Bank nie dostanie od kredytobiorców zwrotu korzyści po unieważnieniu kredytu frankowego

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 23 kwietnia 2025 roku z powództwa (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w L. (wcześniej (...) Bank (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w L.) przeciwko T. L. i I. L. o zapłatę, Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi:

1. oddalił powództwo;

2. zasądził od (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w L. na rzecz T. L. kwotę 3.617 zł tytułem zwrotu kosztów procesu wraz odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty;

3. zasądził od (...) Bank (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w L. na rzecz I. L. kwotę 3.617 zł tytułem zwrotu kosztów procesu wraz odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty;

Apelację od opisanego wyroku wywiodła strona powodowa, zaskarżając wyrok w całości, któremu zarzuciła naruszenie :

1. przepisów prawa materialnego w postaci:

a) art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c. poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że powodowi nie przysługuje roszczenie o zwrot korzyści majątkowej z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia na skutek skorzystania przez pozwanych z kapitału udostępnionego przez bank, podczas gdy art. 405 k.c., do którego odsyła art. 410 k.c., nakazuje zwrot wartości świadczenia (tu korzyści osiągniętej przez pozwanych), a więc w wypadku nieważności umowy kredytu, pozwany ma zwrócić powodowi wartość jego świadczenia, tj. zwrócić kapitał wypłaconego kredytu w PLN w kwocie nominalnej, a także wartość korzyści osiągniętej przez pozwanych na skutek korzystania z wypłaconego im kapitału kredytu;

b) art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c. w zw. z art. 385

1 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 roku w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich („Dyrektywa 93/13”) poprzez dokonanie ich błędnej wykładni, polegającej na przyjęciu, że cel ww. przepisów Dyrektywy 93/13 (w szczególności w zakresie tzw. skutku odstraszającego) uniemożliwia uznanie, że powodowi przysługuje od pozwanych zwrot korzyści majątkowej z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia na skutek skorzystania przez pozwanych z kapitału udostępnionego przez bank, w sytuacji gdy przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu przewidują obowiązek wydania zwrotu korzyści w naturze uzyskanej kosztem zubożonego banku, a jeżeli nie jest to możliwe - zwrotu ich wartości;

c) art. 358

1 § 3 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 Dyrektywy 93/13 poprzez dokonanie ich błędnej wykładni, polegającej na przyjęciu, że cel ww. przepisów Dyrektywy 93/13 (w szczególności w zakresie tzw. skutku odstraszającego) uniemożliwia uznanie, że powodowi przysługuje od pozwanych zwrot korzyści majątkowej z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia na skutek skorzystania przez pozwanych z kapitału udostępnionego przez bank, w sytuacji, gdy przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu przewidują obowiązek wydania zwrotu korzyści majątkowej w naturze uzyskanej kosztem zubożonego, a jeżeli nie jest to możliwe – zwrotu ich wartości;

2. przepisów prawa procesowego mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 235

1 § 1 k.p.c. i art. 233 k.p.c. oraz art. 278 § 1 k.p.c. poprzez bezpodstawne oddalenie wniosku dowodowego powoda o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłych, który dotyczył faktów (okoliczności) mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy i niewątpliwie wymagających wiadomości specjalnych oraz był możliwy do przeprowadzenia.

Wobec powyższych zarzutów powód wniósł o:

1) zmianę wyroku poprzez uwzględnienie powództwa w całości oraz zasądzenie od pozwanych na rzecz powoda kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, za obie instancje,

2) ewentualnie, w razie uznania, że Sąd I instancji nie rozpoznał istoty sprawy o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania wraz z rozstrzygnięciem o kosztach procesu za obie instancje, w tym kosztach zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedziach na apelację, pozwani wnieśli o jej oddalenie w całości i zasądzenie od powoda kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Apelacja nie jest zasadna.

W badanej sprawie Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, nie zaszła bowiem nieważność postępowania, o której mowa w art. 379 k.p.c., ani żadna z przyczyn wymienionych w art. 386 § 3 i 4 k.p.c.

Sąd Okręgowy przyjął za własne ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd Rejonowy, nie stwierdzając uchybień ani podstaw do ich zmiany lub uzupełnienia, a także ocenę prawną tych ustaleń dokonaną w zgodzie z dyrektywami art. 233 § 1 k.p.c. W tej sytuacji, w myśl art. 387 § 2

1 pkt 1) i pkt 2) k.p.c., zbędne jest ponowne przytaczanie ustaleń oraz ich oceny prawnej.

