Sąd oddalił apelację uczestnika i uznał 80 udziałów w spółce za majątek wspólny

Postanowieniem wstępnym z 22 maja 2024 r. (sygn. akt II Ns 1720/15) sprostowanym w dniu 24 maja 2024 r., Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi w sprawie z wniosku L. O. z udziałem J. O. o podział majątku wspólnego oddalił wniosek uczestnika o ustalenie nierównych udziałów L. O. i J. O. w majątku wspólnym oraz ustalił, że w skład majątku wspólnego L. O. i J. O. wchodzi 80 udziałów w (...)” Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w O..

(wyrok k. 2290)

W dniu 3 stycznia 2025 r. apelację od powyższego postanowienia złożył uczestnik J. O. zaskarżając postanowienie w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu uczestnik zarzucił naruszenie :

I. w odniesieniu do pkt 1 zaskarżonego postanowienia :

1) przepisów prawa materialnego, tj.:

a) art. 43 § 2 k.r.o. poprzez błędne zastosowanie tego przepisu i oddalenie wniosku o ustalenie nierównych udziałów L. O. i J. O. w majątku wspólnym, podczas gdy zachodzi rażąca dysproporcja przyczynienia się małżonków do powstania majątku wspólnego, w ramach czego stopień przyczynienia się L. O. do majątku wspólnego jest znikomy, a przy tym zachodzą również ważne powody uzasadniające ustalenie nierównych udziałów L. O. i J. O. w majątku wspólnym, a w konsekwencji spełnione są kumulatywnie przesłanki uzasadniające ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym;

b) art. 43 § 2 k.r.o. poprzez błędne zastosowanie tego przepisu polegające na uwzględnieniu przez Sąd I instancji przy ocenie stopnia, w którym każdy z małżonków przyczynił się do powstania majątku wspólnego, zaangażowania matki wnioskodawczyni w działalność spółki (...) Sp. z o.o., w tym w związku z pełnieniem funkcji prezesa zarządu tej spółki, podczas gdy zaangażowanie matki wnioskodawczyni w działalność spółki (...) Sp. z o.o. pozostaje bez znaczenia dla oceny stopnia, w jakim wnioskodawczyni przyczyniła się do powstania majątku wspólnego;

c) art. 43 § 2 k.r.o. poprzez błędną wy tego przepisu polegające na przyjęciu przez Sąd I instancji, że przesłanką negatywną ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym miałaby być akceptacja małżonka dla nierównego rozkładu odpowiedzialności za ekonomiczny byt rodziny w okresie wspólności ustawowej małżeńskiej, podczas gdy kwestia akceptacji małżonka dla nierównego rozkładu odpowiedzialności za ekonomiczny byt rodziny w okresie wspólności ustawowej małżeńskiej jest irrelewantna z punktu widzenia przesłanek ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym określonych w art. 43 § 2 k.r. i o.;

2) przepisów prawa procesowego, tj. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej i przez to błędnej oceny dowodów, skutkującej błędnym przyjęciem, że:

a) wnioskodawczyni przyczyniała się do powstania majątku wspólnego, podczas gdy wnioskodawczyni nie przyczyniała się do powstania majątku wspólnego;

b) wnioskodawczyni otrzymała od członków swojej rodziny darowizny, podczas gdy w świetle ujawnionych w niniejszym postępowaniu okoliczności nie jest możliwe, aby czy to matka wnioskodawczyni, czy dziadkowie wnioskodawczyni byli w dokonać jakichkolwiek darowizn na jej rzecz, ponieważ środki, którymi dysponowali ledwo wystarczyły na zaspokojenie ich własnych bieżących potrzeb;

c) wnioskodawczyni angażowała się w pomoc uczestnikowi, pomagając optymalizować koszty w spółce i zwiększać jej dochodowość, czemu miało służyć prowadzenie działalności pod firmą (...) i P.H. (...), a także objęcie przez wnioskodawczynię funkcji w radzie nadzorczej spółki (...) Sp. z o.o., podczas gdy wnioskodawczyni nie angażowała się realnie w pomoc uczestnikowi i nie pomagała optymalizować kosztów w spółce, ani zwiększać jej dochodowości,

