Ubezpieczyciel zapłaci za najem auta zastępczego, sąd oddalił jego apelację

Zaskarżonym wyrokiem Sądu Rejonowego w Zgierzu z 20 listopada 2025 roku w sprawie I C 13/25 z powództwa I. Z. przeciwko Towarzystwu (...) spółce akcyjnej w P. o zapłatę:

–

w punkcie 1 zasądzono od pozwanego na rzecz powoda 3.188,14 zł wraz z odsetkami ustawowymi od 1 czerwca 2021 roku do dnia zapłaty;

–

w punkcie 2 oddalono powództwo w pozostałym zakresie;

–

w punkcie 3 zasądzono od pozwanego na rzecz powoda 1.117,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Apelację od omówionego wyżej wyroku w zakresie jego punktów 1 i 3 wywiódł pozwany, działając przez swojego pełnomocnika w osobie radcy prawnego, występującego również w I instancji. W apelacji zarzucono naruszenie zarówno prawa procesowego, jak i materialnego.

W zakresie prawa procesowego zdaniem apelującego doszło do naruszenia:

–

art. 233 § 1 k.p.c.1 w wyniku dokonania niewszechstronnej i dowolnej oceny materiału dowodowego w sprawie, w szczególności przez pominięcie lub nienadanie odpowiedniej rangi ustaleniu, że (zarzut I):

–

do kosztów najmu doliczono opłatę za dostarczenie pojazdu zastępczego —na łącznym dystansie 82 km choć brak było przesłanek, a tym bardziej dowodów dla ustalenia takiego kosztu jako koniecznego, uzasadnionego i niemożliwego do pominięcia w warunkach wolnorynkowych,

–

samochód został wynajęty na trzy dni przed zgłoszeniem szkody zatem poszkodowany nie podjął żadnej współpracy z pozwanym w zakresie minimalizacji czy normalizacji kosztów najmu,

–

wobec uprzedniego wynajęcia pojazdu dalsze działania powoda obejmujące weryfikację warunków najmu miały charakter wyłącznie pozorny i ukierunkowany wyłącznie na argumentacje w sporze,

–

nienadanie odpowiedniego znaczenia faktowi, iż poszkodowany wynajął pojazd zastępczy od powoda w sposób bezgotówkowy, nie czekając na przyjęcie odpowiedzialności przez ubezpieczyciela, co oznacza, że w taki sam sposób mógł również zlecić warsztatowi naprawę uszkodzonego pojazdu (tj. w sposób bezgotówkowy), a nie biernie oczekiwać na przyjęcie odpowiedzialności przez ubezpieczyciela i wypłacenia odszkodowania,

–

nieprawidłowe przyjęcie, że pozwana nie wykazała, że przedstawiła poszkodowanej skonkretyzowaną ofertę najmu, wskazującą markę, model, firmę wypożyczającą pojazd czy warunki najmu i odpłatności za niego, w sytuacji gdy pozwana nie miała obowiązku przedstawiać oferty najmu w rozumieniu art. 66 k.c.2, a jedynie przedstawiła propozycję wynajęcia pojazdu zastępczego z wypożyczalni współpracującej z ubezpieczycielem ze wskazaniem wysokości dobowej stawki najmu (85 zł), a dopiero gdyby poszkodowany zainteresował się tą propozycją, to wtedy zostałby skontaktowany z wypożyczalnią współpracującą z pozwanym, od której mógłby otrzymać szczegółową ofertę zawierającą wszystkie istotne warunki umowy najmu,

–

nieprawidłowe przyjęcie, że pozwany nie zaproponował poszkodowanemu możliwości wynajęcia pojazdu zastępczego, w sytuacji gdy ubezpieczyciel już w dniu zgłoszenia szkody, tj. 1 marca 2021 roku, podczas telefonicznego zgłoszenia szkody poinformował o możliwości wynajęcia pojazdu zastępczego z wypożyczalni współpracującej z ubezpieczycielem za stawkę dobową 85 zł, jednakże poszkodowany już miał wtedy wypożyczany samochód zastępczy od powoda i w istocie nie odniósł się do propozycji ubezpieczyciela,

–

nienadanie odpowiedniego znaczenia faktowi, że koszty najmu przyjęte w I instancji znacznie przekraczają koszty możliwe i gwarantowane przez ubezpieczyciela, zatem trudno uznać, aby takie koszty najmu były celowe i ekonomicznie uzasadnione,

–

nieuwzględnienie faktu, iż poszkodowany nie miał szczególnych wymagań co do pojazdu który wynajmował, zatem możliwe było znalezienie najmu tańszego bez wymogu dodatkowych opłat jak u powoda, a jednocześnie spełniającego jego oczekiwania,

