Skarb Państwa przegrał apelację o odszkodowanie za zbytą nieruchomość

Zaskarżonym wyrokiem Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi z 7 października 2025 roku w sprawie III C 654(...) z powództwa G. M., S. M. i M. M. przeciwko Skarbowi Państwa – M. (...) o zapłatę:

–

w punkcie 1 zasądzono od pozwanego na rzecz powódki G. M. 81.000 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 15 września 2021 roku do dnia zapłaty;

–

w punkcie 2 zasądzono od pozwanego na rzecz G. M. 6.317 zł tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku do dnia zapłaty;

–

w punkcie 3 zasądzono od pozwanego na rzecz powoda S. M. 81.000 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 15 września 2021 roku do dnia zapłaty;

–

w punkcie 4 zasądzono od pozwanego na rzecz powoda S. M. 6.317 zł tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku do dnia zapłaty;

–

w punkcie 5 zasądzono od pozwanego na rzecz powoda M. M. 81.000 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 15 września 2021 roku do dnia zapłaty;

–

w punkcie 6 zasądzono od pozwanego na rzecz powoda M. M. 6.317 zł tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku do dnia zapłaty.

Apelację od omówionego wyżej wyroku w całości wywiódł pozwany, działając przez swojego pełnomocnika w osobie radcy prawnego, występującego również w I instancji. W apelacji zarzucono naruszenie zarówno prawa procesowego, jak i materialnego.

W zakresie prawa procesowego zdaniem apelującego doszło do naruszenia:

–

art. 233 k.p.c.1, które miało wpływ na treść wyroku przez błędne ustalenie przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia, że źródłem szkody była sprzedaż nieruchomości przez Skarb Państwa 29 czerwca 2000 roku, podczas gdy z zebranego materiału dowodowego wynika, że były nim działania nacjonalizacyjne z 1945 roku (zarzut I);

–

art. 233 k.p.c., które miało wpływ na treść wyroku przez brak ustalenia, czy przed 1989 rokiem w stosunku do powodów zaistniały okoliczności faktyczne czy prawne, które w sposób nie budzący wątpliwości powodowały niemożność dochodzenia swoich praw na drodze sądowej (zarzut II);

–

art. 233 k.p.c., które miało wpływ na treść wyroku przez brak ustalenia, kiedy powodowie dowiedzieli się albo przy zachowaniu należytej staranności mogli się dowiedzieć o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia czyli brak ustalenia daty od której, zgodnie z art. 442

1 § 1 k.c. – poprzednio art. 442 k.c. – biegnie 3 letni termin przedawnienia, co w konsekwencji doprowadziło do nieuzasadnionego przyjęcia, że roszczenie powodów nie uległo przedawnieniu (zarzut III);

–

art. 327

1 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., które miało wpływ na treść wyroku przez nienależyte wyjaśnienie podstawy faktycznej i prawnej wyroku, brak odniesienia się do twierdzeń podnoszonych przez pozwanego w odpowiedzi na pozew oraz dalszych pismach procesowych, w szczególności rozważań pozwanego dotyczących art. 6 u.o.f.p.2, brak wskazania, z jaką datą rozpoczął się termin przedawnienia roszczenia powodów i tym samym brak uzasadnienia stanowiska o nieprzedawnieniu roszczenia powodów (zarzut IV).

W zakresie prawa materialnego zarzucono naruszenie:

–

art. 417 k.c.3 w brzmieniu sprzed 1 września 2004 roku przez błędne ustalenie tego przepisu jako podstawy prawnej odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa – M. (...) podczas gdy właściwą podstawę prawną winny stanowić przepisy u.o.f.p., które weszły w życie 28 listopada 1956 roku (zarzut V);

–

art. 6 u.o.f.p. przez jego niezastosowanie jako podstawy prawnej odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa – M. (...) i oceny przedawnienia roszczenia powodów i nieprzyjęcie, że roszczenie powodów uległo przedawnieniu na podstawie tego przepisu (zarzut VI);

–

art. 442

1 § 1 k.c. – poprzednio art. 442 k.c. – przez błędne jego zastosowanie jako podstawy prawnej oceny przedawnienia roszczenia podczas gdy właściwą podstawę prawną winien stanowić art. 6 u.o.f.p. (zarzut VII);

