Sąd oddalił apelację uczestniczki od wpisu egzekucji z udziałem w nieruchomości

Postanowieniem z dnia 10 marca 2025 r., wydanym na skutek skargi uczestniczki postępowania na wpis referendarza sądowego z dnia 22 stycznia 2025 r. w sprawie z wniosku Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego P. – W. w P. z udziałem (...) Spółki komandytowo-akcyjnej w V. o dokonanie w dziale III (...) wpisu wszczęcia egzekucji administracyjnej z udziału uczestniczki we współwłasności nieruchomości, Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi postanowił utrzymać w mocy zaskarżony wpis.

Apelację od tego orzeczenia wywiodła uczestniczka postępowania, zaskarżając je w całości, wnosząc o jego zmianę poprzez uchylenie wpisu dokonanego przez referendarza sądowego i oddalenie wniosku i zasądzenie od wnioskodawcy na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania przed Sądem I instancję według norm prawem przepisanych, a także o zasądzenie od uczestnika na rzecz wnioskodawcy zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego według norm prawem przepisanych (prawdopodobnie omyłkowo – zamiast żądania zasądzenia tych kosztów od wnioskodawcy na rzecz uczestniczki postępowania) i zarzucając naruszenie:

1. art. 626

8 § 2 k.p.c. poprzez uznanie, że kognicja sądu wieczystoksięgowego nie obejmuje badania dokumentów załączonych do wniosku pod kątem skuteczności materialnoprawnej czynności lub zdarzenia mających być podstawą wpisu, podczas gdy sąd wieczystoksięgowy nie jest organem wyłącznie rejestrowym, a nadto ciąży na nim obowiązek zapobiegania dokonywaniu wpisów niezgodnych z rzeczywistym stanem prawnym, a zatem także wpisów wszczęcia egzekucji, w sytuacji, gdy nie doszło do skutecznego zajęcia;

2. art. 626

9 k.p.c. poprzez utrzymanie w mocy orzeczenia referendarza o wpisie wszczęcia egzekucji administracyjnej z udziału w nieruchomości, pomimo że istniały następujące przeszkody w dokonaniu wpisu:

a.

zarówno wniosek o wpis, jak i załączone do niego wezwanie od zapłaty, nie zostały przedłożone w wymaganej prawem formie, tj. nie zostały opatrzone podpisem kwalifikowanym, choć taki obowiązek nakłada art. 626

4 § l

1 k.p.c. i stanowią jedynie wydruk dokumentu złożonego elektronicznie, a ponadto do wniosku nie załączono dokumentu niezbędnego do dokonania zajęcia, tj. zawiadomienia o zajęciu ułamkowej części nieruchomości przez organ egzekucyjny pozostałych współwłaścicieli [art. 114a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r, o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 268 ze zm.) w związku z art. 110c tej ustawy i odesłaniem z art. 114 tej ustawy];

b.

organ egzekucyjny, tj. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego P. – W., nie zawiadomił o zajęciu nieruchomości drugiego współwłaściciela, choć taki obowiązek nakłada na niego art. 114a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r, o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 268 ze zm.);

c.

złożenie wniosku o wpis wszczęcia egzekucji do sądu wieczystoksięgowego nastąpiło przed wysłaniem wezwania do zobowiązanej, aby zapłaciła egzekwowaną należność pieniężną wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia jej w terminie i kosztami egzekucyjnymi w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, pomimo że obie te czynności (wysłanie wezwanie i wysłanie wniosku o wpis do sądu wieczystoksięgowego) powinny, zgodnie z art. 110c § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r, o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 268 ze zm.), zostać dokonane równocześnie, ewentualnie niezwłocznie po wysłaniu wezwania, lecz nigdy nie wcześniej niż samo wezwanie;

