Sąd uchylił postanowienie w sporze o zwrot najmu auta z bułgarskim ubezpieczycielem

sporządzone z urzędu

Posiadacz pojazdu mechanicznego, którego odpowiedzialność cywilną ubezpieczał pozwany, spowodował uszkodzenie innego pojazdu. Właściciel tego pojazdu, na czas trwania naprawy bądź do czasu zagospodarowania wraku

w przypadku ustalenia, że szkoda ma charakter całkowity, wynajął od powoda tzw. pojazd zastępczy oraz miejsce parkingowe. Z tego tytułu powód wystawił poszkodowanemu faktury na łączną kwotę 7.472 zł, jednak zamiast zapłaty

w pieniądzu otrzymał od poszkodowanego wierzytelność w stosunku do pozwanego o zapłatę odszkodowania odpowiadającego ww. kosztom najmu.

Wprawdzie nie wynika to wprost z materiału dowodowego, ani nawet twierdzeń stron, jednak wydaje się bezsporne, że zdarzenie wywołujące szkodę miało miejsce na terytorium Polski. Pośrednio wynika to z argumentacji przedstawionej

w sprzeciwie, gdzie pozwany broni się przed możliwością zastosowania art. 12 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1215/2012 w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (dalej jako „rozporządzenie nr (...)/(...)”), nie zarzucając, że do zdarzenia doszło poza terytorium Polski, a jedynie, to, że powód nie jest podmiotem, który na ten przepis może się powoływać. Pośrednio potwierdzenie to znajduje również w fakcie, że tytułem kosztów holowania uszkodzonego pojazdu pozwany przyznał odszkodowanie jedynie w kwocie 400 zł. Z dużą dozą prawdopodobieństwa można przyjąć, że koszty sprowadzenia pojazdu z zagranicy byłyby wyższe. Powód zresztą jako podstawę jurysdykcji krajowej sądów polskich powołuje art. 7 ust. 2 rozporządzenia nr 1215/2012, który odwołuje się do „miejsca,

w którym nastąpiło lub może nastąpić zdarzenie wywołujące szkodę” (k. 52v.).

Powód prowadzi działalność gospodarczą pod firmą (...) (...). W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd

I instancji stwierdził, że powód jest przedsiębiorcą, którego przedmiotem działalności, poza naprawą pojazdów, jest skupowanie wierzytelności z umów ubezpieczenia OC. Takie stwierdzenie nie znajduje jednak potwierdzenia w żadnym z przedstawionych przez strony dowodów. Z materiałów sprawy wynika wprawdzie, że powód „nabył” wierzytelność w stosunku do pozwanego, ale nie to, że ją „kupił”. Wręcz przeciwnie – bezspornym jest, że w zamian za własne świadczenie w postaci umożliwienia poszkodowanemu korzystania z pojazdu mechanicznego oraz z miejsca parkingowego powód otrzymał od poszkodowanego wierzytelność. Wierzytelność ta była zatem substytutem czynszu najmu, natomiast nie była przedmiotem umowy sprzedaży. Sądowi Okręgowemu wiadomym jest, że powód występuje w wielu analogicznych sprawach z roszczeniami przeciwko ubezpieczycielom. Nie wiadomo natomiast Sądowi Okręgowemu z urzędu, aby powód zawodowo zajmował się obrotem wierzytelnościami, tzn. aby nabywał wierzytelności o zwrot kosztów naprawy pojazdu, którego sam nie naprawił, bądź o zwrot kosztów najmu pojazdu zastępczego lub miejsca parkingowego, których samemu by nie wynajął poszkodowanemu. Trudno rozstrzygnąć, czy Sąd Rejonowy miał na myśli tego rodzaju „skupowanie” wierzytelności. W każdym razie na potwierdzenie takiego faktu nie przywołał żadnego dowodu, ani nie stwierdził, że jest mu to wiadomym z urzędu.

