Spór o lokal byłych małżonków. Sąd uchylił postanowienie o zniesieniu współwłasności

Postanowieniem z dnia 12 czerwca 2025 r., w sprawie I Ns 383/17 Sąd Rejonowy w Skierniewicach ustalił, że wnioskodawca D. M. (1) oraz uczestnik C. L. są współwłaścicielami spółdzielczego własnościowego prawa do (...), położonego w L. przy ul. (...) w udziałach po ½ części każdy z nich; ustalił, że wartość tego lokalu 389.000 zł; dokonał zniesienia współwłasności prawa do lokalu opisanego wyżej w ten sposób, że przyznał prawo do tego lokalu na własność uczestnika C. L. wraz z obowiązkiem spłaty wnioskodawcy D. M. (1) w wysokości 194.500 zł płatnych w terminie 6 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia; oddalił wnioski w pozostałym zakresie; nakazał pobrać od wnioskodawcy i od uczestnika kwoty po 3.404,57 zł tytułem kosztów wynagrodzenia biegłych sadowych poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa oraz ustalił, że wnioskodawca i uczestnicy ponoszą pozostałe koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.

Sąd Rejonowy ustalił i zważył, że D. M. (4) w udziale 1/2 i C. L. w udziale 1/2 są współwłaścicielami spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego nr (...) położonego w budynku przy ul. (...) w L. o powierzchni 60, 22 m2, nie posiadającego księgi wieczystej. Pismem z dnia 20 marca 2009 r. wnioskodawca powiadomił uczestnika o uzyskaniu prawa do lokalu mieszkalnego w postaci ½ udziału. Pismem z dnia 21 października 2013 r. wnioskodawca wezwał uczestnika do ugodowego zniesienia współwłasności spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego. Wartość spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu o (...) położonego w budynku przy ul. (...) w L. według stanu na dzień 3 maja 2003 r. oraz cen na dzień 16 sierpnia 2024 r. wynosi 389.000 zł.

Sąd Rejonowy wskazał, że nie prowadził postępowania w kierunku podziału majątku wspólnego między uczestnikami C. L. oraz N. M.. Wnioskodawca D. M. (1) i uczestnik C. L. są współwłaścicielami spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego nr (...) położonego w L. przy ul. (...) w udziałach po ½ części każdy z nich. Sąd I instancji ustalił, że wartość lokalu mieszkalnego nr (...), położonego w L. przy ul. (...) wynosi 389.000 zł. Uczestnicy nie kwestionowali wskazanej przez biegłego ostatecznej wartości nieruchomości. Dlatego też dokonał zniesienia współwłasności przez przyznanie prawa do lokalu na rzecz uczestnika ze spłatą na rzecz wnioskodawcy. Sąd Rejonowy oddalił wnioski w pozostałym zakresie. Nie znalazł podstaw do uznania bezskuteczności zawartej w dniu 5 marca 2009 r. umowy darowizny udziału we własnościowym prawie do lokalu wobec uczestnika C. L.. W ocenie Sądu Rejonowego N. M. mogła przenieść swój udział w lokalu na rzecz wnioskodawcy po rozwiązaniu małżeństwa z uczestnikiem, nie zachodziła żadna przeszkoda prawna dla dokonania darowizny na rzecz wnioskodawcy.

Apelację od tego postanowienia złożył uczestnik postępowania. Zarzucił skarżonemu orzeczeniu naruszenie przepisów:

1. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez nazbyt dowolną ocenę materiału dowodowego w oderwaniu od zasad doświadczenia życiowego i logicznego wnioskowania, polegającą na nieuprawnionym uznaniu, iż uczestnik C. L. jest zobowiązany do zapłaty na rzecz wnioskodawcy D. M. (1) kwoty 194.500,00 zł, płatnej w terminie 6 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia,

2. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego poprzez uznanie, że D. M. (3) w udziale ½ i C. L. w udziale ½ są współwłaścicielami spółdzielczego własnościowego prawa do (...) nr (...) położonego w budynku przy ul. (...) w L., podczas gdy uczestnik C. L., wskazał dokumenty (pismo (...) Spółdzielni (...) z dnia 1 sierpnia 1996 roku oraz podanie D. M. (2)) potwierdzające fakt, iż matka uczestnika C. L. przepisała wkład i prawa do lokalu na rzecz uczestnika, w konsekwencji powyższe prawo weszło w skład majątku odrębnego uczestnika,

3. art. 320 k.p.c. poprzez zasądzenie przez Sąd spłaty wnioskodawcy w terminie 6 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia, podczas gdy w sprawie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające na odroczenie spłaty wnioskodawcy w terminie 12 miesięcy z uwagi na fakt iż uczestnik nie jest w stanie bez uszczerbku dla siebie ponieść kosztów spłaty wnioskodawcy w tak krótkim czasie oraz w zasądzonej przez Sąd kwocie,