d) w pierwszych latach trwania małżeństwa uczestnicy podjęli wspólnie działalność pod postacią wypożyczalni kaset video jako dodatkowego źródła dochodów, podczas gdy wnioskodawczyni nie wykazała, czy i w jakim stopniu współprowadzenie wypożyczalni kaset video wpływało na powstawanie majątku wspólnego;

e) uczestnik miał dokonywać spłat zobowiązań kosztem majątku wspólnego, co miało w ocenie Sądu I instancji wpływać ma stopień przyczynienia się uczestnika do powstania majątku wspólnego, podczas gdy spłata zobowiązań nie wpływała na stopień przyczynienia się uczestnika do powstania majątku wspólnego;

f) rodzice uczestnika obdarowywali oboje małżonków, a nie uczestnika, podczas gdy rodzice uczestnika dokonywali darowizn do majątku osobistego uczestnika;

g) okoliczność, że matka wnioskodawczyni darowała uczestnikom własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego przy ul. (...) w P., stanowiła formę przyczynienia się powstania majątku wspólnego ze strony wnioskodawczyni, podczas gdy prawo to zostało następnie nieodpłatnie zbyte na rzecz rodziców uczestnika i w żaden sposób nie powiększyło majątku wspólnego małżonków;

h) za dochody wspólne małżonków należy uznać wpływy z czynszu nieruchomości przy ul. (...) w P., podczas gdy wnioskodawczyni nie partycypowała w kosztach utrzymania tej nieruchomości, uczestnik sam ponosił i ponosi koszty związane z utrzymaniem nieruchomości przy (...) w P., a ponadto zakup udziału w prawie własności nieruchomości położonej przy (...) w P. został sfinansowany wyłącznie przez uczestnika ze środków pochodzących z jego majątku osobistego oraz z uzyskiwanego przez niego wynagrodzenia;

i) w zgromadzonym materiale dowodowym nie ma żadnych przykładów wydatkowania przez wnioskodawczynię środków pieniężnych w sposób zbytkowny, nieracjonalny czy lekkomyślny, podczas gdy z przeprowadzonych dowodów wynika, że wnioskodawczyni wykorzystała środki należące do uczestnika do sfinansowania zakupu luksusowej posiadłości przy (...) w P., jednocześnie nie tylko przez cały okres małżeństwa nie czyniąc starań, aby jakkolwiek przyczynić się do powstania majątku wspólnego stron, lecz także nie partycypując w żadnych kosztach utrzymania nieruchomości wchodzących w skład majątku wspólnego i nie przekazywała żadnych kwot na bieżące zaspokajanie potrzeb stron i dzieci;

j) brak należytego wywiązywania się przez wnioskodawczynie z obowiązków względem dzieci nie miałby stanowić ważnego powodu uzasadniającego żądanie ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym, podczas gdy uchybienia wnioskodawczyni w tym zakresie stanowią ważny powód uzasadniający ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym;

II. w odniesieniu do pkt 2 zaskarżonego postanowienia :

1) przepisów prawa materialnego, tj.:

a) art. 33 pkt 2 k.r.o. poprzez niezastosowanie i w konsekwencji uznanie, że darowizna środków pieniężnych otrzymana przez uczestnika od jego ojca na pokrycie 80 udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym (...) Ltd. Sp. z o.o. dokonana została do majątku wspólnego małżonków, do majątku osobistego uczestnika, w sytuacji, w której brak było postanowienia darczyńcy, które by mogło wskazywać na to, że darowizna nie jest dokonywana do majątku osobistego uczestnika;

b) art. 33 pkt 2 i 3 k.r.o. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1965 r. do 20 stycznia 2005 r. poprzez ich niezastosowanie i nieuwzględnienie w niniejszej sprawie, że do majątku osobistego każdego z małżonków należą przedmioty majątkowe nabyte w zamian za wchodzące w skład majątku osobistego przedmioty majątkowe nabyte przez darowiznę, co z kolei doprowadziło Sąd I instancji do błędnego ustalenia, że 80 udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym (...) Ltd. Sp. z o.o. weszło w skład majątku wspólnego małżonków, podczas gdy te, jako nabyte w zamian za środki pieniężne przekazane uczestnikowi przez jego ojca na podstawie darowizny do majątku osobistego uczestnika, stały się składnikami majątku osobistego uczestnika;

