Wyrok o koszty naprawy auta uchylony, bo uzasadnienie nie wyjaśniało podstawy prawnej

punktu I wyroku

Wyrokiem z dnia 16 maja 2025 r., wydanym w sprawie z powództwa PPHU (...) M. F. Spółki jawnej w R. przeciwko (...) Spółce Akcyjnej w F. o zapłatę, Sąd Rejonowy w Brzezinach zasądził od strony pozwanej na rzecz strony powodowej kwotę 4.771,39 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 10 marca 2021 r. do dnia zapłaty i kwotę 3.118,05 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 9 czerwca 2021 r. do dnia zapłaty, oddalił powództwo w pozostałym zakresie oraz zasądził od strony pozwanej na rzecz strony powodowej tytułem zwrotu kosztów procesu kwotę 3.154,36 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty, a ponadto nakazał ściągnąć na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Brzezinach tytułem zwrotu wydatków tymczasowo uiszczonych przez Skarb Państwa: od strony powodowej kwotę 123,49 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty, a od strony pozwanej kwotę 464,52 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Apelację od tego orzeczenia złożyła strona pozwana, zaskarżając je w części, a mianowicie w zakresie uwzględniającym powództwo co do kwoty 7.482,74 zł z odsetkami oraz co do rozstrzygnięcia o kosztach procesu, wnosząc o jego zmianę poprzez oddalenie powództwa w zaskarżonej części i poprzez rozstrzygnięcie o kosztach postępowania pierwszoinstancyjnego stosownie do wyniku sprawy oraz o zasądzenie od strony powodowej na rzecz strony pozwanej zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych i zarzucając naruszenie:

⚫

art. 233 § 1 k.p.c. poprzez nadużycie zasady swobodnej oceny dowodów i w konsekwencji błędne przyjęcie, że:

stawkę, za jaką poszkodowany wynajął pojazd zastępczy, należy uznać za prawidłową i uzasadnioną w okolicznościach sprawy, podczas gdy strona pozwana zaproponowała poszkodowanemu zorganizowanie najmu pojazdu zastępczego odpowiadającego klasą pojazdowi uszkodzonemu w stawce 145,00 zł netto, a poszkodowany bez uzasadnionych podstaw nie skorzystał z tej propozycji;

uzasadniony koszt naprawy wynosi 11.766,87 zł, podczas gdy prawidłowa ocena materiału dowodowego winna prowadzić do przyjęcia, iż odpowiedzialność strony pozwanej za zdarzenie z dnia 30 stycznia 2021 r., w wyniku którego uszkodzeniu uległ samochód H., nr rej. (...), limitowana jest kwotą, za jaką można było naprawić ów pojazd, ale z uwzględnieniem stawek za roboczogodzinę prac blacharskich i lakierniczych w wysokości 56,00 zł netto oraz możliwych do uzyskania przez poszkodowanego ulg i rabatów proponowanych przez podmiot współpracujących z pozwanym ubezpieczycielem, tj. kwotą 7.402,18 zł brutto;

⚫

art. 6 k.c. poprzez uznanie, że to strona pozwana powinna wykazać niezasadność roszczenia w zakresie stawki najmu pojazdu zastępczego, podczas gdy to strona powodowa winna powołać wszelkie fakty potwierdzające zasadność jej roszczeń;

⚫

art. 354 § 2 k.c. i art. 362 k.c. przez ich niezastosowanie i przyjęcie, że poszkodowany nie musiał przeciwdziałać zwiększeniu rozmiarów szkody, podczas gdy przepisy te nakładają na poszkodowanego obowiązek współpracy z ubezpieczycielem przy wykonaniu zobowiązania oraz zapobiegania powiększeniu się rozmiarów szkody, a tym samym poszkodowany winien był skorzystać z oferty trony pozwanej dotyczącej najmu pojazdu zastępczego;

⚫

art. 361 § 1 k.c. poprzez przyjęcie, że strona pozwana ponosi odpowiedzialność ponad granice normalnego następstwa działania, z którego wynikła szkoda;

⚫

art. 227 k.p.c. w związku z art. 286 k.p.c. i art. 278 § 1 k.p.c. w związku z art. 235