–

nieuwzględnienie faktu iż powód doliczał do stawki dobowej najmu dodatkowe opłaty z tytułu obsługi najmu (w tym dostarczenia i odbioru samochodu), co było bezzasadne i nie mieszczące się w definicji normalnego następstwa szkody, ponieważ w przypadku najmu pojazdu zastępczego od pozwanego poszkodowany nie musiałby ponosić takich dodatkowych opłat, a ponadto powód nie wykazał, aby pojazd poszkodowanego posiadał ubezpieczenie autocasco (AC), zatem poszkodowany wynajmując samochód zastępczy u powoda ze zniesionym udziałem własnym w szkodzie miał de facto korzystniejsze warunki niż gdyby korzystał z własnego pojazdu, a ubezpieczyciel nie ma obowiązku dopłacać za coś co nie było przedmiotem szkody.

W zakresie prawa materialnego zarzucono naruszenie:

–

art. 362 w związku z art. 354 § 2 oraz w związku z art. 826 § 1 k.c. oraz w związku art. 16 u.u.o.3 w związku z art. 361 § 1 k.c. przez ich błędną interpretację, a w konsekwencji niezastosowanie i nieuwzględnienie zasady współpracy wierzyciela z drugą stroną stosunku zobowiązaniowego oraz zasady minimalizacji szkody, co skutkowało uznaniem stawki za dobę najmu pojazdu zastępczego zastosowanej przez powoda oraz okresu najmu przyjętego przez powoda, w sytuacji gdy zakład ubezpieczeń zaproponował zorganizowanie najmu za stawkę znacznie korzystniejszą (zarzut II);

–

art. 822 § 1 w związku z art. 824

1 § 1 k.c. przez jego błędne zastosowanie i przyjęcie za uzasadnione nadmiernych w istocie kosztów najmu pojazdu zastępczego przez poszkodowanego w stawce dobowej najmu 170 zł netto, zatem o 100 % wyższą od stawki ubezpieczyciela (zarzut III);

–

art. 481 w związku z art. 817 § 1 k.c. przez niezastosowanie skutkujące błędnym uznaniem że pozwany pozostawał w opóźnieniu już od 1 czerwca 2021 roku, podczas gdy dochodzone kwoty miały charakter sporny do chwili wyrokowania (zarzut IV).

Z tych względów wniesiono o zmianę rozstrzygnięcia w zakresie zaskarżenia przez oddalenie powództwa, a także przez rozliczenie kosztów procesu stosownie do wyniku sprawy zweryfikowanego w toku instancji, nadto o rozstrzygnięcie o kosztach procesu w zakresie postępowania w I oraz II instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego, stosownie do wyniku postępowania i zasady odpowiedzialności strony za wynik sprawy.

Nie złożono odpowiedzi na apelację.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje.

Apelacja okazała się bezzasadną.

Należy zauważyć na wstępie, że sprawa była rozpoznawana w postępowaniu uproszczonym. Oznacza to w konsekwencji, że postępowanie apelacyjne nie opiera się na modelu apelacji pełnej, lecz ograniczonej. Apelacja ograniczona wiąże Sąd II instancji, a zakres kompetencji kontrolnych jest zredukowany do tego, co w apelacji zarzuci skarżący. Innymi słowy, rozpoznając apelację w postępowaniu uproszczonym, Sąd odwoławczy jest związany podniesionymi w tej apelacji zarzutami naruszenia zarówno prawa procesowego, jak i materialnego4. W tym postępowaniu, jeżeli Sąd II instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego, uzasadnienie wyroku powinno zawierać jedynie wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa (art. 505

13 § 2 k.p.c.), przy czym owo wyjaśnienie powinno objąć ocenę poszczególnych zarzutów apelacyjnych, a poza tym może ograniczyć się do stwierdzenia, że Sąd II instancji przyjął za własne oceny Sądu I instancji (art. 387 § 2

1 pkt 2 k.p.c.).

W pierwszej kolejności rozważyć należy zarzuty w zakresie prawa procesowego, jako determinujące – przez swój wiążący charakter – ocenę prawidłowości postępowania w sprawie.

