Pozwana ma oddać powodowi 33 750 zł z odsetkami, sąd zmienił wyrok Sądu Rejonowego

Wyrokiem z dnia 30 października 2024 r. Sąd Rejonowy w Zgierzu oddalił powództwo B. B. przeciwko W. B. o zapłatę oraz zasądził od powoda na rzecz pozwanej kwotę 3617 zł tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

(wyrok k.100)

Apelację od przedmiotowego wyroku złożył powód, zaskarżając go w całości.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:

- naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

a. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, polegającą na błędnym przyjęciu, że strona powodowa nie udowodniła istnienia roszczenia, podczas gdy materiał dowodowy w postaci zeznań świadków oraz dokumentów wskazywał na zawarcie umowy pożyczki - Sąd I instancji nie uwzględnił logicznego powiązania poszczególnych dowodów, błędnie oceniając ich znaczenie, a błędna interpretacja dowodów doprowadziła do niewłaściwej konkluzji, iż brak formalnego potwierdzenia przekazania środków w formie pisemnej jednoznacznie przesądza o braku zawarcia umowy, a także ustalenie, że strony przyjaźniły się także ze świadkiem R. H., bez jakiegokolwiek wskazania, że pomiędzy stronami oraz pomiędzy powodem a świadkiem H. istniał bardzo istotny konflikt, a więc do oceny wiarygodności zeznań świadka H. należało podejść bardzo ostrożnie, zwłaszcza, że pozostawał on w konflikcie z powodem, a przyjaźnił się z pozwaną;

b. art. 227 k.p.c. poprzez pominięcie istotnych dla sprawy dowodów, w szczególności dowodów pośrednich, które mogłyby potwierdzić fakt zawarcia umowy pożyczki - Sąd orzekający zaniechał dokonania analizy przedstawionych dowodów w sposób kompleksowy, nie uwzględniając ich wzajemnej korelacji, a pominięcie takich dowodów, jak korespondencja stron, rachunki bankowe, a także relacje świadków, miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło do niezasadnego oddalenia powództwa,

c. art. 6 k.c. poprzez błędne uznanie, że to na stronie powodowej spoczywał obowiązek wykazania faktu przekazania środków pieniężnych, podczas gdy okoliczność ta wynikała z zeznań stron i świadków, a nadto została potwierdzona w formie aktu notarialnego; Sąd orzekający błędnie przyjął, że brak jednoznacznego dokumentu potwierdzającego przelew środków wyklucza możliwość przyjęcia, że doszło do przekazania pieniędzy, mimo że powód przedstawił liczne dowody pośrednie, które w sposób logiczny i spójny wskazywały na zawarcie umowy;

d. art. 327

1 k.p.c. poprzez niewskazanie wszystkich okoliczności uzasadniających wydane rozstrzygniecie i nie odniesienie się w sposób wystarczający do podnoszonych w procesie zarzutów i twierdzeń.

- naruszenie przepisów prawa materialnego, w tym:

a. art. 720 § 1 k.c. poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że do zawarcia umowy pożyczki konieczne jest udowodnienie w sposób absolutnie jednoznaczny przekazania środków pieniężnych, podczas gdy umowa może być zawarta w dowolnej formie, a w niniejszej sprawie została dodatkowo potwierdzona aktem notarialnym, zaś Sąd orzekający zignorował możliwość udowodnienia faktu zawarcia umowy pożyczki za pomocą innych środków dowodowych, w szczególności poprzez zeznania świadków, korespondencję oraz dowody pośrednie potwierdzające istnienie zobowiązania.

b. art. 720 § 2 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, a że brak formalnej umowy pisemnej oznacza brak zawarcia umowy pożyczki, mimo że dowody w sprawie potwierdzały fakt zawarcia tej umowy w sposób dorozumiany - Sąd I instancji błędnie przyjął, że brak pisemnej umowy przesądza o nieistnieniu zobowiązania, podczas gdy zgodnie z przepisami prawa cywilnego umowa pożyczki może być zawarta również w formie ustnej, co w niniejszej sprawie zostało potwierdzone dowodami pośrednimi.

W konkluzji skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa w całości oraz o zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje, alternatywnie, w przypadku nieuwzględnienia powyższego wniosku, o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na apelację pozwana wniosła o oddalenie apelacji powoda w całości oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej kosztów procesu w II instancji, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja jest zasadna w części.

