Sąd oddalił apelację uczestników w sprawie służebności drogi koniecznej w Łodzi

Postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2025 r. (sygn. akt III Ns 721/21) Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi w sprawie z wniosku N. M. (2) i N. M. (1) przy udziale N. S., C. T., E. E. i Miasta O., o ustanowienie służebności gruntowych:

1. ustanowił na prawie własności nieruchomości położonej w O. przy (...), stanowiącej (...) w obrębie (...), dla której Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi prowadzi (...) (nieruchomość obciążona) na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości położonej w O. przy ulicy (...), oznaczonej jako działka (...) w obrębie (...), dla której Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi prowadzi (...) (nieruchomość władnąca) służebność drogową (drogę konieczną) polegającą na prawie przejścia i przejazdu każdoczesnemu właścicielowi nieruchomości władnącej przez nieruchomość obciążoną, a także służebność gruntową polegającą na prawie przeprowadzenia, w tym wybudowania, położenia, wykonania i przyłączenia, a także korzystania z przebiegających przez nieruchomość obciążoną mediów, w szczególności sieci i instalacji wodno-kanalizacyjnej, gazowej, energetycznej, teleinformatycznej, światłowodowej, a także dostępu do tych sieci i instalacji w celu dokonywania napraw, remontów, konserwacji, przebudowy i przyłączania nowych odbiorców – na całej szerokości (...) na obszarze o powierzchni 291 m2 oznaczonym symbolem (...), uwidocznionym na mapie do ustalenia służebności gruntowych sporządzonej w dniu 14 stycznia 2025 roku przez geodetę S. F., zaewidencjonowanej w (...) Ośrodku (...) pod nr P.(...).2025.58 (k. 438), stanowiącej integralną część orzeczenia;

2. zasądził łącznie od małżonków N. M. (2) i N. M. (1) na rzecz N. S., C. T. i E. E. kwoty po 6.039,20 zł tytułem jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności wymienionych w punkcie 1 postanowienia, płatne w terminie miesiąca od dnia uprawomocnienia się niniejszego postanowienia z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w razie opóźnienia w płatności tych kwot;

3. ustanowił na nieruchomości położonej w O., stanowiącej działkę (...) w obrębie (...), dla której nie jest prowadzona księga wieczysta, ani zbiór dokumentów (nieruchomość obciążona) na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości położonej w O. przy (...), oznaczonej jako (...) w obrębie (...), dla której Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi prowadzi (...) (nieruchomość władnąca) służebność drogową (drogę konieczną) polegającą na prawie przejścia i przejazdu każdoczesnemu właścicielowi nieruchomości władnącej przez nieruchomość obciążoną, a także służebność gruntową polegającą na prawie przeprowadzenia, w tym wybudowania, położenia, wykonania i przyłączenia, a także korzystania z przebiegających przez nieruchomość obciążoną mediów, w szczególności sieci i instalacji wodno-kanalizacyjnej, gazowej, energetycznej, teleinformatycznej, światłowodowej, a także dostępu do tych sieci i instalacji w celu dokonywania napraw, remontów, konserwacji, przebudowy i przyłączania nowych odbiorców – całą szerokością działki nr (...) na obszarze o powierzchni 49 m2 oznaczonym symbolem (...), uwidocznionym na mapie do ustalenia służebności gruntowych sporządzonej w dniu 14 stycznia 2025 roku przez geodetę S. F., zaewidencjonowanej w (...) Ośrodku (...) pod nr (...).(...).(...).58 (k. 438), stanowiącej integralną część orzeczenia;

4. zasądził łącznie od małżonków N. M. (2) i N. M. (1) na rzecz właściciela nieruchomości położonej w O., stanowiącej działkę (...) w obrębie (...), dla której nie jest prowadzona księga wieczysta, ani zbiór dokumentów (nieruchomość obciążona) kwotę 3.105,90 zł tytułem jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności wymienionej w punkcie 3 postanowienia;

5. nakazał N. M. (2) i N. M. (1) złożenie kwoty zasądzonej w punkcie 4 do depozytu sądowego w terminie miesiąca od dnia uprawomocnienia się postanowienia wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w razie opóźnienia w płatności, określając warunki wydania tej kwoty w ten sposób, że może być wypłacona osobie, która przedłoży dokument wykazujący jej prawo własności nieruchomości położonej w O., stanowiącej działkę (...) w obrębie (...), dla której nie jest prowadzona księga wieczysta, ani zbiór dokumentów;

