Sąd uchylił część postanowienia o nieruchomościach byłych małżonków, apelację uczestnika oddalił

Zaskarżonym postanowieniem wstępnym Sądu Rejonowego w Skierniewicach z 1 sierpnia 2024 roku w sprawie I Ns 420/20 z wniosku X. X. przy udziale H. X. o podział majątku wspólnego postanowiono:

–

w punkcie 1 oddalić żądanie wnioskodawczyni o zobowiązanie uczestnika do złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu na wnioskodawczynię udziałów 1/2 części w prawie własności nieruchomości zapisanych w następujących księgach wieczystych: (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...);

–

w punkcie 2 ustalić, że nieruchomości zapisane w następujących księgach wieczystych: (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...) nie wchodzą w skład majątku objętego małżeńską wspólnością majątkową wnioskodawczyni i uczestnika;

–

w punkcie 3 ustalić, że wkład komandytariusza w (...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnością spółce komandytowej w C., KRS (...), nie wchodzi w skład majątku objętego małżeńską wspólnością majątkową wnioskodawczyni i uczestnika;

–

w punkcie 4 ustalić, że udziały wnioskodawczyni i uczestnika w (...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w C., KRS (...), nie wchodzą w skład majątku objętego małżeńską wspólnością majątkową wnioskodawczyni i uczestnika;

–

w punkcie 5 ustalić, że Przedsiębiorstwo (...) wchodzi w skład majątku objętego małżeńską wspólnością majątkową wnioskodawczyni i uczestnika.

Apelacje od omówionego wyżej postanowienia złożyli wszyscy uczestnicy.

Wnioskodawczyni, działając przez swojego pełnomocnika w osobie adwokata, występującego również w I instancji, w swojej apelacji zaskarżyła postanowienie w zakresie jego punktów 1 – 4 w ich całości, nadto w zakresie punktu 5 co do „tej części, w jakiej zawiera się w nim negatywne rozstrzygnięcie co do innych składników majątku wspólnego uczestników”. W apelacji wnioskodawczyni zarzucono naruszenie zarówno prawa proceduralnego, jak i materialnego.

W zakresie procedury zdaniem apelującej doszło do naruszenia:

–

art. 233 § 1 k.p.c.1 stosowanego w związku z art. 13 § 2 k.p.c. w związku z art. 327

1 § 1 pkt 1 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. w związku z art. 243

2 k.p.c. stosowanym w związku z art. 13 § 2 k.p.c. przez dokonanie i zrelacjonowanie w pisemnych motywach skarżonego postanowienia niewszechstronnej oceny części materiału dowodowego zebranego w sprawie z zaniechaniem dokonania oceny tych części materiału dowodowego zebranego w sprawie, które były sprzeczne z przyjętymi ustaleniami faktycznymi, jak również przez zaniechanie dokonania logicznej i zgodnej z zasadami doświadczenia życiowego oceny powiązań pomiędzy faktami ustalonymi w I instancji, które w znacznej części są wzajemnie sprzeczne lub przeczące wnioskom z nich wyprowadzonym w tym w szczególności, ale nie jedynie, w zakresie przesłanek rażącej niewdzięczności uczestnika, jego podstępu, przyczyn wyłączenia przez strony wspólności ustawowej oraz podziału majątku w 2014 roku, jak również jego odpłatności bądź nieodpłatności, czego wynikiem było dokonanie ustaleń faktycznych sprzecznych z prawdą, jak również z treścią dowodów zgromadzonych w sprawie i negatywne rozstrzygnięcia zawarte w zaskarżonej części wyroku (zarzut A.I);

–

art. 327

1 § 1 pkt 1 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. w związku z art. 684 k.p.c. i art. 685 k.p.c. obu w związku z art. 567 § 3 k.p.c. przez sporządzenie pisemnego uzasadnienia niezawierającego jakiegokolwiek uzasadnienia dla pominięcia części majątku wspólnego objętego sporem między uczestnikami w rozstrzygnięciu, w tym wskazania, czemu te składniki majątku nie wchodzą w skład majątku wspólnego, w tym w szczególności (zarzut A.II):

–

wierzytelność w postaci nakładów z majątku wspólnego na obecnie należące do majątku osobistego uczestnika mieszkanie nr (...) przy ul. Dworcowej Nr (...) w L. dla której to nieruchomości lokalowej prowadzona jest (...),

–

środki zgromadzone na prowadzonych na nazwiska uczestników rachunkach bankowych, rachunkach papierów wartościowych, funduszach inwestycyjnych, wg ustaleń postępowania dowodowego,

–

pożytki z przedsiębiorstwa PHU (...) za okres od dnia wyłączenia wspólności ustawowej małżeńskiej do dnia uprawomocnienia się podziału majątku dorobkowego;

–

art. 227 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. przez niezasadne przyjęcie, że w toku tego postępowania winny być dowodzone jedynie fakty główne, to jest podstawy roszczenia, nie zaś również fakty mające na celu przedstawienie charakteru stosunków uczestników przed dokonaniem darowizny, jako też mogące mieć znaczenie dla oceny innych dowodów (zarzut A.III);

–

art. 327

1 § 2 pkt 2 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. przez brak wyjaśnienia tego czemu po rozstaniu stron nie może być już przesłanek rażącej niewdzięczności, czemu nie rozważono podstępu przez podstępne wyzyskanie błędu w sytuacji obowiązków informacyjnych pomiędzy małżonkami wynikających ze stosunku małżeństwa (zarzut A.IV);

–

art. 685 k.p.c. przez wydanie dwóch postanowień wstępnych, w tym jednego dotyczącego odmowy zawieszenia postępowania do czasu zakończenia sprawy o rozwód, a zatem wykraczającego poza zakres dyspozycji art. 685 k.p.c. (zarzut A.V);

