Sąd zasądził od pożyczkobiorcy 4578,82 zł, bo opłata za plan spłaty była niedozwolona

Wyrokiem z 5 maja 2025 roku Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi oddalił powództwo (...) Funduszu Wierzytelności Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego we K. przeciwko C. Z. o zapłatę kwoty 8939,92 złotych z odsetkami i kosztami procesu.

Apelację od powyższego wyroku wywiódł powód. Zaskarżył wyrok w całości. Skarżący zarzucił zarówno naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść wyroku, jak i naruszenie prawa materialnego, a to:

1) art. 229 k.p.c., 230 k.p.c., art. 231 k.p.c. i art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przekroczenie zasad swobodnej oceny dowodów, przejawiające się w braku wszechstronnego rozważenia zgromadzonego w sprawie materiału i skutkujące pominięciem istotnych okoliczności faktycznych sprawy, mimo że wynikają one ze spójnych dowodów, tworząc pełny i wzajemnie uzupełniający się obraz okoliczności, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, w postaci:

a) stwierdzenia, że strona powodowa nie wykazała istnienia roszczenia, kiedy fakt ten potwierdza złożona do sprawy dokumentacja, w szczególności sama umowa pożyczki, jak również pozostałe okoliczności spraw, w tym postawa i twierdzenia pozwanego, z których wynika przyznanie faktu zawarcia umowy pożyczki oraz częściowej jej spłaty;

b) uznania, że strona powodowa nie wykazała legitymacji czynnej, kiedy fakt ten wynika z przedłożonej do akt sprawy umowy cesji wraz z załącznikiem identyfikującym tę wierzytelność, jak również z pozostałych okoliczności sprawy, w tym w szczególności z faktu dysponowania przez wierzyciela dokumentacją dotyczącą przedmiotowego stosunku prawnego oraz danymi strony pozwanej;

2) art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 243

1 k.p.c. w zw. z art. 77

1 k.c. poprzez dowolną i sprzeczną z zasadami logiki i wskazaniami doświadczenia życiowego ocenę materiału dowodowego, przejawiającą się dowolnym stwierdzeniem, że przedstawione kserokopie nie stanowią dowodów i nie można na ich podstawie czynić ustaleń faktycznych, kiedy spełniały określone wymaganiami prawa kryteria uznania ich za pełnoprawne dokumenty, które stwierdzały okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy;

3) art. 243

1 k.p.c. w zw. z art. 77

1 k.c. w zw. z art. 308 k.p.c. w zw. z art. 720 § 1 i 2 k.c. oraz art. 73 § 1 k.c. w zw. z art. 74 § 1 k.c. poprzez uznanie, że kserokopie nie posiadają mocy dowodowej równej dokumentom bez wskazania jakie normy o tym stanowią, w sytuacji gdy w aktualnym stanie prawnym dokumentem jest każdy nośnik informacji umożliwiający zapoznanie się z jego treścią, zaś forma dokumentowa dla umowy pożyczki została zastrzeżona wyłącznie dla celów dowodowych;

4) art. 227 k.p.c. w zw. z art. 229 k.p.c. i 230 k.p.c. w zw. z art. 3 k.p.c. w zw. z art. 232 k.p.c. oraz w zw. z art. 480

3 § 2 k.p.c., 126 § 1 pkt 4 i 129 § 1 k.p.c. poprzez uznanie, że strona powodowa zobowiązana była przedstawić oryginał lub poświadczony za zgodność przez występującego w sprawie pełnomocnika odpis dokumentu, chociaż strona pozwana nie zakwestionowała wiarygodności i mocy dowodowej przedłożonych kserokopii, jak również nie zażądała przedłożenia oryginału umowy pożyczki, zaś prawdziwość i treść tego dowodu nie budziła jakichkolwiek wątpliwości i nie istniały żadne szczególne okoliczności by je zakwestionować;

