości, a zwiększenie użyteczności przedsiębiorstwa przesyłowego skutkuje tym samym zwiększeniem użyteczności tych nieruchomości. Później w ogóle odstąpił od przesłanki konieczności istnienia nieruchomości władnącej jako niezbędnej do ustanowienia służebności gruntowej o treści służebności przesyłu na rzecz przedsiębiorstwa przesyłowego. To słaby argument. Owo odstąpienie nie jest niczym uzasadnione i zupełnie ignoruje treść art.285 § 1 i 2 k.c. Po drugie nie ma też żadnego przekonującego dowodu, że zwiększenie użyteczności przedsiębiorstwa przesyłowego skutkuje tym samym zwiększeniem użyteczności jego nieruchomości. Można zadać pytanie, w jaki sposób skutkuje zwiększeniem użyteczności i której nieruchomości należącej do przedsiębiorstwa przesyłowego? Użyteczność to wg słownika Doroszewskiego: bycie użytecznym, przynoszenie pożytku, pożyteczność, przydatność. Otóż z tego, że przedsiębiorstwo przesyłowe korzysta z cudzej nieruchomości do przesyłu prądu, nie wynikają żadne konsekwencje dla nieruchomości przedsiębiorstwa. Pożytki, czyli zyski ze sprzedaży przesyłanego prądu przynosi przedsiębiorstwo, a nie jego nieruchomości. Przedsiębiorstwo wcale zresztą nie musi być właścicielem nieruchomości, może np. je użytkować w rozumieniu ograniczonego prawa rzeczowego czy prowadzić działalność na bazie wynajmowanych nieruchomości. W takim razie w ogóle nie ma mowy o zwiększeniu użyteczności jakichkolwiek nieruchomości przedsiębiorstwa przesyłowego. Dodać trzeba, że przepływający przez prywatne nieruchomości prąd zwiększa w niektórych wypadkach użyteczność nieruchomości, do których prąd zostaje doprowadzony, a więc w niektórych wypadkach także tych obciążonych liniami i słupami. (czasem bowiem linie i słupy istniejące na nieruchomości osoby trzeciej służą jedynie do przesyłu prądu „dalej”, a czasem ta nieruchomość także jest podłączona do tego prądu, co w tym drugim wypadku niewątpliwie zwiększa jej użyteczność). Możemy mieć zatem taką sytuację, że nieruchomość, która miałaby zostać obciążona, będzie jednocześnie tą, której użyteczność się zwiększyła.

Wykładnia systemowa nie wskazuje, że art.285 § 1 i 2 k.c. dotyczy stanu faktycznego polegającego na korzystaniu przez przedsiębiorstwo przesyłowe z cudzego gruntu przez zamontowanie tam urządzeń i przesyłanie energii. Wszak ustawodawca uchwalając kodeks cywilny zrezygnował ze służebności na rzecz przedsiębiorstw w ogólności, w tym przesyłowych. To, że powody były ideologiczne, niczego nie zmienia. To był świadomy i celowy zabieg ustawodawcy. W prawie rzeczowym z 1946r. art.175 pozwalał na ustanawianie służebności na rzecz każdoczesnego właściciela oznaczonego przedsiębiorstwa. Wyraźnie więc kreował taką służebność i wyraźnie postanawiał w zdaniu drugim, że stosuje się do niej odpowiednio przepisy o służebnościach gruntowych. Zgodnie z zasadą numerus clausus ograniczonych praw rzeczowych istniała odrębna od służebności gruntowych służebność innego rodzaju, do której przepisy o służebnościach gruntowych miały jedynie odpowiednie zastosowanie i to z mocy wyraźnego przepisu ustawy. Świadome odstąpienie ustawodawcy od regulacji służebności przesyłu w kodeksie cywilnym z 1964 roku wprost wskazującej na odpowiednie stosowanie przepisów o służebnościach gruntowych do służebności przesyłu nie może więc być argumentem za odpowiednim stosowaniem przepisów.

