Byli lokatorzy zapłacą miastu 13 316,96 zł za media, sąd odrzucił przedawnienie

Zaskarżonym wyrokiem z 20 maja 2025 roku Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi oddalił powództwo Miasta G. przeciwko P. Ł., Z. Ł. i O. Ł. o zapłatę 13 316,96 złotych z tytułu odszkodowania za bezumowne korzystanie z lokalu i skapitalizowanych odsetek ustawowych.

Sąd Rejonowy ustalił, że P. Ł. i Z. Ł. byli najemcami (...) położonego w G. przy (...) na podstawie umowy najmu zawartej 7 sierpnia 2012 r. z Miastem G.. Pozwani zalegali z uiszczaniem czynszu najmu i opłat eksploatacyjnych, w związku z czym wynajmujący, po uprzednim wezwaniu pozwanych do uregulowania zaległości, wypowiedział umowę najmu lokalu ze skutkiem na 31 sierpnia 2013 r. Pomimo rozwiązania umowy najmu przedmiotowy lokal nie został opróżniony i wydany powodowi. W lokalu nadal zamieszkują P. Ł. i Z. Ł. z synem O. Ł.. Z tytułu opłat eksploatacyjnych należność za okres od 1 grudnia 2014 roku do 31 grudnia 2020 roku wynosi 10 358,63 złotych.

Sąd Rejonowy podkreślił, że ustalił stan faktyczny na podstawie złożonych w sprawie dokumentów i zeznań pozwanej, których wiarygodność nie była podważana przez strony. Pomimo to powództwo podlegało oddaleniu w całości, ponieważ skutecznie podniesiono zarzut przedawnienia. Świadczenia, których dochodzi powód w niniejszym postępowaniu, mają charakter okresowy i - jako takie - podlegają trzyletniemu terminowi przedawnienia przewidzianemu w art. 118 k.c. Sąd Rejonowy argumentował, że przez wyraźne wskazanie w art. 18 ust. 1 u.o.p.l., że „odszkodowanie” ma być płatne co miesiąc, ustawodawca nadał mu charakter świadczenia okresowego. Uznaje się, że świadczenie jest okresowe, jeżeli polega na periodycznym dawaniu uprawnionemu w czasie trwania określonego stosunku prawnego pieniędzy lub rzeczy oznaczonych co do gatunku, których ogólna ilość nie jest z góry określona. Taki charakter mają zatem bezsprzecznie świadczenia określone w art. 18 ust. 1 u.o.p.l., które zgodnie z postanowieniami ustawy, osoba zajmująca lokal obowiązana jest uiszczać miesięcznie, aż do czasu opuszczenia lokalu. Wskazać należy, iż trzyletni termin przedawnienia odnosi się bezpośrednio do odszkodowania odpowiadającego wysokości czynszu, jaki właściciel mógłby otrzymać z tytułu najmu lokalu. Uzasadnia to stosowanie do jego dochodzenia trzyletniego terminu przedawnienia przewidzianego w art. 118 k.c. Sąd Rejonowy powołał się w tym względzie na wyroki Sądu Najwyższego z 9 listopada 2012 r. [IV CSK 303/12, X. nr 561260] i z 18 maja 2012 r. [IV CSK 490/11, X. nr 532413] oraz wyroki: Sądu Okręgowego w Łodzi z 21 czerwca 2022 r. w sprawie II C (...), Sądu Okręgowego w Krakowie z 8 listopada 2018 r. w sprawie II Ca (...) [Lex nr (...)]. Przytoczył również wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 24 maja 2022r. wydany w sprawie III Ca 270/21, zgodnie z którym „roszczenia z tytułu rozliczenia kosztów mediów, także przedawniają się z upływem okresu trzyletniego. Opłaty eksploatacyjne nie mają charakteru świadczeń jednorazowych, podlegających przedawnieniu w okresie 10 lat, miały być one uiszczane co miesiąc w terminie zastrzeżonym dla odszkodowania, w stałej zryczałtowanej wysokości, opartej o prognozy przygotowane przez właściciela lokalu. Prognozy te były korygowane okresowo w celu urealnieniu opłat i dostosowania ich do rzeczywistych kosztów związanych z eksploatacją lokalu. Opłaty za media miały charakter cyklicznych zaliczek, każda z nich stawała się wymagalna odrębnie, nie zaś w momencie dokonania końcowego rozliczenia danego okresu.”.