2 § 1 pkt 2 i 5 k.p.c. oraz art. 205

12 § 2 k.p.c. poprzez pominięcie zawartego w piśmie procesowym z dnia 21 listopada 2024 r. wniosku strony pozwanej o dopuszczenie i przeprowadzenie mającego istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy dowodu z pisemnej opinii uzupełniającej biegłego i w konsekwencji uznanie, że celowe i ekonomicznie uzasadnione koszty naprawy pojazdu po szkodzie wynoszą 11.766,87 zł, podczas gdy dla ustalenia celowych i ekonomicznie uzasadnionych kosztów naprawy pojazdu po szkodzie niezbędne było zobowiązanie biegłego do sporządzenia kalkulacji naprawy pojazdu uwzględniającej używane części zamienne z rynku wtórnego;

⚫

art. 354 § 2 k.c. poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że poszkodowany nie był zobligowany do minimalizacji skutków szkody poprzez skorzystanie z oferty naprawy auta w warsztatach sieci partnerskiej współpracujących z pozwanym ubezpieczycielem;

⚫

art. 361 § 1 k.c. w związku z art. 363 § 1 k.c. poprzez przyjęcie, że wynikająca z opinii kwota 11.766,87 zł brutto stanowi celowe i ekonomicznie uzasadnione koszty przywrócenia uszkodzonego pojazdu do stanu sprzed szkody, podczas gdy koszty te zostały zawyżone, ponieważ poszkodowany miał możliwość naprawy samochodu w warsztatach współpracujących ze stroną pozwaną za kwotę znacznie niższą, tj. 7.402,18 zł brutto.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Z zestawienia określonego w apelacji zakresu zaskarżenia z treścią zawartych tam wniosków i zarzutów wynika, że strona pozwana – jeśli chodzi o zawarte w wyroku Sądu I instancji decyzje dotyczące merytorycznych żądań objętych pozwem – zakwestionowała całość objętego punktem 1 b) wyroku rozstrzygnięcia o roszczeniu odszkodowawczym z tytułu kosztów najmu pojazdu zastępczego, zasądzającego kwotę 3.118,05 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 9 czerwca 2021 r. do dnia zapłaty, natomiast rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 1 a) wyroku, gdzie Sąd orzekał o zasadności roszczenia odszkodowawczego związanego z poniesieniem kosztów naprawy uszkodzonego auta, zaskarżyła jedynie w części, a mianowicie co do kwoty 4.364,69 zł – odpowiadającej różnicy pomiędzy wartością kosztów naprawy wyliczonych przez biegłego w kwocie 11.766,87 zł i kwotą 7.402,18 zł uważaną przez apelującego za odpowiadającą rzeczywistemu rozmiarowi szkody (11.766,87 zł – 7.402,18 zł = 4.364,69 zł) – z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 10 marca 2021 r. do dnia zapłaty; suma obu tych zasądzonych należności daje 7.482,74 zł (3.118,05 zł + 4.364,69 zł = 7.482,74 zł), a więc wartość, o którą – zgodnie z zakresem zaskarżenia i wnioskami apelacyjnymi – miałaby zostać obniżona łączna kwota zasądzona zaskarżonym orzeczeniem.

Po rozpoznaniu apelacji Sąd odwoławczy zmuszony był wydać orzeczenie kasatoryjne w odniesieniu do zaskarżonego zakresu punktu 1. a) wyroku Sądu niższej instancji, ponieważ przedmiotowe orzeczenie nie poddaje się w tej części kontroli instancyjnej; powoduje to, że szczegółowe odniesienie się przez Sąd II instancji do zarzutów apelacyjnych mogących mieć znaczenie dla merytorycznej prawidłowości rozstrzygnięcia zawartego w tym punkcie wyroku jest nie tylko bezprzedmiotowe, ale wręcz niemożliwe.