Sąd Okręgowy na podstawie art. 350 § 1 i 2 k.p.c., orzekł o sprostowaniu kontrolowanego wyroku w zakresie daty rozpoznania sprawy.

Mając na uwadze treść podniesionych w apelacji zarzutów, w pierwszym rzędzie koniecznym było odniesienie się do zarzutów naruszenia przepisów proceduralnych, gdyż wnioski w tym zakresie z istoty swej determinują rozważania co do pozostałych zarzutów apelacyjnych, albowiem jedynie pozbawione błędów ustalenia faktyczne, będące wszak wynikiem należycie i starannie przeprowadzonego postępowania mogą być podstawą oceny skarżonego rozstrzygnięcia w kontekście twierdzeń o naruszeniu przepisów prawa materialnego.

Przepis art. 327

1 k.p.c. określa elementy, jakie powinno zawierać uzasadnienie wyroku, natomiast sporządzenie przez sąd uzasadnienia w sposób nie w pełni odpowiadający stawianym mu wymaganiom może stanowić usprawiedliwioną podstawę zaskarżenia jedynie wówczas, gdy przedstawione w nim motywy nie pozwalają na przeprowadzenie kontroli zaskarżonego orzeczenia, z uwagi na brak wszystkich koniecznych elementów lub inne kardynalne braki. Chodzi o sytuację, gdy treść uzasadnienia orzeczenia uniemożliwia całkowicie dokonanie oceny toku wywodu, który doprowadził do wydania wyroku.

Należy zgodzić ze skarżącym, że analiza materiału dowodowego zawarta w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie została pogłębiona. Jednakże uzasadnienie to zawiera niezbędne elementy, które pozwalają na odtworzenie podstaw faktycznych i prawnych rozstrzygnięcia oraz tok rozumowania Sądu. Zarzut naruszenia art. 327

1 k.p.c. nie był w konsekwencji zasadny.

Art.227 k.p.c. określa jedynie, jakie fakty są przedmiotem dowodu, stanowiąc, iż są to fakty mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Twierdzenie, że przepis ten został naruszony przez sąd rozpoznający sprawę ma rację bytu tylko w sytuacji, gdy wykazane zostanie, iż sąd przeprowadził dowód na okoliczności niemające istotnego znaczenia w sprawie i ta wadliwość postępowania dowodowego mogła mieć wpływ na wynik sprawy, bądź gdy sąd odmówił przeprowadzenia dowodu na fakty mające istotne znaczenie w sprawie, wadliwie oceniając, że nie mają one takiego charakteru. Natomiast o tym, jakie fakty są istotne, decyduje przytoczona w pozwie podstawa faktyczna zgłoszonego przez powoda żądania w powiązaniu z normą prawa materialnego stanowiącą podstawę prawną orzekania o tym żądaniu. Podniesiony w apelacji zarzut naruszenia art.227 k.p.c. nie mógł odnieść zamierzonego skutku, nie został bowiem dostatecznie sprecyzowany. W szczególności niezrozumiałym jest wskazywanie przez apelującego na pominięcie dowodów w postaci korespondencji stron czy rachunków bankowych, w sytuacji, gdy takich dowodów w sprawie nie zgłoszono (poza przedsądowym wezwaniem do zapłaty).

Ocena wiarygodności dowodów przeprowadzonych w danej sprawie wyraża istotę sądzenia w części obejmującej ustalenie faktów, ponieważ obejmuje rozstrzygnięcie o przeciwstawnych twierdzeniach stron na podstawie własnego przekonania sędziego powziętego w wyniku bezpośredniego zetknięcia się ze świadkami, dokumentami i innymi środkami dowodowymi. Powinna odpowiadać regułom logicznego rozumowania wyrażającym formalne schematy powiązań pomiędzy podstawami wnioskowania i wnioskami oraz uwzględniać zasady doświadczenia życiowego wyznaczające granice dopuszczalnych wniosków i stopień prawdopodobieństwa ich występowania w danej sytuacji. Jeżeli z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów (art. 233 § 1 k.p.c.) i musi się ostać, choćby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne. Tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo-skutkowych, to przeprowadzona przez sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona.