3. art. 626

4 § l

1 i 2 k.p.c. poprzez przyjęcie, że zarówno wniosek, jak i odpis wezwania do zapłaty, zostały przedłożone we właściwej formie, tj. zostały opatrzone podpisem kwalifikowanym, pomimo że w aktach brak jest raportu z weryfikacji podpisu elektronicznego (który pozwoliłby skarżącej na ocenę prawidłowości zbadania przez referendarza czy sąd formy dokumentów), a znajdują się w nich jedynie wydruki, co nie stanowi o spełnieniu wymaganej prawem formy, o której mowa w tym przepisie;

4. art. 114a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r, o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 268 ze zm.) poprzez błędne przyjęcie, że brak zawiadomienia o zajęciu drugiego współwłaściciela nieruchomości ma „charakter informacyjny", pomimo że prawidłowe doręczenia zawiadomienia umożliwia mu realizację jego praw, np. prawo do przejęcia nieruchomości na własność) i obowiązków, np. udostępnienia nieruchomości do wyceny w postępowaniu egzekucyjnym, co wynika wprost z doktryny (por. W. Grześkiewicz [w:] „Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz”, wyd. II pod red. D.R. Kijowskiego, WKP Warszawa 2015, art. 114a) i orzecznictwa sądowego (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 18 stycznia 2022 r., I SA/Bd 638/21, LEX nr 3319416);

5. art. 110c § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r, o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 268 ze zm.) poprzez błędne przyjęcie, że złożenie wniosku o wpis wszczęcia egzekucji do sądu wieczystoksięgowego przed wysłaniem wezwania do zobowiązanej, aby zapłaciła egzekwowaną należność pieniężną wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia jej w terminie i kosztami egzekucyjnymi w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, nie ma wpływu na skuteczność zajęcia, pomimo że obie te czynności, tj. wysłanie wezwania i wysłanie wniosku o wpis do sądu wieczystoksięgowego, stanowiące wymóg formalny skutecznego zajęcia, powinny zostać dokonane równocześnie.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja jest w oczywisty sposób bezzasadna, a Sąd I instancji w sposób właściwy zastosował w sprawie niniejszej przepisy prawa, co skutkowało prawidłowym jej rozstrzygnięciem.

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia słusznie odwołano się przede wszystkim do treści art. 626

8 § 2 k.p.c., a więc do przepisu o kluczowym znaczeniu na gruncie postępowania wieczystoksięgowego, który zakreśla granice kognicji Sądu przy rozpoznawaniu wniosku złożonego w tym postępowaniu, stanowiąc, że ogranicza się ona do badania treści i formy wniosku oraz załączonych do niego dokumentów, a także treści księgi wieczystej. Wbrew zarzutom apelacji, Sąd

meriti nie popełnił błędów w tym zakresie, ponieważ z jednej strony wnikliwie zbadał każdy z powyższych elementów poddanych przez powyższy przepis zakresowi jego analizy, a z drugiej strony, nie wykroczył poza zakreślone nim granice swej kognicji. Nie można zgodzić się ze skarżącym, że w sprawie niniejszej nie zostały przez wnioskodawcę dopełnione wymogi w zakresie formy wniosku oraz załączonego do niego dokumentu stanowiącego podstawę dokonanego wpisu. Zgodnie z art. 626

4 § 1

1 i 1

2 k.p.c., naczelnik urzędu skarbowego składa wniosek o wpis w dziale III i IV księgi wieczystej wyłącznie za pośrednictwem systemu teleinformatycznego, a wniosek ten opatruje się kwalifikowanym podpisem elektronicznym, przy czym w myśl art. 626

