Sąd oddalił apelację lokatorów z pomieszczenia tymczasowego, eksmisja zostaje

Wyrokiem z dnia 30 czerwca 2025 r., wydanym w sprawie z powództwa Miasta T. przeciwko W. A. (1) i W. Ł. o nakazanie opróżnienia pomieszczenia tymczasowego, Sąd Rejonowy dla Łodzi – B. w Łodzi nakazał pozwanym opróżnienie pomieszczenia tymczasowego Ł. (...) położonego w T. przy ul. (...) i wydanie go stronie powodowej, zasądził od nich solidarnie na rzecz strony powodowej tytułem zwrotu kosztów procesu kwotę 697,00 zł oraz przyznał i nakazał wypłacić ze Skarbu Państwa Sądu Rejonowego dla Łodzi-Widzewa w Łodzi na rzecz r. pr. E. N. kwotę 540,80 zł tytułem wynagrodzenia za udzieloną im z urzędu pomoc prawną.

Apelację od tego orzeczenia wnieśli pozwani, zaskarżając je w całości, domagając się jego zmiany poprzez oddalenie powództwa z zasądzeniem od strony powodowej na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania przed Sądami obu instancji według norm prawem przepisanych, a w razie oddalenia apelacji wnosząc o odstąpienie od obciążania ich obowiązkiem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego oraz o przyznanie reprezentującemu ich pełnomocnikowi kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu apelacyjnym, przy czym pełnomocnik oświadczył, że koszty te nie zostały pokryte w całości ani w części. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

1. art. 5 k.c. poprzez wydanie wyroku nakazującego pozwanym opróżnienie pomieszczenia tymczasowego Ł. (...) położonego w T. przy ul. (...) i wydanie go stronie powodowej w sytuacji, gdy pozwani, z uwagi na swoją sytuację finansową i zdrowotną, nie są w stanie zapewnić sobie własnymi siłami i nakładami tytułu do innego lokalu mieszkalnego, a takie rozstrzygnięcie jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego;

2. art. 102 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie skutkujące obciążeniem pozwanych obowiązkiem zapłaty kwoty 697,00 zł na rzecz strony powodowej z tytułu zwrotu kosztów procesu w sytuacji, kiedy pozwani, z uwagi na swoją sytuację zdrowotną i finansową, nie są w stanie ponieść takich kosztów.

W odpowiedzi na apelację strona powodowa wniosła o jej oddalenie i zasądzenie od pozwanych na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja okazała się bezzasadna i podlegała oddaleniu. Sąd odwoławczy podziela i przyjmuje za własne poczynione przez Sąd I instancji ustalenia faktyczne, jak również uznaje, że rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonym wyroku odpowiada prawu, a podniesione przez skarżących zarzuty nie zasługują na uwzględnienie.

Apelujący, nie kwestionując tego, że stronie powodowej przysługuje względem nich roszczenie windykacyjne, twierdzą, iż okoliczności sprawy przemawiają za uznaniem, że Miasto T., dochodząc roszczenia zmierzającego do realizacji obowiązku opróżnienia pomieszczenia tymczasowego, postępuje sprzecznie z zasadami współżycia społecznego, a w konsekwencji jego postępowanie nie może być uważane za wykonywanie prawa i nie powinna zostać mu udzielona ochrona prawna. Art. 5 k.c., na który powołuje się autor apelacji, stanowi, że nie można czynić ze swego prawa użytku, który byłby sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub zasadami współżycia społecznego, a takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony; zasady współżycia społecznego to nieskodyfikowane powszechne normy postępowania, funkcjonujące aktualnie w społeczeństwie polskim i mające na celu ochronę społecznie akceptowanych wartości lub dóbr niematerialnych. Wystąpienie z żądaniem eksmisji byłego najemcy z pomieszczenia tymczasowego jest bezsprzecznie wykonywaniem prawa podmiotowego (roszczenia windykacyjnego), jednak z ustalonej od wielu lat linii orzecznictwa Sądu Najwyższego jednoznacznie wynika, że możliwość odmowy udzielenia ochrony prawnej takiemu roszczeniu w oparciu o art. 5 k.c. zachodzi jedynie w sytuacjach zupełnie wyjątkowych. Ostrożność w oddalaniu powództwa windykacyjnego na podstawie art. 5 k.c. jest tym bardziej konieczna, że oznacza to pozbawienie właściciela ochrony przysługującego mu prawa i możliwości korzystania z jego rzeczy, a stosowana na gruncie tego przepisu klauzula generalna wymaga wszakże rozważenia interesów obu stron. Kryteria przyjęcia, że w określonych okolicznościach doszło do nadużycia prawa właściciela do żądania wydania jego rzeczy muszą zostać zdecydowanie zaostrzone od czasu, kiedy gwarancja ochrona własności została podniesiona do rangi konstytucyjnej (tak np. M. Pyziak-Szafnicka [w:] „(...) prawa prywatnego. Tom 1. Prawo cywilne – część ogólna” pod red. M. Safjana, Warszawa 2007, s. 824-825), co oznacza konieczność odejścia od liberalnego stosowania art. 5 k.c. do roszczeń windykacyjnych, praktykowanego w orzecznictwie przed rokiem 1997, jak np. w wyroku SN z dnia 4 lipca 1969 r., III CRN 231/69, OSNC Nr 4 z 1970 r., poz. 72, w celu ochrony uzasadnionych interesów osób eksmitowanych. Powszechnie przyjmuje się w doktrynie i judykaturze, że – jeśli okoliczności sprawy rzeczywiście uzasadniają ochronę interesów osób eksmitowanych – nie ma potrzeby sięgania do art. 5 k.c., a ten sam cel Sąd może osiągnąć np. poprzez skorzystanie z prawa do wyznaczenia odpowiedniego terminu do wydania rzeczy, do czego upoważnia art. 320 k.p.c. Taki pogląd wyraził Sąd Najwyższy np. w wyroku z dnia 22 listopada 1994 r., II CRN 127/94, niepubl. oraz w innych orzeczeniach, i taka opinia jest również powszechnie głoszona przez przedstawicieli doktryny (tak np. S. Rudnicki, „Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe”, Warszawa 1996, teza 13 do art. 222, s. 259).