c) art. 36 § 2 k.r.o. oraz art. 37 § 1 i 2 k.r.o. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1965 r. do 20 stycznia 2005 r. poprzez błędne zastosowanie i uznanie za nieważną umowy sprzedaży 80 udziałów w (...). Sp. z o.o. zawartej przez uczestnika z H. O. (1) w dniu 5 grudnia 1998 r., podczas gdy sankcja nieważności nie może mieć zastosowania do tej umowy sprzedaży z uwagi na okoliczność, że będące przedmiotem umowy udziały nie wchodziły w skład majątku wspólnego małżonków, lecz wchodziły w skład majątku osobistego uczestnika, nawet w przypadku, gdyby uznać, że będące przedmiotem umowy udziały wchodziły w skład majątku wspólnego małżonków, czemu uczestnik zaprzecza, to zbyć udziałów na podstawie umowy z dnia 5 grudnia 1998 r. nie stanowiło czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu, przez co do dokonania tej czynności nie było potrzebne wyrażenie zgody przez wnioskodawczynię, a uczestnik mógł dokonać zbycia udziałów samodzielnie;

d) art. 184 Kodeksu handlowego w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2001 r. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, nabyte przez jednego z małżonków ze środków z majątku wspólnego stają się w każdym wypadku składnikiem tego majątku, podczas gdy udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością nabyte przez jednego z małżonków ze środków z majątku wspólnego, mogą stać się składnikiem wspólnego, jeżeli małżonkowie tak postanowili - co doprowadziło Sąd I instancji do błędnego ustalenia, że objęte przez uczestnika 80 udziałów w (...). Sp. z o.o. do majątku wspólnego małżonków, podczas gdy, nawet jeśli by przyjąć, że udziały te nabyte ze środków z majątku wspólnego – czemu uczestnik zaprzecza, stojąc na stanowisku, że nabył udziały ze środków wchodzących w skład majątku osobistego – to stan faktyczny ustalony w niniejszej sprawie jednoznacznie wskazuje na to, że uczestnik i wnioskodawczyni zgodnie postanowili, że nabyte przez uczestnika udziały wejdą do jego majątku osobistego, a nie wejdą do majątku wspólnego;

e) art. 83 § 1 k.c. poprzez jego zastosowanie w niniejszej sprawie i uznanie umowy sprzedaży 80 udziałów w (...). Sp. z o.o. zawartej przez uczestnika z H. O. (1) w dniu 5 grudnia 1998 r. za czynność pozorną, podczas gdy brak jest przesłanek wskazujących na pozorny charakter tej czynności prawnej;

f) art. 83 § 2 k.c. poprzez jego błędne zastosowanie w niniejszej sprawie i uznanie, że H. O. (1) nie mógł nabyć 80 udziałów (...) Ltd. Sp. z o.o. na podstawie umowy z dnia 5 grudnia 1998 r. z uwagi na to, że działał w złej wierze, podczas gdy, nawet jeśli by uznać, że umowa z dnia 5 grudnia 1998 r. została zawarta dla pozoru, czemu uczestnik zaprzecza, to H. O. (1) skutecznie nabył na podstawie tej umowy 80 udziałów w (...). Sp. z o.o., gdyż nie działał w złej wierze;