–

art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. w związku z art. 365 § 1 k.p.c. w związku z art. 366 k.p.c. [

powołanie się w apelacji na k.p.k. uznać należy za oczywistą omyłkę – przyp. SO] wszystkich stosowanych w związku z art. 13 § 2 k.p.c. przez odmowę zawieszenia postępowania do czasu prawomocnego zakończenia sprawy o rozwód, w sytuacji, w której ustala się wzajemne przewinienia małżonków, a jednocześnie z wyroku rozwodowego wynika wyłączne zawinienie uczestnika, co w ostateczności po uprawomocnieniu się obu orzeczeń prowadzić będzie do niedającej się usunąć ich sprzeczności z art. 365 § 1 k.p.c. oraz art. 366 k.p.c. obu w związku z art. 13 § 2 k.p.c. (zarzut A.VI);

–

art. 219 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. przez niezasadną odmowę połączenia niniejszej sprawy do wspólnego rozpoznania i osobnego rozstrzygnięcia ze sprawą I Ns 250/22 Sądu Rejonowego w Skierniewicach obejmującą rozliczenie spółki (...).. G. przy jednoczesnym czynieniu cząstkowych ustaleń co do działań uczestników jako wspólników (wypłata pieniędzy przez wnioskodawczynię) bez jednoczesnego dokonania jakichkolwiek ustaleń co do równoległych wypłat pieniędzy z konta tej spółki przez wnioskodawcę oraz stanu majątkowego spółki w dniu rozstania uczestników, w tym w szczególności środków w kasie, wierzytelności krótkoterminowych i długoterminowych oraz w sposób sprzeczny z ustaleniami co do środków własnych trzymanych przez uczestników w domu w gotówce (zarzut A.VII);

–

art. 228 § 2 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. przez brak dokonania oceny powiązań (...) s.c. z PHU (...)

(...) (...), mieszania pracowników i ich obowiązków, wykorzystywania tej samej przestrzeni, wspólnej sprzedaży i dystrybucji towarów, czego brak nie pozwolił na dokonanie prawidłowej oceny możliwości stosowania do wnioskodawczyni art. 111 ust. 1 i 3 ordynacji podatkowej, w sytuacji, w której oboje uczestnicy tak samo reprezentowani byli i są uczestnikami postępowania w sprawie I Ns 250/22 Sądu Rejonowego w Skierniewicach obejmującej rozliczenie spółki (...)

(...) (...) X. X. badanej w tym samym składzie, co oznacza konieczność stosowania notoryjności urzędowej, czego nie czyniono mimo obowiązków wynikających z art. 684 k.p.c. w związku z art. 567 § 3 k.p.c. (zarzut A.VIII);

–

art. 244 k.p.c. w związku z art. 327

1 § 1 pkt 1 k.p.c. obu w związku z art. 13 § 2 k.p.c. przez brak odniesienia się do poszczególnych dokumentów znajdujących się w aktach skarbowych (k.1246), które gdyby poddano uważnej lekturze, to wiedziano by, że mija się z prawdą linia obrony uczestnika o rzekomej ciężkiej kontroli skarbowej jako przyczynie rzekomych lęków X. X. wynikających z tego co nazwano w I instancji kontrolą podatkową, a co nią nie było, tak jak i mijają się z prawdą twierdzenia O. X., J. X., Z. L., O. N. oraz A. V. w tym zakresie, co powinno rzutować na dalsze oceny wiarygodności tych świadków (zarzut A.IX);

–

art. 244 § 1 k.p.c. oraz art. 245 k.p.c. w związku z art.13 § 2 k.p.c. przez pominięcie dokumentów z kart 1, 2, a także 18 – 52 z akt sprawy znajdujących się w kopercie na k. 1246 akt sprawy z którego wynika, że w tej sprawie nie było żadnej kontroli podatkowej, a wręcz odstąpiono od wniosku o jej przeprowadzenia(k.47-48), zaś wnioskodawczyni została jedynie wezwana do złożenia wyjaśnień o źródłach pokrycia wydatków inwestycyjnych w 2009 roku (k.37), co uczyniła wskazując na kredyt z 2008 roku na ok. 900.000 zł, likwidację lokat na łącznie ponad 500.000 zł, zaliczkę od Z. L. na kilkaset tysięcy złotych oraz kredyt kupiecki również na kilkaset tysięcy złotych, nie była to żadna kontrola skarbowa, a jedynie wezwanie do złożenia wyjaśnień, jak również przez całkowite pominiecie stanów rachunków bankowych uczestników na datę wyłączenia wspólności majątkowej małżeńskiej przy czynieniu ustaleń faktycznych (zarzut A.X);

–

art. 235

1 § 1 i 2 k.p.c. przez niezasadne pominięcie części wniosków dowodowych wnioskodawczym, w tym również bez wydania w tej materii stosownego postanowienia (zarzut A.XI).

W zakresie prawa materialnego zarzucono naruszenie:

–

art. 58 § 1, 2 i 3 k.c.2 przez uznanie za ważną sprzecznego z zasadami współżycia społecznego wiążącego się z rażącą dysproporcją świadczeń podziału majątku dorobkowego stron dokonanego w 2014 roku, kiedy to w zamian za majątek wart według deklaracji dla notariusza 4.000.000 zł uczestniczka otrzymała 500.000 zł, nadto uczestnik miał na swoim rachunku bankowym ponad 2.089.258,53 zł i zachował 1.589.000 zł (k. 1331) zaś wnioskodawczyni miała na rachunku przed podziałem 8.463,96 zł, w sytuacji dysproporcji siły stron, kiedy to uczestnik dysponował w nich wsparciem lojalnego względem niego i zainteresowanego kontynuacją współpracy księgowego A. V., jak również swojego radcy prawnego O. U., który nie doradzał wtedy obojgu małżonkom, bowiem gdyby tak było obecnie nie mógłby przyjąć sprawy przeciwko jednemu z nich (zarzut A.XII);

