Sąd uchylił wyrok oddalający pozew o 1500 zł od gminy za brak lokalu tymczasowego

Pozwem z 9 października 2024 r. I. N. domagał się zasądzenia od Gminy Miasto P. kwoty 1.500 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty tytułem odszkodowania za brak wskazania pomieszczenia tymczasowego na wezwanie komornika z 12 sierpnia 2024 r. w toku postępowania egzekucyjnego za okres od 19 sierpnia 2024 r. do 18 września 2024 r. Nadto strona powodowa wniosła o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu podano, że powód w dniu 8 marca 2024 r. w toku postępowania egzekucyjnego nabył nieruchomość położoną w P. przy ul. (...), zaś wnioskiem z 16 lipca 2024 r. wszczął postępowanie egzekucyjne o eksmisję, w toku którego komornik działając na podstawie art. 1046 k.p.c. w zw. z art. 4 ustawy o ochronie praw lokatorów wezwał 12 sierpnia 2024 r. pozwaną gminę do wskazania pomieszczenia tymczasowego. Po ponagleniach pozwana gmina przesłała pismo, w którym nie wskazała pomieszczenia tymczasowego. Strona powodowa wskazała, że na szkodę poniesioną przez powoda składa się równowartość czynszu możliwego do uzyskania z wynajmu mieszkania oraz wysokość obciążających powoda kosztów utrzymania mieszkania. Dochodzona pozwem kwota z kolei stanowi jedynie szkodę w zakresie czynszu możliwego do uzyskania z wynajmu mieszkania za okres od 19 sierpnia 2024 r. do 18 września 2024 r.

W dniu 18 listopada 2024 r. referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym, uwzględniając powództwo w całości.

Pozwana 9 grudnia 2024 r. wniosła sprzeciw od przytoczonego nakazu zapłaty, zaskarżając przedmiotowe orzeczenie w całości, wnosząc jednocześnie o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda kosztów procesu według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Pozwana Gmina podniosła zarzut nieistnienia dochodzonego roszczenia oraz niewykazania jego zasadności zarówno co do zasady, jak i co do wysokości. Zakwestionowała przyjętą przez powoda stawkę czynszu w wysokości 55,55 zł/m

2, wskazując, iż jest ona rażąco zawyżona. Podkreślono przy tym, że powód nie przedłożył żadnych dokumentów potwierdzających zawarcie umowy najmu określającej standard, parametry oraz wyposażenie lokalu, co uniemożliwia ocenę, czy żądana stawka odpowiada realiom rynkowym. Ponadto pozwana zwróciła uwagę, iż powód nie wykazał wysokości szkody – nie przedstawił zestawień finansowych należnych opłat za lokal, kartoteki finansowej lokalu, ani dowodów potwierdzających wcześniejsze dokonywanie jakichkolwiek opłat przez najemcę. W uzasadnieniu swojego stanowiska pozwana przyznała, że wobec wydania wyroku eksmisyjnego, w którym H. I. nie przyznano prawa do lokalu socjalnego, zasadne było żądanie powoda dostarczenia pomieszczenia tymczasowego. Jednocześnie jednak wskazała, że nie można oczekiwać, aby gmina była w stanie niezwłocznie dysponować takim lokalem, zważywszy na znaczne zapotrzebowanie na tego typu lokale. W ocenie pozwanej, wyznaczony przez powoda siedmiodniowy termin na zapewnienie pomieszczenia tymczasowego był zbyt krótki, by móc go realnie zrealizować. Dodatkowo pozwana podniosła, iż powód nie wykazał, że odszkodowanie należne na podstawie art. 25e w zw. z art. 18 ust. 5 i art. 25c ustawy o ochronie praw lokatorów nie zostało uiszczone przez zobowiązanego w okresie objętym pozwem. Podkreślono, że odpowiedzialność gminy powstaje jedynie wówczas, gdy osoba, wobec której orzeczono uprawnienie do lokalu socjalnego, nie uiszcza odszkodowania za bezumowne korzystanie z lokalu.

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 31 października 2025 r. Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi w spawie o sygn. akt I (...) z powództwa I. N. przeciwko Gminie Miasto P. o zapłatę:

1. oddalił powództwo;

2. nakazał zwrócić I. N. kwotę 1.500 zł tytułem niewykorzystanej zaliczki.

Postanowieniem z dnia 17 listopada 2025 r. Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi na podstawie art. 359 § 1 k.p.c. zmienił postanowienie zawarte w punkcie 2 wyroku z dnia 31 października 2025 r. w ten sposób, że nakazał zwrot ze Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi na rzecz I. N. kwotę 1.000 zł tytułem niewykorzystanej pożyczki.