Apelację od tego wyroku wywiódł powód. Zaskarżył wyrok w całości i podniósł następujące zarzuty naruszenia prawa procesowego i prawa materialnego, tj.:

1. art. 18 ust. 2 zdanie drugie ustawy z 21 czerwca 2001 roku o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego w zw. z art. 118 k.c. poprzez dokonanie jego błędnej wykładni skutkującej bezzasadnym przyjęciem, że roszczenie o zapłatę odszkodowania uzupełniającego jest roszczeniem okresowym podlegającym trzyletniemu terminowi przedawnienia w sytuacji, w której roszczenie to nie ma takiego charakteru i podlega przedawnieniu na zasadach ogólnych;

2. art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z § 8 ust. 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14.05.2024 roku w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu poprzez bezpodstawne zasądzenie od powoda odrębnie na rzecz każdego z pozwanych opłat określonych w § 8 ust. 5 ww rozporządzenia w kwotach po 4438 złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej pozwanym z urzędu przez tego samego radcę prawnego.

W konsekwencji podniesionych zarzutów powód wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie powództwa, ewentualne o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie od pozwanych na rzecz powoda solidarnie zwrotu kosztów postępowania za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na apelację pozwani wnieśli o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie od powoda na ich rzecz kosztów zastępstwa procesowego wywołanych wniesieniem apelacji z odsetkami ustawowymi; o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej pozwanym w niniejszym postępowaniu, które nie zostały uiszczone w całości, ani w części. Na wypadek uwzględnienia apelacji pozwani wnieśli o rozłożenie zasądzonej kwoty na 30 miesięcznych rat płatnych po 450 zł (29 rat) i 266,96 zł (ostania rata), płatnych do 15 dnia każdego kolejnego miesiąca począwszy od uprawomocnienia się wyroku oraz o nieobciążanie pozwanych kosztami postępowania.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja powoda okazała się w całości zasadna i skutkuje zmianą zaskarżonego orzeczenia na podstawie art. 386 § 1 k.p.c., ponieważ trafny okazał się zarzut naruszenia art. 18 ust. 2 zdanie drugie ustawy z 21 czerwca 2001 roku o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego w zw. z art. 118 k.c.

Podkreślenia wymaga, że powód nie dochodził w niniejszej sprawie odszkodowania za bezumowne korzystanie z lokalu odpowiadającego wysokości czynszu, jaki właściciel mógłby otrzymać z tytułu najmu lokalu. Żądanie pozwu dotyczy zasądzenia od pozwanych kwoty 13 316,96 zł z tytułu zaległości w opłatach za media w związku z bezumownym zajmowaniem przez nich (...) przy (...) w G. w okresie od 1 grudnia 2014 roku do 31 grudnia 2020 roku.

Zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy z 21 czerwca 2001 roku o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i zmianie Kodeksu cywilnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 725) osoby zajmujące lokal bez tytułu prawnego są obowiązane do dnia opróżnienia lokalu co miesiąc uiszczać odszkodowanie. Zgodnie z ustępem 2 powołanego przepisu, z zastrzeżeniem ust. 3, odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1, odpowiada wysokości czynszu, jaki właściciel mógłby otrzymać z tytułu najmu lokalu. Jeżeli odszkodowanie nie pokrywa poniesionych strat, właściciel może żądać od osoby, o której mowa w ust. 1, odszkodowania uzupełniającego. Stosownie zaś do art. 18 ust. 3 powołanej ustawy, osoby uprawnione do lokalu zamiennego albo socjalnego, jeżeli sąd orzekł o wstrzymaniu wykonania opróżnienia lokalu do czasu dostarczenia im takiego lokalu, opłacają odszkodowanie w wysokości czynszu albo innych opłat za używanie lokalu, jakie byłyby obowiązane opłacać, gdyby stosunek prawny nie wygasł.

Przytoczone powyżej przepisy regulują szczególną odpowiedzialność odszkodowawczą byłego lokatora zajmującego lokal bez tytułu prawnego, kwalifikowaną jako odpowiedzialność ex contractu opartą na zasadach art. 471 k.c. za naruszenie obowiązku zwrotu lokalu po wygaśnięciu tytułu prawnego do korzystania z niego, zmodyfikowaną postanowieniami dotyczącymi wysokości i sposobu spełniania świadczenia – odpowiednio art. 18 ust. 1 – 3 u.o.p.l. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2012 roku, IV CSK 490/11, Lex nr 1243072).