Zarzut I, niezależnie od swojej obszerności, jest w całości chybiony. Nie można zarzucać naruszenia zasad swobody oceny dowodów, które miałoby nastąpić przez „nienadanie odpowiedniego znaczenia faktom”, „w istocie pominięcie”, „nienadanie odpowiedniego znaczenia okolicznościom powszechnie znanym”. Ocena, jaki wpływ mają ustalone fakty na sytuację prawną podmiotów uczestniczących w postępowaniu sądowym, jest dokonywana w procesie subsumpcji, a więc stosowania prawa materialnego. Naruszenie swobodnej oceny dowodów ma miejsce wyłącznie wówczas, gdy dojdzie do sytuacji, w której ustalenie bądź nieustalenie ściśle określonego faktu jest wynikiem naruszenia równie skonkretyzowanych, a nie ogólnikowo jedynie przywołanych, reguł logicznego rozumowania, wskazań wiedzy albo życiowego doświadczenia, względnie gdy skarżący wykaże, jaki dokładnie element materiału został niezasadnie pominięty w procesie oceny dowodów. Zasada swobodnej oceny dowodów nie doznaje naruszenia również w przypadku nieustalenia okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia. Kwestii tej dotyczy zasada ustaleń prawnie relewantnych, skodyfikowana jednak w art. 227 k.p.c., a nie w art. 233 § 1 k.p.c.

W tej sytuacji już tylko na marginesie należy zauważyć, że zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego w sprawie III CZP 5/115, szkodą podlegającą naprawie jest koszt poniesiony na zapewnienie sobie przez poszkodowanego możliwości korzystania z pojazdu zastępczego. Skoro bowiem szkodę stanowią również konieczne wydatki związane ze zdarzeniem szkodzącym, tedy stratą w rozumieniu art. 361 § 2 k.c. są objęte także te wydatki, które służą ograniczeniu negatywnych następstw majątkowych doznanych przez poszkodowanego w wyniku uszkodzenia pojazdu. Jak wywiódł Sąd Najwyższy, negatywnym następstwem majątkowym jest tu utrata możliwości korzystania z rzeczy, a więc utrata uprawnienia stanowiącego atrybut prawa własności. W takiej sytuacji poszkodowanemu przysługuje roszczenie o zwrot wydatków na najem pojazdu zastępczego nieprzeznaczonego do kontynuowania działalności gospodarczej lub zawodowej, można je bowiem uznać za stratę (art. 361 § 2 k.c.). Sąd Najwyższy odwołał się następnie do obowiązku współdziałania poszkodowanego i dążenia do minimalizacji skody. Wprawdzie Sąd Najwyższy nie powołał się na ten przepis, jednakże obowiązek minimalizacji szkody jest wskazany wprost w art. 16 ust. 1 pkt 2 u.u.o. Oznacza to jednak, że obowiązują w tym zakresie reguły dowodowe wyrażone w art. 17 u.u.o., zgodnie z którym jeżeli osoba objęta ubezpieczeniem obowiązkowym odpowiedzialności cywilnej lub osoba występująca z roszczeniem, z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa, nie dopełniły obowiązków wymienionych w art. 16 u.u.o., a miało to wpływ na ustalenie istnienia lub zakresu ich odpowiedzialności cywilnej bądź też na zwiększenie rozmiarów szkody, zakład ubezpieczeń może dochodzić od tych osób zwrotu części wypłaconego uprawnionemu odszkodowania lub ograniczyć wypłacane tym osobom odszkodowanie (art. 17 zd. I u.u.o.). Jednakże w takim przypadku ciężar udowodnienia faktów, uzasadniających zwrot zakładowi ubezpieczeń części odszkodowania lub ograniczenia odszkodowania, spoczywa na zakładzie ubezpieczeń (art. 17 zd. II u.u.o.). W zasadzie zatem, na poszkodowanym – bądź odpowiednio na osobie występującej z roszczeniem, choćby jako cesjonariusz – spoczywa jedynie ciężar wykazania poniesienia określonych wydatków na pokrycie kosztów zapewnienia sobie możliwości korzystania z pojazdu zastępczego, co może przyjąć również postać zobowiązania do zapłaty, na co zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w sprawie III CZP 63/196. Ewentualne zmniejszenie zakresu obowiązku świadczenia przez ubezpieczyciela względem tak ujętego żądania zapłaty poniesionych kosztów jest możliwe, ale pod warunkiem wykazania przez ubezpieczyciela wymienionych w art. 17 u.u.o. okoliczności, skutkujących uprawnieniem do ograniczenia zakresu świadczenia. Zatem to nie powód ma wykazywać, że zastosowane zostały koszty rynkowo uzasadnione, ale to pozwany ubezpieczyciel musi dowodowo wykazać jakąkolwiek przyczynę, na którą się powołuje, mającą skutkować jego prawem do obniżenia wypłacanego z obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych. Co więcej, dla skuteczności swojego stanowiska, ubezpieczyciel musi udowodnić również to, że owa przyczyna została zawiniona przez ubiegającego się o świadczenie ubezpieczeniowe co najmniej przez rażące niedbalstwo, a także wykazać adekwatny związek przyczynowy między tak zawinionym zachowaniem wskazanego ustawowo podmiotu, a zwiększeniem rozmiaru szkody, w tym przypadku wysokości kosztów najmu pojazdu zastępczego. Trzeba zatem zauważyć, że w sytuacji nieprzedstawienia skonkretyzowanej propozycji najmu pojazdu zastępczego po zgłoszeniu szkody poszkodowanemu, bądź jego pełnomocnikowi w postępowaniu likwidacyjnym, w ogóle brak jest możliwości dokonania niezbędnego porównania, w szczególności wskazanego przez Sąd Najwyższy w sprawie III CZP 20/177 testu podobieństwa warunków. Nie jest zatem w takiej sytuacji możliwe wykazanie zawinienia co najmniej przez rażące niedbalstwo, skoro – jak w niniejszej sprawie – ustalono niewadliwie iż poszkodowany ani powód nigdy, mimo zgłoszenia takiej potrzeby, nie otrzymał od ubezpieczyciela informacji o warunkach najmu pojazdu w wypożyczalniach współpracujących z pozwanym. Nigdy też ubezpieczyciel nie podstawił poszkodowanemu samochodu zastępczego. Zarzut I nie jest zasadny.