W rozpoznawanej sprawie skarżący upatrywał wadliwości zaskarżonego wyroku w ustaleniu, że brak dokumentu potwierdzającego zawarcie umowy pożyczki oraz przekazanie środków pieniężnych świadczy o niezawarciu umowy pożyczki, a także przyznaniu wiary zeznaniom świadka R. H., mimo, że były wewnętrznie sprzeczne, nielogiczne i stały w sprzeczności z zasadami doświadczenia życiowego, a nadto świadek pozostaje w konflikcie z powodem, a przyjaźni się z pozwaną, a także niepoddaniu weryfikacji twierdzeń pozwanej na podstawie dowodu z zeznań świadka H. O. (poprzednio J.) i z dokumentu w postaci aktu notarialnego.

Z zarzutem tym należy się zgodzić. W szczególności rację ma skarżący, że nie zasługują na wiarę zeznania świadka R. H.. Niewątpliwie do zeznań tego świadka należało podejść z ostrożnością, a to z uwagi na silny konflikt pomiędzy świadkiem a powodem, obejmujący również procesy sądowe. Ponadto, zeznania świadka należało skonfrontować z dowodem obiektywnym, jakim był akt notarialny z dnia 7.04.2021 roku rozwiązania przedwstępnej umowy sprzedaży zawartej przez powoda z H. J. w 2016 roku i warunkowej umowy sprzedaży. Z treści tego dokumentu wynika, że w rozwiązywanej umowie cena sprzedaży nieruchomości została ustalona na 75 000 zł oraz, że na podstawie tej umowy została pobrana część ceny wynosząca 67 500 zł. H. J. i B. B. postanowili zaliczyć tę część ceny na poczet ceny sprzedaży nieruchomości objętej aktem notarialnym z 7.04.2021 r. Wobec takiej treści aktu notarialnego nie może być uznana za wiarygodną wersja przedstawiona przez świadka R. H., jakoby zapłacona przez powoda część ceny na podstawie umowy z 2016 roku wynosiła poniżej 10 000 zł oraz, że w dniu 7.04.2021 r. pozwana płaciła od 37.000 do 40.000 zł, a świadek te pieniądze liczył. Do dopłaty na rzecz sprzedającej pozostawała bowiem jedynie kwota 7500 zł.

Trafnie także zauważa skarżący, że gdyby W. B. samodzielnie pokryła połowę ceny nabywanej nieruchomości z własnych środków, to w akcie notarialnym nie znalazłby się zapis o dokonaniu przez powoda rozliczeń kwoty 67500 zł z W. B. stosownie do nabywanych udziałów. Byłoby to sprzeczne z zasadami logicznego rozumowania i doświadczeniem życiowym. Profesjonalizm działania notariusza wyklucza natomiast uznanie za wiarygodną wersji pozwanej, wg której notariusz zamieściła w akcie zapis o rozliczeniach pomiędzy kupującymi, bo nie wiedziała, że przenieśli oni wspólne pieniądze. Także świadek H. O., niezwiązana z żadną ze stron i nie mająca interesu w rozstrzygnięciu korzystnym dla którejkolwiek z nich, zeznała, że choć pieniądze dostawała od powoda, to z aktu dowiedziała się, że kwota ma być dzielona na pół pomiędzy kupujących i że mają się oni ze sobą rozliczyć.

Dowody w postaci aktu notarialnego oraz zeznań sprzedającej potwierdzają natomiast wiarygodność wersji przedstawionej w zeznaniach powoda, że dla uproszczenia czynności dotyczących rozwiązania umowy zawartej w 2016 roku, powód nie będzie zwracał kupującej zapłaconej wówczas kwoty 67500 zł, jednak pozwana będzie musiała zwrócić powodowi wyłożoną przez niego kwotę.

W tych okolicznościach błędnie uznał Sąd I instancji, że powód nie sprostał spoczywającemu na nim na podstawie art.6 k.c. ciężarowi dowodu zawarcia z pozwaną umowy.

