Gmina musi dopłacić powiatowi za koordynatorów pieczy zastępczej, apelacja oddalona

Zaskarżonym wyrokiem z 21 lutego 2025 r. Sąd Rejonowy w Łowiczu zasądził od pozwanej Gminy F. na rzecz powoda Powiatu (...) kwotę 4034,94 złotych z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi:

a) od 1929,39 zł od dnia 10 października 2023 roku do dnia zapłaty,

b) od 289,42 zł od dnia 11 listopada 2023 roku do dnia zapłaty,

c) od 288,75 zł od dnia 15 grudnia 2023 roku do dnia zapłaty,

d) od 312,01 zł od dnia 29 grudnia 2023 roku do dnia zapłaty,

e) od 359,84 od dnia 8 lutego 2024 roku do dnia zapłaty,

f) od 424,88 zł od dnia 14 marca 2024 roku do dnia zapłaty,

g) od 430,65 zł od dnia 23 marca 2024 roku do dnia zapłaty (pkt 1.)

oraz kwotę 1300 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty (pkt 2.).

Apelację od tego wyroku wniosła Gmina F., zaskarżając go w całości. Apelująca zarzuciła zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie prawa materialnego, to jest art. 191 ust. 9, 191 ust. 1 pkt 1, stosowane odpowiednio przepisy art. 191 ust. 2 -4 i 7 oraz art. 192 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2025 r. poz. 49) przez niewłaściwą wykładnię i uznanie że pozwana jako gmina zobowiązana jest pokrycia kosztów objęcia rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka opieką koordynatora rodzinnej pieczy zastępczej.

W konkluzji pozwana wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda na jej rzecz kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego za obydwie instancje według norm przepisanych.

W odpowiedzi na apelację powód wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Niniejsza sprawa toczyła się w postępowaniu uproszczonym, dlatego uzasadnienie Sądu Okręgowego ma formę uproszczoną, co wynika z treści art. 505

13 § 2 k.p.c., stosownie do którego, jeżeli sąd drugiej instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego uzasadnienie wyroku powinno zawierać jedynie wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa.

Przechodząc do omówienia zarzutów apelacyjnych, należy odnotować, że apelacja nie zawiera zarzutów naruszenia prawa procesowego. Skoro skarżący nie zmierza do wykazania błędnego ustalenia przez sąd stanu faktycznego, to miarodajny jest stan faktyczny przyjęty za podstawę rozstrzygnięcia. W postępowaniu apelacyjnym sąd drugiej instancji jest bowiem związany zarzutami naruszenia prawa procesowego (wyjątkiem są przyczyny nieważności postępowania) i jeśli wśród zarzutów brak takich, które zmierzają do zakwestionowania prawidłowości ustalonego przez sąd pierwszej instancji stanu faktycznego, to stan ten, co do zasady, stanowi podstawę oceny, czy prawidłowo zastosowane zostało prawo materialne. Biorąc powyższe pod uwagę, poczynione przez Sąd Rejonowy ustalenia faktyczne i dokonaną ocenę zebranego materiału dowodowego należy uznać za wiążące. Sąd Okręgowy w pełni je podziela i przyjmuje za własne, bez konieczności ich ponownego przytaczania, podobnie jak dokonaną przez Sąd Rejonowy ocenę prawną.

Całość zaskarżenia opiera się wyłącznie na jednym zarzucie naruszenia prawa materialnego, to jest błędnej wykładni przepisów ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (art. 191 ust. 9 w zw. z art. 191 ust. 1 pkt 1 i ust. 7 oraz art. 192 tej ustawy).

Dla jasności wykładni ww przepisów należy przypomnieć, co jest istotą sporu w sprawie: Powiat (...) domagał się od Gminy F. zwrotu części kosztów z tytułu objęcia rodzin zastępczych opieką koordynatorów pieczy zastępczej. Koordynatorzy opiekowali się rodzinami, w których umieszczono czworo dzieci pochodzących z terenu pozwanej Gminy. Na sporne koszty składają się trzy elementy: wynagrodzenia brutto koordynatorów, składki na ubezpieczenia społeczne oraz koszty przejazdów koordynatorów do rodzin. Pozwana Gmina odmówiła partycypowania w kosztach opisanych powyżej stojąc na stanowisku, że przepisy nakazują jej współfinansować wyłącznie bezpośrednie koszty utrzymania dzieci, takie jak wyżywienie czy ubranie. Koszty personelu i logistyki stanowią wyłączny wydatek własny powiatu, a przerzucanie ich na gminy jest bezprawne.