Zarzuty II i III należy rozpoznać łącznie, gdyż dotyczą w istocie kwestii możliwości obniżenia świadczenia ubezpieczyciela w związku z rzekomym zwiększeniem rozmiaru szkody. W świetle poczynionych ustaleń, zarzuty te nie znajdują jednak oparcia w faktach o tyle, że jak wyżej wskazano, wobec ustalenia braku skonkretyzowanej oferty najmu pojazdu zastępczego, nie sposób dokonać porównania tej oferty do warunków najmu, z jakiego korzystał poszkodowany, którego następcą prawnym pod tytułem szczególnym – niekwestionowanej przez pozwanego cesji – jest powód. W konsekwencji nie ma możliwości przyjęcia, że z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa poszkodowany bądź powód, jako dochodzący świadczenia z ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych, doprowadził do zwiększenia rozmiarów szkody. Tymczasem tego właśnie wymaga hipoteza normy uprawniającej ubezpieczyciela do obniżenia wysokości świadczenia z umowy tego ubezpieczenia (art. 17 zd. I w związku z art. 16 ust. 1 pkt 2 u.u.o.). Zarzuty II i III nie są zasadne.

Nie inaczej ocenić należy zarzut IV. Jak wskazał Sąd Najwyższy w sprawie (...), powołując się zresztą na swoje wcześniejsze orzecznictwo jeszcze z lat siedemdziesiątych XX wieku, dłużnik popada w opóźnienie, jeśli nie spełnia świadczenia pieniężnego w terminie, w którym stało się ono wymagalne także wtedy, gdy kwestionuje istnienie lub wysokość świadczenia. Jak słusznie tam wskazano, w przeciwnym razie doszłoby do niedopuszczalnego kredytowania dłużnika kosztem wierzyciela, i to wbrew woli tego ostatniego. Stanowisko to pozostaje w pełni aktualne.

W tych okolicznościach podzielić należało oceny prawne, leżące u podstaw zaskarżonego orzeczenia, zaś Sąd Okręgowy przyjął owe oceny jako własne. Ich powtarzanie jest zbędne.

W konsekwencji prawidłowe jest również rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów procesu. Nie zgłoszono w zakresie kosztów zarzutów niezależnych od oczekiwanej zmiany rozstrzygnięcia co do roszczenia głównego.

Z tych wszystkich względów, a nadto wobec braku okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, które winny być brane pod uwagę z urzędu, uznając zaskarżone orzeczenie za prawidłowe, apelację pozwanego oddalono jako bezzasadną (art. 385 k.p.c.).

1 Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (j.t. – Dz. U. z 2026 r. poz. 468 z późn. zm.).

2 Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (j.t. – Dz. U. z 2025 r. poz. 1071 z późn. zm.).

3 Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (j.t. – Dz. U. z 2025 r. poz. 367 z późn. zm.).

4 Por. np.: X. (red.):

Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Tom II. Art. 478-1217, Wolters Kluwer Polska 2021 [el.], teza 5 do art. 505

9.

5 Uchwała Sądu Najwyższego 7 sędziów z dnia 17 listopada 2011 r., III CZP 5/11, OSNC z 2012 r., nr 3, poz. 28.

6 Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 13 marca 2020 r., III CZP 63/19, OSNC z 2020 r., nr 11, poz. 96.

7 Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 24 sierpnia 2017 r., III CZP 20/17, OSNC z 2018 r., nr 6, poz. 56.

8 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 października 1994 r., I CRN 121/94, OSNC z 1995 r., nr 1, poz. 21.