Wbrew twierdzeniom apelacji, sytuacja życiowa, finansowa i zdrowotna pozwanych – choć niewątpliwie trudna – nie uzasadnia oddalenia powództwa w oparciu o klauzulę zasad współżycia społecznego. Kluczowe znaczenie ma fakt, iż pozwani utracili tytuł prawny do pomieszczenia tymczasowego Ł. (...) położonego w T. przy ul. (...) wyłącznie na skutek własnych decyzji i zachowań, które nie znalazły należytego usprawiedliwienia w okolicznościach sprawy. Jak trafnie stwierdził Sąd

meriti, umowa najmu pomieszczenia tymczasowego wygasła z upływem czasu, na jaki została zawarta, tj. z dniem 16 lipca 2023 r., przy czym wynajmujący uprzednio wprost pouczył pozwanych o konieczności złożenia wniosku o przedłużenie umowy najmu na kolejny okres, jednak W. A. (2) kategorycznie odmówił, oświadczając, że o przedłużenie umowy ubiegać się nie będzie. Skarżący usiłowali usprawiedliwiać tę odmowę złym stanem technicznym najmowanego dotąd pomieszczenia tymczasowego, jednak argumentacja ta, w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, w żaden sposób nie mogła się ostać. Sąd Rejonowy ustalił – a ustalenia te nie zostały zakwestionowane w apelacji – że pozwani otrzymali przedmiotowe pomieszczenie tymczasowe w 2022 r., bezpośrednio po przeprowadzonym remoncie, a pojawienie się wilgoci i zagrzybienia na ścianach było bezpośrednim następstwem sposobu, w jaki lokatorzy z tego pomieszczenia korzystali. Odnotować trzeba w szczególności, że pomimo wielokrotnych, wyraźnych upomnień ustnych i pisemnych ze strony wynajmującego, pozwani przygotowywali posiłki z użyciem butli gazowych, nie chcąc ponosić wyższych kosztów związanych z używaniem kuchenki elektrycznej, co przy specyfice wentylacji tego pomieszczenia doprowadziło do jego dewastacji. Zdaniem Sądu odwoławczego, pozwani nie mogą w tej sytuacji skutecznie powoływać się na zasady współżycia społecznego, skoro sami te zasady naruszali, powodując uszkodzenia udostępnionego im do korzystania cudzego mienia, a następnie powołując się na efekty swego postępowania jako na okoliczność mającą uzasadniać żądanie zapewnienia im innego pomieszczenia tymczasowego i usprawiedliwić odmowę przedłużenia dotychczasowego stosunku najmu.