W okresie objętym pozwem nie zostało wydane w stosunku do pozwanych orzeczenie o eksmisji. Zastosowanie więc ma przepis art. 18 ust. 1 i 2 przytoczonej ustawy.

Na gruncie przytoczonego przepisu ugruntowane jest w judykaturze Sądu Najwyższego i sądów powszechnych stanowisko co do terminu przedawnienia roszczenia o odszkodowanie za bezumowne korzystanie z lokalu. Zostało ono potwierdzone w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 2021 roku, wydanej w sprawie III CZP 85/20 (LEX nr 3268911). Sąd Najwyższy wskazał, że: „(…) roszczenie odszkodowawcze uzupełniające z art. 18 ust. 2 ustawy lokalowej nie jest (…) roszczeniem o oświadczenie okresowe w rozumieniu art. 118 k.c. Ustawodawca nadał charakter okresowy jedynie świadczeniu odszkodowawczemu, za korzystanie z lokalu bez tytułu prawnego, odpowiadającemu wysokości czynszu, jaki właściciel mógłby otrzymać z tytułu najmu lokalu (art. 18 ust. 1 w zw. z ust. 2 zd. 1 ustawy lokalowej). Oczywistym jest, iż w skład tego odszkodowania nie wchodzą takie świadczenia związane z korzystaniem z lokalu jak opłata za zużycie wody, ciepło, odprowadzanie ścieków, wywóz śmieci itp., gdy korzystający z lokalu nie ma zawartej umowy bezpośrednio z dostawcą tych mediów lub usług (art. 9 ust. 6 ustawy lokalowej). Zgodnie bowiem z art. 2 ust. 1 pkt 8 ustawy lokalowej są to opłaty niezależne od właściciela, czyli inne niż czynsz najmu oraz opłaty za używanie lokalu (…). Trzeba jednak podkreślić, że wysokość tego rodzaju opłat została ustawowo skalkulowana na takim poziomie, który jest niezbędny do pokrycia przez właściciela kosztów dostarczania do lokalu używanego przez lokatora dostaw, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 8 ustawy lokalowej (…), a zatem także i w ramach umowy najmu właściciel nie może z tego tytułu pobierać jakiejkolwiek marży. Nadto, gdy osobę korzystającą z lokalu łączy z jego właścicielem umowa najmu albo inna umowa o korzystanie z lokalu, wówczas świadczenia najemcy z tytułu opłat niezależnych od właściciela mają, tak jak i świadczenie czynszowe, charakter okresowy, co wynika z przepisów art. 8a ust. 1 i 2 oraz art. 9 ust. 1b ustawy lokalowej, regulujących zasady podwyższania czynszu i innych opłat za używanie lokalu (tj. pobieranych na podstawie innego stosunku prawnego niż najem) oraz opłat niezależnych od właściciela. (…) Cechą roszczeń okresowych jest to, że powstają odrębnie za kolejne okresy wymagalności tak, jak to ma miejsce w odniesieniu do czynszu najmu, gdyż za każdy kolejny okres wymagalności czynsz ten stanowi odrębne i samodzielne świadczenie, nie zaś część jednego świadczenia. Obowiązek spełniania świadczeń powtarzających się jest rozłożony w czasie i istnieje przez czas trwania stosunku zobowiązaniowego. Wpłacane okresowo kwoty nie są zaliczane na poczet jednego świadczenia. Występuje więc wielość świadczeń okresowych, z których każde jest wymagalne w innym terminie i w innym terminie ulega przedawnieniu. W rezultacie, każde z tych świadczeń stanowi odrębny dług, jakkolwiek jest to dług tego samego rodzaju (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 2009 r., II CSK 409/08, nie publ.). Świadczenie okresowe (np. czynsz najmu) nie może być utożsamiane z częścią świadczenia z danego stosunku prawnego. Wyjątek dotyczy sytuacji, w której strony umowy najmu ustalą, że w przypadku najmu trwającego dłużej niż miesiąc (art. 669 § 2 k.p.c.), zapłata czynszu nastąpi jednorazowo (tzw. czynsz skapitalizowany). Właściciel lokalu może żądać od byłego lokatora, zajmującego lokal bez tytułu prawnego, pokrywania co miesiąc tego rodzaju opłat związanych z korzystaniem z lokalu, ale z tego względu nie staną się świadczeniami okresowymi w przedstawionym znaczeniu, lecz będą stanowić część jednego świadczenia odszkodowawczego uzupełniającego w rozumieniu art. 18 ust. 2 zd. 2 ustawy lokalowej. Należy też pokreślić, iż roszczenie odszkodowawcze uzupełniające nie jest roszczeniem deliktowym, do którego miałyby zastosowanie terminy przedawnienia określone w art. 442