Powyższa analiza pokazała, że nie mamy do czynienia ze stanami faktycznymi w istotny sposób podobnymi. Stany faktyczne są podobne jedynie w zakresie korzystania przez przedsiębiorstwo przesyłowe z cudzej nieruchomości, ale z drugiej strony istotnie zróżnicowane i to z punktu widzenia przesłanek kreujących służebność gruntową, jej konstrukcyjnych elementów. Nie można więc ocenić, że chodzi o istotne podobieństwo stanów faktycznych, a to wyklucza stosowanie analogii legis. Raczej chodzi o istotne różnice i niewielkie podobieństwo. Nie są podobne stany faktyczne stanowiące podstawę ustanowienia służebności gruntowych i stany faktyczne, w których z cudzej nieruchomości korzysta przedsiębiorstwo przesyłowe posadawiając urządzenia i przesyłając prąd. W tym drugim wypadku brak nieruchomości władnącej i zwiększenia jej użyteczności.

Sąd Najwyższy jako przykład analogii legis podaje stosowanie przepisów o służebności drogi koniecznej do stanu faktycznego polegającego na doprowadzeniu prądu do nieruchomości, która go nie ma i nie można go do niej podłączyć z miejsca publicznego jest chybiona. W tym stanie faktycznym mamy dwie nieruchomości – władnącą (do której doprowadzany jest prąd) i obciążoną (przez która przeprowadzany jest prąd do nieruchomości władnącej). Zwiększenie użyteczności nieruchomości władnącej jest oczywiste. Zatem dwie istotne cechy służebności gruntowej występują w obu stanach faktycznych, można więc jak najbardziej twierdzić o ich podobieństwie. Taki stan faktyczny jest istotnie podobny do tego, o którym mowa w art.145 § 1 k.c. Różnicuje go jedynie to, że potoczne rozumienie drogi zakłada, że służy ona do przemieszczania się człowieka. W tym wypadku chodzi o umożliwienie przemieszczania się prądu. Wyraz „droga” można rozumieć także jako szlak, po którym biegnie linia, co kieruje nas w stronę istotnego podobieństwa stanów faktycznych.

Gdyby nawet przyjąć podobieństwo stanów faktycznych, to i tak nie istnieje silna argumentacja funkcjonalna przemawiająca za stosowaniem przepisów o służebnościach gruntowych do wypadków korzystania przez przedsiębiorstwa przesyłowe z cudzych nieruchomości celem przesyłu prądu. Nie istnieją bowiem dostatecznie doniosłe racje, a więc funkcjonujące w społeczeństwie i aprobowane powszechnie wartości, które by za tym przemawiały. Sąd Najwyższy odwołując się do wykładni funkcjonalnej uzasadniał, że służebności gruntowe spełniają wydatną funkcję gospodarczą, zatem wymagana przez ustawę użyteczność także powinna mieć charakter gospodarczy w sferze, jaka wiąże się zwykle z korzystaniem z nieruchomości władnącej. Tyle tylko, że od wymogu istnienia służebności władnącej następnie odstąpił. Z samego faktu spełniania przez służebności gruntowe istotnej funkcji gospodarczej nic nie wynika dla oceny zastosowania analogii legis. Sąd Najwyższy odwołał się do rozwoju cywilizacyjnego i postępu technicznego, które jego zdaniem spowodowały powstanie konieczności dynamicznej wykładni niezmienionych przepisów regulujących służebności gruntowe. Sąd ten odwołał się do art.175 prawa rzeczowego i stwierdził, że ten przepis odpowiadał ówczesnym potrzebom gospodarczym, które obecnie wymagają zastosowania owej dynamicznej wykładni, skoro art.175 prawa rzeczowego nie został umieszczony w k.c. jedynie ze względów ideologicznych. SN odwołał się też do uchwały z dnia 17 stycznia 2003 r., III CZP 79/02, że potrzebom gospodarczym, o jakich mowa, czyniła zadość regulacja zawarta w art. 175 PrRzecz. Nadto wskazał, że ukształtowała się linia orzecznicza dopuszczająca możliwość analogicznego stosowania art. 145 KC (a poprzednio art. 33 PrRzecz) do ustanowienia służebności gruntowej polegającej na doprowadzeniu linii elektrycznej do nieruchomości, która nie jest przyłączona do sieci" energetycznej.