–

art. 60 i art. 65 § 1 i 2 k.c. przez dokonanie oceny oświadczeń woli stron złożonych w związku z podziałem majątku wspólnego 10 czerwca 2014 roku w sposób sprzeczny z dyrektywami wynikającymi z tych przepisów (zarzut A.XIII);

–

art. 83 § 1 k.c. przez jego błędne niezastosowanie w sytuacji, w której jedyną przyczyną przysporzenia uczestniczki kwotą 500.000 zł 10 czerwca 2014 roku były dokonywane równocześnie wyłączenie wspólności majątkowej oraz podział nieruchomego majątku dorobkowego w sytuacji, w której postępowanie dowodowe nie wykazało aby doszło do podziału majątku ruchomego małżonków oraz środków na rachunkach, aby oboje małżonkowie mieli świadomość wysokości stanu tych środków na rachunkach bankowych (zarzut A.XIV);

–

art. 86 § 1 i 2 k.c. w związku z art. 7 § 3 k.r.o.3, art. 23 k.r.o. i art. 36 § 1 k.r.o. przez niewłaściwe niezastosowanie tych przepisów i błędne zanegowanie podstępu ze strony uczestnika przy umowie o wyłączenie wspólności ustawowej sporządzonej w formie aktu notarialnego sporządzonego przez notariusza T. C. 10 czerwca 2014 roku, repertorium A nr (...), a także przy umowie o podział majątku dorobkowego zawartej w formie aktu notarialnego repertorium A nr (...) notariusza T. C. (zarzut A.XV);

–

art. 1037 § 2 i 3 k.c. w związku z art. 46 k.r.o. i w związku z art. 58 § 1 k.c. przez ich błędne niezastosowanie przy ocenie transferu 500.000 zł z rachunku uczestnika na rachunek wnioskodawczym 10 czerwca 2014 roku, który powinien być traktowany jako dokonany jednocześnie z dokonanym tego dnia podziałem majątku wspólnego i podpisaniem intercyzy przez uczestników (zarzut A.XVI);

–

art. 898 § 1 i 2 k.p.c. przez przyjęcie, że uczestnik nie dopuścił się względem wnioskodawczyni rażącej niewdzięczności zarówno w 2013 roku, kiedy wyprowadził potajemnie z majątku wspólnego do swojego majątku odrębnego, jak i w latach 2019 – 2020 kiedy to uczestnik dwukrotnie naruszył nietykalność cielesną wnioskodawczym, zdradził ją z dwiema kobietami, znieważał słownie w stosunku do osób trzecich, nie poinformował o zaprzestaniu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, przystąpił do pożycia intymnego nagrywając potajemnie wnioskodawczynię, jak również przez niczym nieuzasadnione przyjęcie, że to co małżonek robił po wniesieniu pozwu rozwodowego jest indyferentne dla możliwości uznania go za rażąco niewdzięcznego zwłaszcza, że uczestnik wniósł pozew 22 października 2019 roku, w sytuacji w której pożył intymnie z żoną 10 października 2019 roku, co w świetle jednoznacznej wykładni pojęcia zupełnego rozpadu pożycia małżeńskiego wyklucza przyjęcie trwałości zerwania więzi małżeńskich, co jednocześnie powinno być uwzględnione przy ocenie zachowania uczestnika 10 października 2019 roku, kiedy to nie dość że pożył intymnie z żoną ale przystąpił do tego pożycia wiedząc, że pożycie nagrywa, a żona jest tego nieświadoma, a 24 października 2019 roku, już po złożeniu pozwu o rozwód utrzymywał żonę w nieświadomości, a do pożycia nie doszło – jak wynika z dokonanego przez uczestnika nagrania rozmowy – jedynie z powodu infekcji narządów intymnych wnioskodawczyni, która nie miała wtedy innego partnera (zarzut A.XVII).

W apelacji wnioskodawczyni zgłoszono nadto wniosek o rozpoznanie postanowienia oddalającego wniosek o zawieszenie postępowania przed Sądem I instancji do czasu ukończenia postępowania rozwodowego między wnioskodawczynią a uczestnikiem, wnosząc o jego uchylenie i stosowne zawieszenie postępowania.

Podniesiono w apelacji wnioskodawczyni również nowe fakty, przedstawiane uprzednio w sprawie I Ns 250/22 Sądu Rejonowego w Skierniewicach o podział spółki cywilnej wnioskodawczyni i uczestnika, a także złożone tam dowody.

Z tych względów wniesiono o uchylenie skarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, ewentualnie o jego zmianę i uwzględnienie żądań wnioskodawczyni co do składu majątku wstępnego, w tym w szczególności:

–

ustalenie nieważności:

–

umowy o wyłączeniu wspólności ustawowej małżeńskiej uczestników zawartej 10 czerwca 2014 roku w wyniku uchylenia się od skutków prawnych oświadczeń woli wnioskodawczyni wywołanych podstępnie,

–

umowy o podział majątku dorobkowego sporządzonej przed notariuszem T. C. repertorium A (...) sprostowanej następnie aktem notarialnym tego samego notariusza repertorium (...), obejmującej m.in. nieodpłatne przekazanie uczestnikowi nieruchomości, dla których prowadzone są księgi (...), (...), (...), (...), (...) i (...) oraz pozostawienie we współwłasności ułamkowej nieruchomości dla której prowadzona jest księga (...), a to z uwagi na jej pozorność, ewentualnie uchylenie się przez wnioskodawczynię od skutków prawnych oświadczenia woli wywołanego podstępnie,

–

zaś w razie nieuwzględnienia żądań powyższych, o:

–

zobowiązanie uczestnika do złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu na wnioskodawczynię udziałów 1/2 części w prawie własności nieruchomości zapisanych w następujących księgach wieczystych: (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), a to z uwagi na skuteczne odwołanie darowizn z powodu rażącej niewdzięczności obdarowanego,

–

ustalenie, że w skład majątku wspólnego uczestników wchodzą:

–

nieruchomości zapisane w następujących księgach wieczystych: (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...)