Apelację od powyższego wyroku wywiodła strona powodowa zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania:

1. art. 133 § 3 k.p.c. poprzez doręczenie wezwania do uiszczenia zaliczki na biegłego bezpośrednio powodowi, a nie ustanowionemu przez niego od początku postępowania profesjonalnemu pełnomocnikowi - co skutkowało następnie błędnym przyjęciem że powód nie uiścił zaliczki w terminie i dalej pomięciem tego dowodu,

2. art. 379 pkt 5 k.p.c. wskutek naruszenia art. 133 § 3 k.p.c.

Przy tak sformułowanych zarzutach skarżący wniósł o:

1. uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji,

2. zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania apelacyjnego w tym kosztów zastępstwa.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja powoda jest o tyle zasadna, że skutkuje uchyleniem zaskarżonego postanowienia i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi i rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania apelacyjnego.

Apelacji nie można odmówić słuszności.

Pojęcie "istoty sprawy", o którym mowa w art. 386 § 4 k.p.c., dotyczy jej aspektu materialno-prawnego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się jednolicie, że do nierozpoznania istoty sprawy dochodzi wówczas, gdy rozstrzygnięcie Sądu I instancji nie odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy. W szczególności chodzi zaś tutaj o różnego rodzaju zaniedbania, które w ogólnym rozrachunku polegają na zaniechaniu zbadania materialnej podstawy żądania albo pominięciu merytorycznych zarzutów stron przy jednoczesnym bezpodstawnym przyjęciu, że istnieje przesłanka materialno-prawna lub procesowa unicestwiająca roszczenie (por. wyrok SN z dnia 9 stycznia 1936 r., C 1839/36, Zb. Orz. 1936, poz. 315; postanowienia SN z dnia 23 września 1998 r., II CKN 897/97, opubl. OSNC Nr 1/1999 poz. 22; z dnia 15 lipca 1998 r., II CKN 838/97, opubl. baza prawna LEX Nr 50750; z dnia 3 lutego 1999 r., III CKN 151/98, opubl. baza prawna LEX Nr 519260 oraz wyroki SN z dnia 12 lutego 2002 r., I CKN 486/00, opubl. OSP Nr 3/2003 poz. 36; z dnia 21 października 2005 r., III CK 161/05, opubl. baza prawna LEX Nr 178635.; z dnia 12 listopada 2007 r., I PK 140/07, opubl. OSNP Nr 1-2/2009 poz. 2 oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 19 grudnia 2007 r., I ACa 209/06, opubl. baza prawna LEX nr 516551 i wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 8 listopada 2012 r. sygn. I ACa 486/12). Inaczej mówiąc "nierozpoznanie istoty sprawy" oznacza uchybienie procesowe sądu I instancji polegające na całkowitym zaniechaniu wyjaśnienia istoty lub treści spornego stosunku prawnego, przez co rozumie się nie wniknięcie w podstawę merytoryczną dochodzonego roszczenia, a w konsekwencji pominięcie tej podstawy przy rozstrzyganiu sprawy. Oceny, czy Sąd I instancji rozpoznał istotę sprawy, dokonuje się zaś na podstawie analizy żądań pozwu, stanowisk stron i przepisów prawa materialnego stanowiących podstawę rozstrzygnięcia.

Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego pozwana gmina od odebrania w dniu 19 sierpnia 2024 r. pierwszego wezwania komornika sądowego do wskazania tymczasowego pomieszczenia w trybie art. 1046 § 4 k.p.c., do 19 marca 19 marca 2025 r. nie wskazała eksmitowanemu pomieszczenia tymczasowego. Dłużnik H. I., którego dotyczył wyrok eksmisyjny, w sposób nieuprawniony korzystał z lokalu w okresie objętym powództwem, tj. od 19 sierpnia 2024 r. do 18 września 2024 r. Skuteczna eksmisja dłużnika z zajmowanego lokalu nastąpiła w maju 2025 r.

Wobec faktu, że pozwana gmina nie wykonała ciążącego na niej obowiązku wynikającego z art. 1046 § 4 k.p.c. w zw. z art. 4 ust. 1 i 2 u.o.p.l. przypisać jej należało na podstawie art. 417 § 1 k.c. odpowiedzialność odszkodowawczą wyrządzoną jej zaniechaniem. Sąd Odwoławczy w tym zakresie aprobuje rozważania Sądu Rejonowego zawarte w uzasadnieniu skarżonego wyroku. Sąd Rejonowy niemniej oddalił powództwo, albowiem w jego ocenie strona powodowa nie wykazała wysokości dochodzonego odszkodowania, bowiem nie podołała ciężarowi udowodnienia faktu, z którego wywodzi skutki prawne przewidzianego w art. 6 k.c. W tym zakresie należało stwierdzić, że Sąd Rejonowy uniemożliwił powodowi udowodnienie faktu w przedmiocie wysokości dochodzonego roszczenia.