–

art. 123 § 1 pkt 1 k.c. i art. 124 § 1 k.c. przez niewłaściwe ich zastosowanie polegające na przyjęciu, że bieg przedawnienia przerwany został wnioskiem z 13 września 2000 roku złożonym w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych i rozpoczął bieg na nowo od dnia decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi tj. 26 marca 2021 roku, co skutkowało uznaniem, iż roszczenie nie uległo przedawnieniu (zarzut VIII);

–

art. 5 k.c. w związku z art. 117 § 2 zd. I k.c. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że podniesienie zarzutu przedawnienia przez pozwanego stanowiło nadużycie prawa w sytuacji, gdy zachowanie pozwanego nie było sprzeczne ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego, jak również nie było przyczyną opóźnienia powoda w dochodzeniu roszczeń (zarzut IX);

–

art. 5 k.c. w związku z art. 117 § 2 zd. I k.c. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że podniesienie zarzutu przedawnienia przez pozwanego stanowiło nadużycie prawa w sytuacji, gdy, mając na względzie brak obiektywnych przeszkód uniemożliwiających wytoczenie powództwa, czas opóźnienia w dochodzeniu roszczenia przez stronę powodową był nadmierny (zarzut X).

Z tych względów wniesiono o: zmianę zaskarżonego wyroku przez oddalenie powództwa, uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, nadto zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego kosztów postępowania sądowego w tym kosztów zastępstwa procesowego za postępowanie w I instancji, według norm prawem przepisanych oraz zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego za postępowanie w II instancji według norm prawem przepisanych.

W odpowiedzi na apelację powodowie, reprezentowani przez pełnomocnika w osobie adwokata, występującego również w I instancji, wnieśli o oddalenie apelacji oraz zasądzenie od skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.

Do zamknięcia rozprawy apelacyjnej 12 maja 2026 roku nie zmieniono stanowisk w sprawie.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje.

Apelacja okazała się bezzasadną.

W pierwszej kolejności rozważyć należy zarzuty w zakresie prawa procesowego, jako determinujące – przez swój wiążący charakter – ocenę prawidłowości postępowania w sprawie.

Zarzut I dotyczy oceny prawidłowości ustalenia zdarzenia skutkującego powstaniem szkody. Pozwany zakwalifikował ów twierdzony przez siebie błąd jako naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. Przyznać należy, że kwalifikacja tak stawianego zarzutu nie jest jednoznaczna; może mieć rzeczywiście dwojaki charakter: proceduralny, jeżeli chodzi o to iż wskutek wadliwej oceny dowodów ustalono, że szkoda powstała w wyniku zdarzenia A, nie zaś B, albo materialnoprawny – gdy chodzi o wadliwą ocenę skutków prawnych skądinąd prawidłowo ustalonych faktów. W okolicznościach przedmiotowej sprawy należy zważyć iż pozwany kwestionuje nie tyle prawidłowość ustalenia przebiegu wydarzeń w tym zakresie, lecz powiązanie normatywnego pojęcia szkody nie z wydaniem zaświadczenia z 7 czerwca 1945 roku, lecz zbyciem przedmiotowej nieruchomości przez Skarb Państwa 29 czerwca 2000 roku, kiedy to najpierw spadkodawca pozwanych, a następnie pozwani prowadzili działania zmierzające do odzyskania nieruchomości. Chodzi zatem w istocie o materialnoprawną ocenę, który z prawidłowo ustalonych faktów, należy uznać za rodzące szkodę w rozumieniu prawa materialnego. W tym ujęciu nie jest to zatem w ogóle kwestia stosowania art. 233 § 1 k.p.c. Nie chodzi mianowicie o wadliwość ustalenia określonych stanów świata rzeczywistego i ich zmian w czasie, lecz o prawną ocenę poszczególnych czynności, dokonywanych przez organy władzy publicznej. Zarzut I, jako zarzut naruszenia prawa proceduralnego, jest zatem bezprzedmiotowy.

