Sąd podwyższył wynagrodzenie gminy za drogę konieczną do 10 000 zł

Postanowieniem z dnia 25 marca 2025 r. Sąd Rejonowy w Świnoujściu po rozpoznaniu sprawy z wniosku A. O. przy udziale Gminy Ł. o ustanowienie drogi koniecznej (sygnatura akt I Ns 164/21):

1. ustanowił na nieruchomości stanowiącej własność uczestniczki, oznaczonej jako (...), położonej w Ł., Kw nr (...), służebność drogi koniecznej polegającą na prawie przechodu i przejazdu przez pas drogowy o łącznej pow. 0,0061 ha na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości położonej w Ł. przy ul. (...), oznaczonej jako działka nr (...) Kw nr (...), zgodnie z uzupełniającą opinią biegłego sądowego z zakresu geodezji S. T. z dnia 14 lutego 2024r. i mapą (karta 365 akt) stanowiącą załącznik do niniejszego postanowienia;

2. zasądził od wnioskodawcy na rzecz uczestniczki kwotę 500 zł tytułem jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności drogi koniecznej opisanej w pkt 1 postanowienia, płatną w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w przypadku przekroczenia terminu płatności;

3. zasądził od uczestniczki na rzecz wnioskodawcy kwotę 2.197 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty;

4. nakazał pobrać od uczestniczki rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Świnoujściu kwotę 13.064,11 zł tytułem zwrotu poniesionych wydatków.

Sąd rejonowy oparł powyższe orzeczenie na następujących ustaleniach faktycznych i prawnych:

Uczestniczka jest właścicielką nieruchomości stanowiącej (...) o pow. 226 m

(

2) w Ł. przy ul. (...), (...). Na działce posadowiony jest garaż. Z tą nieruchomością graniczy nieruchomość wnioskodawcy stanowiąca działkę nr (...). Działkę nr (...) wydzielono na skutek zmiany miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego miasta Ł. na terenie ograniczonym ulicami: (...), (...), (...) i (...), która miała miejsce w czasie, gdy wnioskodawca był już właścicielem działki nr (...).

Do wyłożonego do publicznego wglądu projektu zmiany miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego swoje uwagi dotyczące korekty przebiegu granicy między działkami nr (...) w celu umożliwienia wjazdu z ul. (...) do garażu na działce nr (...) i korekty przebiegu granicy między działkami nr (...) w celu umożliwienia wyrównania granicy działek i zachowania murowanego ogrodzenia wniósł wnioskodawca. Uwagi te zostały uwzględnione. Nowopowstałe działki – w tym działka nr (...) – miały służyć polepszeniu zagospodarowania działek znajdujących się w głębi w stosunku do ul. (...), a zatem między innymi nieruchomości stanowiącej własność wnioskodawcy.

Działka nr (...) stanowiła przedmiot zawieranych między stronami umów dzierżawy celem zachowania możliwości korzystania z garażu i zapewnienia dostępu (dojścia i dojazdu) do stanowiącej własność wnioskodawcy nieruchomości. Ostatnia z umów zawarta została w dniu 27 lipca 2017 r. na okres od dnia 01 sierpnia 2017 r. do dnia 31 grudnia 2017 r.

Wnioskodawca czynił wielokrotne starania o nabycie spornej działki celem poprawy zagospodarowania nieruchomości stanowiącej jego własność, lecz bezskutecznie i to mimo, że uchwałą nr (...) Rady Miejskiej w Ł. z dnia 15 października 2015 r. wyrażono zgodę na sprzedaż nieruchomości oraz na ustanowienie na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości stanowiącej działkę nr (...) służebności gruntowej polegającej na prawie przechodu i przejazdu przez część przyległej nieruchomości nr (...). Wnioskodawca uczynił zadość warunkom Gminy m.in. zalegalizowania samowoli budowlanej wzniesionej przez poprzedniego właściciela działki nr (...), a Gmina Ł. zbyła przeważającą część nowo - wydzielonych działek na rzecz właścicieli przyległych do nich nieruchomości. Gmina zaproponowała ustanowienie służebności na rzecz każdoczesnego właściciela działki nr (...) polegającej na prawie przechodu i przejazdu na części nieruchomości stanowiącej działkę nr (...) oraz nr (...), o pow. 281 m

(

2), za wynagrodzeniem w wysokości 8.806,80 zł netto (plus 23% VAT 1.646,80 zł), z jednoczesnym zobowiązaniem wnioskodawcy do pokrycia kosztów notarialnych i sądowych związanych z podpisaniem umowy notarialnej i kosztów sporządzenia operatów szacunkowych określających wartość służebności przesyłu w wysokości 605,16 zł, w tym 23% VAT ze stawką, tj. 113,16 zł.

Na tą propozycję nie przystał wnioskodawca wskazując, iż niesłuszne jest oczekiwanie przez Gminę zapłaty za ustanowienie służebności drogi koniecznej w sytuacji, gdy to działania Gminy pozbawiły jego nieruchomość dostępu do drogi publicznej, nadto, iż niewystarczającym jest ustanowienie służebności na pasie o szerokości 2,5 m.

Strony pozostają w sporze od kilkunastu lat. Między nimi toczyły się przed tut. sądem postępowania, których kanwą były spory dotyczące dostępu nieruchomości wnioskodawcy do drogi publicznej. I tak z powództwa A. O. przeciwko Gminie Ł. toczyło się postępowanie I C 200/21 w przedmiocie zobowiązania Gminy do złożenia oświadczenia woli, a z powództwa Gminy Ł. przeciwko A. O. postępowanie I C 103/21 o wydanie nieruchomości.

W ewidencji gruntów i budynków nieruchomość wnioskodawcy oznaczona jest symbolem „B” oznaczającym zurbanizowane tereny zabudowy mieszkaniowej.

