Ubezpieczyciel przegrał apelację o koszt wynajmu auta zastępczego

Zaskarżonym wyrokiem Sądu Rejonowego w Pabianicach z 10 grudnia 2025 roku w sprawie (...) z powództwa V. X. przeciwko Towarzystwu (...) spółce akcyjnej w P. o zapłatę:

–

w punkcie 1 zasądzono od pozwanego na rzecz powoda 4.076,60 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 1 listopada 2024 roku do dnia zapłaty;

–

w punkcie 2 zasądzono od pozwanego na rzecz powoda 1.317 zł tytułem zwrotu kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia wyroku do dnia zapłaty.

Apelację od omówionego wyżej wyroku w całości wywiódł pozwany, działając przez swojego pełnomocnika w osobie radcy prawnego, występującego również w I instancji. W apelacji zarzucono naruszenie zarówno prawa procesowego, jak i materialnego.

W zakresie prawa procesowego zdaniem apelującego doszło do naruszenia:

–

art. 233 § 1 k.p.c.1 w wyniku dokonania niewszechstronnej i dowolnej oceny materiału dowodowego w sprawie, w szczególności przez (zarzut I):

–

nienadanie odpowiedniego znaczenia faktom, iż powód podejmuje szereg działań o charakterze pozornym, w istocie ukierunkowanym na wydłużenie procesu likwidacji i rejestracji szkody, działania powoda ukierunkowane są wyłącznie na wytworzenie argumentacji w sporze sądowym i nie noszą znamion rzeczywistych zamiarów, to jest umożliwienia stronie najmu przez zakłady współpracujące z ubezpieczycielem,

–

w istocie pominięcie, iż powód zgłosił szkodę po 2 dniach od zdarzenia pisemnie w oddziale P., nie zaś dedykowanym kanałem, z pełną świadomością iż tryb taki wydłuża postępowanie likwidacyjne i wyłącza możliwość natychmiastowej reakcji choćby w zakresie najmu,

–

nienadanie odpowiedniego znaczenia okolicznościom powszechnie znanym, iż powód zgłasza szkodę pisemnie lub mailowo, a nie przez stronę internetową ubezpieczyciela, na której widnieje inny formularz ze wskazaniem dobowej stawki najmu za pojazd zastępczy, powód nie podaje danych kontaktowych do poszkodowanych oraz wskazuje, że życzy sobie korespondencji jedynie pod wskazanym numerem telefonu lub przez specjalny formularz zgłoszeniowy na stronie internetowej powoda, a nie drogą mailową, działania powoda mają charakter celowy, zmierzają jedynie do przedłużenia okresu najmu oraz uniemożliwiają kontakt ubezpieczyciela z poszkodowanym, co powinno zostać ocenione według zasady minimalizacji szkody i współpracy wierzyciela z dłużnikiem przy wykonaniu zobowiązania,

–

nienadanie odpowiedniego znaczenia faktowi, iż pozwany informował powoda, upoważnionego do otrzymywania wszelkich informacji i działań związanych z wynajmem pojazdu zastępczego, o możliwości wynajęcia pojazdu zastępczego z wypożyczalni współpracującej z pozwanym i akceptowanej dobowe stawce najmu oraz o podstawowych warunkach wynajmu, w terminach wynikających z narzuconego przez powoda sposobu komunikacji,

–

pominięcie, iż poszkodowany nie był uprawniony do odstąpienia od zawartej z powodem umowy, zgodnie z treścią oświadczenia zawartego na formularzy najmu, umowy miały charakter umów najmu na czas określony bez wskazanej możliwości wypowiedzenia umowy, poszkodowany nie powiadomił ubezpieczyciela o wypadku i potrzebie najmu pojazdu zastępczego, użytkownik i najemca nie weryfikował stawek najmu i nie wiedział, za ile wynajmuje pojazd od powoda, nie interesował się przebiegiem likwidacji szkody, umowę najmu U. V. zawarł 26 sierpnia 2024 roku, zatem w dacie dokonania cesji i dobę przed zgłoszeniem szkody, co nastąpiło 27 sierpnia 2026 roku, trudno zatem uznać, że powód był realnie zainteresowany zamianą pojazdu, zgodnie z oświadczeniem pojazd nie miał wykupionej polisy AC zatem już przed zdarzeniem poszkodowany nie miał zagwarantowanego zwolnienia z udziału własnego w przypadku szkody z jego winy.

W zakresie prawa materialnego zarzucono naruszenie:

–

art. 362 w związku z 354 § 2 oraz w związku z art. 826 § 1 k.c.2 oraz w związku art. 16 u.u.o.3 w związku z art. 361 § 1 k.c. przez ich błędną interpretację, a w konsekwencji niezastosowanie i nieuwzględnienie zasady współpracy wierzyciela z drugą stroną stosunku zobowiązaniowego oraz zasady minimalizacji szkody, co skutkowało uznaniem stawki za dobę najmu pojazdu zastępczego zastosowanej przez powoda, w sytuacji gdy zakład ubezpieczeń zaproponował zorganizowanie najmu za stawkę znacznie korzystniejszą (zarzut II);

–

art. 822 § 1 w związku z art. 824

1 § 1 k.c. przez jego błędne zastosowanie i przyjęcie za uzasadnione nadmiernych w istocie kosztów najmu pojazdu zastępczego przez poszkodowanego w stawce dobowej najmu 221,40 zł brutto przez okres 24 dni (zarzut III);

–

art. 481 w związku z art. 817 § 1 k.c. przez niezastosowanie skutkujące błędnym uznaniem że pozwany pozostawał w opóźnieniu już od 1 listopada 2024 roku, podczas gdy dochodzone kwoty miały charakter sporny do chwili wyrokowania (zarzut IV).

