Sąd uchylił wyrok zaoczny i oddalił pozew pożyczkodawcy o zapłatę z weksla

Sąd Rejonowy w Zabrzu wyrokiem z 23 września 2025 roku w sprawie z powództwa (...) Spółki Akcyjnej w Z. przeciwko B. C. utrzymał w całości w mocy wyrok zaoczny wydany w dniu 25 października 2024 roku, w którym zasądził od pozwanego na rzecz powódki 6.431,71 złotych z odsetkami umownymi w wysokości maksymalnych odsetek za opóźnienie naliczanymi od kwoty 6.386,36 złotych od dnia 16 lutego 2024 roku oraz odsetkami ustawowymi za opóźnienie od kwoty 45,35 złotych od dnia 16 lutego 2024 roku, oddalił powództwo w pozostałym zakresie oraz zasądził od pozwanego na rzecz powoda 1.657,87 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od daty uprawomocnienia się orzeczenia.

Sąd Rejonowy ustalił, że 7 lutego 2023 powód (...) Spółka Akcyjna w Z. zawarł z pozwanym B. C. umowę pożyczki gotówkowej o numerze (...). Zgodnie z umową całkowita kwota pożyczki wynosiła 6.000 złotych. Całkowita kwota do zapłaty na podstawie umowy pożyczki została określona w wysokości 11.304 złotych. Za udzielnie pożyczki zgodnie z umową zostały naliczone: opłata przygotowawcza w kwocie 340 złotych, prowizja pośrednika finansowego w wysokości 240 złotych oraz prowizja pożyczkodawcy w kwocie 1.821 złotych. Pożyczka była oprocentowana na 20,30% w skali roku. Rzeczywistą roczną stopę oprocentowania określono na 58,94%. Odsetki umowne zostały obliczone w wysokości 2.903 złotych.

Zgodnie z umową pozwany miał spłacić pożyczkę wraz z kosztami i odsetkami umownymi w 36 miesięcznych ratach po 314 złotych każda Strony ustaliły prawne zabezpieczenie spłaty kwoty należności pożyczkodawcy z tytułu umowy w formie weksla in blanco nie na zlecenie wraz z deklaracją wekslową.

Wraz z zawarciem umowy pożyczki pozwany B. C. zawarł z (...) spółką z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Z. umowę o numerze (...) o dostęp do usług medycznych. Opłata za dostęp do usług medycznym wyniosła 1.000 złotych, płatna jednorazowo.

Powód wypłacił pozwanemu kwotę 5.000zł, zaś kwota 1.000 zł została przekazana na rzecz E. R..

Pozwany uiścił na rzecz pożyczkodawcy łącznie 3.513 złotych. Pismem z dnia 19 grudnia 2023 roku powód wystosował do pozwanego ostateczne wezwanie do zapłaty dwóch zaległych rat pożyczki, wymagalnych w terminach: 17 listopada 2023 roku i 17 grudnia 2023 roku w wysokości 614 złotych w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania. Korespondencję doręczono pozwanemu 22 grudnia 2023 roku.

W piśmie z dnia 17 stycznia 2024 roku powód wypowiedział pozwanemu umowę pożyczki z zachowaniem trzydziestodniowego terminu wypowiedzenia, pozwany został wezwany do wykupu weksla. Kwota zadłużenia wskazana w piśmie wynosiła 8.617,35 złotych.

Powód wypełnił weksel na kwotę 8.617,35 złotych. Zgodnie z deklaracją wekslową pozwany upoważnił powoda do wypełnienia weksla i wpisania domicylatu, a także do wypełnienia weksla na sumę odpowiadającą zadłużeniu wobec pożyczkodawcy wynikającemu z umowy pożyczki nr (...). Stosownie do deklaracji wekslowej pożyczkodawca ma prawo uzupełnić weksel oraz dochodzić na tej podstawie zobowiązania przed sądem między innymi gdy opóźnienie w płatności kwoty równej wartości jednej pełnej raty przekroczy 30 ni, po uprzednim wezwaniu do zapłaty zaległości w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania.

Pismem z dnia 30 września 2024 roku pozwany złożył powodowi oświadczenie o kredycie darmowym wskazując na naruszenia przepisów art. 30 ust. 1 pkt 6, 7 i 10 ustawy o kredycie konsumenckim.

Sąd Rejonowy wskazał, że pomimo, że powód wywodził swoje roszczenie z weksla podpisanego przez pozwanego, to w sprawach „konsumenckich" sąd ma obowiązek badania z urzędu postanowień umowy, która stanowiła podstawę wystawienia weksla.