Ustanowienie służebności drogi koniecznej przebiegającej przez (...) możliwe jest w trzech wariantach:

Wariant I. przewiduje powierzchnię obciążenia obejmującą 0,0045 ha i wiąże się z koniecznością wykonania prac budowlanych - aby zapewnić rzeczywistą możliwość przejścia i przejazdu należy wyburzyć istniejące ogrodzenie frontowe lub je przebudować przesuwając istniejącą bramę wjazdową, a propozycja ta zapewnia dostęp do drogi publicznej na odcinku zaledwie 2,5 m, przy czym ewentualna przebudowa ogrodzenia frontowego i montaż nowej bramy spowoduje zmniejszenie tej szerokości, co z kolei ogranicza szerokość pojazdów, którymi można będzie dojechać do działki nr (...). Nadto bezpośrednie przyleganie projektowanego dojazdu do budynku znajdującego się na (...) nr (...) może powodować zagrożenie przy włączaniu się do ruchu odbywającego się po pasie drogi publicznej. Wariant ten - zmodyfikowany poprzez powiększenie powierzchni służebności o fragment działki nr (...) o kształcie trójkąta – przewiduje, iż łączna powierzchnia terenu mającego zapewnić odpowiedni dostęp do drogi publicznej na rzecz nieruchomości władnącej wynosić miałaby 0,061 ha, obejmując część działki nr (...) o powierzchni 0,0011 ha oraz teren nowoprojektowanej działki nr (...) o powierzchni 0,0050 ha.

Wariant II. przewiduje całkowitą powierzchnię obciążenia obejmującą 0,0061 ha – w tym 0,0016 ha w ramach działki nr (...), 0,0034 ha w ramach działki nr (...), a nadto 0,0011 ha w ramach działki nr (...). Ta opcja daje możliwość wykorzystania istniejących elementów zagospodarowania terenu oraz umożliwienie bezpiecznego korzystania z istniejącego dojazdu, nadto – jeśli zajdzie taka potrzeba – dodania kolejnej nieruchomości władnącej w postaci działki nr (...) przy minimalnym dodatkowym obciążeniu.

Wariant III. zakłada całkowitą powierzchnię obciążenia obejmującą 0,0083 ha – w tym 0,0081 ha w ramach działki nr (...) oraz 0,0002 ha w ramach działki nr (...). Jest to wariant najbardziej obciążający nieruchomość uczestniczki, Kw nr (...).

Nieruchomość obejmująca działki nr (...) posiada założoną księgę wieczystą nr (...), w której oznaczona jest symbolem (...) – inne tereny zabudowane. Działki zabudowane są budynkiem garażowym i częściowo utwardzone kostką typu (...) Dojazd do działek odbywa się drogą utwardzoną asfaltem. Działki graniczą: od strony zachodniej z działką nr (...), od strony północnej z działką nr (...) (droga dojazdowa), od strony wschodniej z działką nr (...) oraz od strony południowej z działkami nr (...).

Nieruchomość na rzecz której ustanowiona ma zostać służebność działka nr (...) o pow. 281 m

2, położona jest w Ł. przy ul. (...). Zagospodarowana jest zgodne jest z polityką przestrzenną miasta Ł., a teren na którym się znajduje oznaczony jest symbolem MN.2 tereny zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej.

Wartość części działek nr (...) wedle stanu na dzień 21 marca 2023 r. i wedle cen na dzień 23 maja 2023 r. opiewała na kwotę 1.490 zł/m

(

2). Z kolei wysokość jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności gruntowej na części działki nr (...) – wedle stanu na dzień 21 marca 2023 r. i wedle cen na dzień 23 maja 2023 r. opiewa na kwotę 58.300 zł, podczas gdy wysokość jednorocznego wynagrodzenia ustalonego wedle tych samych dat, opiewa na kwotę 4.587 zł.

Wysokość jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności w wariancie I uwzględniającym opinię uzupełniającą biegłego geodety z dnia 14 lutego 2024 r., tj. na pow. 61 m

2 wynosi 81.600 zł, podczas gdy wysokość jednorocznego wynagrodzenia za ustanowienie rzeczonej służebności wynosi 6.420 zł.

Celem zapewnienia choćby tymczasowego dostępu do drogi publicznej, wnioskodawca pismem z dnia 30 kwietnia 2024 r. złożył (...) Gminy Ł. ofertę dzierżawy działek nr (...), lecz uzyskał informację o braku możliwości podjęcia decyzji dotyczącej przeznaczenia nieruchomości z uwagi na toczące się postępowanie w sprawie ustanowienia służebności przejazdu i przechodu, do czasu zakończenia którego Gmina nie jest w stanie podejmować decyzji co do dalszego wykorzystania terenów i o dużym zainteresowaniu dzierżawą czy też potencjalną sprzedażą działki zabudowanej garażem z wyjaśnieniem, iż w związku z tym – zgodnie z obowiązującymi przepisami – gmina musiałaby przeprowadzić przetarg na dzierżawę lub sprzedaż tych nieruchomości, ażeby zapewnić przejrzystość i równe szanse dla wszystkich zainteresowanych stron.

Uczestniczka w zróżnicowany sposób traktuje właścicieli nieruchomości, którzy utracili dostęp do drogi publicznej na skutek zmiany miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego miasta Ł. na terenie ograniczonym ulicami: (...), (...), (...) i (...). O ile w przypadku wnioskodawcy mimo szeregu podejmowanych czynności zmierzających do uregulowania sytuacji prawnej związanej z dostępem do drogi koniecznej i czynienia zadość kolejnym wymaganiom Gminy, ostatecznie starania te okazały się bezskuteczne, o tyle przeważająca część nowo wydzielonych działek została przez Gminę zbyta na rzecz właścicieli przyległych do nich nieruchomości.

Gmina Ł. nie przejawiała żadnej aktywności w postępowaniu I Ns 89/18 dotyczącym ustanowienia drogi koniecznej z wniosku użytkowników wieczystych działki nr (...) D. i K. R..

