Miasto nie dostanie od drugiej dłużniczki 13 tys. zł, bo przedawnienie podniosła dopiero w apelacji

Wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2025 r., wydanym w sprawie III C 1229/23, Sąd Rejonowy Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie po rozpoznaniu sprawy z powództwa Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta J. przeciwko J. S., D. S. o zapłatę:

I. zasądził od pozwanych J. S. i D. S. solidarnie na rzecz powoda Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta J. kwotę 38.981,34 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od:

a.

kwoty 2.149,70 zł od dnia 2 lutego 2021 r.

b.

kwoty 2.149,70 zł od dnia 1 kwietnia 2021 r.

c.

kwoty 2.149,70 zł od dnia 1 kwietnia 2022 r.

d.

kwoty 10.258,50 zł od dnia 2 lutego 2021 r.

e.

kwoty 10.258,50 zł od dnia 1 kwietnia 2021 r.

f.

kwoty 10.258,50 zł od dnia 1 kwietnia 2022 r.

g.

kwoty 585,58 od dnia 2 lutego 2021 r.

h.

kwoty 585,58 zł od dnia 1 kwietnia 2021 r.

i.

kwoty 585,58 zł od dnia 1 kwietnia 2022 r.

II. oddalił powództwo w pozostałym zakresie;

III. zasądził od pozwanych solidarnie na rzecz powoda kwotę 1.350 zł tytułem kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od uprawomocnienia się wyroku;

IV. zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 2.811 zł tytułem kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od uprawomocnienia się wyroku;

V. nakazał pobrać od pozwanych J. S. i D. S. solidarnie na rzecz Skarbu Państwa Sądu Rejonowego Szczecin Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie kwotę 1.953,75 zł tytułem wydatków.

Sąd Rejonowy oparł powyższe rozstrzygnięcie na stanie faktycznym sprawy i rozważaniach prawnych zawartych w uzasadnieniu na k. 110-115 akt.

Apelację od powyższego rozstrzygnięcia wywiodła powódka i zaskarżając wyrok w części - w zakresie oddalenia powództwa wobec pozwanej D. S. do kwoty 13.103,53 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie – zarzuciła mu naruszenie:

1) art. 117 § 2 k.c. w zw. z art. 375 § 2 k.c. - poprzez przyjęcie, że skuteczne podniesienie zarzutu przedawnienia przez jednego z dłużników solidarnych (pozwanego J. S.) wywiera skutek wobec drugiego dłużnika solidarnego (pozwanej D. S.), mimo że zarzut ten ma charakter osobisty i nie działa na korzyść współdłużnika, który go sam nie podniósł;

2) art. 365 § 1 k.c. w zw. z art. 369 k.c. i art. 376 § 1 k.c. - poprzez przyjęcie, że brak odpowiedzialności jednego z nich (wskutek skutecznego zarzutu przedawnienia) skutkuje automatycznie brakiem odpowiedzialności drugiego, mimo że drugi dłużnik nie podniósł zarzutu i jego odpowiedzialność trwa.

Wskazując na powyższe podstawy wniesiono o zmianę zaskarżonego wyroku w części oddalającej powództwo wobec pozwanej D. S. do kwoty 13.103,53 zł i zasądzenie tej kwoty od pozwanej D. S. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi w sposób wskazany w pozwie. Nadto złożono wniosek o zasądzenie od pozwanej D. S. na rzecz Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta J. kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym według norm przepisanych.

Dnia 19 sierpnia 2025 r. wpłynęła odpowiedź na apelację powódki pochodząca od pozwanego J. S., w której wniesiono o oddalenie apelacji powoda jako bezzasadnej i zasądzenie od powoda na rzecz J. S. zwrotu kosztów postępowania za drugą instancję, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie (k. 160-161v).

Kolejno dnia 25 sierpnia 2025 r. wpłynęła jeszcze odpowiedź na apelację złożona przez pozwaną D. S.. Pozwana wniosła w niej również o oddalenie apelacji powoda jako bezzasadnej i zasądzenie od powoda na jej rzecz zwrotu ewentualnych kosztów postępowania za drugą instancje (k. 164).

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja okazała się bezzasadna.

Przedmiotem kontroli sądu okręgowego było rozstrzygnięcie w zakresie oddalenia co do pozwanej D. S. przez sąd rejonowy powództwa o zapłatę kwoty w wysokości 13.103,53 zł z tytułu opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste za lata 2018 i 2019 wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od tej kwoty w sposób wskazany w pozwie z uwagi na upływ okresu przedawnienia.

Zgodnie z art. 117 § 1 k.c. z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu. Po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. Jednakże zrzeczenie się zarzutu przedawnienia przed upływem terminu jest nieważne (§ 2). Natomiast stosownie do art. 118 k.c. jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej wynosi trzy lata. Konsekwencją przedawnienia roszczenia jest natomiast możliwość uchylenia się od jego zaspokojenia.