Bezspornym jest natomiast, że pozwany ma siedzibę w Bułgarii, jednak prowadził działalność ubezpieczeniową również na terenie Polski. W jego imieniu likwidację przedmiotowej szkody prowadziła (...) Sp. z o.o., mająca siedzibę w U.. Z pisma z dn. 2.05.2025 r. (k. 17) wynika, że (...) Sp. z o.o. rozpatrywała w imieniu pozwanego roszczenia zgłoszone z tytułu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych. Odmawiając powodowi uznania zgłoszonych roszczeń poinformowała go, że może do niej skierować reklamacje (odwołania). Zgodnie z informacją zawartą na stronie internetowej pozwanego (www.dallbogg.pl/contacts/), (...) Sp. z o.o. jest przedstawicielem do spraw likwidacji szkód pozwanego. Z informacji dostępnych na tej samej stronie, jak również na stronie internetowej pozwanego (https://dallbogg.com/en/about-us/) wynika, że zarówno grupa spółek (...) oraz pozwany należą do tej ostatniej grupy spółek (...), (...), czego potwierdzenie można odnaleźć również na stronie internetowej tejże grupy (https://comleague.com/). Jedynym udziałowcem (...) Sp. z o.o. jest (...)

z siedzibą w N. (informacja powszechnie dostępna).

Z uzasadnienia decyzji Rzecznika Finansowego z dn. 1.09.2025 r., (...).(...).41.2025 o utrzymaniu w mocy wcześniejszej decyzji o nałożeniu na pozwanego kary pieniężnej w kwocie 600.000 zł wynika, że pozwany jest reprezentowany przez (...) sp. z o.o. na podstawie pełnomocnictwa z dn. 20.03.2023 r., a w rozpatrywanej skardze pozwany wskazywał, że (...) jest jego przedstawicielem na rynku polskim (informacja powszechnie dostępna – por. www.rf.gov.pl).

W zaskarżonym postanowieniu Sąd Rejonowy podzielił stanowisko pozwanego, że powód nie jest podmiotem słabszym względem pozwanego, w związku z czym nie może powoływać się na podstawy jurysdykcji wynikające z art. 13 ust. 2 ani art. 12 rozporządzenia nr (...), zaś (...) Sp. z o.o. nie uznał za filię, agencję ani inny oddział pozwanego w Polsce, w związku z czym wykluczył zastosowanie art. 11 ust. 2 tego rozporządzenia.

W zażaleniu na to postanowienie powód zarzucił sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zgromadzonego materiału dowodowego, a także naruszenie art. 1103

5 §1 pkt k.p.c., art. 11 ust. 1 lit. b i ust. 2 oraz art. 7 pkt 2 rozporządzenia nr 1215/2012. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i zasądzenie od pozwanego kosztów postępowania zażaleniowego.

Sąd Okręgowy zważył, że:

Niezasadnie powód powołuje się na art. 1103

5 §1 k.p.c., bowiem kwestie jurysdykcji krajowej w sprawach cywilnych i handlowych, w sytuacji gdy obie strony procesu mają siedzibę lub miejsce zamieszkania na terytorium jednego z państw członkowskich Unii Europejskiej, reguluje rozporządzenie nr (...)/(...), które ma pierwszeństwo przed kodeksem postępowania cywilnego (art. 91 ust. 3 Konstytucji RP) i w zakresie przez siebie uregulowanym wyłącza jego stosowanie.

Odpowiedzi na sporne zagadnienie istnienia przesłanki jurysdykcji krajowej polskich sądów powszechnych w niniejszej sprawie należy poszukiwać zatem

w przepisach rozporządzenia nr (...), ale w dużej mierze została ona udzielona już w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości UE.

