Roszczenie do ubezpieczyciela przedawnione, apelacja powoda oddalona

wyroku z dnia 11 czerwca 2026 roku

w trybie art. 505

13 §2 k.p.c.

Apelacja strony powodowej była bezzasadna i podlegała oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c.

Z uwagi na fakt, że sprawa podlegała rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym, a Sąd Okręgowy nie prowadził postępowania dowodowego, niniejsze uzasadnienie ograniczono wyłącznie do wyjaśnienia podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa, stosownie do dyspozycji art. 505

13 §2 k.p.c.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia art. 233 §1 k.p.c., należało uznać go za całkowicie chybiony i bezprzedmiotowy. Sformułowanie tego zarzutu stanowi wynik pomieszania sfery ustaleń faktycznych ze sferą stosowania prawa materialnego. Kwestia oceny, czy dane roszczenie uległo przedawnieniu, nie jest problemem oceny wiarygodności i mocy zgromadzonych dowodów, lecz sprowadza się do właściwej subsumpcji, czyli zastosowania przepisów prawa do niespornego w istocie stanu faktycznego.

Skarżący nie kwestionuje bowiem w apelacji faktów ani dat ustalonych przez Sąd Rejonowy, lecz wyciąga z nich odmienne wnioski prawne dotyczące skutku w postaci przerwania biegu przedawnienia. Podważanie takiej oceny sądu nie może skutecznie następować poprzez konstruowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania o ocenie dowodów.

Sąd Rejonowy dokonał prawidłowej wykładni i zastosowania przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 819 §4 k.c. oraz art. 117 §2 k.c. Sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjął, że roszczenie powoda uległo przedawnieniu przed dniem wytoczenia powództwa.

Zgodnie z art. 819 §4 k.c. bieg przedawnienia roszczenia o świadczenie do ubezpieczyciela przerywa się przez zgłoszenie ubezpieczycielowi tego roszczenia lub przez zgłoszenie zdarzenia objętego ubezpieczeniem, a następnie rozpoczyna się na nowo od dnia, w którym zgłaszający roszczenie otrzymał na piśmie oświadczenie ubezpieczyciela o przyznaniu lub odmowie świadczenia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 października 2025 roku, sygn. akt II CNPP 6/23; wyrok Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 10 października 2018 roku, sygn. akt IX Ca 434/18).

Przepis ten, stanowiący regulację szczególną (lex specialis) w stosunku do art. 123 §1 k.c., rozszerza katalog przyczyn przerwania przedawnienia ze względu na potrzebę ochrony poszkodowanego jako słabszej strony stosunku prawnego, który nie powinien ponosić ujemnych następstw związanych z czasem trwania postępowania likwidacyjnego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2023 roku, sygn. akt II CSKP 735/22; wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 27 listopada 2018 roku, sygn. akt I ACa 54/18; wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 20 grudnia 2012 roku, sygn. akt I ACa 992/12).

Wbrew wywodom skarżącego, wykładnia literalna, systemowa i celowościowa art. 819 § 4 k.c. nie pozwala jednak na przyjęcie, że skutek w postaci przerwy biegu przedawnienia wywołuje każde kolejne, ponowne wezwanie do zapłaty kierowane do ubezpieczyciela. Jedynie pierwsze zgłoszenie roszczenia lub zdarzenia przerywa bieg przedawnienia w trybie tego przepisu, natomiast kolejne oświadczenia i monity strony kierowane na etapie przedsądowym po wydaniu ostatecznej decyzji odmawiającej wypłaty pozostają bez wpływu na ponowne przerwanie tego terminu (wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 23 lutego 2018 roku, sygn. akt I ACa 871/17; wyrok Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 12 września 2017 roku, sygn. akt II Ca 345/17).