g) art. 5 k.c. poprzez niezastosowanie tego przepisu i wskutek tego ustalenie, że w skład majątku wspólnego L. O. i J. O. wchodzi 80 udziałów w (...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w O., podczas gdy zgłoszone przez wnioskodawczynię żądanie ustalenia, że w skład majątku wspólnego, zgromadzonego w czasie małżeństwa L. O. i J. O., wchodzi 80 udziałów w spółce (...) Sp. z o.o., stanowi nadużycie prawa podmiotowego, w szczególności w świetle tego, że udziały te zostały nabyte przez uczestnika ze środków pieniężnych pochodzących z darowizny, wchodzących w skład jego majątku osobistego i z intencją aby na udziały weszły do jego majątku osobistego i w nim pozostały, na co wnioskodawczyni się godziła, to przede wszystkim ojciec uczestnika i uczestnik rozwijali przedsiębiorstwo (...) Sp. z o.o. i budowali jego wartość, wykorzystując, na co słusznie zwrócił uwagę Sąd I instancji, kluczowy – zarówno w momencie zawiązania spółki, jak i aktualnie – budulec jego wartości rynkowej w postaci posiadanej przez siebie wiedzy, doświadczenia handlowego, kontaktów i znajomości, podczas gdy wnioskodawczyni nie wniosła żadnego rzeczywistego wkładu w rozwój, a wręcz nie interesowała się jej działalnością, lecz jedynie korzystała w trwania małżeństwa ze środków pieniężnych wypracowanych przez spółkę i zarazem rości sobie aktualnie prawa do znacznego pakietu, tj. pakietu 80 z łącznie 2000 udziałów w spółce osiągającej aktualnie roczne przychody na poziomie znacznie przekraczającym kwotę 100 milionów złotych.

2) przepisów prawa procesowego, tj.:

a) art. 231 k.p.c. poprzez nieuprawnione uznanie przez Sąd I instancji za ustalone faktów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, wyprowadzając wniosek taki z innych ustalonych faktów (domniemanie faktyczne), tj. poprzez nieuprawnione uznanie przez Sąd I instancji, że skoro uczestnik przystąpił do spółki (...). Sp. z o.o. i objął 80 udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym tej spółki bez zastrzeżenia, że nabycia tego dokonuje do majątku odrębnego, to udziały te weszły w skład majątku wspólnego małżonków, podczas gdy stan faktyczny ustalony w niniejszej sprawie wskazuje jednoznacznie, że wolą zarówno uczestnika, jak i wnioskodawczyni było to, aby udziały te wchodziły w skład majątku osobistego uczestnika i w majątku tym pozostawały, a przy tym uczestnik wykazał, że nabycie udziałów nastąpiło ze środków finansowych stanowiących jego majątek osobisty;

b) art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej i przez to błędnej dowodów, skutkującej błędnym przyjęciem, że uczestnik nie wykazał, że nabycia 80 udziałów w podwyższonym zakładowym (...). Sp. z o.o. dokonał ze środków pochodzących z darowizny od ojca, podczas gdy uczestnik nabycia tych udziałów dokonał w całości ze środków pochodzących z darowizny od ojca dokonanej wyłącznie na rzecz uczestnika, a w konsekwencji uczestnik wykazał, że nabycia tych udziałów dokonał ze środków finansowych stanowi jego majątek osobisty, a także skutkującej błędnym przyjęciem, że H. O. (2), zawierając w dniu 5 grudnia 1998 r. umowę sprzedaży 80 udziałów w (...) Ltd. Sp. z o.o., działał w złej wierze, podczas gdy brak jest jakichkolwiek dowodów mogących wskazywać na złą wiarę H. O. (1) przy dokonywaniu tej czynności.

W konkluzji skarżący wniósł o :

1) zmianę zaskarżonego postanowienia w całości poprzez ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym w ten sposób, że udział J. O. wyniesie 70%, a udział wnioskodawczyni 30% oraz ustalenie, że w skład majątku wspólnego L. O. i J. O. nie wchodzą jakiekolwiek udziały w spółce (...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w O.;

2) zasądzenie od wnioskodawczyni na rzecz uczestnika zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych za obie instancje wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

(apelacja k. 2317-2334)

W odpowiedzi na ww. apelację wnioskodawczyni wniosła o oddalenie uczestnika w całości jako bezzasadnej oraz zasądzenie od uczestnika na rzecz wnioskodawczyni kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych.

(odpowiedź na apelację k. 2386 – 2393)

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja nie mogła zostać uwzględniona.

W pierwszej kolejności należy rozważyć zarzuty naruszenia prawa procesowego, gdyż tylko w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym sprawy można dokonać oceny prawidłowości zastosowanych przepisów prawa materialnego.