Zarzuty II i III należy rozpoznać łącznie. Czynnikiem spajającym je jest jednolitość ich wady konstrukcyjnej. Nie może Sąd orzekający naruszyć art. 233 § 1 k.p.c. przez nieustalenie faktu, który zdaniem skarżącego ma znaczenie dla rozstrzygnięcia. Wskazany w omawianych zarzutach art. 233 § 1 k.p.c. w ogóle nie dotyczy tego zagadnienia. Skoro apelujący nie zarzuca dokonania ustalenia z naruszeniem ściśle określonych zasad logicznego rozumowania, równie skonkretyzowanych wskazań wiedzy, czy życiowego doświadczenia, względnie nie zarzuca niezasadnego pominięcia ściśle sprecyzowanego elementu zebranego w sprawie materiału, to nie może być mowy o naruszeniu przez Sąd I instancji swobody oceny dowodów. Kwestia nieustalenia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia stanowić może naruszenie reguły adekwatności ustaleń faktycznych (art. 227 k.p.c.), jednakże takiego zarzutu brak w apelacji, zaś zarzutami co do prawa proceduralnego Sąd Okręgowy pozostaje związany. Zarzuty II i III nie są zasadne.

Zarzut IV, dotyczący naruszenia reguł sporządzania uzasadnienia, mógłby być uznany za zasadny wyłącznie wówczas, gdyby Sąd Rejonowy sporządził ów dokument w sposób taki, który wykluczałby możliwość przeprowadzenia kontroli instancyjnej zapadłego wyroku. Musiałby zatem tamtejszy Sąd w sposób nieusuwalny uniemożliwić zbadanie, jakie poczynił ustalenia co do faktów mających znaczenie dla rozstrzygnięcia, a także jakie przepisy prawa materialnego uznał za znajdujące zastosowanie w sprawie i dlaczego, a także jakie skutki dla praw i obowiązków podmiotów uczestniczących w procesie z tak przyjętych przepisów wywiódł. Nie ulega wątpliwości Sądu Okręgowego w obecnym składzie, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy taka sytuacja w ogóle nie wystąpiła. Uzasadnienie sporządzone jest w sposób pozwalający na niebudzące wątpliwości określenie, jakie ustalenia zostały przyjęte przez Sąd I instancji za przedmiotowo istotne, jakie przepisy prawa materialnego i z jakich względów zostały zastosowane w procesie subsumpcji oraz jaki jest rezultat owego procesu dla praw i obowiązków stron. Okoliczność, że pozwany prezentuje odmienne oceny prawne, nie jest sama w sobie wystarczająca dla negatywnej oceny sporządzonego w sprawie uzasadnienia. Zarzut IV nie jest zasadny.

W świetle powyższych uwag ustalenia, stanowiące podstawę faktyczną zaskarżonego orzeczenia, są prawidłowe jako mieszczące się w granicach swobodnej – w przeciwieństwie do dowolnej – oceny przeprowadzonych dowodów. Są wewnętrznie spójne, pozostają logicznie powiązane z materiałem dowodowym, nie budzą również wątpliwości w świetle wskazań wiedzy, czy życiowego doświadczenia, nadto spełniają kryterium zupełności z punktu widzenia zakresu ustaleń niezbędnego do prawidłowego rozstrzygnięcia. Jako takie nie mogą być skutecznie zwalczane polemicznymi twierdzeniami apelacji. W konsekwencji Sąd Okręgowy przyjął owe ustalenia Sądu Rejonowego w całości za własne.

Wobec ustalenia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, należy odnieść się do zarzutów naruszenia prawa materialnego.

W tym kontekście należy zaznaczyć na wstępie, w istocie odnosząc się do zarzutu I w jego prawidłowym, materialnoprawnym ujęciu, że Sąd Okręgowy w obecnym składzie podziela pogląd Sądu I instancji co do zasadności uznania za zdarzenie rodzące szkodę w okolicznościach przedmiotowej sprawy fakt zbycia przedmiotowej nieruchomości przez Skarb Państwa na rzecz podmiotu trzeciego, zwłaszcza uwzględniając podejmowane ówcześnie od około dziesięciu lat starania o odzyskanie przedmiotowej nieruchomości i wbrew wnioskowi wprost wskazującemu zasadność powstrzymania się od wszelkich zmian własnościowych, obejmujących przedmiotową nieruchomość. Dopiero zbycie przedmiotowej nieruchomości pozbawiło uprawnionych możliwości dochodzenia jej zwrotu w naturze, zatem mogli oni wiązać powstanie szkody właśnie ze zbyciem nieruchomości, skoro zaświadczenie z 7 czerwca 1945 roku skutków prawnorzeczowych nie wywoływało. Zarzut I zatem również w zakresie prawnomaterialnym nie jest zasadny.