–

wkład komandytariusza w (...) Spółce komandytowej w C., KRS (...), względnie udziały na ten wkład,

–

udziały wnioskodawczyni i uczestnika w (...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w C., KRS (...), względnie nakłady na te udziały,

–

Przedsiębiorstwo (...) H. X.,

–

środki zgromadzone na prowadzonych na nazwiska uczestników rachunkach bankowych, rachunkach papierów wartościowych, funduszach inwestycyjnych, według ustaleń postępowania dowodowego,

–

wierzytelność z tytułu nakładów na prawo odrębnej własności lokalu (...) przy (...) w L., dla którego prowadzona jest księga wieczysta nr (...),

–

ewentualnie także:

–

pożytki z przedsiębiorstw opisanych wyżej,

–

zapisane na nazwisko uczestnika udziały w spółce (...) Sp. z o.o. w A. (KRS : (...)).

Uczestnik, działając przez swojego pełnomocnika w osobie radcy prawnego, występującego również w I instancji, w swojej apelacji zaskarżył postanowienie w zakresie jego punktu 5. W apelacji uczestnika zarzucono naruszenie zarówno prawa proceduralnego, jak i materialnego.

W zakresie procedury zdaniem apelującego uczestnika doszło do naruszenia:

–

art. 233 § 1 k.p.c. przez przekroczenie swobodnej oceny dowodów i popadnięcie w dowolność ocen w zakresie zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego w zakresie uznania, iż uczestnik w prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej wykorzystuje przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 55

1 k.c. objęte współwłasnością stron, podczas gdy materiał dowodowy (zarzut B.I):

–

wykazał iż działalność gospodarcza podjęta została przez uczestnika przed zawarciem związku małżeńskiego z wnioskodawczynią przez zadatkowanie w (...) / w 100 % ceny/ maszyn mających służyć przyszłej produkcji oraz zaadaptowaniu pomieszczeń w których miały być ulokowane,

–

wykazał iż działalność gospodarcza podjęta została przez uczestnika przy sfinansowaniu jej w zakresie maszyn i nieruchomości z majątku odrębnego uczestnika,

–

nie pozwala na takie ustalenie, w szczególności z uwagi na umowę o podziału majątku z 10 czerwca 2014 roku, którą na uczestnika przeniesiono wszystkie nieruchomości wykorzystywane wówczas w jego działalności, co implikuje ustalenie, iż w skład majątku wspólnego nie może wchodzić przedsiębiorstwo w rozumieniu k.c., a jedynie ewentualnie poszczególne składniki majątkowe nabyte w związku z działalnością gospodarczą uczestnika w okresie trwania wspólności majątkowej małżeńskiej,

–

nie pozwala na takie ustalenie, w szczególności z uwagi na umowę o podziału majątku z 10 czerwca 2014 roku, którą na uczestnika przeniesiono wszystkie nieruchomości wykorzystywane wówczas w jego działalności, co implikuje ustalenie, iż w skład majątku wspólnego nie może wchodzić przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 55

1 k.c., a jedynie ewentualnie poszczególne składniki majątkowe nabyte w związku z działalnością gospodarczą uczestnika w okresie trwania wspólności majątkowej małżeńskiej [

powtórzenie oryginalnie występujące w apelacji – przyp. SO],

–

nie pozwala na rozpoznanie składników mających, które mogłyby wchodzić w skład takiego przedsiębiorstwa i to zarówno w dacie podziału jak i obecnie, co nie pozwala uznać czy składniki te łącznie można uznać za przedsiębiorstwo w rozumieniu k.c.,

–

wskazuje na cel i wolę stron przy zawieraniu umów zniesienia współwłasności i podziału z 10 czerwca 2024 roku, z których wynika iż wnioskodawczyni miała zerwać wszelkie stosunki prawne łączące ją z działalnością gospodarczą uczestnika, a w szczególności iż uczestnik od momentu zawarcia tych umów miał wyłącznie samodzielnie i na własny rachunek prowadzić działalność;

–

wykazuje dokonanie czynności prawnych będących udziałem stron równoległych w czasie z zawieranymi umowami zniesienia współwłasności i podziału z dnia 10 czerwca 2024 roku z których wynika, iż wnioskodawczyni przeniosła na uczestnika własność poszczególnych ruchomości wchodzących w skład działalności gospodarczej uczestnika, i w konsekwencji weszła ona w całości do majątku osobistego uczestnika.

W zakresie prawa materialnego zarzucono naruszenie:

–

art. 31 § 1 k.r.o. przez błędne jego zastosowanie i uznanie, że Przedsiębiorstwo (...) stanowi majątek wspólny stron, podczas gdy oznaczenie przedsiębiorcy tj. jego firma, jak również działalność gospodarcza przedsiębiorcy, nie może być przedmiotem majątkowym w rozumieniu tego przepisu i nie jest objęta wspólnością majątkową po ustaniu ustawowej wspólności (zarzut B.II);

–

art. 55

1 k.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie i błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż z samego faktu zarejestrowania i prowadzenia działalności gospodarczej uczestnika, wynika fakt wykorzystywania w ramach jego działalności przedsiębiorstwa w rozumieniu tego przepisu, podczas gdy pojęcie przedsiębiorstwa opiera się na składnikach majątkowych i ich funkcji, prowadzonej działalności, a nie jest tożsame z działalności gospodarczą, czy osobą przedsiębiorcy tj. samego uczestnika (zarzut B.III);

–

alternatywnie art. 31 § 1 art. 33 pkt 10 i art. 45 k.r.o. przez ich błędne zastosowanie i uznanie, że działalność gospodarcza Przedsiębiorstwo (...) stanowi majątek wspólny stron, podczas gdy z porównania wielkości środków, jakie na jej powstanie zostały przeznaczone to jest w znikomym stopniu pochodzące z majątku wspólnego i w przeważającej części pochodzące z majątku osobistego uczestnika nakazywało uznanie iż stanowi ona jego majątek osobisty (zarzut B.IV).