Na początku należy wskazać, iż zarzuty podniesione przez skarżącego zasadniczo ograniczają się do twierdzeń, iż L. O. i J. O. nie przyczynili się w równym stopniu do powstania majątku wspólnego przy jednoczesnym istnieniu ważnych powodów do ustalenia nierównych udziałów byłych małżonków w majątku wspólnym, ponadto że w skład majątku wspólnego uczestnika i wnioskodawczyni nie wchodzi 80 udziałów w (...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w O..

Wbrew twierdzeniom apelującego Sąd Rejonowy nie naruszył przepisów prawa procesowego, tj. art. 231 k.p.c. oraz art. 233 § 1 k.p.c.

Zgodnie z treścią art. 233 § 1 k.c. sąd ma swobodę w ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Jeżeli z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów i musi się ostać, chociażby w równym stopniu na podstawie tego samego materiału dowodowego udałoby się wysnuć wnioski odmienne (zob. postanowienie SN z dnia 10 stycznia 2002 r., II CKN 572/99; wyrok SN z dnia 27 września 2002 r., II CKN 817/00).

Sąd II instancji nie podzielił podniesionych przez uczestnika zarzutów naruszenia prawa procesowego uznając, że polegają one wyłącznie na bezpodstawnej polemice z zajętym przez Sąd Rejonowy stanowiskiem w sprawie. Uczestnik jedynie przedstawił własną interpretację stanu faktycznego i ocenę przedstawionego materiału dowodowego, w szczególności w kwestii dotyczącej braku przyczyniania się wnioskodawczyni do powstania majątku wspólnego małżonków i nabycia oraz sprzedaży 80 udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym spółki (...) Sp. z o.o. z siedzibą w O..

Przede wszystkim w ocenie Sądu Okręgowego nie można automatycznie konstruować domniemania faktycznego, z którego miałoby wynikać, że jeśli darczyńcą jest krewny jednego z małżonków, to dokonana przez niego darowizna jest dokonana tylko na rzecz tego właśnie małżonka. Strony umowy darowizny (tym bardziej pozostające w stosunkach rodzinnych) działają zwykle ze świadomością co do stanu cywilnego osoby odbierającej przedmiot darowizny. Jeśli zatem działają z wolą dokonania darowizny do majątku osobistego jednego z małżonków, dają temu jednoznaczny wyraz, którego w niniejszej sprawie zabrakło. Ponadto jak wynika z prawidłowo ustalonego stanu faktycznego darowizny były dokonywane zarówno przez rodzinę uczestnika, jak i wnioskodawczyni oraz zawsze były czynione na rzecz obojga małżonków. Brak jakiegokolwiek materiału dowodowego potwierdzającego, że H. O. (1) dokonał darowizny wyłącznie do majątku osobistego uczestnika, zaś wolą wnioskodawczyni było, aby uczestnik objął udziały spółki tylko i wyłącznie do majątku osobistego. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego Sąd Rejonowy miał natomiast podstawy do ustalenia, że w istocie twierdzenia uczestnika co do nabycia udziałów w spółce wyłącznie do jego majątku osobistego stanowią jedynie wyraz dążenia uczestnika do jak najkorzystniejszego dla siebie rozstrzygnięcia w sprawie o podział majątku wspólnego o znacznej wartości. Sąd Rejonowy nie naruszył tym samym zasady swobodnej oceny dowodów, dokonując ich prawidłowej analizy z punktu widzenia zasady swobodnej oceny dowodów, uwzględniając całokształt ujawnionych okoliczności sprawy i odnosząc się do wszelkich wątpliwości natury dowodowej.

Wskazać odrębnie jedynie należy, iż skarżący szczególnie podkreślał brak zaangażowania wnioskodawczyni w sprawy spółki (...)”, co miałoby przemawiać za ustaleniem, że wiedziała ona i akceptowała okoliczność nabycia udziałów w owej spółce przez uczestnika wyłącznie do jego majątku osobistego. Argumentacja ta jednak została celnie podważona w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, gdzie Sąd Rejonowy prawidłowo odwołał się do koncepcji odrębności praw majątkowych („własnościowych”) i praw „korporacyjnych”, wynikających z posiadania udziałów w spółce kapitałowej. Pierwsze z tych praw mogą wchodzić do majątku wspólnego nawet jeśli udziały w spółce zostały nabyte przez jednego tylko z małżonków. Natomiast drugie z tych praw są wykonywane jedynie przez tego małżonka, który udziały te nabył w zamian za mienie należące do majątku wspólnego.