4 § 2 k.p.c., do tego wniosku dołącza się dokumenty stanowiące podstawę wpisu w księdze wieczystej, jeżeli zostały one sporządzone w postaci elektronicznej; w sprawie niniejszej wniosek złożono za pośrednictwem systemu teleinformatycznego i dołączono do niego sporządzony w postaci elektronicznej – a więc opatrzony kwalifikowanym podpisem elektronicznym – dokument wezwania dłużnika do zapłaty. Nie można zgodzić się z zarzutami apelującego w tej części, w której kwestionuje on fakt opatrzenia obu tych dokumentów podpisem elektronicznym. Podnieść trzeba, że z § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 października 2015 r. w sprawie sposobu wnoszenia pism procesowych za pośrednictwem systemu teleinformatycznego obsługującego postępowanie sądowe (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 540 ze zm.) w związku z § 1 pkt 5 tego rozporządzenia wynika, iż opatrzenie pisma procesowego podpisem elektronicznym jest nieodzownym warunkiem wniesienia go do sądu za pośrednictwem systemu teleinformatycznego. Ponadto rację ma Sąd Rejonowy, podnosząc, że załączenie do wniosku dokumentu opatrzonego podpisem elektronicznym pozwoliło Sądowi na dokonanie odpowiedniej weryfikacji tego podpisu, przy czym obowiązujące przepisy w istocie nie przewidują załączania do akt księgi wieczystej wydruku zawierającego wynik weryfikacji dokumentu składanego za pośrednictwem systemu teleinformatycznego. Nie ma zatem w tej sytuacji podstaw do uznania, że Sąd niższej instancji błędnie przyjął, iż wniosek oraz dołączony do niego dokument nie spełniają niezbędnych w niniejszym postępowaniu wymogów formalnych.

Dalej zaznaczyć trzeba, że art. 114 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r, o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 268 ze zm.), zwanej dalej u.p.e.a., w związku z art. 110c § 3 tej ustawy jasno stanowi, iż celem ujawnienia w księdze wieczystej wszczęcia egzekucji administracyjnej z udziału w nieruchomości, naczelnik urzędu skarbowego, działający jako organ egzekucyjny, składa do sądu właściwego do prowadzenia księgi wieczystej wniosek o wpis o wszczęciu egzekucji wraz z odpisem wezwania, o którym mowa w art. 110c § 2 u.p.e.a., tj. wezwania zobowiązanego, aby zapłacił egzekwowaną należność pieniężną wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia jej w terminie i kosztami egzekucyjnymi w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości nieruchomości; w sprawie niniejszej taki właśnie dokument, o właściwej treści i w wymaganej formie, załączono do złożonego wniosku. Z przepisów powyższych w sposób zupełnie jednoznaczny wynika, jaki dokument stanowi wystarczającą podstawę żądanego wpisu, co powoduje, że wynikającym z art. 626

8 § 2 k.p.c. zakresem badania przez sąd wieczystoksięgowy objęta jest forma i treść wezwania zobowiązanego do zapłaty, nie zaś istnienie, forma i treść jakichkolwiek innych dokumentów. W ramach podnoszonej w apelacji argumentacji skarżący próbuje dążyć do nieznajdującego uzasadnienia w obowiązujących przepisach rozszerzenia zakresu kognicji sądu także na inne dokumenty, podnosząc, że sąd ten winien badać każdorazowo także ważność czynności prawnej objętej wnioskiem – przy czym używa tego sformułowania wymiennie z pojęciem skuteczności materialnoprawnej czynności lub zdarzenia, które ma być podstawą wpisu – a to nie jest, zdaniem apelującego, możliwe bez przeanalizowania owych innych dokumentów, poświadczających prawidłowość dokonania czynności w postępowaniu egzekucyjnym, co ostatecznie prowadzi autora apelacji do konkluzji o konieczności dołączenia ich do wniosku, aby i one mogły podlegać kognicji sądu przy rozpoznaniu wniosku o wpis.

W odpowiedzi stwierdzić należy, że po pierwsze, autor apelacji nie dostrzega, iż w przywoływanym przez niego poglądzie judykatury chodzi o ważność i skuteczność czynności wywołujących skutki w zakresie prawa materialnego, podczas gdy czynności organu egzekucyjnego bezsprzecznie do takowych się nie zaliczają, zatem nie sposób – jak to czyni skarżący – postawić znaku równości pomiędzy ważnością czynności prawnej prowadzącej do skutków materialnoprawnych, które ma ujawnić wnioskowany wpis i prawidłowością czynności proceduralnych organu egzekucyjnego dokonywanych w ramach zajęcia prawa należącego do zobowiązanego. W przywołanych przez autora apelacji orzeczeniach Sąd Najwyższy wskazywał, że jeśli wnioskodawca powołuje się na czynność lub zdarzenie, które miałoby skutkować powstaniem czy przeniesieniem prawa podlegającego ujawnieniu w księdze wieczystej, to oczywistym obowiązkiem sądu wieczystoksięgowego jest – w ramach dokonywanej na podstawie art. 626