Z tych względów wniesiono o „zmianę przedmiotowego wyroku w zaskarżonej części” i ustalenie, że Przedsiębiorstwo (...) wchodzi w skład majątku osobistego uczestnika, nadto zasądzenie od wnioskodawczyni na rzecz uczestnika, kosztów postępowania za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Również odpowiedzi na apelacje zostały wniesione zarówno przez wnioskodawczynię, jak i uczestnika. W każdej z odpowiedzi wniesiono o oddalenie odnośnej apelacji oraz zasądzenie od skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.

Do zamknięcia rozprawy apelacyjnej 26 maja 2026 roku nie zmieniono stanowisk w sprawie.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje.

Na wstępie zauważyć należy iż wyrokiem z 11 maja 2026 roku Sąd Apelacyjny w Łodzi zakończył prawomocnie postępowanie w sprawie (...) z powództwa uczestnika przeciwko wnioskodawczyni o rozwód, oddalając obie apelacje od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z 5 października 2023 roku w sprawie (...). Oznacza to prawomocne rozwiązanie małżeństwa wnioskodawczyni i uczestnika przez rozwód z wyłącznej winy uczestnika. Okoliczność ta nie jest sporna między podmiotami niniejszego postępowania.

Następnie koniecznym jest ustalenie prawidłowego zakresu rozpoznania w postępowaniu apelacyjnym. Rzecz w tym, że apelacja wnioskodawczyni zaskarżeniem objęła też punkt 5 postanowienia co do „tej części, w jakiej zawiera się w nim negatywne rozstrzygnięcie co do innych składników majątku wspólnego uczestników”. Jest to wynik stanowiska zajętego przez wnioskodawczynię co do tego, że w postępowaniu takim, jak w przedmiotowej sprawie, można wydać tylko jedno postanowienie wstępne, rozstrzygające o przynależności do małżeńskiego majątku wspólnego poszczególnych składników majątkowych, a w konsekwencji iż brak rozstrzygnięcia w przedmiocie określonego przedmiotu majątkowego oznacza iż nie został on zaliczony do masy majątkowej, podlegającej podziałowi.

Stanowisko to w niniejszej sprawie nie jest trafne. Już sama lektura zaskarżonego postanowienia wskazuje, że Sąd I instancji zawarł w nim rozstrzygnięcia zarówno pozytywne – to jest o przynależności danego składnika do majątku wspólnego, jak również rozstrzygnięcia przeciwne. Jest to silny argument przeciwko przyjęciu tezy, jaka legła u podstaw apelacji w zakresie dotyczącym punktu 5 tenoru sentencji zaskarżonego postanowienia, o niewypowiedzianym ustaleniu iż składniki niewymienione w postanowieniu, do majątku wspólnego nie przynależą. Takie stanowisko Sądu Rejonowego znajduje też potwierdzenie w stanowisku Sądu Najwyższego, który w sprawie III CZP 69/744 wskazał, że jeżeli sąd wydając w postępowaniu o dział spadku postanowienie wstępne przewidziane w art. 685 k.p.c. nie rozstrzygnął w sentencji, czy niektóre przedmioty należą do spadku, uczestnik postępowania może żądać uzupełnienia postanowienia wstępnego na zasadach ogólnych (art. 351 § 1 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.), zaś jeżeli uzupełnienie postanowienia wstępnego nie nastąpiło, sąd – w warunkach określonych w art. 685 k.p.c. – może w toku postępowania działowego wydać dalsze postanowienie wstępne w zakresie nie objętym postanowieniem wstępnym poprzednio wydanym. Reguły dotyczące rozumienia art. 685 k.p.c. mają swoje zastosowanie również na gruncie przedmiotowego postępowania, a to z mocy odesłania z art. 567 § 3 k.p.c.

W konsekwencji apelacja wnioskodawczyni, w części dotyczącej niewyrażonego wprost, domniemywanego przez wnioskodawczynię rozstrzygnięcia negatywnego co do niewymienionych w postanowieniu składników majątkowych, podlega odrzuceniu, jako skierowana przeciwko orzeczeniu nieistniejącemu. Zaskarżone postanowienie wstępne dotyczy wyłącznie tych przedmiotów majątkowych, co do których zawarto w nim wprost rozstrzygnięcie. Nie może być ono rozumiane jako zawierające w sobie domniemane rozstrzygnięcie iż składniki majątkowe w nim niewymienione, zostały uznane za niewchodzące w skład małżeńskiego majątku wspólnego wnioskodawczyni i uczestnika. Z tych względów apelacja wnioskodawczyni, w zakresie skierowanym przeciwko takiemu domniemanemu rozstrzygnięciu została odrzucona, jako niedopuszczalna z powodu braku substratu zaskarżenia (art. 373 § 1 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.).

Przystępując do merytorycznej oceny obu apelacji, rozważyć należy w pierwszej kolejności zarzuty w zakresie prawa proceduralnego, jako determinujące ocenę prawidłowości postępowania w sprawie.