1 § 2 k.c., a to z uwagi na szczególną regulację ustawową dotyczącą także zasad zajmowania lokalu po ustaniu stosunku umownego i obowiązku pokrywania należności”.

Przytoczony powyżej fragment uzasadnienia uchwały Sądu Najwyższego z 9 grudnia 2021 roku zawiera szczegółową i przekonującą analizę charakteru uzupełniającego roszczenia odszkodowawczego, którego właściciel lokalu może dochodzić od osób zajmujących lokal bezumownie. Nie ulega wątpliwości, że stosownie do treści art. 18 ust. 2 zd. 2 ustawy o ochronie praw lokatorów jeżeli odszkodowanie określone w art. 18 ust. 2 zd. 1 nie pokrywa poniesionych strat, właściciel może żądać od byłego lokatora odszkodowania uzupełniającego, przy czym ustawodawca nie reguluje zasad uiszczania tego odszkodowania tak, jak w przypadku odszkodowania w wysokości czynszu najmu. W sytuacji, gdy do wysokości czynszu najmu lokalu nie były wliczane należności z tytułu opłat niezależnych od właściciela (m.in. za korzystanie z mediów), to odszkodowanie odpowiadające wysokości czynszu najmu, jakie obowiązana jest uiszczać co miesiąc osoba zajmująca lokal bez tytułu prawnego, nie rekompensuje właścicielowi lokalu strat związanych z koniecznością ponoszenia za tę osobę wydatków z tytułu tych opłat. Dochodzenie naprawienia tych strat może być zatem uznane za żądanie odszkodowania uzupełniającego, o którym mowa w art. 18 ust. 2 ustawy. Skoro brak jest regulacji wskazującej na okresowy charakter świadczenia polegającego na zapłacie tego odszkodowania, to należy przyjąć, że do jego przedawnienia znajdzie zastosowanie ogólny termin przedawnienia.

W tym względzie nie przekonuje odmienna, dość pobieżna argumentacja Sądu Rejonowego. Skoro opłaty z tytułu dostarczanych do lokalu mediów mają być skalkulowane na poziomie niezbędnym do pokrycia przez właściciela kosztów ich dostarczania do zajmowanego lokalu, a właściciel nie może z tego tytułu pobierać jakiejkolwiek marży, to oznacza, że w przypadku pobrania opłat wyższych niż ostatecznie należne, nie może zatrzymać nadpłaty, lecz powinien zwrócić ją osobom zajmującym lokal. Fakt, że na poczet tych opłat wnoszone są (a w każdym razie powinny być wnoszone) cykliczne zaliczki, nie czyni z tych opłat świadczeń okresowych. Celem odszkodowania uzupełniającego jest pokrycie rzeczywiście poniesionej przez właściciela straty (damnum emergens). Obejmuje ono to, czego właściciel nie jest w stanie otrzymać z odszkodowania zastępującego czynsz, a zatem opłaty za: wywóz śmieci, abonament za wodomierze, zużycie wody i odprowadzenie ścieków. Powód nie jest dostawcą tych mediów i jako podmiot, który dostawcom tych mediów zapłacił niejako "za pozwanych", uprawniony jest do roszczeń regresowych z tego tytułu w stosunku do lokatorów. Ich ostateczna wysokość zostaje skonkretyzowana po okresowych rozliczeniach kosztów dostaw mediów i jeżeli wniesione zaliczki okażą się wyższe od rzeczywistych kosztów zużycia mediów, podlegają stosownemu rozliczeniu, nie stanowią dochodu właściciela.