Podniesiony w apelacji przez stronę skarżącą zarzut naruszenia art. 133 § 3 k.p.c. poprzez doręczenie wezwania do uiszczenia zaliczki na biegłego bezpośrednio powodowi, a nie ustanowionemu przez niego od początku postępowania profesjonalnemu pełnomocnikowi, jest w pełni zasadny. Strona powodowa w toczącym się przed Sądem I instancji postępowaniem miała ustanowionego profesjonalnego pełnomocnika.

Sąd I instancji zarządzał doręczanie pism sądowych bezpośrednio na adres powoda. Rację ma skarżący, że naruszenie art. 133 § 3 k.p.c. skutkowało błędnym przyjęciem, że powód nie uiścił zaliczki w terminie, a konsekwencji wydaniem przez Sąd I instancji postanowienia z dnia 24 września 2025 r., gdzie w punkcie 1 na podstawie art. 130

4 § 5 k.p.c. pominął dowód z opinii biegłego. W ocenie Sądu Odwoławczego Sąd Rejonowy nie doręczył skutecznie stronie powodowej wezwania do uiszczenia zaliczki na poczet wynagrodzenia biegłego, czego skutkiem było wydanie postanowienia z dnia 24 września 2025 r. mocą którego Sąd Rejonowy pominął dowód z opinii biegłego, a który to dowód był inherentnym warunkiem ustalenia wysokości dochodzonego roszczenia.

Linia orzecznicza w zakresie skutków naruszenia przez sąd art. 133 § 3 k.p.c. jest spetryfikowana. Jeżeli strona udzieliła pełnomocnictwa procesowego lub sąd ustanowił dla niej pełnomocnika z urzędu i z treści tego umocowania nie wynikają odmienności w stosunku do treści przewidzianej w art. 91 i art. 118 § 1 i 2 k.p.c. to dla mocodawcy skutki prawne wywołuje doręczenie dokonane do rąk pełnomocnika stosownie do art. 133 § 3 k.p.c. (postanowienie Sądu Najwyższego z 31 stycznia 2017 r., I CSK 144/16, LEX nr 2273870). Przepisy kodeksu postępowania cywilnego o doręczeniu mają charakter obligatoryjny, który wyłącza swobodną dyspozycję stron w zakresie sposobu doręczania pism sądowych. Dyspozycja art. 133 § 3 zd. 1 k.p.c. wiąże zarówno sąd, jak też same strony, które jedynie poprzez cofnięcie pełnomocnictwa lub jego ograniczenie albo upoważnienia określonej osoby do odbioru pism mogą uniknąć doręczenia przez sąd pisma do rąk osób w tym przepisie wymienionych (Postanowienie SN z 8.09.1993 r., III CRN 30/93, OSNC 1994, nr 7-8, poz. 160.).

Jeżeli strona ustanowiła w sprawie pełnomocnika procesowego lub osobę upoważnioną do odbioru pism sądowych, doręczenia dokonywane są bezpośrednio tym osobom, bez względu na to, kto złożył do sądu wniosek, którego realizacja wymaga dokonania doręczenia. Natomiast doręczenie dokonane bezpośrednio stronie na jej wniosek, chociaż posiada ona pełnomocnika procesowego, wywołuje skutki prawne tylko wówczas, kiedy z jej wniosku wynika, że jednocześnie odwołuje ona udzielone pełnomocnictwo. Doręczenie pisma procesowego bezpośrednio samej stronie, a nie ustanowionemu przez nią pełnomocnikowi, jest naruszeniem przepisów postępowania (art. 133 § 3 k.p.c.), którego wpływ na wynik sprawy i znaczenie dla możności obrony przez stronę jej praw należy oceniać z uwzględnieniem okoliczności konkretnego przypadku (Wyrok SA w Białymstoku z 17.02.2021 r., III AUa 846/20, LEX nr 3308368.). Unormowanie zawarte w art. 133 § 3 k.p.c. wiąże zarówno sąd jak i same strony, które jedynie przez cofnięcie pełnomocnictwa lub jego wyraźne ograniczenie, albo upoważnienie określonej osoby do odbioru pism mogą uniknąć doręczenia przez sąd pisma do rąk osób w tym przepisie wymienionych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 8 września 1993 r., sygn. III CRN 30/93, OSNC 1994 nr 7-8, poz. 160). Wobec przywołanej argumentacji oraz niestwierdzenia okoliczności wyłączających obowiązek doręczania pism sądowych pełnomocnikowi, stwierdzić należało, że Sąd Rejonowy naruszył dyspozycję art. 133 § 3 k.p.c. poprzez doręczanie korespondencji sądowej do rąk powoda, z pominięciem ustanowionego przez niego w sprawie profesjonalnego pełnomocnika.