Zarzut A.I jest ogólnym zarzutem wadliwej oceny zgormadzonego w sprawie materiału. Jest on szczegółowo omówiony w obszernym uzasadnieniu apelacji, a dodatkowo uzupełniony przedstawieniem faktów, które zdaniem skarżącej wadliwie nie zostały ustalone bądź nie mniej wadliwie uznane zostały za zaistniałe. Analiza tych elementów prowadzi jednak do wniosku o tym iż w przeważającej mierze badany zarzut dotyczy okoliczności bądź to nieobjętych przedmiotem rozpoznania w obecnym postępowaniu, jako że odnosi się do wskazanego wyżej, domniemywanego przez wnioskodawczynię milczącego uznania przez Sąd I instancji iż składniki majątkowe niewymienione w postanowieniu, nie wchodzą w skład majątku wspólnego, co jak wyżej omówiono nie jest zasadne, bądź okoliczności nie będących w ogóle przedmiotem obecnego postępowania, jak okoliczności dotyczące spółki cywilnej wnioskodawczyni i uczestnika, wreszcie dotyczą nie tyle kwestii prawidłowości oceny materiału, co prawidłowości stosowania prawa materialnego, jak kwestia oceny ustalonych zachowań uczestnika postępowania i ich znaczenia dla – przykładowo – oceny rażącej niewdzięczności. Zarzut A.I jako czysto proceduralny, w zakresie podlegającym ocenie z punktu widzenia granic rozpoznania w niniejszej sprawie, nie jest zasadny.

Zarzut A.II jest konsekwencją przyjętego założenia co do oceny zakresu przedmiotowego zaskarżonego orzeczenia. Jego badanie jest wyłączone w niniejszym postępowaniu, ponieważ dotyczy okoliczności co do których apelacja wnioskodawczyni została odrzucona. Godzi się w tym miejscu jedynie powtórzyć, że Sąd Rejonowy nie orzekał w przedmiocie objętym zarzutem. Zarzut A.II jest zatem bezprzedmiotowy.

Odnosząc się do zarzutu A.III wskazać należy, że art. 227 k.p.c. wyznacza zakres ustaleń faktycznych w sprawie. Dla rozstrzygnięcia, o którym mowa w tym przepisie, istotne znaczenie mają te fakty, które stanowią o wypełnieniu bądź nie znamion determinujących ustalenie, czy ziściła się hipoteza określonej normy prawa materialnego, potencjalnie znajdującej zastosowanie do ustalonych okoliczności. Nie można naruszyć tego przepisu w ten sposób, że nie ustalono faktów mających – zdaniem skarżącej – wpływ na ocenę dowodów oferowanych przez podmioty uczestniczące w postępowaniu. Brak tego typu ustaleń może ewentualnie stanowić o naruszeniu reguł swobodnej oceny dowodów przez to iż nie była ona należycie wszechstronna, stanowić zatem może naruszenie art. 233 § 1 k.p.c., w postępowaniu nieprocesowym w związku z art. 13 § 2 k.p.c., ale nie będzie to naruszenie art. 227 k.p.c. Zarzut A.III nie jest zasadny.

Zarzut A.IV dotyczy uzasadnienia orzeczenia, to jest czynności podejmowanych po wydaniu rozstrzygnięcia. Co do zasady nie mogą one zatem mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia. Dopiero taki stan, który uniemożliwiłby kontrolę instancyjną zapadłego orzeczenia, skutkować może uznaniem tego rodzaju zarzutu za trafny, prowadzący skądinąd zazwyczaj do konieczności przyjęcia iż doszło do nierozpoznania istoty sprawy, skoro w świetle w takim stopniu wadliwie sporządzonego uzasadnienia, nie sposób w ogóle stwierdzić izby doszło do rozpoznania istoty sprawy. Jednakże w niniejszej sprawie taka sytuacja nie ma miejsca. Uzasadnienie przedstawia ustalenia faktyczne, jakie poczyniono, wskazuje na dokonanie oceny dowodów w sposób dostatecznie kompleksowy, a także zawiera analizę prawnomaterialną zajmowanych przez wnioskodawczynię i uczestnika stanowisk, w zakresie odpowiadającym przedmiotowi rozstrzygnięcia. Zarzut A.IV jako proceduralny nie jest zasadny. Natomiast brak wyjaśnienia dlaczego Sąd I instancji opowiedział się za określonym stanowiskiem co do prawnomaterialnego znaczenia określonych faktów, w tym przypadku: dlaczego po rozstaniu stron nie może być już przesłanek rażącej niewdzięczności oraz czemu nie rozważono podstępu przez podstępne wyzyskanie błędu w sytuacji obowiązków informacyjnych pomiędzy małżonkami wynikających ze stosunku małżeństwa, nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia. Znaczenie takie ma kwestia, czy dany pogląd – z zakresu stosowania jednak prawa materialnego, nie procedury – jest prawidłowy, czy też nie. Ewentualne niewskazanie okoliczności, przemawiających za przyjęciem określonego stanowiska, skutkuje jedynie zwiększonym ryzykiem, że pominięte argumenty nie zostaną wzięte pod uwagę przy badaniu prawidłowości stosowania prawa materialnego.

Zarzuty A.V i A.VI są o tyle bezprzedmiotowe, że jak zaznaczono na wstępie rozważań, postępowanie w sprawie o rozwód zostało prawomocnie zakończone. Sam w sobie brak zawieszenia postępowania o podział majątku wspólnego nie stanowił o wadzie proceduralnej. Zawinienie w rozkładzie pożycia małżeńskiego jest autonomicznym pojęciem prawa rodzinnego i nie rzutuje bezwzględnie i bezpośrednio na pojęcie choćby rażącej niewdzięczności w rozumieniu art. 898 § 1 k.c. Związanie prawomocnym rozstrzygnięciem oznacza w tym przypadku tyle, że w chwili orzekania przez Sąd Okręgowy w obecnym składzie, wnioskodawczyni i uczestnik nie są małżeństwem, zaś wyłącznie winnym rozkładu pożycia był uczestnik. Tych okoliczności nie wolno w obecnym postępowaniu podważać. Nie zwalnia to jednak z obowiązku samodzielnego badania przesłanek choćby ważności umowy o ustanowieniu rozdzielności majątkowej; tego zagadnienia rozstrzygnięcie rozwodowe nie dotyczy. Zarzut A.V nie ma obecnie znaczenia dla rozstrzygnięcia, zaś zarzut A.VI nie jest zasadny.