Zasadność tej ostatniej argumentacji (odniesienia się do linii orzeczniczej z art.145 k.c.) już wyżej odrzucono. To, że użyteczność powinna odnosić się też do sfery gospodarczej związanej z korzystaniem z nieruchomości władnącej, nie wynika z art.285 § 2 k.c., jest więc przeciwne wykładni językowej. Co ma oznaczać „użyteczność w sferze gospodarczej”? Tego SN nie wyjaśnił. Czy zwiększenie zysku przedsiębiorstwa przesyłowego? Powstaje proste pytanie: jakie wartości silnie aprobowane społecznie uzasadniają subsumpcję analizowanego stanu faktycznego pod art.285 § 1 i 2 k.c.? Ochrona działalności prowadzonej przez to przedsiębiorstwo kosztem prawa własności właścicieli nieruchomości, na których stoją słupy z rozpiętymi liniami elektroenergetycznymi? Przecież przedsiębiorstwo przesyłowe prowadzi swoją działalność na zasadzie rynkowej, kierując się zasadami opłacalności i zysku. Za przesłany i odebrany prąd pobiera opłaty, które pokrywają jego koszty działania i przynoszą zysk. Sąd Najwyższy nie bierze w ogóle od uwagę silnie aprobowanej społecznie wartości dotyczące ochrony prawa własności właścicieli nieruchomości obciążanych. Wartości, które mają swoje zakotwiczenie w Konstytucji RP, przede wszystkim w zasadzie ochrony własności - art.21 ust.1. Zgodnie z art.64 ust.3 Konstytucji RP własność może być ograniczona tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza ona istoty prawa własności. W analizowanym przypadku dochodzi do istotnego ograniczenia prawa własności nieruchomości prywatnych nie na podstawie wyraźnego przepisu prawa, ale wykładni prawa dokonanej na podstawie analogii legis. Skoro ustawa ustanawia prostą zasadę numerus clausus ograniczonych praw rzeczowych, to w procesie stosowania prawa stosowanie analogii legis powinno być wyjątkiem, tylko wtedy, gdy przemawiają za tym rzeczywiście silne argumenty funkcjonalne, przy rzeczywiście istotnie podobnym stanie faktycznym. Tak jednak nie jest w analizowanym wypadku, a przeciwko zastosowaniu analogii przemawiają konstytucja zasada ochrony własności i jej ograniczenia jedynie na podstawie ustawy w zakresie nie naruszającym istoty prawa własności. Konsekwencją dopuszczenia możliwości zasiedzenia służebności gruntowej o treści służebności przesyłu jest ograniczenie prawa własności właściciela nieruchomości obciążonej i to bez wynagrodzenia. Wzgląd na ochronę prawa własności sprzeciwia się więc przyjmowaniu omawianej konstrukcji prawnej w drodze podobieństwa z ustawy.