Tytułem wstępu wskazać należy, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje się, iż do nierozpoznania istoty sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. dochodzi wówczas, gdy rozstrzygnięcie Sądu I instancji nie odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy, w szczególności gdy Sąd ten zaniechał zbadania materialnej podstawy żądania lub merytorycznych zarzutów strony, czyniąc to albo bez racjonalnie uzasadnionej przyczyny, albo też bezpodstawnie przyjmując, że istnieje przesłanka materialnoprawna lub procesowa unicestwiająca roszczenie, jak np. brak legitymacji procesowej strony albo zaistnienie prekluzji czy też przedawnienie roszczenia (tak np. w postanowieniach SN z dnia 23 września 1998 r., II CKN 897/97, OSNC Nr 1 z 1999 r., poz. 22; z dnia 15 lipca 1998 r., II CKN 838/97, opubl. baza prawna LEX Nr 50750; z dnia 3 lutego 1999 r., III CKN 151/98, opubl. baza prawna LEX Nr 519260 oraz w wyrokach SN z dnia 12 lutego 2002 r., I CKN 486/00, OSP Nr 3 z 2003 r., poz. 36; z dnia 21 października 2005 r., III CK 161/05, opubl. baza prawna LEX Nr 178635; z dnia 12 listopada 2007 r., I PK 140/07, OSNP Nr 1-2 z 2009 r., poz. 2 czy wreszcie w wyroku SA w Warszawie z dnia 19 grudnia 2007 r., I ACa 209/06, LEX nr 516551 i w wyroku SA w Białymstoku z dnia 8 listopada 2012 r., I ACa 486/12, niepubl.). Inaczej mówiąc, „nierozpoznanie istoty sprawy” oznacza uchybienie procesowe Sądu I instancji polegające na całkowitym zaniechaniu wyjaśnienia istoty lub treści spornego stosunku prawnego, przez co rozumie się zaniechanie wniknięcia w podstawę merytoryczną dochodzonego roszczenia, a w konsekwencji pominięcie tej podstawy przy rozstrzyganiu sprawy. Rozpoznanie istoty sprawy wymaga zawsze prawidłowego zidentyfikowania jej przedmiotu, bez tego zabiegu bowiem nie sposób dokonać oceny żądania pozwu w płaszczyźnie prawa materialnego, nie jest także możliwa ocena tego przedmiotu w sytuacji, gdy braki konstrukcyjne uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia uniemożliwiają rzetelne prześledzenie rozumowania sądu I instancji (tak w postanowieniu SN z dnia 19 stycznia 2018 r., I CZ 145/17, niepubl. lub w postanowieniu SN z dnia 27 lipca 2021 r., IV CZ 23/21, niepubl.).

Kwestia rozpoznania istoty sprawy związana jest ściśle z zagadnieniem braków konstrukcyjnych uzasadnienia wyroku, o ile uchybienia Sądu I instancji w tym zakresie sięgają na tyle daleko, że można mówić o naruszeniu art. 327

1 § 1 k.p.c. w takim stopniu, iż z uzasadnienia orzeczenia nie daje się odczytać, jaki stan faktyczny lub prawny stanowił podstawę rozstrzygnięcia, co ostatecznie uniemożliwia kontrolę instancyjną (tak w wyroku SN z dnia 15 kwietnia 2016 r., I CSK 278/15 niepubl., w postanowieniu SN z dnia 17 grudnia 2015 r., I CSK 1028/14, niepubl., w wyroku SN z dnia 16 grudnia 2015 r., IV CSK 149/15 lub w wyroku SN z dnia 5 czerwca 2009 r., sygn. akt I UK 21/09, „Monitor Prawniczy” Nr 2 z 2010 r., s. 99). Sytuacja taka zachodzi wówczas, gdy treść uzasadnienia orzeczenia sądu pierwszej instancji nie daje wystarczających podstaw do dokonania oceny toku wywodu, który doprowadził do wydania wyroku i gdy uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia nie posiada wszystkich koniecznych elementów bądź zawiera oczywiste braki, które uniemożliwiają kontrolę instancyjną (tak w wyroku SN z dnia 27 marca 2008 r., III CSK 315/07, niepubl., w wyroku SN z dnia 21 lutego 2008 r., III CSK 264/07, OSNC-ZD Nr D z 2008 r., poz. 118 lub w wyroku SN z dnia 24 stycznia 2008 r., sygn. akt I CSK 347/07). W wyroku z dnia 14 listopada 2001 r., II CKN 459/99, niepubl., Sąd Najwyższy wskazał, że Kodeks postępowania cywilnego przewiduje – w toku procesu decyzyjnego, którego ostatecznym rezultatem jest wydane orzeczenie – określoną chronologię zdarzeń, w ramach której cały proces myślowy, a następnie decyzyjny, kończy się sporządzeniem sentencji orzeczenia. Pisemne uzasadnienie stanowi w istocie ujęte w ramy proceduralne sprawozdanie z tego zakończonego procesu myślowego i decyzyjnego. Minimalne wymogi w tym zakresie wyznacza z jednej strony nakaz podmiotowego traktowania stron, które powinny otrzymać wyczerpującą informację o przyczynach rozstrzygnięcia sporu toczącego się z ich udziałem, z drugiej zaś – zakaz arbitralnego działania sądu, przy czym gwarancję braku arbitralności stanowi m.in. wydawanie rozstrzygnięć zawierających rzetelne, weryfikowalne uzasadnienie. Braki w uzasadnieniu uniemożliwiające odczytanie motywów rozstrzygnięcia – zarówno przez strony postępowania, jak i przez Sąd potencjalnie dokonujący jego kontroli instancyjnej – są wystarczającym powodem uchylenia werdyktu i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia (tak np. w wyroku SN z dnia 26 lipca 2007 r., V CSK 115/07, „Monitor Prawniczy” Nr 17 z 2007 r, s. 930).