Wyrok Trybunału z 20 maja 2021 r., C-913/19, (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością przeciwko (...)/S, LEX nr (...), zapadł na kanwie sprawy analogicznej do niniejszej. Mianowicie, w 2018 r. w Polsce doszło do wypadku drogowego, w którym zderzyły się dwa pojazdy. Sprawca wypadku zawarł uprzednio z umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu mechanicznego z zakładem ubezpieczeń mającym siedzibę w innym kraju członkowskim. Następnie poszkodowany wynajął odpłatnie pojazd zastępczy od warsztatu naprawczego, któremu został powierzony jego uszkodzony pojazd.

W ramach rozliczenia tej usługi najmu poszkodowany, na podstawie umowy przelewu wierzytelności, przelał wierzytelność wobec zakładu ubezpieczeń na warsztat naprawczy, który z kolei, na podstawie nowej umowy przelewu wierzytelności, przelał tę samą wierzytelność na (...). Likwidację tej szkody zakład ubezpieczeń powierzył spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, mającej siedzibę w Polsce.

W wyroku tym Trybunał (pkt 31-39) wyjaśnił, że:

„Zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia nr (...) osoby mające miejsce zamieszkania lub siedzibę na terytorium państwa członkowskiego mogą, co do zasady, być pozywane przed sądy tego państwa członkowskiego. Artykuł 5 ust. 1 tego rozporządzenia przewiduje jednak w drodze odstępstwa, że osoby te mogą być pozywane przed sądy innego państwa członkowskiego zgodnie z przepisami sekcji 2-7 rozdziału II tego rozporządzenia.

Co się tyczy w szczególności sekcji 3 tego rozdziału II, zatytułowanej 'Jurysdykcja w sprawach dotyczących ubezpieczenia', ustanawia ona autonomiczny system podziału jurysdykcji w sprawach dotyczących ubezpieczeń (zob. analogicznie wyrok z dnia 12 maja 2005 r., N. financière et industrielle du S., C-112/03, EU:C:2005:280, pkt 29).

Artykuł 10 rozporządzenia nr (...)/(...) stanowi bowiem, że nie naruszając jego art. 6 i art. 7 pkt 5, w sprawach dotyczących ubezpieczeń jurysdykcję określają przepisy tej sekcji 3, która zawiera artykuły 10-16 tego rozporządzenia.

Z powyższego wynika, że sekcja 3 rozdziału II rozporządzenia nr 1215/2012 reguluje jurysdykcję w sposób autonomiczny w sprawach dotyczących ubezpieczeń, tak że oprócz podstaw jurysdykcji przewidzianych w samej sekcji 3 są wyłączone w tej dziedzinie podstawy jurysdykcji inne niż te, do których wyraźnie odsyła art. 10 tego rozporządzenia, czyli podstawy jurysdykcji określone w art. 6 i art. 7 pkt 5 wspomnianego rozporządzenia.

Zatem w zakresie, w jakim art. 10 rozporządzenia nr 1215/2012 nie odsyła do art. 7 pkt 2 tego rozporządzenia, ten ostatni przepis nie może mieć zastosowania, gdy spór, jeżeli chodzi o jurysdykcję, jest objęty zakresem stosowania sekcji 3 rozdziału II tego rozporządzenia.

Taką wykładnię potwierdza treść art. 11 ust. 1 lit. a) i art. 12 rozporządzenia nr 1215/2012, które ustanawiają przepisy jurysdykcyjne analogiczne do przepisów jurysdykcyjnych zawartych odpowiednio w art. 4 ust. 1 i art. 7 pkt 2 tego rozporządzenia.

Ponadto należy zauważyć, że zgodnie z art. 13 ust. 2 rozporządzenia nr 1215/2012 jego art. 10-12 mają zastosowanie do powództw wytoczonych przez poszkodowanego bezpośrednio przeciwko ubezpieczycielowi, jeżeli takie bezpośrednie powództwo jest dopuszczalne.