Sąd Rejonowy uwzględnił powództwo w całości, opierając dwoje stanowisko się na dwóch kluczowych argumentach: treści art. 191 ust. 9 ww ustawy, który stanowi, że w przypadku umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej gmina ponosi określone wydatki, a przepisy ust 2–4 i 7 stosuje się odpowiednio. Ustęp 7 art. 191 omawianej ustawy wprost wymienia koszty wynagrodzeń i dojazdów koordynatorów. Sąd Rejonowy uznał, że to odesłanie tworzy jasny mechanizm prawny: skoro nakazuje rozliczać koszty koordynatora proporcjonalnie do liczby dzieci, to nakaz odpowiedniego stosowania tego przepisu wobec gminy oznacza, że gmina musi w tych kosztach partycypować.

Drugi argument stanowi wykładnia celowościowa i systemowa. Sąd I instancji słusznie podkreślił, że wspieranie rodziny i pieczy zastępczej to wspólne zadanie samorządów. Koordynator działa na rzecz dzieci, które pochodzą z terenu pozwanej Gminy, dlatego koszty te wchodzą w skład ogólnych wydatków na opiekę nad dzieckiem.

Sąd Okręgowy w pełni podziela argumentację Sądu Rejonowego, która jest pełna, spójna, przekonująca i nie wymaga uzupełnienia.

Stanowisko pozwanej, prezentowane w sprawie i konsekwentnie powtórzone w apelacji, opiera się na błędnym i zbyt wąskim rozumieniu przepisów ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Prawidłowa interpretacja przepisów art. 191 i 192 ww ustawy nie może ograniczać się do ich dosłownego brzmienia. Należy mieć na względzie cele, w jakim ustawodawca uchwalił ustawę o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Cele te zostały wprost wyrażone w preambule do ustawy z dnia z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Ustawodawca wskazał, że przepisy ustawy wprowadzono dla dobra dzieci, które potrzebują szczególnej ochrony i pomocy ze strony dorosłych, oraz w celu zapewnienia podmiotowego traktowania dziecka i rodziny. Te fundamentalne zasady muszą być brane pod uwagę przy interpretacji każdego przepisu tej ustawy. Instytucja koordynatora rodzinnej pieczy zastępczej służy bezpośredniej realizacji tych celów, a koszt z tym związany mieści się w pojęciu kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej lub w rodzinnym domu dziecka (art. 192 pkt 1 ustawy). Koszty działania koordynatora to w rzeczywistości wydatki na zapewnienie dzieciom realnej, zindywidualizowanej ochrony i pomocy, o której mowa w preambule.

Skoro dzieci pochodzą z terenu pozwanej Gminy, to Gmina – jako podstawowa komórka samorządu – ma obowiązek uczestniczyć w kosztach tej pomocy.

Interpretacja przepisów omawianej ustawy, zaprezentowana w apelacji, ignoruje te założenia. Pozostaje również w sprzeczności z treścią przepisu art. 191 ust. 9 ww ustawy. Pozwana podniosła w apelacji, że odesłanie do odpowiedniego stosowania ustępu 7 art. 191 ma charakter wyłącznie podmiotowy; służy ono tylko do ustalenia, która gmina ma płacić za dziecko. Z taką argumentacją nie można się zgodzić. Ustalenie właściwości miejscowej gminy następuje na podstawie art. 191 ust. od 2 do 4, w których mowa o miejscu zamieszkania dziecka przed jego umieszczeniem w pieczy. Gdyby ustawodawca chciał ograniczyć odesłanie tylko do kwestii urzędowej właściwości, odesłałby wyłącznie do ustępów 2–4 omawianego przepisu. Tymczasem celowo dopisał tam zwrot „i 7”. Ustęp 7 art. 191 ustawy nie reguluje właściwości miejscowej, ale określa wyłącznie przedmiot wydatków – czyli pensje i koszty dojazdów koordynatorów. Przyjęcie interpretacji pozwanej Gminy oznaczałoby, że omawiany zwrot „i 7” w ustępie 9 art. 191 ustawy jest pustym zapisem, który nic nie znaczy. Prawidłowa interpretacja omawianego przepisu musi nadawać realną treść temu odesłaniu, co oznacza, że gmina ma obowiązek współfinansować koszty z ustępu 7 na takich samych zasadach i w takich samych procentach, w jakich współfinansuje utrzymanie dziecka (10%, 30% lub 50% w zależności od czasu pobytu dziecka w pieczy zastępczej).