W tym staniem faktycznym sąd rejonowy uwzględnił wniosek oparty na art. 145 § 1 k.c., bowiem niespornie nieruchomość wnioskodawcy obecnie nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej, przy czym strony pozostawały w sporze co do przebiegu tejże drogi, którą ustalił na podstawie opinii biegłego geodety H. T. wedle wariantu nr I. w wersji zmodyfikowanej poprzez powiększenie powierzchni służebności o fragment działki nr (...) o kształcie trójkąta przewidujący, iż łączna powierzchnia terenu mającego zapewnić odpowiedni dostęp do drogi publicznej na rzecz nieruchomości władnącej obejmować miałaby 0,061 ha, w tym część działki nr (...) o pow. 0,0011 ha oraz teren nowoprojektowanej działki nr (...) o pow. 0,0050 ha. Zdaniem sądu taki wariant umożliwia nie tylko dotarcie do garażu na działce wnioskodawcy, ale także wjazd na część nieruchomości wnioskodawcy znajdującą się obok garażu. W związku z tym sąd pierwszej instancji ustanowił na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości w Ł. przy ul(...), oznaczonej jako działka nr (...), Kw nr (...) służebność drogi koniecznej polegającą na prawie przejścia i przejazdu przez nieruchomość uczestniczki oznaczoną jako działki nr (...), według oznaczenia na mapie biegłego geodety z dnia 11 grudnia 2023 r., dołączonej na k. 365 akt sprawy.

Ustalenia w zakresie wysokości wynagrodzenia za ustanowienie służebności sąd oparł na opinii biegłego rzeczoznawcy, przy czym stawkę wynikającą z tej opinii na podstawie art. 5 k.c. obniżył uznając, że poczynania Gminy Ł. ocenione muszą być jako naruszające zasady współżycia społecznego. Choć bowiem do wyłożonego do publicznego wglądu projektu zmiany miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego uwagi wniósł wnioskodawca i zostały one uwzględnione, a nowopowstałe działki – w tym nr (...) – miały służyć polepszeniu zagospodarowania działek znajdujących się w głębi w stosunku do ul. (...), zatem też nieruchomości wnioskodawcy, to ostatecznie wnioskodawca pozbawiony został dostępu do drogi publicznej. Choć czynił wielokrotne starania o nabycie działki i uchwałą nr (...) Rady Miejskiej w Ł. z dnia 15 października 2015 r. wyrażona została zgoda na sprzedaż oraz na ustanowienie na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości stanowiącej działkę nr (...) służebności gruntowej polegającej na prawie przechodu i przejazdu przez część przyległej nieruchomości nr (...), jego starania pozostały bezskuteczne. Mogło to w ocenie wnioskodawcy być tym bardziej niesprawiedliwe, że Gmina zbyła przeważającą część nowo wydzielonych działek na rzecz właścicieli przyległych do nich nieruchomości. Wobec wnioskodawcy Gmina zaś niejako naprzemiennie podejmowała czynności stanowiące przejaw chęci zbycia nieruchomości, z czynnościami przymuszającymi go do spełniania kolejnych warunków. Uczestniczka zaproponowała wprawdzie ustanowienie służebności gruntowej, ale za wynagrodzeniem w kwocie 8.806,80 zł netto, z jednoczesnym zobowiązaniem A. O. do pokrycia kosztów notarialnych i sądowych związanych z podpisaniem umowy notarialnej i kosztów operatów szacunkowych, a gdy na tą propozycję nie przystał, całą odpowiedzialność za zaistniałą sytuację przerzuciła na wnioskodawcę. Takie poczynania sąd ocenił jako naganne i stanowiące wyraz wykorzystywania przez Gminę swojej władczej pozycji, dlatego finalnie zasądził od wnioskodawcy na rzecz uczestniczki jednorazowe wynagrodzenie za ustanowienie służebności drogi koniecznej w wysokości 500 zł.

O kosztach postępowania sąd rejonowy orzekł zgodnie z art. 520 § 3 k.p.c. zasądzając od uczestniczki na rzecz wnioskodawcy kwotę 2.197 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, w tym 480 zł wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika w wysokości poczwórnej stawki minimalnej z § 5 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, 200 zł opłaty od wniosku, 17 zł opłaty skarbowej od pełnomocnictwa oraz 1.500 zł zaliczka na wynagrodzenie biegłego. Ponadto sąd na podstawie art. 83 ust. 2 w zw. z art. 113 ust. 1 u.k.s.c. nieuiszczonymi kosztami sądowymi w kwocie 13.064,11 zł niepokrytymi z uiszczonej przez wnioskodawcę zaliczki w kwocie 1.500 zł obciążył uczestniczkę Gminę Ł..

Apelację od powyższego postanowienia wywiodła uczestniczka Gmina Ł. zarzucając sądowi pierwszej instancji naruszenie:

a) art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przekroczenie przez sąd granic swobodnej oceny dowodów oraz w konsekwencji wyprowadzenie ze zgromadzonego materiału dowodowego wniosków z niego niewynikających, schematyczną i pobieżną ocenę materiału dowodowego, nierozważenie go w sposób wszechstronny, a w efekcie ustalenie, że:



zasadne jest ustalenie przebiegu służebności drogi koniecznej zgodnie z uzupełniającą opinią biegłego geodety H. T. z dnia 14 lutego 2024 r., w sytuacji gdy sam wnioskodawca zaaprobował początkowo ustanowienie służebności wedle wariantu I z opinii geodety z dnia 13 grudnia 2022 r., a nie udowodnił swoich późniejszych twierdzeń o konieczności zmodyfikowania przebiegu drogi koniecznej, co skutkowało obciążeniem nieruchomości, przez którą służebność ma przebiegać, w większym zakresie niż było to uzasadnione, a więc prowadziło do naruszenia art. 145 § 2 k.c.;