Podsumowując: odmiennie niż Sąd Rejonowy należało przyjąć, że powództwo nie dotyczy świadczeń okresowych. Tym samym zgłoszony zarzut przedawnienia jest niezasadny. Do roszczenia dochodzonego pozwem zastosowanie ma ogólny termin przedawnienia, o którym stanowi przepis art. 118 zdanie 1 k.c., aktualnie wynoszący 6 lat oraz art. 118 zdanie drugie k.c., dodany ustawą z dnia 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 1104). Jak trafnie zauważył Sąd Rejonowy, z mocy art. 5 ust. 1 ustawy nowelizującej do roszczeń powstałych przed dniem wejścia w życie tej ustawy (9 lipca 2018 r.) i w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych stosuje się od dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej przepisy w brzmieniu nadanym przedmiotową ustawą. Zgodnie zaś z art. 5 ust. 2 powołanej ustawy, jeżeli zgodnie z ustawą zmienianą w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, termin przedawnienia jest krótszy niż według przepisów dotychczasowych, bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się z dniem wejścia w życie niniejszej ustawy. Jeżeli jednak przedawnienie, którego bieg terminu rozpoczął się przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, nastąpiłoby przy uwzględnieniu dotychczasowego terminu przedawnienia wcześniej, to przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu.

W niemniejszej sprawie powód dochodził roszczenia powstałego od 1.12.2014 r. do 31.12.2020 r., które przy uwzględnieniu dotychczasowego terminu przedawnienia nie było przedawnione w dniu 9 lipca 2018 r. i które najwcześniej przedawniłoby się z dniem 1.12.2024 r. Pozew został złożony 29 maja 2024 roku, a zatem przed upływem terminu przedawnienia.

Przedstawione rezultaty kontroli instancyjnej prowadzą do wniosku, że apelacja jest zasadna w całości, dlatego Sąd Okręgowy orzekł jak w pkt 1. I. wyroku uwzględniając powództwo tak co do kwoty głównej, jak i odsetek. Podkreślenia wymaga, że wysokość dochodzonego roszczenia nie była sporna.

Sąd Okręgowy nie uwzględnił wniosku pozwanych o rozłożenie zasądzonego świadczenia na raty na podstawie art. 320 k.p.c. Zgodnie z treścią tego przepisu, sąd może w wyroku rozłożyć na raty zasądzone świadczenie w szczególnie uzasadnionych wypadkach. Celem rozłożenia świadczenia na raty jest umożliwienie pozwanemu, pozostającemu w trudnej sytuacji finansowej, wywiązania się z zobowiązania. Orzecznictwo sądowe ukształtowane na gruncie omawianego przepisu wymaga rozważenia interesów obu stron oraz uwzględnienia wszelkich okoliczności sprawy przy ocenie, czy zasądzone świadczenie powinno zostać rozłożone na raty. Zła kondycja finansowa dłużnika bądź brak możliwości jednorazowej spłaty zobowiązania nie może stanowić jedynej podstawy rozłożenia na raty. Sąd winien rozważyć interesy obu stron oraz uwzględnić wszelkie okoliczności sprawy, w tym czy orzeczenie będzie mogło być wykonane bez potrzeby przeprowadzania egzekucji, zwłaszcza czy strona będzie w stanie spełnić zasądzone świadczenie jednorazowo (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 kwietnia 2015 roku, II CSK 409/14, X.). Sąd jest zobligowany uwzględnić interes obu stron, w tym słuszny interes wierzyciela przejawiający się w uzyskaniu świadczenia w rozsądnym terminie i realne możliwości dłużnika do spłaty zmodyfikowanego zadłużenia poprzez odsunięcie płatności w czasie. Wierzyciel powinien mieć pewność, iż mimo odsunięcia płatności w czasie otrzyma należne świadczenie (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 3 czerwca 2020 r., I ACa 845/19, X. nr (...); wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 30 listopada 2021 r., IACa 507/20, X. nr (...)).