W zakresie zarzutu naruszenia art. 379 pkt 5 k.p.c. wskutek naruszenia art. 133 § 3 k.p.c. należało uznać, że zarzut ten nie zasługuje na przyznanie mu waloru zasadności, ze względu na wadliwość jego sformułowania. Nie może dojść do naruszenia przez sąd przepisu art. 379 pkt 5 k.p.c., bowiem art. 379 k.p.c. określa jedynie skutki pewnych zdarzeń procesowych, sam w sobie nie normuje czynności sądu i nie stanowi podstawy orzekania, wobec czego nie może zostać przez sąd naruszony. Dyspozycja przytoczonego artykułu zawiera katalog przesłanek nieważności postępowania. W ocenie Sądu Odwoławczego nie stwierdzono zaistnienia przesłanki z § 5 art. 379 k.p.c., tj. pozbawienia strony możności obrony swoich praw. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów apelacyjnych, jeżeli strona ustanowiła w sprawie pełnomocnika procesowego lub osobę upoważnioną do odbioru pism sądowych, doręczenia dokonywane są bezpośrednio tym osobom, bez względu na to, kto złożył do sądu wniosek, którego realizacja wymaga dokonania doręczenia. Natomiast doręczenie dokonane bezpośrednio stronie na jej wniosek, chociaż posiada ona pełnomocnika procesowego, wywołuje skutki prawne tylko wówczas, kiedy z jej wniosku wynika, że jednocześnie odwołuje ona udzielone pełnomocnictwo. Doręczenie pisma procesowego bezpośrednio samej stronie, a nie ustanowionemu przez nią pełnomocnikowi, jest naruszeniem przepisów postępowania (art. 133 § 3 k.p.c.), którego wpływ na wynik sprawy i znaczenie dla możności obrony przez stronę jej praw należy oceniać z uwzględnieniem okoliczności konkretnego przypadku (Wyrok SA w Białymstoku z 17.02.2021 r., III AUa 846/20, LEX nr 3308368.).

W judykaturze Sądu Najwyższego dominuje pogląd, zgodnie z którym pozbawienie strony możności obrony swych praw należy oceniać przez pryzmat okoliczności konkretnej sprawy. Podkreśla się przy tym, że przy analizie, czy doszło do takiej sytuacji, trzeba w pierwszym rzędzie rozważyć, czy nastąpiło naruszenie przepisów prawa procesowego, a następnie sprawdzić, czy mimo uchybień w tym zakresie strona mogła bronić swych praw. Tylko w razie kumulatywnego spełnienia wszystkich przesłanek można odpowiedzieć twierdząco, że strona została pozbawiona możności działania. Nie ma znaczenia natomiast, z jakich powodów to pozbawienie możności obrony nastąpiło, to jest, czy było efektem działania sądu, strony przeciwnej czy też osoby trzeciej (wyroki Sądu Najwyższego z: 10 maja 2000 r., III CKN 416/98, OSNC 2000, Nr 12, poz. 220; 10 stycznia 2001 r., I CKN 999/98, LEX nr 52705; 17 lutego 2004 r., III CK 226/02, LEX nr 163995; 13 listopada 2024 r., III PSK 79/24, LEX nr 3788176). Na kanwie przedmiotowej sprawy nie sposób stwierdzić, że strona została pozbawiona możności obrony swoich praw, bowiem czynnie i aktywnie brała osobisty udział w czynnościach procesowych objętych postępowaniem w przedmiotowej sprawie. Z tej przyczyny Sąd Odwoławczy uznał, że w sprawie nie zaistniała nieważność postępowania.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy uznał, że Sąd Rejonowy nie rozpoznał istoty sprawy, zaś stwierdzone uchybienie skutkowało koniecznością wydania orzeczenia kasatoryjnego w oparciu o art. 386 § 4 k.p.c. i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, celem ponownej oceny zasadności roszczenia powoda.

Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy Sąd Rejonowy rozstrzygnie również ponownie o całości kosztów zarówno postępowania pierwszoinstancyjnego, jak i – z mocy art. 108 § 2 k.p.c. – postępowania przed Sądem odwoławczym.

Rozpoznając ponownie sprawę, Sąd Rejonowy przeprowadzi postępowanie dowodowe i na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego dokona oceny zasadności powództwa.