Podstawą prawną roszczenia powoda w niniejszej sprawie jest regulacja art. 720 § 1 k.c. oraz art. 3 ust. 1 ustawy z 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (tj. Dz. U. z 2023, poz. 1028) (dalej u.k.k.). Sąd Rejonowy uznał, że wbrew twierdzeniom pozwanego nie doszło do rażącego naruszenia praw pozwanego jako konsumenta wskutek doliczenia prowizji do całkowitej kwoty pożyczki, albowiem w judykaturze i doktrynie przyjmuje się, że takie działanie banku jest dopuszczalne. Nie znalazł Sąd także podstaw do uznania, że umowa kredytu jest nieważna z uwagi na naruszenie zasad współżycia społecznego.

Skoro poniesienie kosztów prowizji nastąpiło w oparciu o środki

de facto pożyczone od powoda, to w realiach rynkowych w pełni zasadnym było naliczenie odsetek od całości tej kwoty.

Sąd i instancji podkreślił, że w toku postępowania pozwany podnosił zarzuty dotyczące otrzymania od powoda jedynie kwoty 5.000 zł a zatem nieprawidłowego ustalenia kwoty pożyczki w umowie, a także przekazania kwoty 1.000 zł za usługę (...). Pozwany podnosił zarzuty dotyczące wątpliwości dotyczących powyższej umowy z E. R.. Tymczasem powód przedstawił dokument potwierdzający zawarcie umowy o dostęp do usług medycznych pomiędzy (...) sp. z o.o. a pozwanym, pod którą to umową widnieje podpis pozwanego. Zatem uznać należało, że pozwany otrzymał kapitał pożyczki wynoszący 6.000 złotych, z czego kwota 1.000 złotych została przeznaczona na wynagrodzenie z tytułu zawarcia umowy o dostęp do usług medycznych z (...) sp. z o.o. w Z., gdyż zadysponował powyższą kwotą. Z okoliczności sprawy nie wynikało, aby warunkiem otrzymania pożyczki od powoda było zawarcie przedmiotowej umowy. Brak było także podstaw do przyjęcia, że rzeczona umowa miała charakter pozorny, zmierzający jedynie do obejścia przepisów ustawy o kredycie konsumenckim. Pozwany nie wykazał, że nie wyraził świadomej zgody na zawarcie umowy z (...) sp. z o.o. i przekazanie kwoty 1.000 zł tytułem zapłaty za tę usługę. Wręcz przeciwnie z przeprowadzonego postępowania dowodowego wynika, że pozwany zawarł umowę o dostęp do usług medycznych.

Sąd ocenił również, że pozaodsetkowe koszty kredytu nie przekraczały limitu określonego w przepisie art. 36a u.k.k. w brzmieniu znajdującym zastosowanie w rozpoznawanym przypadku.

Sąd Rejonowy uznał także, że brak było podstaw do uznania, że zaistniały przesłanki do skorzystania z możliwości złożenia oświadczenia o sankcji kredytu darmowego i aby złożone przez pozwanego oświadczenie z dnia 30 września 2024r. wywołało skutek określony w treści art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim.

Pozwany zaskarżył wyrok w pkt 1, 3 i 4 i zarzucił naruszenie:

- art. 101 i art. 103 w związku z art. 10 prawa wekslowego przez uznanie powództwa za zasadne, podczas gdy weksel został wypełniony sprzecznie z deklaracją wekslową i nie istniało zadłużenie na skutek wypowiedzenia i brak podstawy do wypowiedzenia umowy,

- art. 385

1 i art. 385

3 pkt 7 k.p.c. przez przyjęcie, że usługa dotycząca E. R. nie jest narzucona i nie wynika z klauzuli abuzywnej,

-art. 5 pkt 7,10 i 12 w związku z art. 30 ust. 1 pkt 4, 6, 7,10 ustawy o kredycie konsumenckim w związku z art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim poprzez pominięcie wadliwości umowy mające wpływ na obowiązki kredytodawcy wynikające z art. 30 ust. 1 u. k.k. i odmówienie skutków z tzw. sankcji kredytu darmowego,

- art. 481 § 1 i 2

1 k.c. i art. 101 i art. 103 w związku z art. 5, art. 10 i art. 48 prawa wekslowego przez orzeczenie o odsetkach maksymalnych, podczas gdy weksel takich nie zastrzegał.

Pozwany wniósł o zmianę wyroku przez uchylenie wyroku zaocznego i oddalenie powództwa w całości i zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania odwoławczego wg norm przepisanych.

Powódka wniosła o oddalenie apelacji i zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania odwoławczego.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja odniosła skutek, aczkolwiek z innych powodów niż w niej podniesione.