Gmina w zróżnicowany sposób traktuje właścicieli nieruchomości, którzy utracili dostęp do drogi publicznej na skutek zmiany miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego miasta Ł. na terenie ograniczonym ulicami: (...) (...), (...) i (...), podczas gdy sytuacja innych właścicieli nieruchomości na ww. terenie była inna od sytuacji wnioskodawcy, a różnica w podejściu wynikała z okoliczności wynikających z obowiązujących przepisów prawa, co skutkowało nieuzasadnionym przyjęciem, że przez wzgląd na zasady współżycia społecznego uzasadnione jest ustanowienie służebności drogi koniecznej za wynagrodzeniem o symbolicznej wartości;

b) art. 5 k.c. art. 145 § 1 k.c. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i przyjęcie, że Gminie Ł. z uwagi na naruszenie przez nią zasad współżycia społecznego nie powinno zostać przyznane wynagrodzenie za ustanowienie służebności drogi koniecznej o wartości rynkowej, w sytuacji, gdy działanie Gminy było zgodne z prawem i z dbałością o dyscyplinę finansów publicznych i nie było uzależnione od jej uznania;

c) art. 520 § 1 i 3 k.p.c. oraz art. 113 ust. 1 u.k.s.c. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i przyjęcie, że interesy uczestników były sprzeczne, w sytuacji, gdy taki stan rzeczy nie miał miejsca, zatem każda ze stron powinna ponieść koszty związane ze swoim udziałem w sprawie.

Wskazując na powyższe zarzuty apelacji uczestniczka wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez ustanowienie na nieruchomości oznaczonej jako działki nr (...) w Ł., (...) służebności drogi koniecznej polegającej na prawie przechodu i przejazdu przez pas drogowy o pow. 0,0045 ha na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości w Ł. przy (...), oznaczonej jako działka nr (...) zgodnie z opinią biegłego geodety H. T. z dnia 13 grudnia 2022 r. i mapą stanowiącą załącznik do tej opinii oraz z tego tytułu zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz uczestniczki kwoty 58.300 zł tytułem jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności drogi koniecznej płatnej w terminie 14 dni od uprawomocnienia się orzeczenia z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w przypadku przekroczenia terminu płatności, ewentualnie zasądzenie od wnioskodawcy kwoty 81.600 zł tytułem jednorazowego wynagrodzenia przy przyjęciu przebiegu służebności jak sąd pierwszej instancji. Jednocześnie apelująca wniosła o ustalenie, że koszty postępowania strony ponoszą we własnym zakresie oraz nakazanie pobrania na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Świnoujściu tytułem zwrotu wydatków od wnioskodawcy kwoty 9.259,34 zł oraz od uczestniczki kwoty 3.804,77 zł. Względnie apelująca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji.

W uzasadnieniu apelacji k. 526 – 531 akt sprawy uczestniczka rozwinęła postawione wyżej zarzuty oraz wniosła jak na wstępie.

W odpowiedzi wnioskodawca wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie od uczestniczki kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym wedle norm przepisanych (k.548 – 553 akt sprawy).

Sąd okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja uczestniczki doprowadziła do częściowej zmiany zaskarżonego orzeczenia.

W myśl art. 378 § 1 k.p.c., mającego odpowiednie zastosowanie z mocy art. 13 § 2 k.p.c. w postępowaniu nieprocesowym,

sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. Z cytowanego przepisu wynika, iż sąd okręgowy rozpoznaje sprawę w granicach apelacji zakreślonej przez stronę, przy czym jest sądem merytorycznym, a przyjęta koncepcja apelacji pełnej nakłada powinność merytorycznego rozpoznania sprawy po raz drugi, niezależnie od zarzutów apelacji oraz skontrolowania prawidłowości postępowania w pierwszej instancji, przy jednak uwzględnieniu związania zarzutami naruszenia prawa procesowego (

por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 3 czerwca 2015 r., V CSK 550/14, z dnia 25 listopada 2015 r., IV CSK 55/15; z dnia 10 marca 2016 r., III CSK 183/15 oraz z dnia 6 października 2016 r., III UK 270/15). W konsekwencji, sąd drugiej instancji może - a jeżeli je dostrzeże powinien - naprawić wszystkie stwierdzone w postępowaniu apelacyjnym naruszenia przez sąd rejonowy prawa materialnego, niezależnie od tego, czy zostały wytknięte w apelacji i wynikający z art. 378 § 1 k.p.c. obowiązek rozpoznania sprawy w granicach apelacji oznacza, że sąd drugiej instancji nie koncentruje się tylko na ocenie zasadności zarzutów apelacyjnych, lecz rozstrzyga merytorycznie o zasadności zgłoszonych roszczeń procesowych (

vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 2016 r., II PK 242/15).

Dokonując zatem ponownej merytorycznej oceny zasadności wniosku sąd odwoławczy ocenił, że sąd pierwszej instancji na podstawie trafnie poczynionych ustaleń faktycznych dokonał zasadniczo prawidłowej oceny żądania ustanowienia służebności drogi koniecznej przez pryzmat art. 145 § 1 k.c., wedle którego,

jeżeli nieruchomość nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej lub do należących do tej nieruchomości budynków gospodarskich, właściciel może żądać od właścicieli gruntów sąsiednich ustanowienia za wynagrodzeniem potrzebnej służebności drogowej (droga konieczna).

Cytowany przepis umożliwia ustanowienie w stosunkach sąsiedzkich służebności drogi koniecznej polegającej na służebności przejazdu lub przechodu. Przesłanką aktualizującą roszczenia o ustanowienie służebności drogi koniecznej jest „brak odpowiedniego dostępu do drogi publicznej” przez co należy rozumieć sytuację, w której brak jest dostępu do drogi publicznej określonej nieruchomości lub dostęp istnieje, lecz nie zapewnia niezbędnej łączności umożliwiającej normalne, gospodarcze korzystanie z nieruchomości (

vide postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 2000 r., IV CKN 172/00, z dnia 19 marca 2002 r., IV CKN 895/00 oraz dnia 21 marca 2003 r., II CKN 1256/00).