6. oddalił wniosek w pozostałej części;

7. ustalił, że każdy z uczestników postępowania ponosi koszty związane ze swym udziałem w sprawie;

8. nakazał pobrać na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych od:

a) N. M. (2) i N. M. (1) kwotę 10.871,18 zł;

b) C. T. kwotę 3.623,72 zł;

c) N. S. kwotę 3.623,73 zł;

d) E. E. kwotę 3.623,72 zł;

9. nakazał zwrócić ze Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi na rzecz:

a) N. M. (1) kwotę 1.500 zł tytułem niewykorzystanej zaliczki uiszczonej w dniu 19 stycznia 2023 roku;

b) C. T. i N. S. kwotę 1.500 zł tytułem niewykorzystanej zaliczki uiszczonej w dniu 20 stycznia 2023 roku;

c) C. T. i N. S. kwotę 1.000 zł tytułem niewykorzystanej zaliczki uiszczonej w dniu 27 listopada 2023 roku.

(postanowienie k. 492-493)

W dniu 30 października 2025 r. apelację od powyższego postanowienia złożyli uczestnicy C. T. i N. S., zaskarżając postanowienie w części, tj. w zakresie pkt 1 w części odnoszącej się do ustanowienia służebności na nieruchomości obciążonej obejmującej przyłączenie nowych odbiorców oraz dostęp do istniejących w działce (...) sieci stanowiącej własność przedsiębiorców przesyłowych celem dokonywania ich remontów i konserwacji, pkt 7 i 8 postanowienia. Zaskarżonemu orzeczeniu apelujący zarzucili naruszenie :

1) przepisów prawa procesowego, tj. art. 520 § 1 i § 2 k.p.c. w związku z art. 102 i art. 13 § 2 k.p.c. oraz art. 113 § i 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, co doprowadziło do nieuzasadnionego obciążenia C. T. i N. S. kosztami niniejszego postępowania w części, w sytuacji gdy całość kosztów powinni ponieść wnioskodawcy, którzy zainicjowali niniejsze postępowanie;

2) przepisów prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 305

1 k.c. poprzez ich niewłaściwą wykładnię i uznanie, iż przyznanie wnioskodawcom prawa do przyłączania nowych odbiorców i dostępu do sieci stanowiących własność przedsiębiorców przesyłowych mieści się w zakresie służebności drogi koniecznej, mimo iż prawo wykracza poza konieczne potrzeby korzystania przez wnioskodawców z działki uczestników i stwarza nadmierne obciążenie działki o (...), ponieważ wnioskodawcy są odbiorcami mediów, a nie ich dostawcami.

W konkluzji skarżący wnieśli o :

1. zmianę zaskarżonego postanowienia w punkcie 1 poprzez wydanie orzeczenia o następującej treści:

ustanawia na prawie własności nieruchomości położonej w O. przy (...), stanowiącej (...) w (...), dla której Sąd Rejonowy dla Łodzi - Śródmieścia w Łodzi prowadzi (...) (nieruchomość obciążona) na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości położonej w O. przy (...), oznaczonej jako (...) w obrębie (...), dla której Sąd Rejonowy dla Łodzi - Śródmieścia w Łodzi prowadzi (...) (nieruchomość władnąca) służebność drogową (drogę konieczną) polegającą na prawie przejścia i przejazdu każdoczesnemu właścicielowi nieruchomości władnącej przez nieruchomość obciążoną, a także służebność gruntową polegającą na prawie przeprowadzenia, w tym wybudowania, położenia, wykonania i przyłączenia, a także korzystania z przebiegających przez nieruchomość obciążoną mediów, w szczególności sieci i instalacji wodno-kanalizacyjnej, gazowej, energetycznej, teleinformatycznej, światłowodowej, a także dostępu do wykonanych przez siebie przyłączy w celu dokonywania ich napraw, remontów, konserwacji, przebudowy - na całej szerokości (...) na obszarze o powierzchni 291 m

2

oznaczonym symbolem (...), uwidocznionym na mapie do ustalenia służebności gruntowych sporządzonej w dniu 14 stycznia 2025 roku przez geodetę S. F., zaewidencjonowanej w (...) Ośrodku (...) pod nr (...).(...).58 (k. 438), stanowiącej integralną część orzeczenia;