Art. 327

1 § 1 k.p.c. wymienia konieczne elementy, jakie musi zawierać uzasadnienie orzeczenia sądowego – w postaci wskazania podstawy faktycznej rozstrzygnięcia (obejmującej ustalenie faktów, które sąd uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej) oraz wyjaśnienia podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa – a nieustosunkowanie się w treści uzasadnienia wyroku do którejkolwiek z powyższych kwestii uniemożliwia stronie procesu skuteczne odniesienie się do nich oraz stanowić może o faktycznym braku możliwości oceny prawidłowości motywów rozstrzygnięcia przez sąd wyższej instancji. Uzasadnienie orzeczenia spełniać musi funkcję porządkującą, obligując stosujący prawo sąd do prawidłowej i pełnej rekonstrukcji stanu faktycznego oraz jego subsumpcji do miarodajnej normy prawa materialnego, w następstwie czego dochodzi do jej konkretyzacji w sentencji wyroku – dlatego też dwie podstawy rozstrzygnięcia: faktyczna i prawna, powinny być ze sobą spójne, tworząc logiczną całość (tak np. w wyroku SN z dnia 15 lutego 2013 r., I CSK 314/12, niepubl., w postanowieniu SN z dnia 7 listopada 2014 r., IV CZ 82/14, niepubl. lub w postanowieniu SN z dnia 19 grudnia 2013 r., II CNP 35/13, niepubl.). Jednym z elementarnych wymogów prawidłowości uzasadnienia orzeczenia jest wskazanie, w oparciu o jaką podstawę prawną sąd wydał swe rozstrzygnięcie (w wyroku SN z dnia 15 kwietnia 2016 r., I CSK 278/15 niepubl.) i musi znaleźć w nim odzwierciedlenie nie tylko dokonany wybór określonych przepisów, ale przede wszystkim ustalenie w drodze wykładni ich znaczenia i zastosowanie wyinterpretowanych norm prawnych do poczynionych w toku postępowania ustaleń faktycznych wraz z wyjaśnieniem, w jaki sposób zastosowane przepisy wpływają na treść rozstrzygnięcia. Jeśli treść uzasadnienia Sądu I instancji uniemożliwia ocenę wywodu w tym zakresie, dotyczącego wykładni i zastosowania prawa materialnego w rozstrzyganej sprawie, dochodzi do naruszenia art. 327

1 § 1 k.p.c. (w wyroku SN z dnia 7 maja 2002 r., I CKN 105/00, niepubl., w wyroku z dnia 29 maja 2008 r., II CSK 39/08, niepubl. lub w wyroku SN z dnia 11 września 2014 r., II PK 284/13, niepubl.). Sąd odwoławczy, kontynuując postępowanie przed Sądem pierwszej instancji, rozpoznaje wprawdzie sprawę na nowo w sposób w zasadzie nieograniczony, wskazać jednak należy, że równolegle dokonuje on kontroli prawidłowości zaskarżonego orzeczenia i że jest ona możliwa jedynie wówczas, gdy możliwe jest odtworzenie toku rozumowania Sądu w oparciu o przedstawioną przez niego podstawę faktyczną i prawną rozstrzygnięcia (tak w postanowieniu SN z dnia 7 listopada 2014 r., IV CZ 82/14, niepubl.).