5) art. 6 k.c. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że to strona powodowa powinna wykazać wszelkie okoliczności sprawy, w tym również te, z których strona przeciwna wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne, tj.: że nie doszło do zawarcia umowy lub świadczenie zostało spełnione w większej części niż wskazuje strona powodowa, w szczególności gdy strona powodowa przedstawiła dowody potwierdzające jej stanowisko w rzeczonym przedmiocie i nie zostały one w żaden sposób zniweczone;

6) art. 385

1 § 1 k.c. w zw. z art. 720 § 1 i 2 k.p.c. w zw. z art. 30 oraz art. 36a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że postanowienia umowy pożyczki dotyczące prowizji i opłaty za elastyczny plan spłaty należy uznać za abuzywne, kiedy koszty te mieściły się w ustawowych limitach, a w świetle postępowania strony pozwanej, w szczególności braku wykonania zobowiązania do zwrotu udostępnionych środków, stwierdzić należy, że ich zastrzeżenie było w pełni uzasadnione, zaś stosownie przepisów o klauzulach niedozwolonych nie może prowadzić do skutków sprzecznych z poczuciem sprawiedliwości;

7) art. 327

1 § 1 pkt 1 i 2 oraz § 2 k.p.c. poprzez nieprawidłowe uzasadnienie wyroku i niedostateczne wyjaśnienie motywów, którymi kierował się Sąd I instancji przy wydawaniu orzeczenia, a w szczególności brak wskazania w jakim konkretnie zakresie i z jakich powodów wiarygodność lub treść przedłożonego materiału dowodowego budzi wątpliwości i nie pozwala na ustalenie okoliczności istotnych dla uwzględnienia powództwa takich jak legitymacja czynna, istnienie i wysokość roszczenia lub jego wymagalność, wobec braku jakiegokolwiek równoważnego materiału dowodowego w tym zakresie, w szczególności, gdy zawarte w uzasadnieniu rozważania w ty przedmiocie pozostają niespójne i wzajemnie sprzeczne.

W konkluzji skarżący wniósł o:

- zmianę wyroku poprzez zasądzenie od strony pozwanej na jego rzecz kwoty 8939,92 złotych z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia złożenia pozwu w elektronicznym postępowaniu upominawczym, tj. od 14.05.2024 r. do dnia zapłaty oraz o zasądzenie na rzecz strony powodowej od strony pozwanej zwrotu kosztów procesu z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty;

- ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji;

- zasądzenie na rzecz strony powodowej od strony pozwanej zwrotu kosztów postępowania wywołanego wniesieniem apelacji, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

Na podstawie art. 368 § 1 pkt 4 k.p.c., powód wniósł o przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z dokumentu w postaci poświadczonego za zgodność z oryginałem odpisu umowy pożyczki pieniężnej nr (...) zawartej w dniu 26.03.2021 r. celem wykazania faktu zawarcia przez stronę pozwaną umowy będącej podstawą dochodzonego roszczenia i jej treści, a tym samym istnienia roszczenia, jego wysokości oraz wymagalności.

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

26 marca 2021 roku pomiędzy (...) SA w K. (pożyczkodawcą) i C. Z. (pożyczkobiorcą) została zawarta umowa pożyczki miesięcznej w gotówce nr (...). Zgodnie z umową całkowita kwota pożyczki wynosiła 9100 zł, prowizja za jej udzielenie wynosiła 2505,33 zł, a opłata przygotowawcza – 40 zł. Roczna stopa oprocentowania wynosiła 7,20%, a naliczona kwota odsetek – 781,58 zł.