Trudno nie dostrzec, że W. A. (1) i W. Ł. mogliby zapobiec powstaniu po stronie Miasta T. skierowanego przeciwko nim roszczenia o opróżnienie pomieszczenia tymczasowego, gdyby tylko po zawarciu umowy najmu tego pomieszczenia – które gmina udostępniła im celem umożliwienia im zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych – korzystali z niego zgodnie z jego przeznaczeniem, jak należałoby tego oczekiwać od najemców, a także gdyby następnie przyjęli kierowaną do nich ofertę wynajmu tego pomieszczenia na dalszy okres czasu. Nie sposób również przyjąć, aby kwestią decydującą o zasadności zarzutu pozwanego była jego sytuacja zdrowotna, uniemożliwiająca mu jakoby podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej i zabezpieczenie swych potrzeb mieszkaniowych poprzez wynajęcie innego lokalu. Dostrzec trzeba, że W. A. (1), poza własnymi twierdzeniami, nie przedstawił w toku postępowania żadnych dowodów mogących świadczyć o jego stanie zdrowia, potencjalnie skutkującym całkowitą lub częściową niezdolnością do pracy, zaś same powoływane w apelacji dolegliwości, w postaci łuszczycy czy schorzeń układu oddechowego, nie uniemożliwiają, w myśl powszechnie dostępnej wiedzy, świadczenia pracy zarobkowej. Konstatacja ta dotyczy również W. Ł., tym bardziej, że ze złożonego przez nią do akt sprawy orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wprost wynika, iż może być ona, pomimo niepełnosprawności, zatrudniona w warunkach pracy chronionej. Okoliczności sprawy niniejszej nie przemawiały też za wydaniem w trybie art. 320 k.p.c. rozstrzygnięcia polegającego na wyznaczeniu pozwanym odpowiedniego terminu do wydania rzeczy, ponieważ ocena ich dotychczasowej postawy nie przemawia za przyjęciem, że celowe byłoby udzielenie tego rodzaju ochrony ich interesom. Nie ma podstaw do uznania, że takie orzeczenie mogłoby w jakikolwiek sposób przyczynić się do umożliwienia pozwanym zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych po upływie zakreślonego ewentualnie terminu do wydania rzeczy, skoro z materiału dowodowego nie wynika, by do chwili obecnej przedsięwzięli oni jakiekolwiek starania zmierzające do tego celu, a ustalone fakty wskazują na to, iż oczekują oni, że to Miasto T. zaoferuje im inne pomieszczenie tymczasowe.

Na uwzględnienie nie zasługiwał także zarzut naruszenia art. 102 k.p.c. Zastosowanie zasady słuszności i odstąpienie od obciążania strony przegrywającej kosztami procesu stanowi dyskrecjonalne uprawnienie Sądu i wymaga zaistnienia „wypadku szczególnie uzasadnionego”. Sąd przed podjęciem decyzji w tym przedmiocie winien rozważyć całokształt okoliczności sprawy, a trudna sytuacja materialna czy zdrowotna strony – choć bezsprzecznie stanowi element dokonywanej oceny – nie może stanowić przesłanki automatycznie zobowiązującej do zastosowania dobrodziejstwa z art. 102 k.p.c., zwłaszcza gdy to strona pozwana swoim zachowaniem, ocenianym negatywnie z punktu widzenia zasad prawidłowego postępowania, generuje konieczność wytoczenia powództwa. W realiach rozpoznawanej sprawy pozwani – jak wywiedziono powyżej – swoim oczywiście niewłaściwym i nieuzasadnionym postępowaniem doprowadzili do wygaśnięcia przysługującego im tytułu prawnego do zajmowanego pomieszczenia tymczasowego, choć bez przeszkód mogli ten tytuł zachować, a następnie ignorowali wezwania do dobrowolnego wydania lokalu, przez co strona powodowa zmuszona została do wytoczenia powództwa i poniesienia zarówno kosztów sądowych, jak i wydatków związanych z zaangażowaniem profesjonalnego pełnomocnika celem reprezentowania jej w toku procesu. Co do zasady, pozwani winni liczyć się z finansowymi konsekwencjami przegrania procesu, jakie wynikają z art. 98 k.p.c., a Sąd I instancji słusznie uznał, że biorąc pod uwagę wskazane wyżej okoliczności, nie sposób uznać, iż zastosowanie reguły odpowiedzialności za wynik postępowania jawiłoby się jako rażąco niesprawiedliwe lub sprzeczne z zasadami słuszności.

W tym stanie rzeczy Sąd odwoławczy na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację jako bezzasadną. O kosztach postępowania apelacyjnego, podobnie jak w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, należało orzec zgodnie z ogólną zasadą odpowiedzialności za wynik procesu wyrażoną w art. 98 k.p.c. i te same przesłanki, na które powołano się w poprzednim akapicie, decydują również o niepodjęciu przez Sąd II instancji decyzji o skorzystaniu z możliwości zastosowania dyspozycji art. 102 k.p.c. na tym etapie sprawy. Koszty, jakie strona powodowa poniosła w związku z obroną swoich praw przed Sądem odwoławczym, ograniczyły się do wynagrodzenia pełnomocnika będącego radcą prawnym, a wysokość tego wynagrodzenia została obliczona, w oparciu o § 10 ust. 1 pkt 1 w związku z § 7 pkt. 1 i § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 118), na kwotę 240,00 zł, którą Sąd II instancji zasądził, jak tego wymaga art. 105 § 1 zd. I k.p.c., w równych częściach – a więc po 120,00 zł – od pozwanych na rzecz Miasta T.; odsetki ustawowe za opóźnienie od zasądzonej kwoty za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty przyznano stosownie do art. 98 § 1

1 k.p.c. Sąd II instancji nakazał ponadto, w oparciu o art. 22

3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 499 ze zm.), by wypłacić ze Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego dla Łodzi – Widzewa w Łodzi na rzecz pełnomocnika pozwanych świadczącego im pomoc prawną z urzędu kwotę 295,20 zł jako należne mu wynagrodzenie, którego wysokość obliczona została na podstawie § 16 ust. 1 pkt 1 w związku z § 13 pkt 1 i § 5 oraz w związku z § 4 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 136).