4. art. 386 § 4 k.p.c. przez nierozpoznanie istoty sprawy polegającym na nie rozpoznaniu, że spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu nie wchodziło do majątku wspólnego małżonków N. M. i C. L., a jedynie do majątku odrębnego uczestnika, w konsekwencji uczestniczka nie mogła dokonać darowizny na rzecz D. M. (1),

5. art. 210 k.c. oraz art. 618 k.p.c. poprzez ich błędne zastosowanie i ustalenie, że wnioskodawca D. M. (1) jest współwłaścicielem, podczas gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż uczestnik C. L. jest wyłącznym właścicielem spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, co doprowadziło do wydania postanowienia w przedmiocie zniesienia współwłasności oraz zasądzenie na rzecz wnioskodawcy kwoty 194.500,00 zł płatnej w terminie 6 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia,

6. art. 215 § 2 ustawy z dnia 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze (Dz.U. 1982 nr 30, poz. 210 ze zm.) oraz art. 31 § 1 k.r.o. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż sam fakt nabycia spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego w trakcie małżeństwa N. M. i C. L. skutkuje zaliczeniem tego prawa do majątku wspólnego małżonków, bez względu na kwestię nabycia przez C. L. prawa od matki D. M. (2), nie zaś w drodze przydziału,

co skutkowało:

7. błędem w ustaleniach faktycznych co do ustalenia, że D. M. (3) w udziale ½ i C. L. w udziale ½ są współwłaścicielami spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego w konsekwencji tego ustalenia kwoty spłaty na rzecz wnioskodawcy podczas gdy Sąd powinien wziąć pod uwagę, iż w aktach sprawy brak jest dowodów świadczących o współwłasności i w konsekwencji brak jest podstaw do zasądzenia kwoty do spłaty na rzecz wnioskodawcy.

W konkluzji uczestnik wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia przez oddalenie wniosku, a ewentualnie o uchylenie tego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Skierniewicach do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego.

Sąd Okręgowy zważył,

co następuje:

Apelacja o tyle jest zasadna, że skutkuje uchyleniem zaskarżonego postanowienia i przekazaniem sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.

Jak stanowi przepis art. 386 § 4 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. poza wypadkami określonymi w § 2 i 3 ( nieważność postępowania, podstawy do odrzucenia wniosku bądź umorzenia postępowania) Sąd drugiej instancji może uchylić zaskarżony wyrok/postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania tylko w razie nierozpoznania przez Sąd pierwszej instancji istoty sprawy albo gdy wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości.

Sąd I instancji przeprowadził bardzo obszerne postępowanie dowodowe. Nie dokonał jednak w ogóle oceny zebranych dowodów. Stwierdził co prawda w uzasadnieniu skarżonego postanowienia, że daje wiarę wszystkim dowodom, ale część z nich nie dotyczyła sprawy niniejszej albowiem nie orzekał w przedmiocie podziału majątku wspólnego byłych małżonków C. L. i N. M..

Stwierdzić trzeba, że Sąd I instancji nie rozpoznał istoty sprawy. W tej sprawie przedmiotem żądania było zniesienie współwłasności spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż:

- C. L. i N. M. zawarli związek małżeński w dniu 11 października 1986 r.

- w dniu 4 kwietnia 1990 r. (...) Spółdzielnia (...) przydzieliła L. i D. małż. M. spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu

- w dniu 24 czerwca 1996 r. D. M. (2) zwróciła się do (...) Spółdzielni (...) z wnioskiem o „przepisanie” w/w lokatorskiego prawa do lokalu na rzecz C. L.

- w dniu 25 lipca 1996 r. C. L. został przyjęty w poczet członków (...) Spółdzielni (...) i przepisano na niego prawo do spółdzielczego lokalu mieszkalnego typu lokatorskiego

- w dniu 4 czerwca 1997 r. (...) Spółdzielnia (...) przekształciła przedmiotowe spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego w prawo własnościowe

- z dniem 11 stycznia 2001 r. została zniesiona wspólność majątkowa małżeńska istniejąca dotąd pomiędzy małżonkami C. L. i N. M.

- w dniu 5 marca 2009 r. umową zawartą w formie aktu notarialnego, N. M. udział wynoszący ½ część we własnościowym prawie do przedmiotowego lokalu darowała wnioskodawcy.

Stan faktyczny dotyczący prawa do własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu wynika więc z zebranych w sprawie dokumentów. Wymaga on jednak analizy, z punktu widzenia prawa spółdzielczego obowiązującego w datach poszczególnych zdarzeń mających wpływ na ukształtowanie prawa do lokalu. Sąd I instancji nie zauważył jednak, że spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego związane jest z prawem do wkładu budowlanego a prawo to wcale nie musi podlegać takiemu samemu podziałowi co prawo do samego lokalu. Czym innym jest bowiem prawo do lokalu, czym innym rozliczenie z tego prawa. Zdaniem Sądu Okręgowego rozliczenie prawa do przedmiotowego lokalu nie jest możliwe bez dokonania podziału majątku wspólnego byłych małżonków C. L. i N. M..