Umowa zawierała dodatkowy pakiet świadczeń (...) pozwalający na zarządzanie pożyczką w ramach umowy. W ramach pakietu przewidziano:

- „Okresową przerwę w spłacie”, w ramach której możliwe było odroczenie terminu spłaty 1 raty wynikającej z pierwotnego harmonogramu spłaty pożyczki w całym okresie obowiązywania umowy i przesunięcie jej spłaty na miesiąc po terminie spłaty pożyczki określonym w pierwotnym harmonogramie jej spłaty po spełnieniu warunków opisanych w pkt 9.b) umowy;

- „Gwarancje zniesienia obowiązku spłaty” polegającą na zwolnieniu pożyczkobiorcy ze zobowiązania na wypadek jego zgonu;

- „Pakiet smsów informacyjnych” polegający na wysyłaniu pożyczkobiorcy na wskazany przez niego numer telefonu informacji związanych z wykonywaniem umowy.

Okres spłaty ustalono na 18 miesięcy, a termin pierwszej raty na dzień 26 kwietnia 2021 roku, zaś terminy kolejnych rat do 26 dnia każdego miesiąca. Całkowity koszt pożyczki wynosił 6389 zł, całkowita kwota do zapłaty – 15 489 zł. Wysokość miesięcznej raty wynosiła 860,50 zł.

[kopia umowy – k. 20-23, oryginał umowy k. 99-106]

Na poczet umowy pozwany dokonał wpłat na łączna kwotę 7594 złotych.

[bezsporne]

(...) SA w K. zawarł w dniu 21 grudnia 2023 roku z (...) Funduszem Inwestycyjnym (...) we K. umowę nr (...) przelewu wierzytelności. W ramach tej umowy pożyczkodawca zbył na rzecz (...) portfel wierzytelności, w tym wierzytelność należną od pozwanego z tytułu umowy pożyczki nr (...). Wysokość wierzytelności określono na kwotę 8582,60 zł, w tym kapitał – 8050,75 zł, odsetki umowne – 38,71 zł i odsetki karne – 493,14 zł.

[odpis umowy przelewu wierzytelności – k. 9-18, wyciąg z załącznika do umowy k. 19]

W księgach rachunkowych powodowego Funduszu Wierzytelności zapisano, że 21.12.2023 r. (...) we K. nabył od (...) SA w K. wierzytelność wobec C. Z. (PESEL (...)) wierzytelność wynikającą z umowy pożyczki ratalnej nr (...) w wysokości:

- należność główna 8050,75 zł,

- odsetki – 889,17 zł.

Saldo zadłużenia na dzień 16.09.2024 r. wynosiło 8939,92 zł.

[wyciąg z ksiąg rachunkowych – k. 8]

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja wywiedziona przez powoda jest zasadna i prowadzi do zmiany zaskarżonego wyroku, choć nie można podzielić wszystkich zarzutów sformułowanych w wywiedzionym środku zaskarżenia.

Sąd Rejonowy nie uchybił przepisowi art. 327

1 k.p.c. Przepis ten określa konstrukcyjne elementy uzasadnienia wyroku, do których należy ustalenie faktów, które sąd uznał za udowodnione; wskazanie dowodów, na których się oparł i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej oraz wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa. Skuteczne postawienie zarzutu obrazy art. 327

1 k.p.c. wymaga wykazania przez skarżącego, że uchybienie sądu w tym zakresie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Co do zasady sposób uzasadnienia orzeczenia nie ma wpływu na wynik sprawy, ponieważ uzasadnienie wyraża jedynie motywy podjętego wcześniej rozstrzygnięcia. Dlatego zarzut naruszenia art. 327

1 k.p.c. jest skuteczny tylko, gdy z uzasadnienia orzeczenia nie daje się odczytać, jaki stan faktyczny lub prawny stanowił podstawę rozstrzygnięcia, co uniemożliwia kontrolę instancyjną. Inaczej rzecz ujmując, zarzut wadliwego sporządzenia uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia może okazać się zasadny tylko wówczas, gdy z powodu braku w uzasadnieniu elementów wymienionych w art. 327

1 § 1 k.p.c. zaskarżone orzeczenie nie poddaje się kontroli, tj. gdy treść uzasadnienia orzeczenia sądu I instancji uniemożliwia całkowicie dokonanie toku wywodu, który doprowadził do jego wydania.