Ów materialnoprawny charakter zarzutu I został prawidłowo wyrażony przez apelującego w zarzutach V i VI, wskazujących na twierdzoną przez skarżącego wadliwość zastosowania, jak również odmowy zastosowania, wskazanych tam przepisów, zatem ocena owych zarzutów, które należy rozpoznać łącznie, jest analogiczna. Sąd Rejonowy prawidłowo przyjął, z przyczyn przez siebie wskazanych, których adekwatność należy podzielić, że to właśnie art. 417 § 1 k.c. w brzmieniu sprzed 1 września 2004 roku stanowi podstawę rozstrzygnięcia o żądaniu powodów. Bezprawność polegała na zbyciu nieruchomości niebędącej własnością Skarbu Państwa, zawinienie obejmuje co najmniej niedbalstwo, związek przyczynowy między powstaniem szkody a zdarzeniem szkodzącym nie budzi wątpliwości co do swojej adekwatności: gdyby nie doszło do zbycia nieruchomości, powodowie nie zostaliby pozbawieni możliwości jej odzyskania, zaś rozmiar szkody odpowiada wartości nieruchomości, której możliwości odzyskania powodowie zostali pozbawieni. Zarzuty V i VI nie są zasadne.

Również ocena zarzutu VII jest determinowana rozstrzygnięciem co do zastosowanego prawa materialnego. W świetle prawidłowości przyjęcia jako zdarzenia szkodzącego zbycia nieruchomości, błędem byłoby odwoływanie się do art. 6 u.o.f.p. Nie obowiązywał on w dacie zdarzenia rodzącego szkodę. Zarzut VII nie jest zasadny.

Zarzuty VIII – X należy rozpoznać łącznie. Dotyczą one kwestii zasadności uznania przez Sąd I instancji iż nie doszło do przedawnienia roszczenia powodów. Zarzuty te nie mogły jednak wywołać zamierzonego skutku, nawet gdyby hipotetycznie przyjąć zasadność ziszczenia się przesłanek przedawnienia. W okolicznościach przedmiotowej sprawy należy mianowicie wskazać, że wobec sposobu procedowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie począwszy od lat 90. ubiegłego wieku, uwzględnienie zarzutu przedawnienia, zgłaszanego przez pozwanego, a więc Skarb Państwa, czyli podmiot odpowiedzialny za działania organów władzy publicznej w tym zakresie, byłoby rażącym naruszeniem zasad współżycia społecznego. Niezależnie od tej uwagi, Sąd Okręgowy w obecnym składzie w pełni podziela wywód Sądu Rejonowego co do skuteczności przerwania biegu terminu przedawnienia. W konsekwencji zarzuty VIII – X nie są zasadne.

W tych okolicznościach podzielić należało oceny prawne, leżące u podstaw zaskarżonego orzeczenia, zaś Sąd Okręgowy przyjął owe oceny jako własne. Ich powtarzanie jest zbędne.

W konsekwencji prawidłowe jest również rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów procesu. Nie zgłoszono w zakresie tych kosztów zarzutów niezależnych od oczekiwanej zmiany rozstrzygnięcia co do roszczenia głównego.

Z tych wszystkich względów, a nadto wobec braku okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, które winny być brane pod uwagę z urzędu, uznając zaskarżone orzeczenie za prawidłowe, apelację pozwanego oddalono jako bezzasadną (art. 385 k.p.c.).

O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 w związku z art. 99 w związku z art. 391 § 1 zd. I k.p.c. Na koszty postępowania apelacyjnego powodów złożyło się po 1.800 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego według stawki minimalnej w postępowaniu apelacyjnym przed Sądem Okręgowym (§ 2 pkt 7, § 10 ust. 1 pkt 1 r.o.a.4), z racji podzielności świadczenia pieniężnego i tożsamości sytuacji prawnej wszystkich powodów. Pozwany obowiązany jest zwrócić te koszty w całości powodom, z ewentualnymi odsetkami w razie opóźnienia (art. 98 § 1

1

w związku z art. 391 § 1 zd. I k.p.c.).

1 Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (j.t. – Dz. U. z 2026 r. poz. 468 z późn. zm.).

2 Ustawa z dnia 15 listopada 1956 r. o odpowiedzialności Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszów państwowych (Dz. U. Nr 54, poz. 243 z późn. zm.).

3 Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (j.t. – Dz. U. z 2026 r. poz. 795).

4 Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (j.t. – Dz. U. z 2026 r. poz. 215).