Jeśli zatem chodzi o zawarte w zaskarżonym wyroku rozstrzygnięcie dotyczące zgłoszonego przez stronę powodową roszczenia o zapłatę odszkodowania z tytułu kosztów naprawy uszkodzonego auta, to ze sporządzonego uzasadnienia wynika jedynie tyle, że Sąd Rejonowy ustalił, jakie uszkodzenia nastąpiły w dniu 30 stycznia 2021 r. w samochodzie H. i że właściciel pojazdu naprawił je we własnym zakresie; ponadto w oparciu o opinię biegłego z zakresu techniki samochodowej określono rozmiar hipotetycznych kosztów naprawy przy zastosowaniu części oryginalnych (...) i stawki stosowanej w nieautoryzowanych warsztatach naprawczych z terenu województwa (...), jednak bez uwzględnienia rabatów cenowych proponowanych przez ubezpieczyciela, jak również przyjęto na tejże podstawie, iż do naprawy powinny zostać użyte części zamienne „(...), gdyż nie doprowadzi to do wzrostu wartości naprawianego auta, a posłużenie się innego rodzaju częściami nie pozwoliłoby na przywrócenie go do stanu poprzedniego. Po dokonaniu tych ustaleń Sąd

meriti przytoczył treść art. 361 § 1 i 2 k.c., stanowiącego podstawę określania rozmiaru szkody – i tym samym zakresu odpowiedzialności podmiotu zobowiązanego do jej wyrównania – jak również zaznaczył, iż w odniesieniu do kosztów naprawy auta ów rozmiar szkody stanowi kwestię pomiędzy stronami sporną, w szczególności wobec podnoszenia przez ubezpieczyciela zarzutów związanych z możliwością zakupu części zamiennych z rabatami cenowymi – jednak na tym zakończył swoje rozważania dotyczące wskazywanej problematyki, stwierdzając arbitralnie w ostatnich akapitach uzasadnienia, że powodowi należy z tego tytułu przyznać kwotę 4.771,39 zł. Zabrakło w przedstawionych tam wywodach Sądu I instancji dokonania jakiejkolwiek wykładni przywołanego przepisu prawa materialnego w kontekście rozbieżnych jego interpretacji leżących u podstaw zasygnalizowanego sporu stron, jak również subsumpcji ustalonych w toku postępowania faktów do normy prawnej o znaczeniu wyprowadzonym w drodze tej wykładni, co prowadzić musi do konstatacji, że Sąd nie podjął trudu wyjaśnienia przyczyn, które doprowadziły go do zawartego w sentencji wyroku rozstrzygnięcia sporu poddanego przez strony jego kognicji.

Trudno nie dostrzec, że dla wyniku sprawy niniejszej kluczowe było przesądzenie, czy to ubezpieczyciel właściwie zastosował art. 361 § 1 i 2 k.c. do zaistniałych faktów przy określaniu rozmiaru szkody i wysokości należnego odszkodowania, czy też rację ma strona powodowa, wywodząc, że przesłanki zawarte w tej normie należy rozumieć w sposób odmienny, co uzasadnia roszczenie o wypłatę dodatkowego odszkodowania żądanego pozwem. Zadaniem Sądu przy rozstrzyganiu o zasadności powództwa było zatem – jak już podniesiono wyżej – nie tylko ustalenie faktów istotnych dla wyniku sprawy oraz odnalezienie norm materialnoprawnych potencjalnie przydatnych w procesie stosowania prawa, ale także ustalenie w drodze wykładni znaczenia tych norm oraz rzeczywiste ich zastosowanie do poczynionych w toku postępowania ustaleń faktycznych wraz z wyjaśnieniem, w jaki sposób i dlaczego zastosowane przepisy wpływają na treść rozstrzygnięcia. Ujmując rzecz możliwie najprościej, brakującymi elementami rozumowania Sądu, składającymi się na wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku i prowadzącymi do rozstrzygnięcia sprawy, są: po pierwsze, rozważenie, jak należy rozumieć pojęcie adekwatnego związku przyczynowego, jako zasadniczego kryterium wyznaczającego zakres odpowiedzialności odszkodowawczej, zwłaszcza w kontekście kluczowego przy szkodach związanych z naprawą uszkodzonych samochodów pojęcia „celowych i ekonomicznie uzasadnionych kosztów naprawy”, po drugie, wyjaśnienie, jaki zakres uszczerbku majątkowego należy traktować, przy takim rozumieniu owej przesłanki i na gruncie ustalonych okoliczności sprawy, jako normalne następstwo zdarzenia szkodzącego, za które odpowiedzialna jest strona pozwana i po trzecie, odniesienie się do zarzutu podnoszonego przez ubezpieczyciela, wywodzącego, że zaniechanie poszkodowanego, który nie skorzystał z przedstawionej mu propozycji zakupu części zamiennych z rabatami cenowymi, doprowadziło do przerwania łańcucha przyczynowo-skutkowego pomiędzy zdarzeniem szkodzącym i częścią powstałego uszczerbku w majątku poszkodowanego; każdy z tych etapów rozumowania powinien zostać należycie umotywowany. Z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd Rejonowy wszystkie te etapy rozumowania pominął, ograniczając tym samym wymagane przez art. 327