Sytuacja taka nie ma miejsca w niniejszej sprawie. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie wymagane elementy i w dostatecznym stopniu odtwarza motywy rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego. Dostrzegalne w uzasadnieniu sprzeczności nie są wynikiem wadliwego sporządzenia uzasadnienia orzeczenia, lecz błędów w ocenie materiału dowodowego i ocenie prawnej roszczenia powoda, o czym będzie mowa poniżej.

W niniejszej sprawie skarżący podniósł, że ocena materiału dowodowego, dokonana przez Sąd pierwszej instancji, naruszyła zasady logiki oraz zasady doświadczenia życiowego. Ocena prawidłowości ustaleń dokonanych przez Sąd Rejonowy badana jest więc przez pryzmat naruszenia przepisu prawa procesowego ustanawiającego zasadę swobodnej oceny dowodów, tj. art. 233 § 1 k.p.c.

Zgodnie z art. 233 § 1 k.p.c. sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Przepis ten w połączeniu z normą art. 327

1 § 1 pkt 1 k.p.c. nakłada na sąd orzekający obowiązek:

- wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału,

- uwzględnienia wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu,

- skonkretyzowania okoliczności towarzyszących przeprowadzeniu poszczególnych dowodów mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności,

- wskazania jednoznacznego kryterium oraz argumentacji pozwalającej wyższej instancji oraz skarżącemu na weryfikację dokonanej oceny w przedmiocie uznania dowodu za wiarygodny bądź też jego zdyskwalifikowanie,

- przytoczenia w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia dowodów, na których sąd się oparł, i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności (tak też Sąd Najwyższy w wyroku z 29.9.2000 r., V CKN 94/00, Legalis).

Analizując pod tym kątem argumentację Sądu Rejonowego, zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, przyznać należy rację apelującemu, że pozostaje ona w sprzeczności z przepisami art. 233 § 1 k.p.c., art. 230 i 232 k.p.c. oraz art. 6 k.c.

Na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego powód przedstawił kopię umowy pożyczki zawartej pomiędzy pozwanym i (...) SA oraz odpis umowy przelewu wierzytelności, na mocy której powód nabył wierzytelność w stosunku do pozwanego wynikającą z umowy pożyczki z 26 marca 2021 roku. W odpowiedzi na pozew pozwany wprawdzie zakwestionował powództwo co do zasady, jak i wysokości, ale jednocześnie w tym samym piśmie przyznał, że borykał się z problemami finansowymi, prosił rodzinę o pomoc i uzyskał zapewnienie, że jego długi zostały spłacone. Przyznał, że nie dysponuje dowodami wpłat, ale zapewnił, że je uzyska i podkreślił, że doszło do nieporozumienia i wpłata nie została zaksięgowana przez pożyczkodawcę. W istocie więc pozwany nie zakwestionował faktu zawarcia umowy pożyczki z (...) SA, ani nawet powstania zadłużenia z tytułu jej spłaty. Podnosił natomiast, że zobowiązanie zostało spłacone, ale ani nie wskazał kiedy i jakie kwoty wpłacił tytułem spłaty pożyczki, ani nie zaoferował na te okoliczności żadnych dowodów. Wbrew swoim zapowiedziom pozwany nie stawił się na żaden z wyznaczonych terminów rozprawy (pomimo skutecznego doręczenia mu wezwań) i nie złożył bardziej szczegółowych wyjaśnień w sprawie.

Niewątpliwie na powodzie spoczywał ciężar dowodu, że nabył wierzytelność wobec pozwanego oraz istnienie i wysokość tej wierzytelności. Nie można jednak podzielić poglądu zaprezentowanego w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, jakoby powód w każdej sprawie, niezależnie od stanowiska swojego przeciwnika procesowego miał składać wszystkie dokumenty wskazane przez Sąd pierwszej instancji, w szczególności zaś oryginał umowy pożyczki.