Zgodnie z art. 720 § 1 k.c. przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości. Istota tej umowy sprowadza się więc do tego, że obowiązkowi pożyczkodawcy do przeniesienia własności przedmiotu umowy na pożyczkobiorcę odpowiada obowiązek zwrotu. Wbrew ocenie Sadu I instancji postanowienie umowne zawarte w § 2 aktu notarialnego potwierdza okoliczność wyłożonej przez powoda za pozwaną kwoty i istnienie zobowiązania pozwanej. Oświadczono, że pobrana na poczet sprzedaży nieruchomości część ceny wynosząca 67500 zł została w całości uiszczona przez powoda, a powód dokona rozliczeń tej kwoty z pozwaną proporcjonalnie do nabywanych udziałów tj. po 1/2. Połowa tej kwoty wynosi 33.750 zł. Zarzut naruszenia art. 720 k.c. okazał się w konsekwencji zasadny.

Nieudowodnione natomiast pozostają twierdzenia powoda, że pożyczył pozwanej kwotę wyższą aniżeli połowa z 67.500,00 zł. Nawet jeśli przyjąć, że to powód dopłacił brakującą część ceny, to brak jakichkolwiek dowodów wskazujących na zobowiązanie pozwanej do jej zwrotu powodowi. Umowny zapis o rozliczeniu wyraźnie odnosi się wyłącznie do kwoty 67500 zł.

Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd Okręgowy zmienił wyrok na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. i zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 33.750,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 19 czerwca 2023 roku, tj. od dnia wniesienia pozwu. W pozostałym zakresie wniesiona apelacja podlegała oddaleniu. Orzeczenie o odsetkach zostało oparte na dyspozycji art. 481 § 1 k.c. Powód wezwał pozwaną do zwrotu pożyczki pismem z dnia 15 lutego 2023 roku zakreślając jej termin do dnia 23 lutego 2023 roku. Pozwana nie zwracając pożyczki w tym terminie popadła w opóźnienie, za okres którego powód może żądać odsetek ustawowych za opóźnienie. Powód domagał się odsetek od daty późniejszej tj. od daty wytoczenia powództwa. Sąd Okręgowy dostrzega, że pozew został nadany przez pocztę. Wyjaśnić trzeba, że data nadania przesyłki zawierającej pozew nie była czytelna, zaś wprowadzenie numeru nadania (R) do systemu śledzenia przesyłek Poczty Polskiej dało niewątpliwie fałszywy wynik (wydruk znajdujący się w aktach sprawy na k. 149 wskazuje jakoby przesyłka została nadana 13.08.2026 r.). Wg prezentaty pozew wpłynął do sądu w dniu 19 czerwca 2023 roku i w tej sytuacji tą datę należało przyjąć jako datę wytoczenia powództwa.

W związku ze zmianą orzeczenia co do meritum sprawy koniecznym było również orzeczenie reformatoryjne co do kosztów procesu, które winno być oparte na normie art. 100 k.p.c. poprzez ich stosunkowe rozdzielenie. Uwzględniając zmianę zaskarżonego wyroku co do meritum sprawy, powód wygrał postępowanie przed Sądem I instancji w 90%, zaś pozwana w 10%. Poniesione przez powoda koszty wyniosły 5492 zł i złożyły się na nie wynagrodzenie pełnomocnika będącego adwokatem w stawce minimalnej 3.600 złotych (§ 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie), 1875 złotych opłata od pozwu oraz 17 złotych tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Powód może żądać od pozwanej zwrotu 90% tych kosztów tj. 4942,80 zł. Koszty pozwanej wyniosły 3617 zł, w tym 3.600 złotych wynagrodzenia pełnomocnika będącego adwokatem w stawce minimalnej oraz 17 złotych tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Pozwana może żądać zwrotu 10% tych kosztów tj. 361,70zł. W konsekwencji należało zasądzić od pozwanej na jego rzecz różnicę w wysokości 4581,10 zł (4942,80 – 361,70).

O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono na podstawie art. 100 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. i § 2 p. 5 w zw. z § 10 ust. 1 p. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Powód wygrał postępowanie odwoławcze w 90%. Koszty po stronie powodowej to wynagrodzenie pełnomocnika 1800 zł oraz opłata od apelacji 1875 zł (90% tych kosztów daje 3307,50 zł), zaś po stronie pozwanej wynagrodzenie pełnomocnika 1800 zł (10% tych kosztów daje 180 zł). Do zwrotu na rzecz powoda przypada różnica w kwocie 3127,50 zł (3.307,50 – 180 = 3127,50).