Sąd Okręgowy w całości podziela ustalenia faktyczne przyjęte przez Sąd Rejonowy. Za prawidłowe należy uznać stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż pozwany nie wykazał, iż zawarta umowa z E. R. została mu narzucona, była pozorna i nie wiązała stron. Pozwany podpisał dokument, z którego wynika, że przekazuje kwotę 1000 zł tej firmie i kwota ta została wypłacona zgodnie z dyspozycja pozwanego z zaciągniętej przez niego pożyczki. Sąd Rejonowy dopuścił dowód z przesłuchania strony na okoliczność zawarcia tej umowy jednakże pozwany nie stawił się na rozprawę. Zatem prawidłowy był wniosek Sądu pierwszej instancji, iż podnoszone przez pozwanego okoliczności dotyczące pozorności umowy i jej nieważności nie zostały wykazane.

Pozwany swoje stanowisko w procesie opierał również na złożonym 30 września 2024 roku oświadczeniu o kredycie darmowym. Umowa została zawarta 7 lutego 2024 roku .

Istotą sankcji kredytu darmowego wynikającego z art. 45 ust. 1 u.k.k. jest założenie, że w razie uchybienia przez kredytodawcę określonym obowiązkom informacyjnym na etapie przedkontraktowym, wynikającym z przepisów art. 29 ust. 1, art. 30 ust. 1 pkt 1–8, 10, 11, 14–17, art. 31–33, art. 33a i art. 36a–36c u.k.k., konsument będzie uprawniony do zwrotu kwoty kredytu w wysokości kapitału, bez konieczności zapłaty na rzecz kredytodawcy odsetek oraz pozostałych kosztów zastrzeżonych w umowie kredytu (określonych w art. 5 pkt 6 u.k.k.),

Konsument, który chce skorzystać z tego uprawnienia, musi złożyć kredytodawcy pisemne oświadczenie o zamiarze skorzystania z sankcji kredytu darmowego. Jednakże zgodnie z art. 45 ust. 5 ww. przepisu uprawnienie to wygasa po upływie roku od dnia wykonania umowy. Sąd odwoławczy nie zgadza się w tym względzie ze stanowiskiem Sądu I instancji. Pojęcie wykonania umowy kredytu na gruncie art. 45 ust. 5 ustawy o kredycie konsumenckim należy rozumieć jako przekazanie środków przez kredytodawcę, a nie dzień wykonania umowy przez pożyczkobiorcę/ kredytobiorcę, czyli dzień zwrotu pełnego długu, czy jak w tym przypadku zwrotu części prowizji przez bank w związku z wcześniejszą spłatą kredytu.

Celem wprowadzonego przez ustawodawcę terminu prekluzyjnego była chęć uporządkowania i stabilizacji obrotu przez wykluczenie sytuacji, w których możliwość powołania się na sankcję kredytu darmowego – i tym samym zmiana treści zobowiązania – trwałyby w nieskończoność, pozbawiając kredytodawcę pewności co do kształtu relacji łączącej go z konsumentem (

tak: M. Grochowski, komentarz do art. 45 [w:] K. Osajda (red.), Ustawa o kredycie konsumenckim. Komentarz, Wyd. 2, Warszawa 2019, Nb 20). Brak jest podstaw dla podzielenia stanowiska prezentowanego przez powoda i Sąd I instancji, iż termin ten nie upłynął z uwagi na fakt zwrotu przed wytoczeniem powództwa części prowizji. Obliczanie terminu prekluzyjnego a tempore facti, nie zaś a tempore scientiae - od chwili, w której konsumentowi można byłoby przypisać wiedzę o naruszeniu obowiązku informacyjnego, upraszcza zarazem sam sposób kalkulowania terminu, odnosząc go do daty możliwej do stwierdzenia w oczywisty sposób. Równocześnie biorąc pod uwagę charakter obowiązku podlegającego sankcjonowaniu, regulacji ustawowej, objętej fikcją powszechnej znajomości, w typowych sytuacjach fatum oraz scientia (jako możliwość przypisania wiedzy, nie zaś wiedza rzeczywista), będą istniały w tej samej chwili (vide: M. Grochowski, Komentarz do art. 45 Ustawy o kredycie konsumenckim, w: K. Osajda (red) Ustawa o kredycie konsumenckim, Komentarz, V., wyrok SO w Poznaniu z dnia 13 czerwca 2018 r., sygn. akt XIV C 1375/17, V.). W doktrynie szeroko podkreśla się, iż przez wykonanie umowy kredytu/pożyczki (w stosunku do umów będących w realizacji) należy rozumieć datę jej zawarcia, tj. uruchomienia kredytu lub pożyczki. O wykonaniu kredytu/pożyczki można mówić wtedy, gdy kredytobiorca/pożyczkobiorca uzyskał na własność przedmiot kredytu/pożyczki bądź gdy stworzono mu prawną możliwość wykorzystania przedmiotu kredytu/pożyczki, tak jak może to czynić właściciel rzeczy. W niniejszej sprawie oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego złożono 30 września 2024r., po upływie zawitego terminu albowiem umowa została zawarta 7 lutego 2023 r. .