Zgodnie z ogólną regułą rozkładu ciężaru dowodu, wynikającą z art. 6 k.c., ciężar udowodnienia faktu spoczywa na stronie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Rozkład ciężaru dowodu wynikający z wskazanego przepisu powoduje, że strona, która chce dochodzić roszczeń wymagających dowodzenia środkami dowodowymi, z których może skorzystać, powinna liczyć się z koniecznością przedstawienia takich dowodów, gdyż w przeciwnym razie jej powództwo może być oddalone. Zatem ten, kto powołując się na przysługujące mu prawo, żąda czegoś od innej osoby, obowiązany jest udowodnić fakty (okoliczności faktyczne) uzasadniające to żądanie, ten zaś kto odmawia uczynienia zadość żądaniu, a więc neguje uprawnienie żądającego, obowiązany jest udowodnić fakty wskazujące na to, że uprawnienie żądającemu nie przysługuje (tak: Stanisław Dmowski, Stanisław Rudnicki „Komentarz do kodeksu cywilnego, Księga pierwsza, część ogólna”, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis). Samo zaprzeczenie okolicznościom dokonane przez stronę procesową wywołuje ten skutek, że istotne dla rozstrzygnięcia sprawy fakty stają się sporne i muszą być udowodnione, zaś w razie ich nieudowodnienia Sąd oceni je na niekorzyść strony, na której spoczywał ciężar dowodu, chyba że miał możność przekonać się o prawdziwości tych twierdzeń na innej podstawie (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 kwietnia 1975 roku, III CRN 26/75, LEX nr 7692).

W niniejszej sprawie powód przedłożył dokumenty celem udowodnienia, że w drodze przelewu nabył wierzytelność wobec pozwanego. Są one wystarczające do udowodnienia legitymacji czynnej powoda. Dodać należy, że pozwany ich nie kwestionował.

Strona powodowa przedłożyła również kopię umowy pożyczki. Faktem jest – co trafnie odnotował Sąd Rejonowy, że nie została ona poświadczona za zgodność z oryginałem przez zawodowego pełnomocnika powodowa występującego w sprawie. Biorąc pod uwagę, że do apelacji został załączony oryginał tego dokumentu, to brak poświadczenia kopii należy poczytać pełnomocnikowi za niedopełnienie staranności w przygotowaniu pozwu i dołączonych do niego dokumentów. Nie ma to jednak znaczenia, ponieważ w myśl art. 77

3 k.c. dokumentem jest nośnik informacji umożliwiający zapoznanie się z jej treścią. Powyższy przepis wprowadził definicję legalną słowa „dokument” jako nośnika informacji umożliwiającego zapoznanie się z jej treścią. Definicja ma charakter technicznie neutralny; treść dokumentu może zostać dowolnie ujawniona np. poprzez znaki graficzne, dźwięk lub obraz, a także utrwalona na dowolnym nośniku. Nie ma wymogu podpisania dokumentu, a minimalnym wymaganiem jest możliwość ustalenia osoby oświadczającego. Kserokopia spełnia to wymaganie, ponieważ dokładnie odwzorowuje treść pisemnej umowy pożyczki, a nawet złożone pod nią podpisy. Posłużenie się niepotwierdzoną kopią nie stanowi obejścia przepisów regulujących przeprowadzenia dowodu z dokumentów, pozwala bowiem na ustalenie, czy taki dokument istnieje, od kogo pochodzi i jaką ma treść (tak też Sąd Apelacyjny w Lublinie w wyrokach: z 6.7.2022 r., I ACa 79/22, J. i z 29.11.2023 r., III AUa 1095/22, J.).