Pozwana w apelacji powoływała się także na treść art. 192 ustawy. Przepis ten zawiera katalog wydatków na opiekę i wychowanie dziecka. Gmina F. wskazywała, że w artykule tym wymieniono wynagrodzenia zawodowych rodzin zastępczych, ale pominięto wynagrodzenia koordynatorów. Zdaniem pozwanej dowodzi to, że koszty te nie obciążają gminy. Nie sposób podzielić tego stanowiska z przyczyn omówionych wyżej.

Koordynator nie jest urzędnikiem, który realizuje ogólne cele administracyjne powiatu. Zgodnie z art. 77 ust. 1 i 3 u.w.r. koordynator udziela bezpośredniej, zindywidualizowanej pomocy i wsparcia rodzinom zastępczym i rodzinnym domom dziecka w ich codziennej misji opiekuńczo-wychowawczej. Jego zadaniem jest stały, bezpośredni kontakt z rodziną zastępczą w miejscu jej zamieszkania. Pomaga on rozwiązywać codzienne kryzysy, dba o dobrostan dzieci i monitoruje ich rozwój. Koszty dojazdów koordynatora są generowane bezpośrednio przez konieczność dotarcia do konkretnych dzieci. Są to więc wydatki nierozerwalnie związane z procesem opieki i wychowania małoletnich. W realiach niniejszej sprawy koszty te były bezsporne.

Zgodnie z art. 176 pkt 5 ustawy, współfinansowanie pobytu dziecka w pieczy zastępczej jest zadaniem własnym gminy. Zadania te wynikają z zasady pomocniczości i solidarności społecznej. Gmina nie może uchylać się od ponoszenia kosztów personelu, który tę opiekę realnie realizuje. Skoro system pieczy zastępczej zdejmuje z gminy obowiązek samodzielnego zapewnienia opieki nad jej małoletnimi mieszkańcami, gmina musi partycypować w kosztach całego tego systemu. Dotyczy to także kosztów koordynatora, bez którego system ten nie mógłby prawidłowo funkcjonować. Wbrew zarzutom apelacji, takie rozstrzygnięcie nie narusza dyscypliny finansów publicznych ani zasady legalizmu działania organów publicznych. Gmina ma prawo i obowiązek wydatkować środki publiczne tylko na podstawie ustawy. W niniejszej sprawie podstawą prawną jest art. 191 ust. 9 w zw. z ust. 7 u.w.r. Przepisy te, odczytane w sposób spójny, logiczny i zgodny z celem wyrażonym w preambule, tworzą jasny obowiązek finansowy po stronie pozwanej Gminy.

Podsumowując: Sąd Rejonowy trafnie uznał, że pozwana jest zobowiązana do zwrotu dochodzonej kwoty 4034,94 zł. Finansowanie koordynatorów pieczy zastępczej podlega podziałowi kosztów między powiatem a gminą na zasadach ogólnych. Powód udowodnił swoje roszczenie, tak co do zasady, jak i co do wysokości. Argumenty podniesione w apelacji nie zawierały zarzutów mogących podważyć rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego i w konsekwencji apelacja wywiedziona przez pozwaną Gminę podlegała oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c. jako bezzasadna.

O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 98 § 1 i § 3 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. zasądzając od przegrywającej spór pozwanej Gminy na rzecz powoda kwotę 450 złotych. Stanowi ona wynagrodzenie pełnomocnika pozwanego, ustalone stosownie do § 2. pkt 3 w zw. z § 10. ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2026 r. poz. 118 t.j.). Odsetki ustawowe za opóźnienie, naliczane od kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym, zostały zasądzone od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty, stosownie do dyspozycji art. 98 § 1

1 k.p.c.