Przeprowadzone przez sąd rejonowy postępowanie dowodowe wykazało, że należąca do wnioskodawcy nieruchomość stanowiąca zabudowaną działkę gruntu nr (...) przy (...) w Ł. ((...)) nie posiada żadnego dostępu do drogi publicznej, więc niewątpliwie niezbędne było ustanowienie służebności drogi koniecznej na rzecz przedmiotowej nieruchomości.

Jak wynika z art. 145 § 1 k.c. ów dostęp do drogi publicznej ma być „odpowiedni”, co zależy od potrzeb nieruchomości wymagającej drogi. Miarodajne więc dla rodzaju, rozmiaru i kierunku drogi koniecznej oraz warunków jej używania są potrzeby nieruchomości władnącej, które wynikają z jej charakteru, w tym sposobu jej użytkowania (

por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2003 r., II CKN 1256/00). Jak trafnie zauważył Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 13 kwietnia 2011 r. (V CSK 317/10), odpowiedni dostęp musi stwarzać rzeczywistą i bezpieczną możliwość swobodnego przedostawania się z nieruchomości do drogi publicznej. Ustalenie, czy dostęp do drogi publicznej jest odpowiedni zawsze zależy od stanu faktycznego ocenianego przez sąd (

por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2012 r., IV CSK 34/12). Odpowiedniość dostępu do drogi publicznej jest pojęciem relatywnym i ocennym, dlatego kluczowe są okoliczności faktyczne konkretnej sprawy z uwzględnieniem konieczności należytego wyważenia interesów wnioskodawcy oraz właścicieli nieruchomości, które mają być obciążone służebnością (

por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 2021 r., IV CSKP 16/21).

W niniejszym postępowaniu celem uwidocznienia na mapie geodezyjnej służebności drogi koniecznej sąd pierwszej instancji dopuścił dowód z opinii biegłego geodety H. T., który pierwotnie przedstawił trzy warianty przebiegu służebności drogowej (k. 170 – 181 akt) i nie było sporne na etapie postępowania apelacyjnego, że należy wykluczyć warianty nr II i III jako nadmiernie obciążające nieruchomość uczestniczki stanowiącej działki gruntu nr (...)((...)). Skarżąca w apelacji domagała się przyjęcia wariantu nr I opinii zakładającego wytyczenie służebności na terenie działki nr (...) na pow. 0,0011 ha i działki nr (...) na pow. 0,0034 ha, łącznie 0,0045 ha. Owszem, ten wariant w najmniejszym stopni obciążałby nieruchomość uczestniczki i nawet było początkowo akceptowany przez wnioskodawcę, ale zgodzić należało się z konstatacją sądu pierwszej instancji, że nie zapewniał odpowiedniego dostępu do drogi publicznej nieruchomości wnioskodawcy. Nieostrość pojęcia "odpowiedniości" dostępu nieruchomości do drogi publicznej pozostawia sądowi znaczną swobodę w kształtowaniu treści służebności oraz pozostawia możliwość dostosowania decyzji do konkretnych okoliczności stanu faktycznego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 września 2022 r., I CSK 1653/22) i w realiach rozpatrywanej sprawy sąd okręgowy zważył, że o ile postulowany przez apelującą przebieg drogi koniecznej umożliwiał dojazd do garażu na działce nr (...), to nie zapewniał możliwości dojazdu do dalszej części nieruchomości wnioskodawcy. Nie byłby zatem możliwy dojazd karetką pogotowia do drzwi wejściowych do budynku mieszkalnego, czy chociażby w sytuacji prowadzenia prac remontowych dojazd na teren obok budynku celem rozładunku tam materiałów budowlanych. Tymczasem odpowiedni dostęp w rozumieniu art. 145 § 1 k.c. powinien uwzględniać także te potrzeby nieruchomości władnącej, tj. potrzebę dojazdu pod budynek mieszkalny, a nie tylko do garażu. Słusznie więc w zaistniałej sytuacji uwzględniając stanowisko wnioskodawcy wyrażone w piśmie z dnia 7 lipca 2023 r. sąd pierwszej instancji przychylił się do wariantu I w wersji zmodyfikowanej i przedstawionej przez biegłego geodetę w opinii z dnia 14 lutego 2024 r. na mapie k. 365 akt, gdzie obciążenie służebnością obejmowało teren o pow. 0,0061 ha, w tym nowoprojektowanej działki nr (...) o pow. 0,0050 ha (powstała po podziale (...)) i na działki nr(...) o pow. 0,0011 ha. Tak wytoczony pas służebności nie wpływał na sposób korzystania z działki(...) albowiem fragment 16 m

(

2), o który powiększony został obszar służebności drogi koniecznej usytuowany jest z tyłu budynku garażowego. Sama uczestniczka nie wskazuje, jak miałby być inaczej wykorzystywany w sytuacji, gdy świadek Ł. R. podał, że nowe działki miały służyć powiększeniu działek do których przylegały, tak aby ich właściciele mogli wybudować garaże od części frontowej (k. 462v. akt). Garaż na nowoprojektowanej działce nr (...) już jest posadowiony i nic nie wskazuje, aby wobec fragmentu terenu za budynkiem o pow. 16 m

(

2) istniały konkretne plany inwestycyjne, które ma skutek ustanowienia służebności zostałyby uniemożliwione. Wbrew nadto stanowisku skarżącej prezentowanemu w apelacji, tak ustanowiony pas służebności żadną miarą nie uniemożliwia prowadzenia prac remontowych na elewacji budynku garażowego na nowoprojektowanej działce nr (...), gdyż wnioskodawca nie staje się właścicielem nowoprojektowanej działki nr (...), ale wyłącznie uprawnionym z tytułu służebności drogowej. Nie może w związku z tym postawić ogrodzenia i uniemożliwiać właścicielowi nowoprojektowanej działki nr (...) korzystanie z tego terenu. Nadal zarówno działka nr (...) i nowoprojektowana działka nr (...) stanowić będą własność uczestniczki Gminy Ł., która będzie miała prawo z terenu tego korzystać z zastrzeżeniem, że to korzystanie nie może uniemożliwiać wykonanie przez wnioskodawcę ustanowionej na rzecz jego nieruchomości służebności drogowej.