Odrębną kwestią jest złożenie oryginału dokumentu, o czym stanowi art. 129 k.p.c. Zgodnie z art. 129 § 1 k.p.c. strona powołująca się w piśmie na dokument obowiązana jest na żądanie przeciwnika złożyć jego oryginał w sądzie jeszcze przed rozprawą. Z kolei § 2 tego artykułu pozwala na zastąpienie oryginału odpisem, jeżeli jego zgodność z oryginałem została poświadczona przez notariusza albo przez występującego w sprawie pełnomocnika strony będącego adwokatem lub radcą prawnym. Przepisy te mają na celu zabezpieczenie pewności obrotu dowodowego w sytuacji, gdy strona przeciwna podważa autentyczność tekstu lub fakt złożenia oświadczenia woli.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy należy przede wszystkim podkreślić, że pozwany nie tylko nie zakwestionował wartości dowodowej kserokopii umowy pożyczki, ale podniósł okoliczności pośrednio potwierdzające zawarcie umowy, której kopię przedłożył powód. Przypomnieć należy, że Sąd Rejonowy nie wzywał pełnomocnika powoda do przedłożenia oryginałów dokumentów, bądź ich należytego uwierzytelnienia. W sytuacji, gdy strona pozwana nie zaprzecza zgodności kserokopii z oryginałem, brak jest podstaw do automatycznego odmawiania takiemu środkowi mocy dowodowej, zwłaszcza bez uprzedniego umożliwienia stronie powodowej sanowania tego braku poprzez wezwanie do przedłożenia oryginału. Sąd Rejonowy uchybił tym zasadom, co doprowadziło do niesłusznego uznania, że powód nie udowodnił samego faktu powstania stosunku prawnego.

Pozwany nie zaprzeczył również, aby na poczet umowy pożyczki dokonał wpłat w wysokości podanej przez powoda, ani by doszło do zaległości w jej spłacie, ani by był wzywany do zapłaty zaległości. Sugerował natomiast spłatę całości zobowiązania, ale udowodnienie tej okoliczności zgodnie z art. 6 k.c. obciążało pozwanego. Pozwany nie zaoferował żadnych dowodów na poparcie swojego twierdzenia o spłacie całego zobowiązania, dlatego ta okoliczność nie została udowodniona.

Zatem inaczej, niż ocenił to Sąd Rejonowy, powód udowodnił fakt zawarcia umowy pożyczki i powstania zaległości w jej spłacie. W konsekwencji błędne było oddalenie powództwa z powodu nieudowodnienia przez powoda zawarcia umowy pożyczki, a w konsekwencji jego legitymacji czynnej. Sąd Rejonowy popadł przy tym w sprzeczność: zakwestionował wartość dowodową kserokopii umowy, a jednocześnie w oparciu o nią dokonał ustalenia dotyczącego jej zawarcia (na stronie 2 uzasadnienia).

Podsumowując tę część rozważań: słuszne okazały się zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego dotyczące przestawionych przez stronę powodową kserokopii dokumentów, tj. art. art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 243

1 k.p.c. w zw. z art. 77

1 k.c., art. 243

1 k.p.c. w zw. z art. 77

1 k.c. w zw. z art. 308 k.p.c. w zw. z art. 720 § 1 i 2 k.c. oraz art. 73 § 1 k.c. w zw. z art. 74 § 1 k.c., art. 227 k.p.c. w zw. z art. 229 k.p.c. i 230 k.p.c. w zw. z art. 3 k.p.c. w zw. z art. 232 k.p.c. oraz w zw. z art. 480

3 § 2 k.p.c., 126 § 1 pkt 4 i 129 § 1 k.p.c.

Oceniając powództwo jako słuszne co do zasady, Sąd Okręgowy był zobowiązany z urzędu zbadać treść samej umowy pożyczki pod kątem przepisów prawa materialnego chroniących konsumenta, w szczególności w zakresie niedozwolonych postanowień umownych (art. 385

1 § 1 k.c.). Oceny takiej dokonał również Sąd Rejonowy wskazując na abuzywność postanowień umowy w zakresie naliczenia prowizji i opłaty za „elastyczny plan spłaty”. Ocenę tę zakwestionował apelujący podnosząc zarzut naruszenia art. 385

1 § 1 k.c. w zw. z art. 720 § 1 i 2 k.p.c. w zw. z art. 30 oraz art. 36a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim. Zarzut ten jest uzasadniony tylko częściowo.