Norma art. 819 § 4 k.c. stanowi bowiem wyjątek od ogólnych reguł i jako taka musi być interpretowana ściśle; jej hipoteza odnosi się wyłącznie do pierwszego oświadczenia ubezpieczyciela kończącego postępowanie likwidacyjne, po którym odpadają już racje uzasadniające uprzywilejowanie wierzyciela (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 25 lipca 2013 roku, sygn. akt V ACa 251/13; wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 20 grudnia 2012 roku, sygn. akt I ACa 992/12).

Co prawda, w orzecznictwie zarysował się niegdyś odmienny, liberalny pogląd (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 12 lipca 2016 roku, sygn. akt I ACa 50/16; wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 25 czerwca 2015 roku, sygn. akt I ACa 104/15), niemniej stanowisko to zostało słusznie zmarginalizowane przez Sąd Najwyższy, który wprost potwierdził, że ponowne oświadczenie wierzyciela w tej samej materii nie stanowi „zgłoszenia” w rozumieniu omawianego przepisu i nie wywołuje skutku przerwającego (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 2022 roku, sygn. akt I CNP 102/22).

Podzielenie forsowanej przez apelującego wykładni prowadziłoby do sytuacji, w której wierzyciel mógłby jednostronnie i w nieskończoność przedłużać termin przedawnienia przez wysyłanie kolejnych wezwań do zapłaty dotyczących tych samych roszczeń. Przeczyłoby to fundamentalnej funkcji przedawnienia, jaką jest usunięcie stanu długotrwałej niepewności prawnej, mobilizacja wierzycieli do sprawnego dochodzenia praw oraz ochrona dłużnika przed trudnościami dowodowymi (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 29 lipca 2019 roku, sygn. akt VI ACa 487/19; wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 23 kwietnia 2014 roku, sygn. akt I ACa 1361/13). Przepisy regulujące instytucję przedawnienia mają charakter bezwzględnie wiążący (ius cogens), co wyklucza kompetencję stron do ich umownego lub jednostronnego modyfikowania, w tym przedłużania terminów przedawnienia (R. Strugała, Kodeks cywilny. Komentarz, teza nr 8 do art. 118; T. Pałdyna, Przedawnienie w polskim prawie cywilnym, s. 189). Dopuszczenie możliwości arbitralnego odsuwania w czasie momentu upływu przedawnienia przez samego uprawnionego naruszałoby stabilizujący charakter przepisów o dawności i prowadziłoby do ich obejścia (J. Kuźmicka-Sulikowska, Idea przedawnienia i jej realizacja w polskim kodeksie cywilnym, s. 262; B. Kordasiewicz, System Prawa Prywatnego. T. 2. Prawo cywilne - część ogólna, s. 808). Dlatego oświadczenie ubezpieczyciela spełniające wymogi ustawowe i kończące postępowanie likwidacyjne definitywnie wznawia bieg przedawnienia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 2019 roku, sygn. akt IV CSK 472/18; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 2017 roku, sygn. akt V CSK 31/17; wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 3 grudnia 2020 roku, sygn. akt I ACa 976/18).

Zgodnie z regułą intertemporalną wyrażoną w art. 5 ust. 1 ustawy nowelizującej z dnia 13 kwietnia 2018 roku, do roszczeń powstałych przed wejściem w życie ustawy i w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych stosuje się nowe przepisy o przedawnieniu (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 kwietnia 2024 roku, sygn. akt II CSKP 851/23; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2023 roku, sygn. akt II CSKP 1917/22). Konsekwencją tego jest zastosowanie art. 118 zdanie drugie k.c., wedle którego koniec terminu przedawnienia wynoszącego co najmniej dwa lata przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2022 roku, sygn. akt III CZP 46/22; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 2025 roku, sygn. akt I CSK 4358/23).

Ponieważ termin przedawnienia dochodzonego roszczenia wynosił trzy lata i rozpoczął swój bieg w 2018 roku (nie ulegając przedawnieniu przed wejściem w życie nowelizacji), jego koniec uległ automatycznemu przesunięciu i nastąpił w dniu 31 grudnia 2021 roku (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 2025 roku, sygn. akt I CSK 4358/23; wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 30 listopada 2021 roku, sygn. akt I ACa 1134/21).