Mając na uwadze wszystko powyższe nie może budzić wątpliwości, że wbrew zarzutom apelującej zasadniczo słusznie sąd pierwszej instancji ustanawiając służebność gruntową oparł się na wariancie przebiegu drogi koniecznej przedstawionym na k. 365 akt i w tym zakresie nie było podstaw do zmiany zaskarżonego rozstrzygnięcia. Koniecznym jednak okazało się zmodyfikowanie brzmienia ustanowionego w punkcie 1. postanowienia ograniczonego prawa rzeczowego. W świetle art. 145 § 1 k.c. ustanowienie służebności drogowej następuje na rzecz nieruchomości jako całości, a nie jej części składowych (

por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 kwietnia 2025 r., I CSK 3775/24) i nadto wykluczone jest ustanawianie służebności na "działce geodezyjnej", albowiem skoro w modelu normatywnym służebności stanowią ograniczone prawa rzeczowe na nieruchomościach, to nie jest możliwe ich ustanowienie na częściach nieruchomości (

tak postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 września 2025 r., I CSK 2324/24). W konsekwencji korekty wymagało sformułowanie przez sąd ustanowionego ograniczonego prawa rzeczowego poprzez ustanowienie na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości oznaczonej nr(...) położonej przy (...) w Ł., dla której prowadzona jest księga wieczysta nr (...), służebności drogi koniecznej obciążającej nieruchomość przy (...) w Ł., dla której prowadzona jest księga wieczysta nr (...), polegającej na prawie przechodu i przejazdu, ale ograniczoną do wykonywania na terenie o łącznej powierzchni 0,0061 ha na działce nr (...) i nowoprojektowanej działce (...), powstałej z podziału (...), zgodnie z oznaczeniem na mapie geodezyjnej sporządzonej przez biegłego sądowego z zakresu geodezji H. T. na k. 365 akt stanowiącej integralną część niniejszego orzeczenia. Ponownie Sąd podkreśla, że służebność obciąża zawsze całą nieruchomość, przy czym jej wykonywanie ograniczyć można do części nieruchomości.

Częściowo modyfikacji podlegało też rozstrzygnięcie dotyczące kwoty wynagrodzenia, jakie należne było uczestniczce z tytułu ustanowienia ograniczonego prawa rzeczowego na jej nieruchomości, bowiem jak stanowi art. 145 § 1 k.c. właścicielowi nieruchomości obciążonej służebnością drogi koniecznej należy się z tego tytułu wynagrodzenie. W świetle treści cytowanego przepisu ustanowienie służebności drogi koniecznej następuje zawsze odpłatnie. Jak wynika z cytowanego przepisu, ustanowienie służebności następuje „za wynagrodzeniem”, nie zaś „za odszkodowaniem”, co pozwala przyjąć, że wolą ustawodawcy nie było wyłącznie wyrównanie uszczerbku, jaki następuje w majątku właściciela nieruchomości obciążonej wskutek ustanowienia służebności drogowej. Pojęcie wynagrodzenia jest szersze i bardziej elastyczne. Stanowi ono ekwiwalent za znoszenie cudzego przejazdu i przechodu przez nieruchomość. Powinno uwzględniać z jednej strony korzyść, jaką odnosi nieruchomość władnąca, oraz niedogodności, jakie z ustanowienia służebności wynikają dla nieruchomości obciążonej (

postanowienie SN z 15.09.2016 r., I CSK 568/15, LEX nr 2152379). Przesądzając o zasadzie odpłatności, nawet wówczas, gdy obciążenie nieruchomości nie wywołuje żadnego uszczerbku majątkowego, ustawodawca uczynił przesłanką i źródłem powstania uprawnienia do wynagrodzenia sam fakt ustanowienia służebności. Wynikający z ustawy obowiązek zapłaty wynagrodzenia należy zatem oceniać jako bezwzględny, w tym znaczeniu, że jego wyłączenie może nastąpić tylko na skutek woli właściciela nieruchomości obciążonej, a więc wówczas, gdy właściciel zrzeknie się tego wynagrodzenia. Wynagrodzenie stanowi tu ekwiwalent, z reguły pieniężny, tych utraconych lub ograniczonych uprawnień właściciela nieruchomości, jakie mógłby w odniesieniu do nieruchomości wykonywać, gdyby nie doszło do ustanowienia służebności; właściciel nieruchomości doznaje, bowiem ograniczenia w wykonywaniu w stosunku do nieruchomości przysługujących mu uprawnień właścicielskich.

Wynagrodzenie co do zasady powinno być określone jako świadczenie jednorazowe, jednakże orzecznictwo Sądu Najwyższego - aprobowane przez część doktryny - dopuszcza możliwość określenia wynagrodzenia w formie świadczeń okresowych ( por.

postanowienia SN: z dnia 14 marca 2012 r., II CSK 371/11, IC 2013, nr 6, s. 36; z dnia 17 stycznia 1969 r., III CRN 379/68, OSNCP 1969, nr 12, poz. 223, z omówieniem A. Szpunara i W. Wanatowskiej, NP 1970, nr 6, s. 894; uchwała SN z dnia 15 września 1986 r., III CZP 43/86, OSNPG 1987, nr 2, poz. 7), które w razie zmiany stosunków mogą być zmienione (art. 907 § 2 k.c. - uchwała SN z dnia 8 września 1988 r., III CZP 76/88, OSNCP 1989, nr 11, poz. 182, z glosą aprobującą W. Katnera, OSP 1990, z. 5-6, poz. 257).