2. zmianę zaskarżonego postanowienia w punkcie 7 poprzez ustalenie, iż wnioskodawcy są obowiązani do zwrotu C. T. i N. S. kosztów postępowania poniesionych przez nich w przedmiotowej sprawie;

3. zmianę zaskarżonego postanowienia w punkcie 8 poprzez obciążenie wyłącznie wnioskodawców obowiązkiem zwrotu łącznej kwoty 21.742,35 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi;

4. zasądzenie od wnioskodawców solidarnie na rzecz C. T. i N. S. kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

(apelacja k. 520-522, pismo procesowe k. 544)

W odpowiedzi na ww. apelację wnioskodawcy N. M. (1) i N. M. (2) wnieśli o jej oddalenie w całości i zasądzenie od uczestników C. T. i N. S. solidarnie na rzecz wnioskodawców kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych.

(odpowiedź na apelację k. 560-562)

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja jest nieuzasadniona.

Sąd Okręgowy przyjął za własne ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd Rejonowy, nie stwierdzając uchybień w ich ustaleniu ani podstaw do ich zmiany lub uzupełnienia. W tej sytuacji, w myśl art. 387 § 2

1 pkt 1) k.p.c., zbędne jest ponowne przytaczanie tych ustaleń.

Sąd Okręgowy nie uwzględnił zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 305

1 k.c. dotyczących zakresu treści ustanowionej służebności jako spóźnionych. Apelujący w piśmie procesowym z dnia 29 sierpnia 2024 roku wyrazili zgodę na ustanowienie służebności w wariancie II opinii biegłego sądowego z dziedziny geodezji i kartografii S. F., obejmującym pełen zakres żądanych przez wnioskodawców praw, w tym przeprowadzenia, wybudowania, położenia, wykonania i przyłączenia mediów oraz dostępu do tych sieci – zaś stan faktyczny sprawy nie uległ zmianie po wyrażeniu tej zgody. Skarżący nie wskazali żadnych przyczyn zmiany swojego stanowiska.

Odnośnie treści ustanowionej służebności należy wskazać, iż odpowiada ona treści służebności ustanowionych na nieruchomościach sąsiednich, spełniając zasadę symetrii i spójności.

Jedynym kryterium ustanowienia służebności wskazanym w art. 145 k.c. jest konieczność zapewnienia odpowiedniego dostępu do drogi publicznej z uwzględnieniem potrzeb nieruchomości niemającej dostępu do drogi publicznej oraz z najmniejszym obciążeniem gruntów, przez które droga ma prowadzić. Ustawodawca nie wskazał innych kryteriów, w tym konieczności zachowania „odpowiedniej proporcji do parametrów drogi publicznej”. Ocena szerokości drogi w kontekście spełnienia przesłanek i kryteriów z art. 145 k.c. powinna być dokonywana każdorazowo indywidualnie w realiach rozpoznawanej sprawy. Dostęp w każdym przypadku powinien być przede wszystkim „odpowiedni” z uwzględnieniem potrzeb nieruchomości władnącej, co wynika z istoty służebności gruntowej jako służącej zwiększeniu użyteczności tej nieruchomości (art. 285 § 2 k.c.), choć jednocześnie nie można tracić z pola widzenia faktu, iż celem instytucji służebności drogi koniecznej jako prawa przymusowego jest dopełnienie ram i treści własności sąsiadujących nieruchomości, to zaś różni tę instytucję od typowych służebności, które mogą być ustanawiane dla uwzględnienia potrzeb nieruchomości władnącej wprost na podstawie art. 285 i nast. k.c. Ustanowienie drogi koniecznej powinno stanowić w każdym razie rachunek korzyści i strat wynikających z przeprowadzenia służebności w określony sposób dla właścicieli nieruchomości władnącej i obciążonej - godząc interesy właścicieli tych nieruchomości w taki sposób by możliwe było jednoczesne wykorzystanie obu nieruchomości w możliwie najszerszym zakresie. W każdym przypadku wymagana jest ocena okoliczności konkretnej sprawy, które mogą wskazywać na potrzebę odstępstwa od ustalonych zasad (por. postanowienie Sadu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2022 r., I CSK 3328/22, Legalis nr 2736593).