8 § 2 k.p.c. analizy treści i formy dołączonych do wniosku dokumentów – badanie, czy owa treść i forma nie wykluczają stwierdzenia, że wskazywany we wniosku skutek materialnoprawny rzeczywiście nastąpił; nawet jednak w takim wypadku sąd nie ma możliwości prowadzenia postępowania dowodowego wykraczającego poza złożone wraz z wnioskiem dokumenty oraz treść księgi wieczystej.

Po drugie, skoro art. 114 w związku z art. 110c § 3 u.p.e.a. w sposób jednoznaczny wskazuje, jaki dokument jest podstawą ujawnienia w księdze wieczystej wszczęcia egzekucji administracyjnej z udziału w nieruchomości, to wynika stąd wprost, że pozostając w granicach swej kognicji z art. 626

8 § 2 k.p.c., sąd wieczystoksięgowy nie jest i nie może być powołany do badania innych dokumentów oraz do czynienia na ich podstawie ustaleń co do prawidłowości czynności dokonywanych w toku administracyjnego postępowania egzekucyjnego. Nie jest zatem jego zadaniem, w ramach rozpoznawania przedmiotowego wniosku – jak chciałby apelujący – kontrola tego, czy organ egzekucyjny dopełnił wskazywanych przez autora apelacji obowiązków proceduralnych, w szczególności polegających na wysłaniu wezwania do zapłaty do samego zobowiązanego lub na dokonaniu w trybie art. 114a u.p.e.a. powiadomienia pozostałych współwłaścicieli nieruchomości o zajęciu jej ułamkowej części. Podkreślić trzeba, że to ustawodawca stanowi w tym wypadku, jakie dokumenty mają być podstawą wpisu, a jego decyzja w tym przedmiocie określa tym samym zakres kognicji sądu wieczystoksięgowego, nie jest natomiast dopuszczalne – jak to czyni autor apelacji – określanie w pierwszej kolejności materii, jaką, zdaniem uczestniczki, winien się ten sąd zajmować przy rozpoznawaniu wniosku i dopiero na tej podstawie formułowanie konkluzji co do tego, jakie dokumenty powinny być w związku z tym złożone wraz z wnioskiem, by sąd mógł je zbadać. Nie ma więc ostatecznie racji apelujący, wywodząc, że do przedmiotowego wniosku powinny zostać dołączone także inne dokumenty poza wezwaniem do zapłaty, które także winny podlegać kognicji Sądu wieczystoksięgowego, w szczególności z żadnego z przepisów prawa nie wynika, by konieczną podstawą żądanego wpisu był dokument poświadczający dokonanie opisywanego w art. 114a u.p.e.a. zawiadomienia przez organ egzekucyjny pozostałych współwłaścicieli nieruchomości o zajęciu jej ułamkowej części, bądź też dowód doręczenia wezwania do zapłaty zobowiązanemu. Odnotować trzeba przy tym, że nigdy nie budziło wątpliwości to, iż niedoręczenie wezwania do zapłaty długu nie ma wpływu na dokonanie wpisu o wszczęciu egzekucji z nieruchomości, wobec czego wpis taki bez przeszkód może nastąpić również przed doręczeniem dłużnikowi tego wezwania, a nawet w sytuacji, kiedy doręczenia dokonano w sposób nieprawidłowy, np. na skutek błędnego awizowania, czy też wysłania przesyłki na adres, pod którym dłużnik nie zamieszkuje (tak np. U. F., „Obowiązki sądowego i administracyjnego organu egzekucyjnego w postępowaniu o wpis do księgi wieczystej w egzekucji z nieruchomości”, (...) Nr 7 z 2018 r.). Na marginesie tych rozważań zwrócić też warto uwagę autora apelacji, w kontekście prezentowanej przez niego argumentacji, że stosownie do art. 114 w związku z art. 110c § 4 u.p.e.a., to nie skuteczność zajęcia jest warunkiem dokonania wpisu o wszczęciu egzekucji, ale przeciwnie – to dokonanie wpisu powoduje skuteczność zajęcia, niezależnie od tego, czy inne związane z zajęciem czynności proceduralne przewidziane przepisami zostały dokonane, w szczególności z przywołanych przepisów wynika, iż ujawnienie wszczęcia egzekucji w księdze wieczystej wywołuje skutki zajęcia wobec zobowiązanego, któremu ewentualnie nie doręczono wezwania do zapłaty, jak również wobec wszelkich osób trzecich.