Bezpodstawne były również zarzuty naruszenia prawa materialnego, tj. art. 33 pkt 2 k.r.o., art. 33 pkt 2 i 3 k.r.o., art. 36 § 2 k.r.o. oraz art. 37 § 1 i 2 k.r.o., art. 184 Kodeksu handlowego, 5 k.c., art. 83 § 1 k.c., art. 83 § 2 k.c. oraz art. 43 § 2 k.r.o.

Przede wszystkim należy podkreślić, iż Sąd Rejonowy prawidłowo ustalił, iż umowa sprzedaży 80 udziałów w (...). Sp. z o.o. zawarta przez uczestnika z H. O. (1) w dniu 5 grudnia 1998 r. była czynnością pozorną, na co wskazuje kwota, za jaką nabyte zostały udziały, która biorąc pod uwagę wynagrodzenie jakie uzyskiwała wnioskodawczyni za pełnienie funkcji członka zarządu w wysokości 2000 zł netto, stanowi sumę dwukrotności wynagrodzenia wypłacanego przez spółkę na rzecz wnioskodawczyni od 1995 r. do 1996 r. Ponadto wnioskodawczyni nie posiadała wiedzy o sprzedaży 80 udziałów w (...). Sp. z o.o. przez uczestnika na rzecz H. O. (1), o czym dowiedziała się dopiero w 2015 r., przez co nie można tu mówić o zgodzie wnioskodawczyni na tę czynność prawną. Czynność ta – pomimo formalnie uzgodnionej między stronami umowy, rażąco zaniżonej, ceny sprzedaży – dotyczyła składnika majątku o wartości wielokrotnie przewyższającym tę cenę i przez to wykraczała poza czynności zwykłego zarządu majątkiem wspólnym, w rozumieniu art. 36 § 2 zd. 2 k.r.o. w brzmieniu obowiązującym w dacie dokonania tejże czynności. Dodać należy, że zarówno uczestnik jak i wnioskodawczyni utrzymywali się przez okres kilkudziesięciu lat ze środków wypracowanych przez ww. spółkę oraz korzystali z ruchomości zakupionych przez tę spółkę, w szczególności z samochodów i sprzętu gospodarstwa domowego.

Co się zaś tyczy zarzutu naruszenia art. 184 k.h., obowiązującego w dacie nabycia udziałów w spółce (...) , zgodnie z tym przepisem „spółwłaściciele udziału lub udziałów wykonywają swoje prawa w spółce przez wspólnego przedstawiciela; za świadczenia, związane z udziałem, odpowiadają solidarnie” (§ 1). „X. spółwłaściciele nie wskazali wspólnego przedstawiciela, oświadczenia spółki mogą być ważnie dokonywane wobec któregokolwiek z nich” (§ 2). Z przepisu tego nie wynika zatem teza skarżącego, zgodnie z którą udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością nabyte przez jednego z małżonków ze środków z majątku wspólnego, mogą stać się składnikiem majątku wspólnego tylko wówczas, jeżeli małżonkowie tak postanowili. Przepis ten dotyczy bowiem wykonywania praw wspólnika w takiej spółce, nie zaś kwestii wspólności składnika majątku wspólnego w postaci udziałów w spółce. W niniejszej sprawie uczestnik prawidłowo samodzielnie wykonywał prawa wspólnika w spółce (...), gdyż to wyłącznie on nabył prawa korporacyjne związane z udziałami w owej spółce. Jednakże nie oznacza to, że udziały w tejże spółce weszły jedynie do jego majątku osobistego – na co też słusznie zwrócił uwagę Sąd I instancji.