W niniejszej sprawie wynagrodzenie za ustanowienie służebności drogowej ustalone na podstawie opinii biegłego rzeczoznawcy H. D. przy przyjęciu opisanego wariantu drogi koniecznej zasadniczo rynkowo opiewałoby na jednorazowe świadczenie w wysokości 81.600 zł (k. 389 – 408 akt). Wbrew oczekiwaniom uczestniczki nie było jednak podstaw do przyznania na jej rzecz wynagrodzenia we w/w wysokości. Uregulowanie zawarte w art. 5 k.c.

(zgodnie z którym nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony) przełamuje zasadę, że wszystkie prawa podmiotowe korzystają z ochrony prawnej (

tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9 grudnia 2009 r., IV CSK 290/09). Jego zastosowanie może nastąpić w sytuacjach wyjątkowych, przy czym wymaga wszechstronnej oceny całokształtu okoliczności rozpatrywanego wypadku w ścisłym powiązaniu z konkretnym stanem faktycznym (

por. wyrok Sąd Najwyższego w wyroku z dnia 7 maja 2003 r., IV CKN 120/01). Jak zauważono w orzecznictwie, art. 5 k.c. stosujemy, gdy istnieje potrzeba ochrony drugiej strony stosunku prawnego, jej słusznego interesu, który na tę ochronę zasługuje i wówczas, gdyby w inny sposób nie można zabezpieczyć interesu zagrożonego wykonywaniem prawa podmiotowego i nie ma innych mechanizmów prawnych zapewniających tę ochronę. Co istotne w kontekście rozpatrywanej sprawy, pomimo, że ujęty w art. 145 k.c. mechanizm ustalania wysokości wynagrodzenia już mieści w sobie mechanizm ochronny, to bogactwo życia codziennego nie pozwala wykluczyć sytuacji, w której powstałaby konieczność obniżenia wynagrodzenia na podstawie art. 5 k.c. (

vide postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 12 stycznia 2018 r., II CSK 160/17 oraz z dnia 23 grudnia 2025 r., I CSK 1748/25).

Analizując okoliczności przedmiotowej sprawy sąd okręgowy doszedł do przekonania, iż należy ona do takiej właśnie kategorii spraw wyjątkowych, w związku z czym zastosowanie na jej gruncie art. 5 k.c. oraz obniżenie należnego wynagrodzenia za ustanowienie służebności było uzasadnione, przy czym nie w tak dalekim zakresie jak przyjął to sąd pierwszej instancji; przyznanie wynagrodzenie za ustanowienie służebności drogi koniecznej w wymiarze 500 zł w istocie miałoby wymiar wyłącznie symboliczny i oznaczałoby realnie ustanowienie ograniczonego prawa rzeczowego nieodpłatnie, gdy tymczasem ustanowienie drogi koniecznej następuje co do zasady odpłatnie. Prawo do ekwiwalentu z tego tytułu jest prawem podmiotowym właściciela nieruchomości obciążonej i nie może zostać wyeliminowane przez zastosowanie art. 5 k.c. (

por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 stycznia 2018 r., II CSK 160/17). Tym niemniej zważając, że przewidziane w art. 145 § 1 k.c. wynagrodzenie winno być ustalane indywidualnie i dostosowane do okoliczności istotnych w sprawie (

por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 2018 r., I CSK 701/17), sąd odwoławczy zgodził się z tym, że za zasadnością obniżenia wynagrodzenia za ustanowienie służebności przemawiało porównanie należności wynikającej z opinii biegłego na kwotę ponad 81.000 zł z charakterem i sposobem wykorzystywania nieruchomość obciążonej. Teren nieruchomości Gminy, na którym ustanowiona została droga konieczna nie może być wykorzystywany w inny sposób, niż do przechodu i przejazdu, skoro do nieruchomości wnioskodawcy nie ma innego dostępu poza tą drogą, przy czym wnioskodawca w taki właśnie sposób wykorzystuje przedmiotowy teren od wielu lat. Faktycznie zatem korzystanie przez wnioskodawcę ze spornego terenu nie będzie się wiązało z żadną zmianą korzystania z nieruchomości dla skarżącej. Jednocześnie nie mogła bez znaczenia pozostawać okoliczność, że tylko z uwagi na działania Gminy Ł. doszło do sytuacji, w której na skutek zmiany miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dokonano podziału działki drogowej, bez zabezpieczenia prawnego dostępu do drogi publicznej nieruchomościom takim jak wnioskodawcy, które uprzednio będąc położone przy drodze stały się nagle nieruchomościami w drugiej linii zabudowy. Skoro zatem wnioskodawca nabywając nieruchomość miał dostęp do drogi publicznej i celem przedostawania się na teren swej posesji jeździł po terenie nieruchomości gminnej, czego Gmina Ł. miała świadomość w czasie, gdy decydowała się na wydzielenie z pasa drogowego działek leżących bezpośrednio przy działce nr (...), to nieakceptowalne z punktu widzenia zasady słuszności oraz wysoce niemoralne było obecnie domaganie się przez skarżącą zapłaty przez wnioskodawcę kwoty aż 81.000 zł wynagrodzenia za ustanowienie służebności drogowej, zwłaszcza, że przestrzeni lat wnioskodawca za dzierżawę spornego terenu, celem zabezpieczenia sobie możliwości dalszego przedostawania się na swą nieruchomości, już zapłacił na rzecz Gminy niebagatelną kwotę ok. 42.000 zł, co również nie mogło pozostawać bez wpływu na ocenę zasadności wynagrodzenia, jakie miałoby zostać obecnie przyznanie uczestniczce z tytułu stanowienia służebności mającej zapewnić trwale wnioskodawcy możliwość dojazdu do własnej posesji.