W tym względzie dokonane w ten sposób odesłanie do art. 13 ust. 2 tego rozporządzenia ma na celu dodanie do wykazu powodów, o którym mowa w art. 11 ust. 1 lit. b) tego rozporządzenia osób, które poniosły szkodę, przy czym krąg tych osób nie jest ograniczony do osób, które poniosły szkodę bezpośrednio (zob. analogicznie, w odniesieniu do rozporządzenia nr 44/2001, wyrok z dnia 20 lipca 2017 r., (...), C-340/16, EU:C:2017:576, pkt 33 i przytoczone tam orzecznictwo).

Wobec tego należy przypomnieć, że celem sekcji 3 rozdziału II rozporządzenia nr 1215/2012 jest, zgodnie z motywem 18 tego rozporządzenia, ochrona słabszej strony umowy za pomocą przepisów jurysdykcyjnych dla niej bardziej korzystnych niż przepisy ogólne oraz że taki cel oznacza, iż stosowania szczególnych przepisów jurysdykcyjnych przewidzianych w tej sekcji nie można rozszerzyć na osoby, względem których ochrona ta nie jest uzasadniona (zob. podobnie wyrok z dnia 27 lutego 2020 r., C., C-803/18, EU:C:2020:123, pkt 27, 44 i przytoczone tam orzecznictwo).”.

Następnie Trybunał dokonał rozróżnienia między kolejnymi cesjonariuszami, tzn. warsztatem, który nabył wierzytelność jako zapłatę za najem pojazdu oraz (...), który uznano za podmiot prowadząca działalność zawodową w dziedzinie dochodzenia roszczeń odszkodowawczych od ubezpieczycieli w charakterze cesjonariusza umownego. O ile w odniesieniu do tego drugiego podmiotu, uznanego za profesjonalnego uczestnika obrotu w sektorze ubezpieczeń, Trybunał wskazał na brak podstaw do ochrony, o tyle w odniesieniu do warsztatu, który nabył wierzytelność jako zapłatę za najem pojazdu Trybunał wyraźnie wskazał, że może on zostać uznany za słabszą stronę i powinien mieć możliwość skorzystania ze szczególnych przepisów jurysdykcyjnych określonych w art. 11 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 1215/2012 w związku z jego art. 13 ust. 2 (pkt 40 wyroku).

Rozstrzygnąć zatem należy, do której z tych kategorii cesjonariuszy należy zaliczyć powoda w niniejszej sprawie.

Nie ustalono, że powód prowadzi zawodowo działalność polegającą na skupowaniu wierzytelności i dochodzeniu roszczeń od ubezpieczycieli, natomiast nabycie przez niego wierzytelności jest związane z innym stosunkiem gospodarczym (najmem pojazdu i miejsca parkingowego), w związku z czym jego dochód nie wynika z różnicy pomiędzy ceną nabycia wierzytelności a wyegzekwowanym roszczeniem, tylko odpowiada umówionemu czynszowi najmu. Mimo to brak jest podstaw do uznania powoda za podmiot słabszy, co wyjaśnił Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z 21 października 2021 r., C-393/20, T.B. I D. Sp. z. o. o. przeciwko G. I. A/S, LEX nr (...). Mając na uwadze, że w Polsce powszechną praktyką jest, że to podmioty świadczące owe usługi dochodzą następnie odszkodowania bezpośrednio od ubezpieczyciela sprawcy w miejsce poszkodowanego, od którego nabyły wierzytelność w zamian za świadczone przez ów podmiot usługi naprawy lub wynajmu pojazdów, Trybunał stwierdził, że stosując taki model gospodarczy, owi usługodawcy czerpią z niego w sposób trwały dochody

i nawiązują w związku z tym ścisłe więzi z sektorem ubezpieczeń, co - z tego względu - nie pozwala na uznanie ich za stronę słabszą, która powinna być chroniona w rozumieniu motywu 18 rozporządzenia nr 1215/2012 przez przepisy jurysdykcyjne dla niej bardziej korzystne niż przepisy ogólne. Za pozbawione znaczenia uznano to, czy podmiot taki posiada jedynie ograniczone zasoby finansowe, a realizowane przez niego dochodzenie roszczeń odszkodowawczych