Należy dalej wskazać, iż zgodnie z treścią art. 43 § 2 zd. 1 k.r.o. warunkiem ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym jest istnienie ważnych powodów i przyczynienie się małżonków do powstania majątku wspólnego w różnym stopniu. Obie przesłanki muszą wystąpić łącznie, w związku z czym sama dysproporcja w zakresie przyczynienia się każdego z małżonków do powstania majątku wspólnego nie jest wystarczająca do ustalenia nierównych udziałów w spółce (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 24 kwietnia 2013 r., IV CSK 553/12, OSNC-ZD 2014, Nr B, poz. 24 i z 6 kwietnia 2005 r., III CK 469/04, Legalis). Konieczne jest zaistnienie ważnych powodów, które uzasadniałyby wydanie orzeczenia ustalającego nierówne udziały pomiędzy małżonkami.

W orzecznictwie zdefiniowano ważne powody jako okoliczności, które oceniane z punktu widzenia zasad współżycia społecznego sprzeciwiają się przyznaniu jednemu z małżonków korzyści z tej części majątku wspólnego, do której powstania ten małżonek nie przyczynił się. Podkreśla się przy tym, że ocena ważnych powodów ma nie tylko aspekt majątkowy, ale również etyczny, co wyraża się w postulacie dokonywania ich oceny przy uwzględnieniu zasad współżycia społecznego (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 22 września 1997 r., II CKN 306/97 oraz z 21 listopada 2002 r., III CKN 1018/00, Leglais). Sąd Najwyższy wskazał także, że nie chodzi tu o winę w rozkładzie pożycia małżeńskiego, ale o winę odnoszoną do nieprzyczyniania się przez małżonka do powstania majątku wspólnego lub przyczyniania się w mniejszym stopniu niż to wynika z jego możliwości (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 lutego 2018 r., II CNP 11/17 oraz z 7 czerwca 2000 r., III CKN 455/00, Legalis). Ważnym powodem jest w szczególności naganne postępowanie małżonka, przeciwko któremu jest skierowane żądanie ustalenia nierównych udziałów, polegające na tym, że w sposób rażący lub uporczywy nie partycypował w tworzeniu wspólnego majątku stosownie do sił i możliwości zarobkowych (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 26 listopada 1973 r., III CRN 227/73, OSNCP 1974, poz. 189 oraz z 2 października 1997 r., II CKN 348/97, Legalis).

Sąd Rejonowy w niniejszej sprawie prawidłowo ustalił, że zgromadzony w przedmiotowej sprawie materiał dowodowy nie uzasadnia twierdzeń apelującego, iż istnieją ważne powody do ustalenia nierównych udziałów w majątku dorobkowym wnioskodawcy i uczestniczki. Obowiązek przedstawienia dowodów spoczywa na stronach (art. 3 k.p.c.), a ciężar udowodnienia faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie (art. 227 k.p.c.) spoczywa na stronie, która z faktów tych wywodzi skutki prawne (art. 6 k.c.) (tak m. in. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17 grudnia 1996 r., I CKU 45/96, OSNC z 1997 r., nr 6-7, poz. 76). W związku z powyższym ciężar wykazania istnienia przesłanek warunkujących ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym spoczywał na uczestniku, który zgłosił wniosek o ustalenie nierównych udziałów. J. O. ciężarowi temu jednak nie sprostał, gdyż jak słusznie przyjął Sąd Rejonowy, nie udowodnił, aby zaistniały łącznie obie przesłanki do ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym jego i wnioskodawczyni.

Należy podkreślić, iż w przedmiotowej sprawie nie wykazano, aby wnioskodawczyni nie przyczyniała się w sposób uporczywy i wbrew swoim możliwościom zarobkowym do powiększania majątku wspólnego, co szczegółowo omówił w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji i którą to argumentację Sąd Okręgowy podziela w całości. Wszystkie darowizny przekazywane przez rodzinę wnioskodawczyni na rzecz obojga małżonków (m.in. przekazana przez matkę wnioskodawczyni nieruchomość w postaci własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego przy (...) w P., które następnie zostało darowane na rzecz rodziców uczestnika) wskazują na przyczynienie się wnioskodawczyni do powstania majątku wspólnego.