Odnośnie zarzutu A.VII zważyć należy, że skoro sprawa jest sprawą o podział majątku wspólnego – obecnie byłych – małżonków, to nie jest błędne prowadzenie odrębnych postępowań co do małżeńskiego majątku wspólnego oraz wspólności łącznej, wynikającej z innego tytułu, w tym przypadku – umowy spółki, gdyż są to odrębne masy majątkowe, z których każda ma charakter współwłasności łącznej (art. 33 pkt 3 k.r.o. w związku z art. 863 § 1 – 3 k.c.). Nie jest też jasne, jakie to miałoby mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia, skoro nawet sama apelująca dostrzega, że jednak rozstrzyganie w obu przedmiotach musiałoby być odrębne. Zarzut A.VII nie jest zasadny.

Kolejny zarzut A.VIII również odnosi się w istocie do kwestii zaliczenia do majątku wspólnego składników majątkowych nieobjętych zaskarżonym postanowieniem, w tym zakresie jest zatem również bezprzedmiotowy. Jeżeli zaś chodzi o kwestie stosowania do wnioskodawczyni art. 111 § 1 i 3 o.p.5, to w tym zakresie odwołanie się Sądu Rejonowego do rzeczonych przepisów miało charakter obrazujący sferę motywacyjną wnioskodawczyni i jako takie nie budzi wątpliwości. Zarzut A.VIII nie jest zasadny.

Analogicznie ocenić należy zarzuty A.IX i A.X. W niniejszej sprawie, także w kontekście niekwestionowanego, a wręcz podnoszonego przez wnioskodawczynię w toku postępowania apelacyjnego, stanu jej zdrowia w aspekcie dojrzałości, w pełni uprawnione jest wnioskowanie przyjęte przez Sąd I instancji o znacznym wpływie, jakie szeroko rozumiane postępowanie podatkowe wywarło na wnioskodawczynię. Rzecz nie w tym, jaki formalnie status miały podejmowane przez organy podatkowe czynności lecz w tym, że w świadomości wnioskodawczyni unaoczniła się silna obawa przed tym iż wskutek działalności ówczesnego męża, jest ona w kręgu zainteresowania służb podatkowych. Wnioskodawczyni nie rości sobie pretensji do wykształcenia prawniczego, stąd rozumowanie i wywód Sądu Rejonowego trafnie ujął badaną sytuację z punktu widzenia nie rygoryzmu prawniczego, lecz praktycznego, życiowego odbioru całości sytuacji. W takim kontekście ocena tamtejszego Sądu z całą pewnością nie jest dowolna, a zatem musi się ostać. Zarzut A.IX i A.X nie są zasadne.

Zarzut A.XI ujęty został w osnowie apelacji wnioskodawczyni bardzo zwięźle, brak zaś w uzasadnieniu apelacji – skądinąd zredagowanym w sposób uporządkowany, z oznaczeniem części odnoszących się do poszczególnych zagadnień czy wręcz zarzutów – fragmentu, który zdaniem apelującej miałby odnieść się do tego zarzutu. Trudno zatem odnieść się do owego zarzutu, skoro skarżąca nie precyzuje w nim ani wniosków dowodowych niezasadnie pominiętych, ani tych, co do których orzeczenia nie wydano w ogóle. W konsekwencji zarzut A.XI jawi się jako niezasadny.

Nie jest również zasadny zarzut B.I z apelacji uczestnika. Jeżeli chodzi o kwestię wykazania źródła finansowania działalności gospodarczej, to nie sposób nie przyznać racji wnioskodawczyni co do jej uwagi z odpowiedzi na apelację uczestnika, gdzie zwięźle acz trafnie wskazano na własne listy uczestnika z tamtego czasu, z których nie sposób wywodzić o znakomitej sytuacji finansowej. Już choćby w tym kontekście zatem nie sposób odmówić Sądowi I instancji racji iż uczestnik co najmniej nie sprostał ciężarowi dowodu w tym zakresie. Otóż albo uczestnik pisał wówczas szczerze, co wskazywałoby na brak środków na samodzielny rozruch przedsiębiorstwa, albo też już wówczas mijał się w stosunku do wnioskodawczyni z prawdą, co jednak podważałoby całkowicie wiarygodność uczestnika, a więc również pozbawiałoby stanowisko o sfinansowaniu uruchomienia działalności z własnych środków uczestnika podstawy dowodowej. Uwagi te przy tym uznać należy jedynie za uzupełniające wywód Sądu Rejonowego w tym zakresie. Łącznie zatem nie sposób przyjąć, że tamtejszy Sąd dochodząc do wniosku o niewykazaniu przedmiotowo istotnej okoliczności, dopuścił się dowolności w ocenie zgromadzonego materiału, a nie tylko dokonał jego swobodnej oceny. Nadto zarzut ten w części dotyczącej rzekomego wywodzenia z przeniesienia własności nieruchomości na przeniesienie całego przedsiębiorstwa jest sprzeczny z jasno określoną wolą stron w akcie notarialnym, zaś z wyjaśnień uczestnika wynika iż celem było formalne ustanowienie tego, co jego zdaniem miało miejsce rzeczywiście – iż wymienione w akcie notarialnym nieruchomości są jego własnością, ze spłatą wnioskodawczyni. W pozostałym zakresie zarzut ten stanowi w istocie zarzut naruszenia prawa materialnego i będzie omówiony przy okazji analizy zarzutu naruszenia art. 55

1 k.c., to jest zarzutu B.III. Natomiast w zakresie proceduralnym, omówionym wyżej, zarzut B.I nie jest zasadny.