z tytułu ubezpieczenia stanowi jedynie sposób uzyskiwania wynagrodzenia za świadczone usługi, bowiem dokonywanie w każdym wypadku zindywidualizowanej oceny kwestii, czy takiego profesjonalnego uczestnika obrotu można uznać za 'stronę słabszą', co warunkuje uznanie go za objętego zakresem pojęcia 'poszkodowanego' w rozumieniu art. 13 ust. 2 rozporządzenia nr (...), rodziłoby ryzyko podważenia pewności prawa i byłoby sprzeczne z celem ustanowionym w motywie 15 owego rozporządzenia, zgodnie z którym przepisy

o jurysdykcji powinny być w wysokim stopniu przewidywalne (wyrok z dnia 31 stycznia 2018 r., D., C-106/17, EU:C:2018:50, pkt 45 i przytoczone tam orzecznictwo). Ponadto odstępstwa od zasady jurysdykcji sądu miejsca zamieszkania lub siedziby pozwanego są dopuszczalne jedynie w drodze wyjątku

i podlegają one wykładni ścisłej.

Tym samym nie można uznać powoda za „poszkodowanego” w rozumieniu art. 13 ust. 2 rozporządzenia nr (...), a w konsekwencji umożliwić mu skorzystania z art. 12 rozporządzenia, pozwalającego na wytoczenia powództwa przed sąd miejsca, gdzie nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę.

Nie przesądza to jednak o braku jurysdykcji krajowej sądów polskich.

We wspomnianym wyroku wydanym w sprawie C-913/19 Trybunał stwierdził wprost, że „w przypadku gdy sekcja 3 rozdziału II rozporządzenia nr (...) nie ma zastosowania do roszczenia ze względu na brak występowania strony słabszej w stosunku do drugiej strony, roszczenie to może być objęte zakresem przepisów sekcji 2 tego rozdziału, a w szczególności art. 7 pkt 2 lub art. 7 pkt 5 tego rozporządzenia, nawet w wypadku sporu w dziedzinie ubezpieczeń, o ile spełnione są ustanowione w tychże przepisach przesłanki ich stosowania”.

Stanowisko to Trybunał potwierdził w wyroku wydanym w sprawie C-393/20 wyjaśniając, że możliwość zastosowania art. 7 pkt 2 rozporządzenia nr (...) zależy, po pierwsze, od wyboru powoda w kwestii ewentualnego powołania się na tę podstawę jurysdykcji szczególnej, a po drugie - od wyniku badania przez sąd, przed który wytoczono powództwo, szczególnych przesłanek przewidzianych w tym przepisie.

W pierwszej kolejności należy wskazać, iż powód wprost powołał się na art. 7 ust. 2 rozporządzenia nr (...), jako podstawę jurysdykcji krajowej sądów polskich (pismo z dnia 19.01.2026 r. – k. 58). Natomiast zgodnie z art. 7 pkt 2 rozporządzenia nr (...), osoba, która ma miejsce zamieszkania na terytorium państwa członkowskiego może być pozwana w innym państwie członkowskim

w sprawach dotyczących czynu niedozwolonego lub czynu podobnego do czynu niedozwolonego - przed sądy miejsca, w którym nastąpiło lub może nastąpić zdarzenie wywołujące szkodę. Wprawdzie źródłem roszczenia nie jest czyn niedozwolony pozwanego, a jedynie odpowiedzialność gwarancyjna pozwanego, który ubezpieczał odpowiedzialność cywilną sprawcy tego czynu, jednak świadczenie pozwanego sprowadza się do zapłaty „odszkodowania za szkody wyrządzone osobom trzecim, wobec których odpowiedzialność za szkodę ponosi ubezpieczający albo ubezpieczony”. Art. 7 pkt 2 rozporządzenia nr 1215/2012 nie wymaga, aby roszczenie wynikało bezpośrednio z czynu niedozwolonego, a pozwanym był sprawca szkody, a jedynie, by sprawa „dotyczyła” czynu niedozwolonego.