W niniejszym postępowaniu nie zaistniały również ważne powody uzasadniające odejście od podstawowej zasady równych udziałów w majątku wspólnym. Nie wykazano w tym zakresie podstawowej okoliczności, tj. aby wnioskodawczyni w sposób rażący i uporczywy nie przyczyniała się do powstania majątku dorobkowego stosownie do posiadanych sił i możliwości zarobkowych. Nie wykazano również aby w rażący sposób naruszała swoje rodzicielskie obowiązki w stosunku do małoletnich dzieci obojga małżonków.

Zaskarżonym postanowieniem nie naruszono ponadto art. 5 k.c., zgodnie z którym nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony. Przepis art. 5 k.c. powinien być stosowny w wyjątkowych sytuacjach, gdy orzeczenie zgodnie z literą prawa byłoby na wskroś niesprawiedliwe. Nie może natomiast stanowić wytrychu dla strony niezadowolonej z rozstrzygnięcia.

Zastosowanie przez ustawodawcę klauzuli generalnej immanentnie wiąże się z zawarowaniem znacznej swobody decyzyjnej sądowi, co zawęża zakres przypadków, w których można mówić o oczywistej sprzeczności rozstrzygnięcia z art. 5 k.c. (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 2018 r., III CSK 125/18, nie publ., z dnia 11 września 2019 r., IV CSK 662/18, niepubl. oraz z dnia 27 sierpnia 2021 r., IV CSK 480/20 i IV CSK 581/20, niepubl.). Przepis ten upoważnia sąd do oceny, w jakim zakresie, w konkretnym stanie faktycznym, działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie jego prawa i nie korzysta z ochrony prawnej, pozostaje zatem w nierozłącznym związku z całokształtem okoliczności konkretnej sprawy. Posłużenie się konstrukcją nadużycia prawa jest z założenia dopuszczalne tylko wyjątkowo, gdy uwzględnienie powództwa prowadziłoby do sytuacji nieakceptowanej ze względów aksjologicznych. Nie może prowadzić do uchylenia bądź zmiany obowiązujących przepisów prawa i nie może być wymierzone przeciwko treści prawa postrzeganego jako niesprawiedliwe, lecz musi być następstwem wykonania prawa podmiotowego przez stronę godzącego w fundamentalne wartości, których urzeczywistnieniu ma służyć prawo (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2008 r., IV CNP 12/08, niepubl., z dnia 25 sierpnia 2011 r., II CSK 640/10, niepubl. i z dnia 24 stycznia 2013 r., II CSK 286/12, niepubl.).

Klauzula generalna niedopuszczalności czynienia ze swego prawa użytku sprzecznego z zasadami współżycia społecznego ma na celu zapobieganie stosowaniu prawa w sposób prowadzący do skutków nieetycznych lub rozmijających się w sposób zasadniczy z celem danej regulacji prawnej. Jeśli więc uwzględnienie wniosku, zgodnego z literą prawa, powodowałoby skutki rażąco niesprawiedliwe i krzywdzące, nie dające się zaakceptować z punktu widzenia norm moralnych i wartości powszechnie uznawanych w społeczeństwie, art. 5 k.c. zezwala na jego oddalenie.

W niniejszej sprawie Sąd nie doszukał się naruszenia zasad współżycia społecznego i względów słuszności w ustaleniu, że w skład majątku wspólnego L. O. i J. O. wchodzi 80 udziałów w (...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w O.. Wbrew twierdzeniom apelującego zgłoszone przez wnioskodawczynię żądanie ustalenia, że w skład majątku wspólnego wchodzi 80 udziałów w ww. spółce nie stanowi nadużycia prawa podmiotowego, gdyż, jak wskazano powyżej, udziały te nie zostały nabyte przez uczestnika ze środków pieniężnych pochodzących z darowizny, wchodzącej w skład jego majątku osobistego, zaś wnioskodawczyni wniosła rzeczywisty wkład w rozwój przedsiębiorstwa i nie ograniczała się jedynie do korzystania ze środków pieniężnych wypracowanych przez spółkę w trakcie trwania małżeństwa.

Podsumowując zaskarżony wyrok został oparty na prawidłowo ustalonym stanie faktycznym oraz na właściwej interpretacji obowiązujących przepisów prawa.

Wobec powyższego Sąd drugiej instancji oddalił apelację na podstawie art. 385 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. jako bezzasadną.