Przekładając powyższe na grunt niniejszej sprawy sąd odwoławczy wskazuje, iż w pełni podziela stanowisko sądu rejonowego, zgodnie z którym opłata za użytkowanie wieczyste jest świadczeniem okresowym. Umowa łącząca strony niniejszego procesu była zawarta na wiele lat, a pozwani byli zobowiązani do uiszczania opłaty co roku, zawsze w terminie do 31 marca, który wynika wprost z ustawy – art. 71 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami o gospodarce nieruchomościami (Dz.U.2020.0.65 t.j). Obowiązek zapłaty opłaty rocznej powstaje co do zasady z każdym rozpoczętym rokiem kalendarzowym trwania umowy, a termin wymagalności upływa z dniem 31 marca danego roku. Na powtarzalny charakter opłaty z tytułu użytkowania wieczystego wskazuje także sama gmina w pismach dotyczących aktualizacji wysokości opłaty kiedy to ustala konkretne kwoty za rok 2018, 2019 i 2020. W końcu stanowisko w przedmiocie okresowego charakteru opłaty za użytkowanie wieczyste znajduje uznanie w orzecznictwie. Przykładem są wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 12 marca 2019 r. wydany w sprawie V ACa 199/18 oraz Apelacyjnego w Warszawie z dnia 11 kwietnia 2013 r. wydany w sprawie I ACa 1337/12.

Mając powyższe na względzie należało przyjąć, że bieg terminu przedawnienia każdorazowo biegł osobno dla każdego z roszczeń i rozpoczynał się od dnia, w którym gmina mogła skutecznie domagać się zaspokojenia swojego roszczenia. Z uwagi na zasadę, iż opłata za użytkowanie wieczyste uiszczana ma być z góry za dany rok, do 31 marca każdego roku bieg terminu przedawnienia opłaty rocznej rozpoczyna się z dniem 01 kwietnia danego roku. Pozew Gminy Miasto J. wniesiony w przedmiotowym postępowaniu obejmował roszczenia o zapłatę nieuiszczonej opłaty z tytułu umowy użytkowania wieczystego za lata 2018 oraz 2019, a został wniesiony dopiero 22 czerwca 2023 r. Przyjmując trzyletni okres przedawnienia roszczeń o świadczenia okresowe należało zatem uznać, że roszczenie o zapłatę opłaty należnej za rok 2018 przedawniło się z dniem 01 kwietnia 202021 r., za rok 2019 r. – 01 kwietnia 2022 r.

Dalej zgodzić należy się ze stroną apelującą, że zarzut przedawnienia nie działa z urzędu, a musi być wyraźnie zgłoszony, dlatego co do istoty trafny był zarzut apelacji dotyczący nieprawidłowego uwzględnienia przez sąd rejonowy skutku przedawnienia roszczenia również wobec pozwanej D. S..

Zgodnie z art. 117 § 2 k.c., po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. Z przepisu tego wynika, że skorzystanie z przedawnienia jest uprawnieniem przysługującym konkretnemu dłużnikowi, a nie zarzutem o charakterze obiektywnym, którego skutki rozciągałyby się automatycznie na wszystkie osoby zobowiązane do spełnienia tego samego świadczenia. Okoliczność, że pozwani J. S. i D. S. odpowiadają wobec powódki solidarnie, nie prowadzi do odmiennego wniosku. Istotą solidarności biernej jest wprawdzie możliwość dochodzenia przez wierzyciela całości świadczenia od każdego z dłużników, jednakże każdy z nich zachowuje własną sytuację procesową w zakresie przysługujących mu zarzutów. Zgodnie bowiem z art. 375 § 1 k.c. dłużnik solidarny może przeciwstawić wierzycielowi zarzuty, które są wspólne wszystkim dłużnikom, jak również zarzuty, które przysługują mu osobiście względem wierzyciela. Zarzut przedawnienia, jako uprawnienie związane z możliwością uchylenia się przez konkretnego dłużnika od zaspokojenia przedawnionego roszczenia, należy do zarzutów podlegających ocenie w odniesieniu do sytuacji prawnej tego właśnie dłużnika. Nie można zatem podzielić stanowiska sądu rejonowego, który uznając, że roszczenie dochodzone od J. S. uległo przedawnieniu – na zarzut zgłoszony na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2025r. - przyjął jednocześnie, że skutek ten nastąpił również wobec D. S.. Samo podniesienie zarzutu przedawnienia przez jednego z dłużników solidarnych nie wywołuje bowiem skutku w postaci uwolnienia od odpowiedzialności pozostałego dłużnika solidarnego. Każdy z dłużników powinien bowiem skorzystać z tego uprawnienia we własnym imieniu.