Sąd odwoławczy nie przeczy potencjalnej trafności wywodów skarżącego, który podnosi, że opisywane przez niego czynności proceduralne przewidziane przepisami normującymi administracyjne postępowanie egzekucyjne mogą mieć istotne znaczenie dla realizacji w tym postępowaniu praw i obowiązków jego uczestników czy też podmiotów trzecich. Ewentualne niedopełnienie tych czynności bezsprzecznie może być jednak kwestionowane przez zobowiązanego w sposób przewidziany przez przepisy o postępowaniu administracyjnym, i jeśli jego żądania zostaną na tej drodze uwzględnione, może to doprowadzić nawet do uchylenia zajęcia – o ile przy jego dokonywaniu rzeczywiście doszło do naruszenia prawa – co z kolei może stać się podstawą do wykreślenia wpisu o wszczęciu egzekucji z księgi wieczystej. Nie zmienia to jednak faktu, że na gruncie postępowania wieczystoksięgowego sąd nie jest powołany do kontroli ewentualnych uchybień proceduralnych popełnionych przez organ egzekucyjny, o ile nie dotyczą one treści i formy wezwania do zapłaty dołączonego do wniosku jako podstawa wpisu i problematyka ta, jako wykraczająca poza zakres wyznaczony treścią art. 626

8 § 2 k.p.c., nie może też mieć wpływu na rozpoznanie przedmiotowego wniosku o wpis, w szczególności prowadzić do jego oddalenia. Z tej przyczyny za zupełnie chybioną trzeba uznać tezę autora apelacji, który wywodzi, że jeśli niedopełnienie przez organ egzekucyjny obowiązku wynikającego z art. 114a u.p.e.a. skutkuje uchyleniem zajęcia przez organ wyższej instancji w ramach procedury kontrolnej, to „(…) tym bardziej (…)” taką procedurę kontrolną winien przeprowadzić sąd badający zasadność wniosku o ujawnienie w księdze wszczęcia egzekucji i dopiero jej wynik miałby zadecydować o uwzględnieniu lub oddaleniu złożonego wniosku. Powtórzyć trzeba jeszcze raz, że w postępowaniu wieczystoksięgowym Sąd nie ustala innych okoliczności niż te, które wynikają z dołączonych do wniosku dokumentów – których rodzaj w tym wypadku wprost określa ustawa – oraz z treści księgi wieczystej, co oznacza, że w przypadku niniejszego wniosku zadaniem Sądu było zbadanie, czy opisane we wniosku i podlegające wszczętej egzekucji prawo zobowiązanego jest ujawnione w księdze wieczystej oraz czy wnioskodawca złożył wraz z wnioskiem wezwanie do zapłaty, o jakim mowa w art. 110c § 2 w związku z art. 114 u.p.e.a., sporządzone w wymaganej przepisami formie. Z akt sprawy wynika, że te wymogi zostały dochowane, zatem słusznie postąpił Sąd Rejonowy, nie dopatrując się tu braku podstaw ani istnienia przeszkód do dokonania wpisu, o jakich mowa w art. 626

9 k.p.c.

Prawidłowość rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym postanowieniu oraz bezzasadność przedstawionych apelacji zarzutów prowadzą do oddalenia złożonego środka odwoławczego na podstawie art. 385 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c.