Obowiązujące przepisy prawa nie zabraniają stronom stosunku zobowiązaniowego umawiania się o prowizję. Strony mogą się umówić o odpłatny charakter pożyczki w ramach swobody umów (art. 353

1 k.c.). Zastrzeżona w umowie z pozwanym prowizja łącznie z opłatą przygotowawczą mieszczą się w obowiązującym w dacie zawarcia umowy limicie pozaodsetkowych kosztów kredytu przewidzianych art. 36a ustawy z dnia 12 maja 2011 roku o kredycie konsumenckim (Dz. U. z 2025 r., poz. 1362 t.j.). W niniejszej sprawie całkowita kwota pożyczki wynosiła 9100 zł, a pożyczka została udzielona na okres 18 miesięcy. Porównanie wysokości całkowitej kwoty pożyczki i wysokość prowizji oraz uwzględniając czas trwania umowy, prowadzi do wniosku, że zastrzeżona w umowie prowizja nie była nadmierna. Jej wysokość została określona w sposób jasny i precyzyjny w treści umowy, z którą pozwany powinien się zapoznać przed jej zawarciem. Nieprzeliczalny jest godziwy zysk, jaki pożyczkodawca ma prawo dla siebie osiągnąć i tu trudno znaleźć miarę, podług której zysk taki miałby być oceniany. Wysokość tego zysku jest niewątpliwie pochodną realiów rynkowych, te zaś, co jest rzeczą powszechnie znaną, cechuje duży dynamizm zmian.

Skoro ustawodawca przewidział możliwość naliczania pozaodsetkowych kosztów kredytu w wysokości oznaczonej w art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim, a jednocześnie brak jest przepisów prawa, które zabraniałyby stronom stosunku zobowiązaniowego umawiania się na prowizję, nie sposób przyjąć, aby zastrzegając sporną opłatę pierwotny wierzyciel działał w sposób sprzeczny z ustawą, bądź też dążył do jej obejścia (podobnie – wyrok SO w Łodzi z dnia 19 czerwca 2018 r., sygn. III Ca 686/18, wyrok SO w Lublinie z dnia 26 lipca 2018 r., sygn. II Ca 171/18).

Należy podkreślić, iż ustawa o kredycie konsumenckim, implementująca dyrektywę 2008/48/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylającej dyrektywę Rady 87/102/EWG (Dz. Urz. UE L 133 z 22.05.2008, str. 66), jak też przepisy kodeksu cywilnego (art. 384 i n. k.c.) przewidują ochronę konsumentów, w tym zawierających umowy kredytu konsumenckiego. Uregulowania te mają na celu wsparcie konsumenta, jako słabszej strony kontraktu, przed nieuczciwymi praktykami przedsiębiorców. Biorąc pod uwagę istnienie tych przepisów, skuteczne powoływanie się klauzule generalne, powinno mieć miejsce w szczególnie wyjątkowych okolicznościach. Zakładając bowiem racjonalność ustawodawcy, gdyby chciał on przewidzieć szerszą ochronę konsumenta, uczyniłby to w ustawie, m.in. o kredycie konsumenckim. Skoro zaś przepisy tej ustawy nie ograniczają możliwości zawarcia w umowie postanowień dotyczących prowizji, jak też dodatkowych usług, to nie należy takich ograniczeń wyprowadzać z klauzul generalnych, tj. z zasad współżycia społecznego. Przepisy ustawy o kredycie konsumenckim przewidują ochronę konsumentów, m.in. wprowadzając obowiązkowe elementy umowy oraz sankcje za naruszenie przepisów ustawy. Nie przewidują jednakże, iż kredyt konsumencki ma być kredytem tanim. Jakkolwiek wysokość prowizji jest znacząca, to jednak nie można uznać tego postanowienia za rażąco krzywdzące pozwanego.