Pozwana ta nie podniosła zarzutu przedawnienia, ani w sprzeciwie od nakazu zapłaty (k. 62), ani na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2025 r. (protokół k. 98). Na termin jedynej rozprawy w niniejszej sprawie pozwana nie stawiła się, zawiadomiona prawidłowo, a we wniesionym sprzeciwie od nakazu zapłaty zakwestionowała wyłącznie skuteczność doręczenia jej zawiadomienia o wysokości opłaty rocznej z dnia 23 listopada 2016 r. Tym samym na dzień zamknięcia rozprawy przed sadem I instancji brak było podstaw do przyjęcia, że D. S. skorzystała z przewidzianego w art. 117 § 2 k.c. uprawnienia do uchylenia się od zaspokojenia roszczenia z powodu jego przedawnienia.

Sytuacja procesowa pozwanej uległa jednak zmianie na etapie postępowania apelacyjnego. W odpowiedzi na apelację z dnia 25 sierpnia 2025 r. pozwana podniosła zarzut przedawnienia co do należności objętych pozwem, które stały się wymagalne w latach 2018 i 2019 (k. 164). Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 29 czerwca 2021 r. wydanym w sprawie V CSK 32/31 dopuścił możliwość zgłoszenia zarzutu przedawnienia również na etapie rozpoznawania sprawy przez sąd drugiej instancji. Sąd Okręgowy w Szczecinie podzielając ten pogląd dodaje, że stanowisko to znajduje uzasadnienie w charakterze prawnym zarzutu przedawnienia. Przedawnienie stanowi instytucję prawa materialnego, zaś powołanie się na nie przez dłużnika jest wykonaniem przysługującego mu prawa podmiotowego do uchylenia się od zaspokojenia przedawnionego roszczenia (art. 117 § 2 k.c.). Oświadczenie dłużnika nie zmierza zatem do ukształtowania przedmiotu procesu ani do przedstawienia nowego roszczenia podlegającego rozpoznaniu przez sąd, lecz do zakwestionowania możliwości skutecznego dochodzenia przez powoda roszczenia już objętego pozwem.

Nie można przy tym utożsamiać samego podniesienia zarzutu przedawnienia z powołaniem nowych okoliczności faktycznych. Zarzut ten stanowi przede wszystkim ocenę prawną określonego stanu faktycznego z punktu widzenia upływu ustawowego terminu. Jeżeli okoliczności istotne dla oceny przedawnienia, w szczególności data wymagalności roszczenia, jego charakter oraz ewentualne zdarzenia wpływające na bieg terminu przedawnienia, wynikają z materiału procesowego, to ich ponowne przywołanie lub dokonanie ich kwalifikacji prawnej na etapie postępowania apelacyjnego nie stanowi przedstawienia nowych faktów w rozumieniu art. 381 k.p.c.

Powyższe pozostaje w zgodzie z zasadą, że sąd drugiej instancji jest sądem merytorycznym, który rozpoznaje sprawę ponownie w granicach zaskarżenia, a nie jedynie dokonuje kontroli prawidłowości orzeczenia sądu pierwszej instancji. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby do sytuacji, w której sąd byłby zobowiązany do zasądzenia roszczenia, mimo że w chwili orzekania w postępowaniu apelacyjnym dłużnik skutecznie skorzystał już z materialnoprawnego uprawnienia do uchylenia się od jego zaspokojenia. Taki rezultat pozostawałby w sprzeczności z materialnoprawnym charakterem przedawnienia.

Nie można również wywodzić z art. 381 k.p.c. zakazu podniesienia samego zarzutu przedawnienia w apelacji. Przepis ten dotyczy bowiem możliwości pominięcia nowych faktów i dowodów, a nie twierdzeń dotyczących prawnego znaczenia faktów już ujawnionych w sprawie. Z tego względu samo późniejsze powołanie się przez dłużnika na przedawnienie nie może być utożsamiane z procesową „nowością” wymagającą pominięcia. W orzecznictwie Sądu Najwyższego stanowisko to zostało wyrażone już w wyroku z dnia 19 sierpnia 2004 r., V CK 38/04, a następnie było konsekwentnie podtrzymywane.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, iż orzeczenie sądu rejonowego jest prawidłowe, zaś apelacja powódki jako nieuzasadniona na mocy art. 385 k.p.c. podlega oddaleniu, o czym sąd okręgowy orzekł jak w punkcie I sentencji.

W zakresie kosztów postępowania apelacyjnego sąd postanowił nie obciążać powoda kosztami pozwanego J. S., mimo że złożył on wniosek o ich zasądzenie. Apelacja powódki dotyczyła wyłącznie sytuacji prawnej D. S.. Po stronie drugiego pozwanego - J. S. – nie zaktualizował się zatem obowiązek podjęcia obrony przed twierdzeniami apelacji, albowiem w żaden sposób apelacja nie dotyczyła jego praw i obowiązków. Wygenerowanie kosztów przez złożenie odpowiedzi na apelację było zatem nieuzasadnione i nie stanowiło kosztów „niezbędnych do celowego dochodzenia praw i celowej obrony” do których odnosi się art. 98§1 kpc.

Monika Rabiega

(...)

1. (...)

2. (...)

3. (...)