1 § 1 pkt 2 k.p.c. wyjaśnienie podstawy prawnej części swojej rozstrzygnięcia wyłącznie do przytoczenia przepisów prawa.

W ocenie Sądu II instancji, taką konstrukcję uzasadnienia należy uznać za wadliwą i niespełniającą koniecznych wymogów przewidzianych w art. 327

1 § 1 k.p.c. Dochodzone pozwem roszczenie może zostać uznane za zasadne jedynie wówczas, gdy po ustaleniu stanu faktycznego sprawy w oparciu o przeprowadzoną ocenę dowodów zgromadzonych w toku postępowania Sąd nie tylko odnajdzie konkretne, mające w danym wypadku zastosowanie, przepisy prawa materialnego, ale także dokona ich wykładni oraz przeprowadzi subsumpcję ustalonych uprzednio okoliczności do treści norm prawnych z nich wynikających, a przebieg rozumowania Sądu w tym zakresie zostanie szczegółowo wyjaśniony w treści uzasadnienia wyroku. Tymczasem w sprawie niniejszej na podstawie treści uzasadnienia nie sposób ustalić, dlaczego przywołane przez Sąd

meriti normy materialnoprawne pozwalały, w jego ocenie, uznać, że zasadne jest dochodzone pozwem roszczenie strony powodowej, nie sposób więc też w ramach kontroli instancyjnej zweryfikować zajętego ostatecznie przez Sąd stanowiska, że ustalone okoliczności sprawy wypełniają hipotezy tych norm, zaś z kolei ich dyspozycje pozwalają na stwierdzenie, że stronie powodowej przysługuje prawo żądania wypłaty dalszego odszkodowania za szkodę objętą odpowiedzialnością pozwanego ubezpieczyciela. W efekcie Sąd odwoławczy nie jest w stanie stwierdzić na podstawie sporządzonego uzasadnienia, dlaczego Sąd I instancji uznał dochodzone roszczenie za zasadne, w szczególności z jakich przyczyn, jego zdaniem, znajdowało ono swą podstawę w przytoczonych przepisach prawa, w oparciu o jakie przesłanki nastąpiła taka konstatacja oraz czy rzeczywiście przesłanki te nie zostały spełnione.