W świetle powyższych uwag ustalenia, stanowiące podstawę faktyczną zaskarżonego orzeczenia, są prawidłowe jako mieszczące się w granicach swobodnej – w przeciwieństwie do dowolnej – oceny przeprowadzonych dowodów. Są wewnętrznie spójne, pozostają logicznie powiązane z materiałem dowodowym, nie budzą również wątpliwości w świetle wskazań wiedzy, czy życiowego doświadczenia, nadto spełniają kryterium zupełności z punktu widzenia zakresu ustaleń niezbędnego do prawidłowego rozstrzygnięcia. Jako takie nie mogą być skutecznie zwalczane polemicznymi twierdzeniami apelacji. W konsekwencji Sąd Okręgowy przyjął owe ustalenia Sądu Rejonowego w całości za własne, ze wspomnianym wyżej uzupełnieniem co do prawomocnego na dzień zamknięcia rozprawy apelacyjnej rozwiązania małżeństwa wnioskodawczyni oraz uczestnika przez rozwód, z uznaniem uczestnika za wyłącznie winnego rozkładu pożycia. Należy jednak podkreślić w tym miejscu, że chodzi ściśle o fakty, nie zaś ich ocenę prawną.

Wobec ustalenia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, należy odnieść się do zarzutów naruszenia prawa materialnego.

Uznanie za ważną umownego podziału majątku wspólnego po ustaniu ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej nie jest błędne. Strony w tym zakresie korzystają z szerokiej autonomii. Nie jest tak, by w każdym przypadku odbiegania od matematycznej równości wartości poszczególnych części, należało uznawać nieważność tej czynności. Jest to tym bardziej zasadne w okolicznościach przedmiotowej sprawy, gdy strony dokonują jedynie – jak w niniejszej sprawie – częściowego zniesienia współwłasności. Wola stron skupia się wówczas raczej na chęci określonego rozdysponowania poszczególnymi przedmiotami majątkowymi, nie zaś na całościowym rozliczeniu majątku wspólnego. Już z samej treści zarzutu wynika, że poza podziałem pozostawały znaczące sumy pieniężne, których nie dotyczył umówiony podział. Ich nieobjęcie umową nie oznacza wszak przyznania przez wnioskodawczynię, że sumy te nie wchodziły ówcześnie w skład majątku wspólnego, choćby jako dochód z innych majątków (art. 31 § 2 pkt 2 k.r.o.). Na brak znaczenia ekwiwalentności świadczeń na podstawie przepisów o umownym dziale spadku, co na podstawie art. 46 k.r.o. stosuje się do podziału majątku wspólnego po ustaniu ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej, zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w sprawie III CSK 74/136, akcentując decydujące znaczenie autonomii woli stron. Wbrew twierdzeniom apelacji, nie ma w tym przypadku do czynienia z wykorzystaniem pozycji dominującej w stopniu nakazującym przyjęcie naruszenia zasad współżycia społecznego. Trafnie wskazano w I instancji, jak już wspomniano, że nie budzi wątpliwości chęć zapewnienia sobie spokoju przez wnioskodawczynię. W tym kontekście Sąd Okręgowy w obecnym składzie nie dopatrzył się przesłanek uznania umowy za nieważną. Zarzut A.XII nie jest zasadny.

Odmiennie należy natomiast ocenić zarzut A.XIII. Jak wynika z uzasadnienia apelacji, wnioskodawczyni odnosi owo naruszenie do przyjęcia braku powiązania między uzgodnionym podziałem części majątku wspólnego po ustaniu ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej, a dokonanym przelewem pieniężnym na rzecz wnioskodawczyni. Rację ma apelująca, że umowne częściowe zniesienie współwłasności i owo przesunięcie majątkowe są ze sobą ściśle powiązane. Jak wskazał sam uczestnik, co słusznie przywołuje się dosłownym cytatem w apelacji: „Założenie było takie, żeby formalnie przenieść na mnie moje nieruchomości i spłacić żonę.”, czyli wnioskodawczynię. Uznać należy iż obejmowało to nie tylko 500.000 zł przelane w dniu zawarcia umowy w formie aktu notarialnego, lecz również pieniądze pozyskane ze sprzedaży mieszkania w H., o czym wyjaśnia dalej uczestnik. Tworzenie konstrukcji bliżej niesprecyzowanego zabezpieczenia, na gruncie prawa cywilnego musiałoby oznaczać dwie niezależne od siebie darowizny, między ówczesnymi małżonkami. Podwójnie nieodpłatny charakter przysporzenia jest zupełnie nieprzekonujący. Prawidłowo rekonstruowana w świetle przywołanych w zarzucie przepisów wola stron czynności notarialnej była taka, że objęte podziałem nieruchomości staną się własnością uczestnika, zaś wnioskodawczyni otrzyma pieniądze. Zarzut A.XIII jest zasadny.

Wbrew stanowisku apelującej wnioskodawczyni, zasadność zarzutu A.XIII nie powoduje automatycznie zasadności zarzutu A.XIV. Powoływanie się w uzasadnieniu apelacji na stanowisko Sądu Najwyższego wypracowane na kanwie umowy sprzedaży, nie jest przekonujące. Umowa sprzedaży jest umową wzajemną i świadczenia obu stron należą do istotnych postanowień umownych. Oba świadczenia mają pozostawać w stosunku ekwiwalent

[…]