Z art.2 Konstytucji RP wyinterpretowano słusznie zasadę zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa. Skoro ustawodawca zrezygnował z regulacji służebności na rzecz przedsiębiorstw w ogólności i nie wprowadził w to miejsce innego rozwiązania, to zaufanie obywateli do stanowionego prawa sprzeciwia się wykładni tych samych przepisów, która kreuje służebność gruntową nie mającą podstawowych cech ustawowych. Nawet najbardziej światli właściciele nieruchomości do czasu ukształtowania się linii orzeczniczej zapoczątkowanej w 2003 roku (uchwałą SN z 17.1.2003 r. (III CZP 79/02, Legalis) nie byli w stanie przewidzieć, że ich prawo własności może zostać ograniczone przez ustanowienie tego typu służebności. Tym samym nie mogli przeciwdziałać zasiedzeniu tak wykreowanego następczo prawa, gdy bieg posiadania służebności przesyłu miał się rozpocząć wiele lat wcześniej, a często i kończyć wcześniej, niż w ogóle koncepcja tej treści prawa powstała. Ostatnia cytowana uchwała SN dotyczyła umowy o ustanowienie służebności przesyłu, a nie samego zasiedzenia i w niej SN z odwołaniem do analogii legis wyprowadził wniosek o dopuszczalności umownego ustanowienia służebności gruntowej o treści służebności przesyłu. W późniejszych orzeczeniach dotyczących już zasiedzenia takiej służebności powielano argumenty uchwały z 2003 r. Analizując analogię legis SN poprzestał jednak na zwykłym podobieństwie w zakresie korzystania z cudzej nieruchomości, nie zwracając uwagi, czy podobieństwo jest dostatecznie istotne do stanów faktycznych uzasadniających ustanowienie służebności gruntowych. O wartościach, które przemawiają za dynamiczną wykładnią także nie napisał w zasadzie nic. Ograniczył się do tez o rozwoju cywilizacyjnym, postępie technicznym, enigmatycznych „potrzebach gospodarczych”, które mają uzasadniać wykładnię dynamiczną. Rozwój cywilizacyjny i postęp techniczny to zjawiska społecznie powszechnie aprobowane, ale czy uzasadniające odejście od cech konstrukcyjnych ograniczonego prawa rzeczowego służebności gruntowej przy częściowym tylko podobieństwie stanów faktycznych i istotnych różnicach oraz ograniczania prawa własności bez wynagrodzenia na zasadzie analogii legis? I to ze skutkami często sprzed powstania omawianej koncepcji. Zdaniem Sądu Okręgowego nie uzasadniają. Podobnie jak potrzeby gospodarcze przedsiębiorstw przesyłowych. Elektryfikacja wsi i osiedli nie datuje się od 1990 roku ani nawet od wejścia w życie kodeksu cywilnego, a rozwiązania dotyczące ustanawiania służebności na rzecz przedsiębiorstw były znane już prawu rzeczowemu. Nie wystąpił więc nieznany wcześniej postęp techniczny i zmiany cywilizacyjne, które uzasadniałyby zmianę wykładni przepisów o służebnościach gruntowych. Czy zatem zmiana ustroju społeczno-gospodarczego w 1989 roku może uzasadniać zmianę wykładni? Czy ujawnione w związku z tym potrzeby przedsiębiorstw przesyłowych w gospodarce wolnorynkowej? Zdaniem Sądu Okręgowego nie uzasadniają, tym bardziej, że to prawo własności prywatnej odzyskało należną mu ustawową, w tym konstytucją ochronę w stosunku do tej w poprzednim systemie społeczno-gospodarczym. Tymczasem wykładnia Sądu Najwyższego idzie w przeciwnym kierunku, chroniąc interesy przedsiębiorstw przesyłowych kosztem właścicieli nieruchomości.

Jedyną istotnie aprobowaną wartością, jaka przemawiałaby za krytykowaną wykładnią jest fakt dostarczania przez przedsiębiorstwa przesyłowe prądu, podstawowego dobra człowieka, celem zaspokajania jego potrzeb podstawowych i wyższych. Jednakże ten argument nie odnosi się ani do nieruchomości władnącej, ani nawet do interesów samego przedsiębiorstwa przesyłowego oraz do wzrostu użyteczności nieruchomości czy samego przedsiębiorstwa. Paradoksalnie odnosi się czasem do nieruchomości obciążonej, gdy i ona korzysta z prądu przepływającego liniami przez jej nieruchomość. Dostarczanie prądu do gospodarstw domowych oraz do innych podmiotów funkcjonujących w społeczeństwie nie uzasadnia tezy, że może się odbywać kosztem ograniczenia własności nieruchomości prywatnych bez wynagrodzenia w sytuacji, gdy ta własność prywatna, a nie interesy przestępstw przesyłowych jest chroniona konstytucyjnie. Do tego wniosku doszedł także ustawodawca, wprowadzając przepisy art.305

1

– 305

4 k.c. o służebności przesyłu.