Jak wynika z prawidłowych ustaleń stanu faktycznego poczynionych przez Sąd Rejonowy, nieruchomość wnioskodawców (działka nr (...)) uzyskuje dostęp do drogi publicznej (ul. (...)) przez łańcuch służebności obciążających kolejno (...)

(...). Na trzech ostatnich nieruchomościach służebności obejmują tożsamy zakres, tj. prawo przechodu, przejazdu oraz przeprowadzenia mediów. Ograniczenie treści służebności ustanawianej na działce nr (...) do węższego zakresu niż pozostałe służebności w tym łańcuch dostępu oznaczałoby w praktyce, że wnioskodawcy mieliby prawnie gwarantowany dostęp do mediów na odcinkach od drogi publicznej nr (...), natomiast pozbawieni byliby tego prawa na odcinku bezpośrednio przylegającym do ich nieruchomości. Taka sytuacja byłaby sprzeczna z celem instytucji służebności drogi koniecznej oraz służebności gruntowej.

Zdaniem skarżących przyznanie wnioskodawcom prawa do przyłączenia nowych odbiorców wykracza poza ramy służebności drogi koniecznej i stanowi nadmierne obciążenie działki na (...) co jest argumentem o tyle nietrafnym, iż Sąd I instancji ustanowił na działce (...) dwa odrębne prawa – służebność drogową (drogę konieczną) oraz służebność gruntową polegającą na prawie przeprowadzenia mediów, co wpisuje się w zakres służebności gruntowej opartej na art. 285 § 1 k.c., a nie wyłącznie w ramach drogi koniecznej. Zarzut skarżących opiera na mylnym przekonaniu, iż całość ustanowionych praw powinna mieścić się w reżimie art. 145 k.c.

Bezpodstawne są również zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego, art. 520 § 1 i § 2 k.p.c. w związku z art. 102 i art. 13 § 2 k.p.c. oraz art. 113 § i 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Zdaniem apelujących Sąd I instancji bezzasadnie obciążył uczestników kosztami niniejszego postępowania w części, w sytuacji gdy całość kosztów powinni ponieść wnioskodawcy, którzy zainicjowali niniejsze postępowanie. Natomiast w ocenie Sądu Okręgowego rozstrzygnięcie o kosztach w oparciu o art. 520 § 1 k.p.c. oraz art. 113 § i 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych jest prawidłowym rozstrzygnięciem.

Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 520 § 1 k.p.c. każdy z uczestników ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie. To oznacza, że koszty związane z dokonywaniem określonych czynności ponosi ten uczestnik, który dokonał określonej czynności.

Opisana reguła doznaje ograniczeń, jeżeli uczestnicy są w rożnym stopniu zainteresowani wynikiem postępowania lub interesy ich są sprzeczne (art. 520 § 2 k.p.c.), a także gdy interesy uczestników są sprzeczne lub jeżeli uczestnik postępował niesumiennie lub oczywiście niewłaściwie (art. 520 § 3 k.p.c.) – i w takich przypadkach sąd może stosunkowo rozdzielić obowiązek zwrotu kosztów lub nałożyć go na jednego z uczestników w całości.

W ocenie Sądu Okręgowego, okoliczności rozpoznawanej sprawy nie uzasadniały odstąpienia od reguły przewidzianej w art. 520 § 1 k.p.c., czego konsekwencją było prawidłowe obciążenie uczestników kosztami postępowania pierwszoinstancyjnego w części.

Podsumowując stwierdzić należy, iż wywiedziona przez uczestników apelacja nie zawierała zarzutów, mogących podważyć rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego i w konsekwencji podlegała oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.

O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy rozstrzygnął w oparciu o art. 520 § 3 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z § 5 pkt 3 oraz § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz.U. z 2026 r., poz. 215), zasądzając od uczestników C. T. i N. S. na rzecz wnioskodawców solidarnie kwoty po 120 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym – mając na uwadze, że apelacja uczestnika została oddalona, zaś interesy skarżących oraz wnioskodawców są w niniejszej sprawie sprzeczne. Odsetki ustawowe za opóźnienie naliczane od kosztów procesu zostały zasądzone od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty stosownie do dyspozycji art. 98 § 1

1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.