Sąd w sprawie z udziałem konsumenta jest zobowiązany do zbadania z urzędu czy zawarta pomiędzy stronami umowa nie zawiera klauzul abuzywnych. Sąd Rejonowy dokonał takiej kontroli, uznając że umowa takich klauzul nie zawiera, a oprocentowanie pozaodsetkowych kosztów jest prawidłowe i dopuszczalne. Tego stanowiska Sąd Okręgowy nie podziela. Pozwany zresztą w toku postępowania podnosił zarzut błędnego oprocentowania prowizji.

Postanowienia umowy, które stanowią o naliczaniu odsetek od kredytowanych kosztów kredytu są sprzeczne z przepisami ustawy, w szczególności z art. 5 pkt 7 i 12 w zw. z art. 25ust 1 pkt 1 ustawy o kredycie konsumenckim. W art. 5 pkt 12 ustawy o kredycie konsumenckim zdefiniowano rzeczywistą roczną stopę oprocentowania jako całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta, wyrażony jako wartość procentową całkowitej kwoty kredytu w stosunku rocznym. Całkowitą kwotę kredytu określono w art. 5 pkt 7 jako maksymalną kwotę wszystkich środków pieniężnych nieobejmujących kredytowanych kosztów kredytu, które kredytodawca udostępnia konsumentowi na podstawie umowy o kredyt lub pożyczkę gotówkową. Z porównania powyższych definicji wynika, że oprocentowanie kredytu nie może obejmować kredytowanych kosztów. Również z art. 25 ust 1 pkt1 ustawy o kredycie konsumenckim wynika, że przy ustalaniu rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania uwzględnia się całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta, z wyłączeniem opłat z tytułu niewykonania swoich zobowiązań wynikających z umowy pożyczki oraz opłat innych niż cena nabycia towaru lub usługi, które konsument jest zobowiązany ponieść bez względu na sposób finansowania tego nabycia. Ponadto z brzmienia art. art. 69 prawa bankowego należy wnioskować o wyłączeniu prowizji banku z środków podlegających oprocentowaniu. W świetle tego przepisu obowiązkiem kredytobiorcy jest zwrot kwoty kredytu z odsetkami oraz zapłata prowizji

[art. 69 pr.b. przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu]. Tym samym naliczenie przez powoda odsetek od kosztów prowizji było bezzasadne. Powoduje to w oczywisty sposób niewłaściwe wyliczenie wysokości raty, a tym samym niewłaściwe ustalenie rzeczywistej wysokości zadłużenia.

Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z dnia 23 kwietnia 2026 r. C-744/24 orzekł również, że art. 3 lit. g) i j) dyrektywy 2008/48 w związku z art. 10 ust. 2 tej dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie włączeniu do umów o kredyt konsumencki warunków przewidujących stosowanie stopy oprocentowania nie tylko do całkowitej kwoty kredytu, lecz również do kwot przeznaczonych na pokrycie kosztów związanych z tym kredytem i wchodzących w związku z tym w skład całkowitego kosztu kredytu ponoszonego przez konsumenta.

Powódka wykorzystując swoją pozycję względem konsumenta, dokonała błędnego naliczenia odsetek umownych w harmonogramie spłat, obejmując nimi także koszty pożyczki, zatem postanowienia umowy w tym zakresie były abuzywne.

Po wyeliminowaniu abuzywnych postanowień, sporna umowa mogła obowiązywać dalej i pozwany jest zobowiązany do zwrotu kapitału pożyczki wraz z odsetkami umownymi zgodnie z umową oraz kosztów pozaodsetkowych, które nie są oprocentowane. Nie jest to nieuprawniona ingerencja sądu w stosunek prawny łączący strony, ale ustawowe konsekwencje wynikające ze stwierdzenia abuzywności poszczególnych postanowień umownych. Zgodnie z art. 385

1 § 2 k.p.c. jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie.

Konsekwencją jest ustalenie, że w oczywisty sposób powódka niewłaściwe wyliczyła wysokości raty, a tym samym niewłaściwe ustaliła rzeczywistą wysokość zadłużenia. Na podstawie materiału dowodowego nie można ustalić jaka jest jego wysokość. Powoduje to w konsekwencji nieskuteczność wypowiedzenia umowy kredytu, które Sąd odwoławczy uznał z powyższych przyczyn za bezskuteczne oraz wadliwość wypełnionego weksla .

Sąd Okręgowy, mając powyższe na uwadze na mocy art. 386 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji oraz na mocy art. 98 k.p.c. zasądził od powódki na rzecz pozwanego koszty zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym w kwocie 1300 zł, a złożyła się na nie opłata od apelacji – 400 zł i wynagrodzenie pełnomocnika pozwanego - 900 zł.

SSO Magdalena Balion – Hajduk