Nie może być mowy o podejmowaniu przez Sąd odwoławczy w toku dokonywania kontroli instancyjnej jakichkolwiek samodzielnych prób dekodowania nieznanego mu przebiegu rozumowania Sądu I instancji w tym zakresie w oparciu wyłącznie o opis faktów, jakie Sąd ten uznał za istotne dla rozstrzygnięcia sprawy lub o materiał zawarty w jej aktach, ponieważ próby takie obarczone byłyby nieakceptowalnym zakresem dowolności, a stwierdzenie, czy ich efekt odpowiadałby rzeczywistym intencjom Sądu niższej instancji, byłoby zupełnie nieweryfikowalne. Należy w pełni zgodzić się z wyrażonym przez judykaturę stanowiskiem, że Sąd wyższej instancji bezsprzecznie nie ma obowiązku, ani też nie może też domyślać się czy poszukiwać za Sąd niższej instancji podstawy prawnej – obejmującej wszakże obok przytoczenia przepisów prawa także wyjaśnienie, dlaczego zostały one zastosowane do ustalonego stanu faktycznego – na której Sąd ten oparł zaskarżony wyrok (tak np. w wyroku SN z dnia 21 października 2021 r., III CSKP 86/21, niepubl.). Powtórzyć też warto, że Sąd odwoławczy wprawdzie rozpoznaje sprawę na nowo w sposób w zasadzie nieograniczony, samodzielnie poszukując podstawy prawnej rozstrzygnięcia, jednak nie można przy tym pomijać, że równolegle jego obowiązkiem jest także kontrola prawidłowości zaskarżonego orzeczenia. Ten drugi obowiązek nie może zostać pominięty, gdyż równałoby się to ograniczeniu merytorycznego rozpoznania sprawy – wbrew zagwarantowanym konstytucyjnie uprawnieniom stron procesu – do jednej instancji. Nie można byłoby uznać za słuszne, z punktu widzenia należytego respektowania tych praw, wydania przez Sąd II instancji orzeczenia co do meritum w sytuacji, gdy Sąd ten jako pierwszy w toku instancji musiałby rozstrzygnąć i omówić możliwe w ustalonym stanie faktycznym materialnoprawne podstawy roszczenia, ponieważ prowadziłoby to do zamknięcia całego postępowania dowodowego wraz z oceną prawną powództwa realnie w ramach jednej instancji (tak w postanowieniu SN z dnia 27 lipca 2021 r., IV CZ 23/21, niepubl.). Byłoby to niewłaściwe tym bardziej, że pozbawiałoby strony nie tylko możności odniesienia się do zastosowanych podstaw materialnoprawnych w ramach składanego środka zaskarżenia, ale także możliwości kwestionowania dokonanej oceny dowodów i ustalenia faktów ze względu na ich ewentualne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy w kontekście sposobu ostatecznego zastosowania przez Sąd norm prawa materialnego, skoro strony dowiadywałyby się o tym, dlaczego zapadłe rozstrzygnięcie oparto na określonej podstawie materialnoprawnej dopiero z uzasadnienia orzeczenia kończącego sprawę w drugiej instancji.

W efekcie powyższych rozważań przyjąć trzeba, że uzasadnienie orzeczenia Sądu Rejonowego nie spełniało wymagań wskazanych w art. 327

1 § 1 k.p.c. oraz że niezawarcie w nim niezbędnych elementów podstawy prawnej rozstrzygnięcia spowodowało, że prawidłowość przedstawionego w nim rozumowania nie poddaje się weryfikacji, w szczególności co do zastosowania obowiązujących norm prawnych oraz co do trafności dokonanej subsumcji ustalonych faktów do tych norm. Wprawdzie skarżący nie powołał się na tego rodzaju naruszenie prawa proceduralnego w złożonym środku zaskarżenia, jednak musiało ono zostać wzięte pod uwagę przez Sąd II instancji z przyczyn obiektywnych, gdyż jego zaistnienie wykluczyło realizację funkcji kontrolnej postępowania drugoinstancyjnego poprzez ustalenie, z jakich przyczyn powództwo zostało oddalone, skoro sfera motywacyjna orzeczenia została ujawniona w sposób uniemożliwiający poddanie jej ocenie instancyjnej. Tak daleko idące wady uzasadnienia wyjątkowo należy zakwalifikować jako nierozpoznanie istoty sprawy, gdyż nie można w tym wypadku ustalić, czy Sąd Rejonowy należycie zbadał podstawę materialnoprawną żądania strony powodowej, a to z kolei uzasadnia uchylenie zaskarżonego orzeczenia w punkcie 1 a) – w oparciu o art. 386 § 4 k.p.c. i bez wykroczenia poza zakres zaskarżenia – w części zasądzającej kwotę 4.364,69 zł wraz z odsetkami oraz przekazanie sprawy w tej części do ponownego rozpoznania. Uchylenie orzeczenia merytorycznego skutkować musiało także wydaniem orzeczenia kasatoryjnego w odniesieniu do zapadłego rozstrzygnięcia o kosztach postępowania pierwszoinstancyjnego – również objętego zakresem zaskarżenia – gdyż uznać je trzeba za integralnie związane z ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy w instancji co do jej meritum, skoro w myśl obowiązujących przepisów proceduralnych treść orzeczenia o kosztach jest wprost uzależniona od wyniku sprawy. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono natomiast w oparciu o art. 108 § 2 k.p.c.

ZARZĄDZENIE

odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikowi strony pozwanej za pośrednictwem portalu informacyjnego, a stronie powodowej także z pouczeniem o sposobie i terminie do złożenia wniosku o uzasadnienie punktu II wyroku, o sposobie i terminie złożenia zażalenia do Sądu Najwyższego na punkt I wyroku oraz o niezaskarżalności punktu II wyroku.

27.07.2026 r.