Granice dynamicznej wykładni prawa, jaką jest ta z wykorzystaniem analogii legis, muszą uwzględniać rodzaj prawa. Skoro chodzi o prawo rzeczowe ograniczone, to wobec obowiązywania zasady numerus clausus tych praw, analogia legis nie może prowadzić do wykreowania prawa ustawie nieznanego. Sądy nie są od tego, aby być drugim ustawodawcą. Służebność przesyłu jest trzecim, odrębnym prawem rzeczowym ograniczonym, o innych cechach konstrukcyjnych, niż służebność gruntowa. Jest to pogląd powszechnie aprobowany w doktrynie prawa cywilnego. Natomiast służebność gruntowa o treści służebności przesyłu miała się nie różnić od służebności przesyłu, o której mowa w art.305

1 i 305

2 k.c. (skoro SN uznał możliwość doliczania okresu posiadania tej pierwszej do okresu posiadania potrzebnego do zasiedzenia tej drugiej, gdy termin zasiedzenia mijał po 3.08.2008r., nadto wobec wskazywanych przez SN cech konstrukcyjnych tego typu służebności gruntowej). W takim razie powstaje oczywista sprzeczność, bo jednak po 3.08.2008 r. służebność przesyłu i służebność gruntowa się istotnie różnią.

Dodać można, że uprzywilejowanie jedynie przedsiębiorstw przesyłowych jest sprzeczne z art.32 ust.2 Konstytucji RP. Art.175 prawa rzeczowego nie różnicował przedsiębiorstw z punktu widzenia prawa do ustanowienia na ich rzecz służebności. Tymczasem orzecznictwo SN ograniczyło możliwość ustanowienia takiej służebności jedynie do przedsiębiorstw przesyłowych. Przywołane w odpowiedzi na apelację orzeczenia trybunału Konstytucyjnego nie dotyczą służebności gruntowej o treści służebności przesyłu i możliwości jej zasiedzenia. Dotyczą służebności drogi koniecznej z art.145 k.c. oraz wprost art.172 k.c.

Reasumując, nie ma ani podobieństwa stanów faktycznych, ani argumentów systemowych i funkcjonalnych, aby do stanu faktycznego korzystania przez przedsiębiorstwo przesyłowe z cudzej nieruchomości w celu posadowienia urządzeń i przesyłu prądu stosować w drodze analogii legis przepisy o służebnościach gruntowych. Jeśli więc nawet przyjąć, że z art.305

4 k.c. wynika odesłanie do stosowania także art.292 k.c., to jasne jest, że termin zasiedzenia biegnący od 3.08.2008 r. nie mógł upłynąć.

Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy na podstawie art.386 § 1 w zw. z art.13 § 2 k.p.c. zmienił zaskarżone postanowienie i wniosek o zasiedzenie oddalił. Konsekwentnie zmienił także rozstrzygnięcie o kosztach postępowania. Na podstawie art.520 § 2 k.p.c. interesy wnioskodawców i apelujących uczestników były sprzeczne. Uczestnikom, których interesy zostały w postępowaniu zrealizowane (ich prawo własności nie zostało uszczuplone zasiedzeniem innego prawa), a interesy wnioskodawcy nie (nie uzyskał prawa w drodze zasiedzenia) należy się zwrot kosztów postępowania od wnioskodawcy. Wnioskodawcę należy także obciążyć kosztami sądowymi opinii biegłych. Zmianie podlegał więc pkt III. postanowienia przez zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz uczestników 480 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa radcowskiego. oraz pkt IV. przez nakazanie ściągnięcia kwoty pieniężnej od wnioskodawcy, a nie uczestników. Z kolei z zakresu orzeczenia w pkt V. trzeba wyłączył apelujących uczestników, bo oni nie ponoszą kosztów postępowania tej sprawie.

Marcin Miczke