Z tych względów wniesiono o zmianę rozstrzygnięcia w zakresie zaskarżenia przez oddalenie powództwa, a także przez rozliczenie kosztów procesu stosownie do wyniku sprawy zweryfikowanego w toku instancji, nadto rozstrzygnięcie o kosztach procesu w zakresie postępowania w I oraz II instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego, stosownie do wyniku postępowania i zasady odpowiedzialności strony za wynik sprawy.

W odpowiedzi na apelację powód, reprezentowany przez pełnomocnika w osobie adwokata, występującego również w I instancji, wniósł o oddalenie apelacji oraz zasądzenie od skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje.

Apelacja okazała się bezzasadną.

Należy zauważyć na wstępie, że sprawa była rozpoznawana w postępowaniu uproszczonym. Oznacza to w konsekwencji, że postępowanie apelacyjne nie opiera się na modelu apelacji pełnej, lecz ograniczonej. Apelacja ograniczona wiąże Sąd II instancji, a zakres kompetencji kontrolnych jest zredukowany do tego, co w apelacji zarzuci skarżący. Innymi słowy, rozpoznając apelację w postępowaniu uproszczonym, Sąd odwoławczy jest związany podniesionymi w tej apelacji zarzutami naruszenia zarówno prawa procesowego, jak i materialnego4. W tym postępowaniu, jeżeli Sąd II instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego, uzasadnienie wyroku powinno zawierać jedynie wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa (art. 505

13 § 2 k.p.c.), przy czym owo wyjaśnienie powinno objąć ocenę poszczególnych zarzutów apelacyjnych, a poza tym może ograniczyć się do stwierdzenia, że Sąd II instancji przyjął za własne oceny Sądu I instancji (art. 387 § 2

1 pkt 2 k.p.c.).

W pierwszej kolejności rozważyć należy zarzuty w zakresie prawa procesowego, jako determinujące – przez swój wiążący charakter – ocenę prawidłowości postępowania w sprawie.

Zarzut I, niezależnie od swojej obszerności, jest w całości chybiony. Nie można zarzucać naruszenia zasad swobody oceny dowodów, które miałoby nastąpić przez „nienadanie odpowiedniego znaczenia faktom”, „w istocie pominięcie”, „nienadanie odpowiedniego znaczenia okolicznościom powszechnie znanym”. Ocena, jaki wpływ mają ustalone fakty na sytuację prawną podmiotów uczestniczących w postępowaniu sądowym, jest dokonywana w procesie subsumpcji, a więc stosowania prawa materialnego. Naruszenie swobodnej oceny dowodów ma miejsce wyłącznie wówczas, gdy dojdzie do sytuacji, w której ustalenie bądź nieustalenie ściśle określonego faktu jest wynikiem naruszenia równie skonkretyzowanych, a nie ogólnikowo jedynie przywołanych, reguł logicznego rozumowania, wskazań wiedzy albo życiowego doświadczenia, względnie gdy skarżący wykaże, jaki dokładnie element materiału został niezasadnie pominięty w procesie oceny dowodów. Zasada swobodnej oceny dowodów nie doznaje naruszenia również w przypadku nieustalenia okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia. Kwestii tej dotyczy zasada ustaleń prawnie relewantnych, skodyfikowana jednak w art. 227 k.p.c., a nie w art. 233 § 1 k.p.c. W tej sytuacji już tylko na marginesie należy zauważyć, że nie jest do końca jasne, dlaczego z jednej strony pozwany zarzuca iż powód nie skorzystał z jego formularzy, a jednocześnie wskazuje iż korzystanie z formularzy powoda było utrudnieniem. Żaden przepis nie daje podstaw do przyjęcia iż to zakład ubezpieczeń ma decydować o formie kontaktu. Nie sposób oprzeć się wrażeniu w świetle tych sformułowań, że pozwanemu przeszkadza to, że nie jest tak, jak jemu jest wygodnie. Okoliczność ta jednak, dopóki nie powoduje zwiększenia rozmiaru szkody, a jednocześnie nie wynika z winy umyślnej albo rażącego niedbalstwa, czego wykazanie należy do ubezpieczyciela (art. 17 zd. II w związku z art. 16 ust. 1 pkt 2 u.u.o.), nie ma znaczenia dla zakresu odpowiedzialności ubezpieczyciela z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych. Nie zakwestionowano natomiast kluczowego dla rozstrzygnięcia sprawy ustalenia Sądu I instancji, że nie przedstawiono poszkodowanemu żadnej skonkretyzowanej oferty najmu pojazdu zastępczego, zaś już w zgłoszeniu szkody zwrócono się do ubezpieczyciela o pilną organizację pojazdu zastępczego, zastrzegając, iż brak organizacji pojazdu w ciągu 48 godzin skutkować będzie kontynuacją wynajmu na zasadach rynkowych. Wprawdzie pracownik wypożyczalni zadzwonił do powoda, to jednak przedstawił nieścisłe warunki najmu, bez informacji o kosztach najmu, w tym stawce za wynajem. Zarzut I nie jest zasadny.