W ocenie Sądu Okręgowego przesłanki wynikające z ww. przepisu są zatem spełnione, w związku z czym stanowi on w niniejszej sprawie podstawę jurysdykcji krajowa sądów polskich.

Niezależnie od tego należy zauważyć, że zgodnie z art. 7 pkt 5 rozporządzenia nr (...)/(...), osoba, która ma miejsce zamieszkania na terytorium państwa członkowskiego może być pozwana w innym państwie członkowskim w sprawach dotyczących sporów wynikających z działalności filii, agencji lub innego oddziału - przed sądy miejsca, w którym znajdują się filia, agencja lub inny oddział.

We wskazanym już wyroku wydanym w sprawie C-913/19, Trybunał wyjaśnił, że art. 7 pkt 5 rozporządzenia nr (...) należy interpretować w ten sposób, że spółkę, która wykonuje w jednym państwie członkowskim na podstawie umowy zawartej z zakładem ubezpieczeń mającym siedzibę w innym państwie członkowskim, w jego imieniu i na jego rzecz, działalność obejmującą likwidację szkód w ramach ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych, należy uznać za filię, agencję lub inny oddział w rozumieniu tego przepisu, jeżeli spółka ta sprawia wrażenie trwałości, jako przedłużenie zakładu ubezpieczeń, oraz posiada kierownictwo i jest wyposażona materialnie w sposób umożliwiający prowadzenie interesów z osobami trzecimi, tak by nie musiały one zwracać się bezpośrednio do zakładu ubezpieczeń. Trawestując dalszą część wypowiedzi zawartą w tym wyroku należy wskazać, że wobec poczynionych na wstępie ustaleń faktycznych spółkę (...) jest ośrodkiem działalności sprawiającym wrażenie trwałości, jako przedłużenie głównego przedsiębiorstwa pozwanego, a ponadto nie jest zwykłym pośrednikiem, który tylko przekazuje informacje, lecz aktywnie przyczyniła się do sytuacji prawnej, która doprowadziła do powstania sporu w niniejszej sprawie, w związku z czym spór ten należy uznać za dotyczący zobowiązań podjętych przez R. Polska w imieniu pozwanego. Możliwość zastosowania w niniejszej sprawie art. 7 pkt 5 rozporządzenia nr 1215/2012 zależy zatem jedynie od ustalenia, czy R. Polska jest wyposażona materialnie w sposób umożliwiający prowadzenie interesów z osobami trzecimi, tak by nie musiały one zwracać się bezpośrednio do głównego przedsiębiorstwa. Wydaje się, że w świetle poczynionych na wstępie ustaleń można założyć, że tak jest, choć rozstrzygnięcie tej kwestii ostatecznie nie jest konieczne z uwagi na ustalenie jurysdykcji krajowej sądów polskich na innej podstawie (art. 7 pkt 2 rozporządzenia nr 1215/2012).

Reasumując, mimo że powód nie jest podmiotem słabszym, który mógłby skorzystać z przepisów art. 10-16 rozporządzenia nr 1215/2012, to może on wnieść pozew przed sąd państwa członkowskiego, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę, zgodnie z art. 7 pkt 2 tego rozporządzenia. To zdarzenie nastąpiło na terytorium Polski, w związku z czym przesłanka jurysdykcji krajowej sądów polskich jest spełniona.

W konsekwencji, na podstawie art. 386 §1 k.p.c. w zw. z art. 397 §3 k.p.c., orzeczono jak w sentencji.

Sędzia Grzegorz Maczek