Mając na uwadze powyższe względu sąd okręgowy uznał, że z uwagi na regulację art. 5 k.c. uzasadnione było ograniczenie należnego uczestniczce wynagrodzenia za ustanowienie służebności drogi koniecznej z powołaniem się na regulacje art. 5 k.c., przy czym ocenił, że obniżenie to winno nastąpić do kwoty 10.000 zł, która jawiła się jako wywożona i odpowiednia do charakteru i rodzaju niedogodności, jakie w realiach sprawy powstaną po stronie skarżącej z tytułu ustanowienia ograniczonego prawa rzeczowego na jej nieruchomości. Powyższe było tym bardziej uzasadnione, że protokół uzgodnień zaproponowany przez uczestniczkę w § 5 ust. 1 przewidywał, że wysokość jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności w pasie gruntu o podobnym przebiegu wyniesie 8.806,80 zł (k. 43 akt). Skoro przed wszczęciem niniejszego postępowania taką wartość uczestniczka akceptowała jako rekompensującą utratę możliwości wyłącznego korzystania z jej nieruchomości, to nie może budzić wątpliwości, że kwota 10.000 zł będzie dostatecznie rekompensowała jej stratę.

Tak argumentując sąd okręgowy zmienił zaskarżone postanowienie w punkcie 2. w ten sposób, że finalnie zasądził od wnioskodawcy na rzecz uczestniczki kwotę 10.000 zł tytułem jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności drogi koniecznej opisanej w pkt 1 postanowienia, płatną w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się orzeczenia z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w przypadku przekroczenia terminu płatności.

Wreszcie przychylić należało się do zarzutów apelującej w części dotyczącej orzeczenia o kosztach niniejszego postępowania, albowiem zgodnie z art. 520 § 1 k.p.c. w myśl którego,

każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Cytowany przepis wyraża podstawową regułę orzekania o kosztach postępowania nieprocesowego i wedle sądu odwoławczego w realiach rozpatrywanego przypadku nie wystąpiły okoliczności mające uzasadniać odstąpienie od tej reguły. Postępowanie toczyło się w interesie tak wnioskodawcy, jak i uczestniczki, gdyż zmierzało do uregulowania kwestii korzystania przez wnioskodawcę z nieruchomości gminnej, a co z uwagi na faktyczny brak możliwości dostępu do drogi publicznej z terenu nieruchomości wnioskodawcy w innym sposób, aniżeli poprzez nieruchomość Gminy Ł., implikowało oczywisty wniosek, że ustanowienie służebności drogi koniecznej musi nastąpić na nieruchomości uczestniczki. Niniejszej postępowanie zmierzające zatem do ustalenia stanu prawnego obu nieruchomości, co było istotne z perspektywy wnioskodawcy i uczestniczki nastąpiło więc wyraźnie w interesie ich obojga. Znamienne jest, że pomimo, że formalnie w odpowiedzi na wniosek uczestniczka domagała się oddalenia wniosku, w toku tego postępowania godziła się na ustanowienie służebności za wynagrodzeniem i swoją postawą procesową nie generowała dodatkowych kosztów oraz nie przedłużała postępowania. Nie było zatem jakichkolwiek podstaw, aby odstąpić od podstawowej reguły orzekania o kosztach postępowania nieprocesowego w tym postępowaniu, toteż sąd okręgowy zmienił zaskarżone postanowienie w punkcie 3. stanowiąc, iż uczestnicy postępowania każdy we własnym zakresie poniesie koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.

Konsekwentnie zgodnie z art. 520 § 1 k.p.c. w zw. z art. 83 ust. 2 u.k.s.c. w zw. z art. 113 ust. 1 u.k.s.c. zasadnym było obciążenie wnioskodawcy i uczestniczki kosztami niniejszego postępowania związanymi z przeprowadzeniem opinii biegłych z zakresu geodezji i z zakresu wyceny nieruchomości, jako że były one niezbędne na potrzeby określenia zakresu służebności drogowej, jak też wysokości należnego wynagrodzenia za jej ustanowienie. Zauważyć trzeba, że zgoda ze strony organów Gminy na ustanowienie służebności wyrażona została już uchwałą nr (...) Rady Miejskiej w Ł. z dnia 15 października 2015 r. (k. 29 akt) i uchwałą nr(...) Rady Miejskiej w Ł. z dnia 20 grudnia 2018 r. (k. 20 akt). To wnioskodawca ostatecznie wycofał się z umownego uregulowania kwestii służebności drogi koniecznej i skierował sprawę do sądu, więc nie można mówić o tym, że w żaden sposób miał nie przyczynić się swoją postawą do powstania kosztów tego postępowania. Skoro więc koszty te powstały w interesie wnioskodawcy i uczestniczki, nadto były efektem braku porozumienia co do umownego ustanowienia służebności drogi koniecznej z obu stron, to powinni oni tymi kosztami zostać obciążeni w równych częściach. Zważając, że w toku postępowania powstały nieuiszczone wydatki sądowe w łącznej kwocie 13.064,11 zł, sąd okręgowy zmienił zaskarżone postanowienie w punkcie 4. w ten sposób, że nakazał pobrać na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Świnoujściu tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych od wnioskodawcy kwotę 6.532,06 zł oraz od uczestniczki kwotę 6.532,05 zł.

O wszystkich powyższych zmianach sąd okręgowy orzekł w punkcie I. postanowienia na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., jednocześnie oddalając wywiedzioną przez uczestniczkę apelację jako niezasadną z przyczyn opisanych wyżej, o czym orzeczono na podstawie art. 385 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. w punkcie II. postanowienia.

O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono z kolei w punkcie III. postanowienia zgodnie z art. 520 § 1 k.p.c. w myśl którego,

każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyjmując, iż wnioskodawca oraz uczestniczka w tym samym stopniu zainteresowani byli ostatecznym rozstrzygnięcie kwestii sporu o ustanowienia służebności drogi koniecznej na rzecz nieruchomości wnioskodawcy, sąd odwoławczy uznał, iż brak było uzasadnionych podstaw do odstąpienia od powyższej reguły orzekania w zakresie kosztów postępowania nieprocesowego, toteż postanowiono, że każda ze stron winna ponieść koszty postępowania apelacyjnego związane ze swoim udziałem w sprawie.

sędzia Tomasz Radkiewicz

(...)

ZARZĄDZENIE

1. (...)

2. (...)

3. (...)

(...)