W świetle powyższych uwag ustalenia, stanowiące podstawę faktyczną zaskarżonego orzeczenia, są prawidłowe jako mieszczące się w granicach swobodnej – w przeciwieństwie do dowolnej – oceny przeprowadzonych dowodów. Są wewnętrznie spójne, pozostają logicznie powiązane z materiałem dowodowym, nie budzą również wątpliwości w świetle wskazań wiedzy, czy życiowego doświadczenia, nadto spełniają kryterium zupełności z punktu widzenia zakresu ustaleń niezbędnego do prawidłowego rozstrzygnięcia. Jako takie nie mogą być skutecznie zwalczane polemicznymi twierdzeniami apelacji. W konsekwencji Sąd Okręgowy przyjął owe ustalenia Sądu Rejonowego w całości za własne.

Wobec ustalenia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, należy odnieść się do zarzutów naruszenia prawa materialnego.

Zarzuty II i III należy rozpoznać łącznie, gdyż dotyczą w istocie kwestii możliwości obniżenia świadczenia ubezpieczyciela w związku z rzekomym zwiększeniem rozmiaru szkody. W świetle poczynionych ustaleń, zarzuty te nie znajdują jednak oparcia w faktach o tyle, że wobec ustalenia braku skonkretyzowanej oferty najmu pojazdu zastępczego, nie sposób dokonać porównania tej oferty do warunków najmu, z jakiego korzystał poszkodowany, którego następcą prawnym pod tytułem szczególnym – niekwestionowanej przez pozwanego cesji – jest powód. W konsekwencji nie ma możliwości przyjęcia, że z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa poszkodowany bądź powód, jako dochodzący świadczenia z ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych, doprowadzili do zwiększenia rozmiarów szkody. Tymczasem tego właśnie wymaga hipoteza normy uprawniającej ubezpieczyciela do obniżenia wysokości świadczenia z umowy tego ubezpieczenia (art. 17 zd. I w związku z art. 16 ust. 1 pkt 2 u.u.o.). Zarzuty II i III nie są zasadne.

Nie inaczej ocenić należy zarzut IV. Jak wskazał Sąd Najwyższy w sprawie (...), powołując się zresztą na swoje wcześniejsze orzecznictwo jeszcze z lat siedemdziesiątych XX wieku, dłużnik popada w opóźnienie, jeśli nie spełnia świadczenia pieniężnego w terminie, w którym stało się ono wymagalne także wtedy, gdy kwestionuje istnienie lub wysokość świadczenia. Jak słusznie tam wskazano, w przeciwnym razie doszłoby do niedopuszczalnego kredytowania dłużnika kosztem wierzyciela, i to wbrew woli tego ostatniego. Stanowisko to pozostaje w pełni aktualne.

W tych okolicznościach podzielić należało oceny prawne, leżące u podstaw zaskarżonego orzeczenia, zaś Sąd Okręgowy przyjął owe oceny jako własne. Ich powtarzanie jest zbędne.

W konsekwencji prawidłowe jest również rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów procesu. Nie zgłoszono w zakresie kosztów zarzutów niezależnych od oczekiwanej zmiany rozstrzygnięcia co do roszczenia głównego.

Z tych wszystkich względów, a nadto wobec braku okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, które winny być brane pod uwagę z urzędu, uznając zaskarżone orzeczenie za prawidłowe, apelację pozwanego oddalono jako bezzasadną (art. 385 k.p.c.).

O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 w związku z art. 391 § 1 zd. I k.p.c. Na koszty postępowania apelacyjnego powoda złożyło się 450 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego według stawki minimalnej w postępowaniu apelacyjnym przed Sądem Okręgowym (§ 2 pkt 3, § 10 ust. 1 pkt 1 r.o.a.6). Pozwany obowiązany jest zwrócić te koszty w całości powodowi, z ewentualnymi odsetkami w razie opóźnienia (art. 98 § 1

1

w związku z art. 391 § 1 zd. I k.p.c.).

1 Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (j.t. – Dz. U. z 2026 r. poz. 468 z późn. zm.).

2 Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (j.t. – Dz. U. z 2025 r. poz. 1071 z późn. zm.).

3 Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (j.t. – Dz. U. z 2025 r. poz. 367 z późn. zm.).

4 Por. np.: Manowska Małgorzata (red.):

Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Tom II. Art. 478-1217, Wolters Kluwer Polska 2021 [el.], teza 5 do art. 505

9.

5 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 października 1994 r., I CRN 121/94, OSNC z 1995 r., nr 1, poz. 21.

6 Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (j.t. – Dz. U. z 2026 r. poz. 215).