Poczynione w niniejszej sprawie ustalenia faktyczne nie dają podstawy do stwierdzenia, że pozwani wywiążą się z obowiązku zapłaty w ustalonych ratach. Pozwani od lat nie uiszczają żadnych opłat za lokal zajmowany bezumownie, nawet częściowo nie pokrywają kosztów dostawy wody i odprowadzania ścieków. Twierdzą, że nie stać ich na uiszczanie opłat za mieszkanie. W tych okolicznościach rozłożenie na raty zasądzonej kwoty nie doprowadziłoby do zrealizowania celu polegającego na umożliwieniu pozwanym wywiązania się ze zobowiązania, a jedynie pogorszyłoby sytuację powoda uniemożliwiając mu wszczęcie egzekucji w dłuższym okresie.

Konsekwencją zmiany orzeczenia co do istoty sporu, jest zmiana rozstrzygnięcia o kosztach procesu na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego, o których należało orzec zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik postępowania wyrażoną w art. 98 § 1 k.p.c. Koszty zasądzone na rzecz powoda to opłata od pozwu (750 zł) i koszty zastępstwa procesowego w kwocie 3600 zł, obliczone zgodnie § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015 r. w sprawie opłat za radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 118).

Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. uwzględnił apelację w całości i zmienił zaskarżony wyrok w sposób wskazany w punkcie 1. sentencji.

Rozstrzygnięcie o kosztach wywołanych apelacją pozwanego zapadło na podstawie art. 98 § 1 zd. 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. Powód wygrał sprawę, dlatego należy mu się zwrot kosztów postępowania apelacyjnego od pozwanych. Koszty powoda wyniosły 2550 złotych; złożyły się na nie opłata od apelacji (750 zł) oraz koszty zastępstwa w wysokości 1800 zł obliczone zgodnie § 2 pkt 4 i § 10 ust. 1 pkt 1 powołanego wyżej rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości. O odsetkach Sąd Okręgowy orzekł zgodnie z art. 98 § 1

1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.

Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw do zastosowania w niniejszej sprawie art. 102 k.p.c. orzekając o kosztach postępowania pierwszoinstancyjnego, jak i apelacyjnego.

Wynikająca z art. 102 k.p.c. zasada słuszności jest odstępstwem od zasady odpowiedzialności za wynik procesu. Jest rozwiązaniem szczególnym, niepodlegającym wykładni rozszerzającej, wykluczającym stosowanie wszelkich uogólnień, wymagającym do swego zastosowania wystąpienia wyjątkowych okoliczności. Omawiany przepis nie precyzuje pojęcia wypadków szczególnie uzasadnionych. O wypadkach szczególnie uzasadnionych w rozumieniu art. 102 k.p.c. można mówić w sytuacji, gdy prowadzą one do przekonania, że ponoszenie kosztów pozostawałoby w sprzeczności z powszechnym odczuciem sprawiedliwości oraz zasadami współżycia społecznego. Należą do nich okoliczności związane z przebiegiem sprawy – charakter zgłoszonego roszczenia, jego znaczenie dla strony, subiektywne przekonanie o zasadności roszczenia, przedawnienie roszczenia oraz leżące poza procesem – sytuacja majątkowa i życiowa strony (vide postanowienie Sądu Najwyższego z 17 kwietnia 2013 r., sygn. V CZ 124/12, LEX nr (...)).

W niniejszej sprawie brak szczególnych okoliczności przemawiających za zastosowaniem omawianego przepisu. Przeciwko jego zastosowaniu przemawia rodzaj dochodzonego roszczenia i postawa pozwanych. Pozwani od lat zajmują bezumownie lokal, który według ich deklaracji jest dla nich za duży i nie dysponują dochodami pozwalającymi na uiszczanie opłat za korzystanie z niego. Jednocześnie nie podejmują żadnych działań, aby istniejącą sytuację zmienić. Sama trudna sytuacja materialna i zdrowotna nie jest wystarczającym argumentem za odstąpieniem od obciążenia pozwanych obowiązkiem zwrotu kosztów procesu powodowi. Pozwani – trzy dorosłe osoby – prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Dwoje z pozwanych pracuje, ale pomimo osiągania stałych dochodów, pozwani nie uiszczają nawet opłat za zużytą wodę i ścieki, choć jednocześnie uiszczają opłaty za energię elektryczną. Dokonują zatem wyboru, które z obciążających ich opłat regulują, a które nie. W tych okolicznościach wystąpienie z pozwem o zapłatę przez powoda było konieczne, skoro nie może otrzymać od pozwanych zapłaty nawet w części.