Reasumując, w stanie faktycznym sprawy, po wydaniu przez pozwanego decyzji odmawiającej wypłaty świadczenia w 2018 roku, trzyletni termin przedawnienia rozpoczął swój bieg na nowo i upłynął bezskutecznie z dniem 31 grudnia 2021 roku.

Złożenie przez powoda wniosku o zawezwanie do próby ugodowej w dniu 27 czerwca 2022 r. nie mogło zatem wywołać skutku przerwania biegu przedawnienia na podstawie art. 123 §1 pkt 1 k.c., albowiem czynność ta została dokonana już po upływie terminu przedawnienia.

Przerwanie biegu przedawnienia może dotyczyć wyłącznie tych roszczeń, których termin przedawnienia w dacie dokonania czynności procesowej jeszcze nie upłynął (wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 17 grudnia 2019 roku, sygn. akt I ACa 227/19).

Wprawdzie w stanie prawnym obowiązującym do dnia 30 czerwca 2022 roku wniosek o zawezwanie do próby ugodowej co do zasady przerywał bieg terminu przedawnienia, o ile nie stanowił nadużycia prawa procesowego ukierunkowanego wyłącznie na instrumentalne wydłużenie okresu zaskarżalności (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 2025 roku, sygn. akt III CZP 22/24; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 grudnia 2023 roku, sygn. akt II CSKP 1662/22; wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 18 listopada 2021 roku, sygn. akt I ACa 607/20), to jednak podjęcie tej czynności po ziszczeniu się dawności (co nastąpiło z końcem 2021 roku) pozbawiało ją jakiejkolwiek skuteczności przerwającej (wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 17 grudnia 2019 roku, sygn. akt I ACa 227/19).

Pozwany ubezpieczyciel skutecznie podniósł zarzut przedawnienia na podstawie art. 117 §2 k.c., co determinowało konieczność oddalenia powództwa w całości, a tym samym oddalenia apelacji.

Zarzut przedawnienia jest materialnoprawnym zarzutem peremptoryjnym i prawem podmiotowym kształtującym dłużnika; jego skuteczne podniesienie trwale tamuje możliwość dochodzenia roszczenia przed sądem, przekształcając zobowiązanie zaskarżalne w tzw. zobowiązanie niezupełne (naturalne) (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 2023 roku, sygn. akt II CSKP 998/22; wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 17 marca 2011 roku, sygn. akt V ACa 566/10). Podniesienie tego zarzutu stanowi samodzielną i w pełni wystarczającą przesłankę oddalenia powództwa, czyniąc zbędnym badanie dalszych merytorycznych aspektów sprawy (wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 18 listopada 2019 roku, sygn. akt I ACa 414/18).

W ustalonym stanie faktycznym brak jest jakichkolwiek wyjątkowych okoliczności pozwalających na uznanie zarzutu przedawnienia za sprzeczny z zasadami współżycia społecznego w rozumieniu art. 5 k.c., zwłaszcza że wieloletnie opóźnienie w dochodzeniu roszczenia było wyłącznie wynikiem bierności powoda (wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 28 czerwca 2017 roku, sygn. akt I ACa 144/17; wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 11 maja 2017 roku, sygn. akt I ACa 1204/16).

O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 98 §1 k.p.c. w zw. z art. 391 §1 k.p.c., obciążając nimi w całości stronę powodową jako przegrywającą proces. Na zasądzoną od T. I. na rzecz (...) Spółki Akcyjnej w Z. kwotę 135 zł złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika będącego radcą prawnym, ustalone w oparciu o obowiązujące przepisy z uwagi na wartość przedmiotu zaskarżenia. O obowiązku zapłaty odsetek ustawowych za opóźnienie od zasądzonych kosztów procesu orzeczono na podstawie art. 98 §1

1 k.p.c.