Podniesiony w apelacji zarzut dotyczący naruszenia art. 235

1 § 1 k.p.c. i art. 233 k.p.c. oraz art. 278 § 1 k.p.c. podważający prawidłowość przeprowadzonego postępowania dowodowego, w ocenie Sądu Okręgowego nie zasługuje na uwzględnienie. Okoliczność dotycząca zawarcia przez strony w dniu 29 sierpnia 2008 roku umowy kredytu waloryzowanego kursem franka szwajcarskiego, której nieważność została stwierdzona prawomocnymi wyrokami Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 26 lipca 2022 r., sygn. akt II C 50/21, zmienionego wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 4 kwietnia 2024 r. w sprawie o sygn. akt I ACa 2260/22 – była w przedmiotowej sprawie bezsporna. Przedmiotem sporu jest natomiast żądanie zasądzenia kwoty z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia pozwanego na skutek skorzystania z kapitału udostępnionego przez powoda. Apelujący powód (...) Spółka Akcyjna w L. uważa bowiem, że uwzględnienie powództwa nie niweczy skutków nieważności umowy kredytu z dnia 29 sierpnia 2008 roku na cele mieszkaniowe (...), zaś jego oddalenie oznacza, iż strona pozwana bezpłatnie korzystała przez wiele lat z kapitału udostępnionego przez powoda.

Zdaniem pozwanych żądanie powoda nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż biorąc pod uwagę cele Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich oraz konieczność przywrócenia sytuacji konsumenta do sytuacji sprzed zawarcia umowy kredytu nie można uznać, że roszczenia powodowego banku są uzasadnione.

W związku z powyższym, gdy argumentacja pozwanych została zaaprobowana przez Sąd, zarzut naruszenia art. 235

1 § 1 k.p.c. i art. 233 k.p.c. oraz art. 278 § 1 k.p.c. nie zasługuje na uwzględnienie. Dopuszczanie dowodu z opinii biegłego w ustalonych okolicznościach faktycznych i prawnych było zbędne.

Bezpodstawne są również zarzuty naruszenia prawa materialnego.

Zarzuty naruszenia art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c. w zw. z art. 385

1 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5.04.1993 roku w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich w istocie stanowią jedynie polemikę z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej na gruncie roszczeń dochodzonych ponad nominalną wartość udzielonego kapitału, zgodnie z którą bankom należy się tylko i wyłącznie kwota kapitału wypłaconego na poczet wykonania umowy wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, zaś banki nie mają prawa pobierać dodatkowego wynagrodzenia za korzystanie z kapitału, jak również nie mają prawa waloryzować należnego im świadczenia. W szczególności wniosek taki można wyprowadzić z uzasadnienia wyroku (...) z 15 czerwca 2023 r., sygn. C-520/21. Argumentacja zawarta w tym wyroku w pełni odnosi się do zagadnień poruszonych w treści apelacji. I tak, zgodnie z tezami ww. wyroku (...):

̵

roszczenia przedsiębiorcy wobec konsumenta wynikające z nieważności umowy kredytu mogą być dopuszczalne tylko wtedy, gdy nie zagrażają celom wskazanym w pkt 68. niniejszego wyroku, tj. po pierwsze gdy pozwalają na przywrócenie pod względem prawnym i faktycznym sytuacji konsumenta, w której znajdowałby się on w braku tej umowy, a po drugie, nie zagrażają realizacji odstraszającego skutku zamierzonego

w dyrektywie 93/13 (por. teza 75);

̵

do sądu odsyłającego należy zbadanie w świetle wszystkich okoliczności zawisłej przed nim sprawy, czy właściwe przepisy krajowe umożliwiają przywrócenie pod względem prawnym i faktycznym sytuacji konsumenta, w której znajdowałby się w braku tej umowy (por. teza 70);

̵

przyznanie instytucji kredytowej prawa do żądania od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę, w danym przypadku, odsetek za zwłokę mogłoby podważyć odstraszający skutek zamierzony przez dyrektywę 93/13 (por. teza 76);

̵

wykładnia prawa krajowego, zgodnie z którą instytucja kredytowa ma prawo żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy, a tym samym otrzymania wynagrodzenia za korzystanie tego kapitału przez konsumenta, przyczyniłaby się do wyeliminowania odstraszającego skutku wywieranego na przedsiębiorców poprzez uznanie tej umowy za nieważną; ponadto skuteczność ochrony przyznanej konsumentom przez dyrektywę 93/13 byłaby zagrożona, gdyby byli oni narażeni, w ramach powoływania się na swoje prawa wynikające z tej dyrektywy, na ryzyko konieczności zapłaty takiej rekompensaty (por. teza 78 i 79);

̵

zgodnie z zasadą

nemo auditur propriam turpitudinem allegans (powołujący się na własny występek nie będzie wysłuchany) nie można dopuścić ani do tego, by strona czerpała korzyści gospodarcze ze swojego niezgodnego z prawem zachowania, ani do tego, by otrzymała odszkodowanie za niedogodności nim wywołane – zatem skoro uznanie umowy kredytu za nieważną jest skutkiem stosowania nieuczciwych warunków przez Bank, to nie może on uzyskać odszkodowania za utratę zysku analogicznego do tego, jaki zamierzał osiągnąć ze wspomnianej umowy (por. teza 81 i 82);

̵

w kontekście uznania umowy kredytu hipotecznego za nieważną w całości ze względu na to, że nie może ona dalej obowiązywać po usunięciu zawartych w niej nieuczciwych warunków, dyrektywa 93/13 stoi na przeszkodzie wykładni prawa krajowego, zgodnie z którą instytucja kredytowa ma prawo żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za zwłokę od dnia wezwania do zapłaty (por. teza 84).