W piśmie procesowym z dnia 13 września 2017 r., stanowiącym odpowiedź na wniosek, uczestnik C. L. wniósł o dokonanie podziału majątku wspólnego z N. M. w zakresie spornego prawa do lokalu. Wobec uzyskania informacji, iż w sprawie Sądu Rejonowego w Skierniewicach sygn. akt I Ns 270/18 toczy się postepowanie z wniosku C. L. o podział majątku wspólnego z N. M. – Sąd I instancji, postanowieniem z dnia 11 października 2018 r. zawiesił postępowanie w sprawie niniejszej – do czasu prawomocnego zakończenia postepowania w sprawie I Ns 270/18. Pismo o dokonanie w sprawie niniejszej podziału majątku wspólnego byłych małżonków C. L. i N. M. złożone zostało w dniu 13 września 2017 r., natomiast wniosek wszczynający postepowanie w sprawie I Ns 270(...) został złożony w dniu 27 czerwca 2018 r. Dlatego też, postanowieniem z dnia 24 lipca 2019 r. Sąd Rejonowy w Skierniewicach odrzucił wniosek w sprawie I Ns (...) z uwagi na to, że wcześniej wszczęto postepowanie o podział majątku wspólnego – w sprawie niniejszej. Sąd Rejonowy uzasadniając postanowienie z dnia 24 lipca 2019 r. uznał, że w stanie faktycznym jak w tej sprawie – postepowanie o zniesienie współwłasności między wnioskodawcą a uczestnikiem nie może toczyć się w oderwaniu od podziału majątku wspólnego między uczestnikiem a byłą małżonką – N. M.. Sąd Okręgowy w pełni podziela pogląd Sądu Rejonowego zawarty w uzasadnieniu postanowienia kończącego postepowanie w sprawie I Ns (...) i nie jest konicznym jego w tej sprawie powtarzania. Wobec prawomocnego zakończenia postepowania w sprawie I Ns (...) (odrzuceniem wniosku) Sąd I instancji postanowieniem z dnia 2 grudnia 2018 r. podjął zawieszone postępowanie w sprawie niniejszej i wezwał N. M. do udziału w sprawie w charakterze uczestniczki postepowania – i z jej udziałem procedował do zamknięcia rozprawy. Jednakże Sąd Rejonowy nie nadał wnioskowi o podział majątku wspólnego biegu i w ogóle go nie rozpoznał, co potwierdził w uzasadnieniu skarżonego postanowienia nie uzasadniając w ogóle takiego stanowiska. Przypomnieć tu trzeba, że abstrahując nawet od kwestii czy darowizna udziału w prawie do lokalu dokonana przez uczestniczkę na rzecz wnioskodawcy jest skuteczna czy bezskuteczna względem skarżącego, to na spółdzielcze prawo do lokalu składa się samo prawo, jak i rozliczenie prawa, które nie musi być zgodne z udziałami w samym prawie – a uczestniczka nie mogła przenieść na wnioskodawcę więcej praw aniżeli sama posiadała – czego Sąd Rejonowy zaniechawszy dokonania podziału majątku wspólnego – w ogóle nie ustalił.

Sąd I instancji w punkcie 4 skarżonego postanowienia – oddalił

wnioski (liczba mnoga) w pozostałym zakresie. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie pozwala na stwierdzenie jakie wnioski zostały oddalone. Uzasadniając skarżone postanowienie, Sąd I instancji podniósł jedynie, że oddalił wniosek o uznanie umowy darowizny za bezskuteczną względem uczestnika ( nota bene nie podając w ogóle przyczyn takiego rozstrzygnięcia), o innych wnioskach uzasadnienie nie wspomina. A przecież zgłoszonych było szereg wniosków, szczególnie wniosków uczestnika o rozliczenie jego nakładów z majątku wspólnego na rzecz wspólną, a to w postaci nakładu jakim był wkład mieszkaniowych, nakładu jakim było uzupełnienie wkładu budowlanego, nakładu w postaci wydatków na fundusz remontowy. Trudno powiedzieć czy Sąd Rejonowy wnioski te oddalił, czy ich w ogóle nie rozpoznał.

Wszystko to prowadzi do wniosku, że mimo obszernego postępowania dowodowego, Sąd Rejonowy nie rozpoznał istoty sprawy. W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy na podstawie art. 386 § 4 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu w Skierniewicach do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postepowania apelacyjnego.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, Sąd Rejonowy nada bieg wnioskowi o podział majątku wspólnego byłych małżonków C. L. i N. M., wniosek ten rozpozna i dopiero wtedy przystąpi do rozstrzygnięcia w przedmiocie żądania wnioskodawcy o zniesienie współwłasności.