Inaczej natomiast wypada ocena kosztu tzw. (...) w kwocie 3062,09 zł. Należy zgodzić się z oceną Sądu I instancji, że opłata za (...) w wysokości przekraczającej 3000 zł przy kapitale 9 100 zł jest rażąco wygórowana. Konsumentowi narzucono wielki koszt w zamian za iluzoryczną, czysto opcjonalną usługę odroczenia raty i zwolnienia z długu, która nie była ekwiwalentna do obciążenia finansowego. Również wysyłanie informacji sms o wykonywaniu umowy nie może łączyć się z kosztem równym 1/3 całkowitej kwoty pożyczki. Takie ukształtowanie stosunku prawnego godzi w dobre obyczaje i zmierza do próby przerzucenia na konsumenta nadmiernych i nieuzasadnionych kosztów. Z tego względu omawiane postanowienie umowne, jako niedozwolona klauzula umowna, nie wiąże pozwanego i musiała zostać z umowy wyeliminowana.

W konsekwencji zobowiązanie pozwanego z tytułu umowy pożyczki wynosiło ogółem 12 172,82 złotych, w tym:

- całkowita kwota pożyczki - 9100 zł

- prowizja - 2505,33 zł,

- opłata przygotowawcza -40 zł,

- odsetki umowne naliczone według stopy procentowej 7,20% rocznie od całkowitej kwoty pożyczki - 527,49 zł.

Pozwany dokonał wpłat na łączną kwotę 7594 zł, zatem do zapłaty pozostała należność główna w wysokości 4578,82 zł i taka kwota podlegała zasądzeniu na rzecz powoda wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia wniesienia powództwa w elektronicznym postępowaniu upominawczym, tj. od dnia 14 maja 2024 r. do dnia zapłaty.

W pozostałym zakresie powództwo podlegało oddaleniu jako niezasadne.

Konsekwencją zmiany orzeczenia co do istoty sporu jest rozstrzygnięcie o kosztach procesu, które – wobec częściowego uwzględnienia powództwa– powinny być rozliczone stosunkowo na podstawie art. 100 k.p.c. Powództwo zostało uwzględnione w 51% (porównując kwotę dochodzoną 8939,92 zł z zasądzoną 4578,82 zł) i w takiej części powodowi należy się zwrot kosztów od pozwanego. Na koszty poniesione przez powoda przed Sądem I instancji złożyły się: opłata od pozwu (500 zł), opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł) oraz koszty zastępstwa procesowego (1800 zł) – łącznie 2317,00 zł. Dlatego należało zasądzić od pozwanego na rzecz powoda kwotę 1182 zł tytułem zwrotu kosztów procesu w pierwszej instancji.

Przedstawione rezultaty kontroli instancyjnej prowadzą do wniosku, że apelacja jest uzasadniona częściowo. Dlatego na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. Sąd Okręgowy zmienił zaskarżony wyrok orzekając jak w pkt I. W pozostałym zakresie apelacja – jako niezasadna – podlegała oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c.

O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 100 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. Apelacja zostałam uwzględniona w 51%, zatem w takim stosunku pozwany jest zobowiązany zwrócić powodowi koszty postępowania apelacyjnego.

W postępowaniu odwoławczym powód poniósł koszty w łącznej wysokości 1400 zł: uiścił opłatę od apelacji w kwocie 500 zł i poniósł koszty zastępstwa w kwocie 900 zł ustalone na podstawie § 2 pkt 4 i § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych; t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 118). Mając to na uwadze Sąd Okręgowy zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 714 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, zgodnie z art. 98 § 1

1 k.p.c.