Podobnie w postanowieniu z 11 grudnia 2023 r., C-756/22, (...) uznał, iż „art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że w kontekście uznania umowy kredytu hipotecznego zawartej z konsumentem przez instytucję bankową za nieważną w całości ze względu na to, że umowa ta zawiera nieuczciwe warunki, bez których nie może ona dalej obowiązywać, stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa państwa członkowskiego, zgodnie z którą instytucja ta ma prawo żądać od tego konsumenta zwrotu kwot innych niż kapitał wpłacony na poczet wykonania tej umowy oraz ustawowe odsetki za opóźnienie od chwili wezwania do zapłaty”. Trybunał sprecyzował zatem, że wcześniej używane pojęcie „rekompensaty” dotyczy wszelkich innych kwot wykraczających poza kapitał wpłacony na poczet umowy oraz ustawowe odsetki za opóźnienie od chwili wezwania do zapłaty. Zatem bez wątpienia dotyczy to także kwot żądanych tytułem bezpodstawnego wzbogacenia kredytobiorcy.

Bezpodstawny jest również zarzut naruszenia art. 358

1 § 3 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 Dyrektywy 93/13. Zgodnie z zasadą określoną w art. 358

1 § 1 k.c., jeżeli przedmiotem zobowiązania od chwili jego powstania jest suma pieniężna, spełnienie świadczenia następuje przez zapłatę sumy nominalnej, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. W niniejszej sprawie brak jest podstaw do zastosowania waloryzacji sądowej świadczenia pieniężnego strony powodowej, uregulowanej w art. 358

1 § 2 k.c. Zgodnie ze stanowiskiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z 12 stycznia 2024 r. w sprawie o sygnaturze C-488/23 art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że w kontekście uznania za nieważną w całości umowy kredytu hipotecznego zawartej z konsumentem przez instytucję kredytową, a to ze względu na to, że umowa ta zawierała nieuczciwe warunki, bez których nie mogła dalej obowiązywać, przepisy te stoją na przeszkodzie wykładni sądowej prawa państwa członkowskiego, zgodnie z którą instytucja ta ma prawo żądać od tego konsumenta, poza zwrotem kwot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz ustawowych odsetek za opóźnienie od dnia wezwania do zapłaty, rekompensaty polegającej na sądowej waloryzacji świadczenia wypłaconego kapitału w przypadku istotnej zmiany siły nabywczej danego pieniądza po wypłaceniu tego kapitału rzeczonemu konsumentowi (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 lipca 2025 r., I CSK 4161/23, Legalis).

Bezpodstawny jest zarzut naruszenia art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c. Strona powodowa upatrywała podstawy prawnej swojego żądania w przepisach o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 405 i nast. k.c.). Jednakże – jak słusznie stwierdził Sąd Najwyższy

w uzasadnieniu postanowienia z 31 marca 2025 r., I CSK 963/24, LEX nr 3848030 – przepis art. 405 k.c. dotyczy tylko przypadków, w których wzbogacenie się cudzym kosztem nie miało uzasadnienia prawnego. Nie każdy zatem przepływ majątkowy, który można byłoby potencjalnie ocenić w kategoriach moralnych jako wątpliwy czy „niesłuszny”, stanowi bezpodstawne wzbogacenie.

W niniejszej sprawie podnoszone przez stronę powodową przysporzenie majątkowe pozwanych nie znajduje swojego źródła w okolicznościach niemających uzasadnienia prawnego. Teza strony apelującej o zaoszczędzonych przez pozwanych na wydatkach, jaki ponieśliby, gdyby zawarli umowę kredytu złotowego według oprocentowania opartego

o wskaźnik WIBOR, błędnie zakłada, że kredytobiorca taką umowę by zawarł. Są to jednak rozważania teoretyczne; nie sposób założyć z wystarczającym prawdopodobieństwem, że z w braku możliwości zawarcia przedmiotowej umowy, pozwani zawarliby umowę kredytu złotowego na warunkach opisanych w uzasadnieniu pozwu, w związku z tym różnica pomiędzy kosztami tego kredytu, a kredytu unieważnionego stanowi zaoszczędzony wydatek pozwanych.

W konsekwencji uznać należy, że zarówno w kontekście orzecznictwa (...), jak i na gruncie przepisów prawa krajowego, roszczenie powoda nie znajduje wystarczających podstaw – co słusznie stwierdził Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku.

Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy oddalił niezasadną apelację na podstawie art. 385 k.p.c.

O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. i § 2 pkt 5 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 215), zasądzając na rzecz pozwanych kwoty po 1.800 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym. Odsetki ustawowe za opóźnienie naliczane od kosztów procesu zostały zasądzone od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty stosownie do dyspozycji art. 98 § 1

1 k.p.c.