Sąd oddalił apelacje i utrzymał zasiedzenie udziałów w działkach przez Skarb Państwa

Zaskarżonym postanowieniem Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi z 22 października 2025 roku w sprawie II Ns 504/20 z wniosku Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta K. z udziałem (...) I., B. I. (2), E. A. (1), Miasta K. oraz Województwa (...) o stwierdzenie zasiedzenia:

–

w punkcie 1 stwierdzono, że Skarb Państwa nabył przez zasiedzenie z dniem 4 kwietnia 1983 roku udziały po 7/15 części w prawie własności nieruchomości gruntowych, odpowiadających działkom w (...) o numerach (...)

–

(...), położonej w K. przy ulicy (...) bez numeru oraz (...)/(...), położonej w K. przy alei (...) bez numeru, objętych księgą wieczystą o numerze (...),

–

14/16, położonej w K. przy ulicy (...) bez numeru oraz 14/17, położonej w K. przy Alei (...) bez numeru, objętych księgą wieczystą o numerze (...),

–

14/18, położonej w K. przy ulicy (...), objętej księgą wieczystą o numerze (...),

–

14/19, położonej w K. przy ulicy (...), objętej księgą wieczystą o numerze (...),

–

należące do następców prawnych D. I., M. G. (1)

primo voto I. i H.

vel H. G., a w odniesieniu do opisanych wyżej (...) także D. G. (1);

–

w punkcie 2 nakazano pobrać od wnioskodawcy Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta K. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi 4.871,81 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych obejmujących wydatki;

–

w punkcie 3 ustalono, że w pozostałym zakresie każdy z uczestników ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie.

Apelacje od omówionego wyżej postanowienia wywiedli, każdy własną, uczestnicy: Dia I., E. A. (2) oraz B. I. (1), przy czym wszyscy reprezentowani przez tego samego pełnomocnika w osobie radcy prawnego, występującego również w I instancji. Apelacje różnią się szczegółowym zakresem zaskarżenia, z uwagi na uwarunkowania praw własności uczestników, niemniej zarzuty we wszystkich apelacjach pozostają w swojej istocie zbieżne i zostaną omówione łącznie.

I tak uczestniczka (...) I. zaskarżyła omówione wyżej postanowienie w części obejmującej:

–

stwierdzenie iż Skarb Państwa nabył w drodze zasiedzenia:

–

udziały po 6/15 w prawie własności nieruchomości gruntowych odpowiadających dz. ew. o numerach: (...) 14/15, dz. ew. objęte księgą wieczystą nr: (...), oraz dz. ew. o numerach: (...), dz. ew. objęte księgą wieczystą nr: (...), a które to udziały należą do następców prawnych D. I., M. G. (1)

primo voto I. (w treści ksiąg wieczystych jako: M. G. (3) oraz N. I.) oraz D. G. (1) (w treści księgi wieczystej nr: (...) także jako D. G. (2)) tj. L. oraz B. I. (1),

–

udziały po 3/15 w prawie własności nieruchomości gruntowych odpowiadających dz. ew. o numerach: (...), dz. ew. objęta księgą wieczystą nr: (...), i 14/19, dz. ew. objęta księgą wieczystą nr: (...), a które to udziały stanowią własność następców prawnych M. G. (1)

primo voto I. (w księgach wieczystych jako J.

vel M. G. (2)), pośrednio także D. I. tj. Dii I. i B. I. (1),

–

a nadto co do rozstrzygnięcia o kosztach postępowania jego uczestników.

Uczestniczka E. A. (2) zaskarżyła rzeczone postanowienie w części obejmującej:

–

stwierdzenie iż Skarb Państwa nabył w drodze zasiedzenia udziały po 3/15 (trzy piętnaste) w prawie własności nieruchomości gruntowych odpowiadających dz. ew. o numerach: (...), dz. ew. objęta Księgą Wieczystą nr: (...), oraz 14/19, dz. ew. objęta księgą wieczystą nr: (...), a które to udziały należą do następców prawnych D. I., pierwotnie X. G., a po niej – E. A. (1),

–

oraz co do rozstrzygnięcia o kosztach postępowania jego uczestników.

Natomiast uczestnik B. I. (1) objął zaskarżeniem w swojej apelacji zakres identyczny z określonym przez uczestniczkę L. I., to jest:

–

stwierdzenie iż Skarb Państwa nabył w drodze zasiedzenia:

–

udziały po 6/15 w prawie własności nieruchomości gruntowych odpowiadających dz. ew. o numerach: (...), dz. ew. objęte księgą wieczystą nr: (...), oraz dz. ew. o numerach: (...), dz. ew. objęte księgą (...) nr: (...), a które to udziały należą do następców prawnych D. I., M. G. (1)

primo voto I. (w treści ksiąg wieczystych jako: M. G. (3) oraz N. I.) oraz D. G. (1) (w treści księgi wieczystej nr: (...) także jako D. G. (2)) tj. L. I. oraz B. I. (1),

–

udziały po 3/15 w prawie własności nieruchomości gruntowych odpowiadających dz. ew. o numerach: (...)/18, dz. ew. objęta księgą wieczystą nr: (...), i 14/19, dz. ew. objęta księgą wieczystą nr: (...), a które to udziały stanowią własność następców prawnych M. G. (1)

primo voto I. (w księgach wieczystych jako J.

vel M. G. (2)), pośrednio także D. I. tj. L. I. i B. I. (1),

–

a nadto co do rozstrzygnięcia o kosztach postępowania jego uczestników.

W zakresie prawa procesowego zdaniem apelujących doszło do naruszenia:

–

art. 233 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.1, a które to naruszenie polegało na:

–

sprzeczności istotnych ustaleń z treścią materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, co przejawiło się w uznaniu iż Skarb Państwa rozszerzył swoje samoistne posiadanie co do działek ewidencyjnych stanowiących przedmiot niniejszego postępowania ponad realizację przysługujących mu, jako współwłaścicielowi nieruchomości, uprawnień wynikających z przepisu art. 206 k.c.2, to jest objął oznaczone działki ewidencyjne w posiadanie wyłącznie dla siebie i z wolą odsunięcia pozostałych współwłaścicieli od posiadania i współkorzystania, manifestując powyższe w sposób obiektywnie dostrzegalny, zaś stan ten trwał przez wymagany ustawowo czas dla nabycia prawa własności nieruchomości w drodze zasiedzenia, w sytuacji, gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż opisane wyżej fakty nie miały miejsca, w szczególności że na oznaczonych działkach ewidencyjnych nie były czynione inwestycje z wyjątkiem budowy fragmentu budynku oświatowego i to wyłącznie na nieznacznej części (...), teren ten, oprócz wspomnianego fragmentu, jest niezabudowany, przeznaczenie terenu nie uległo zmianie, w tym nie stanowił on przemyślanego i zaplanowanego kompleksu służącego celom oświatowym, teren ten nie był nawet poddany bieżącemu utrzymaniu przez wnioskodawcę, był zaniedbany i „niczyj”, a także dostępny bez ograniczeń dla osób trzecich, spoza kręgu współwłaścicieli nieruchomości, i przez takie osoby wykorzystywany, zaś Skarb Państwa nie był postrzegany jako wyłączny właściciel oznaczonych działek ewidencyjnych, sam również za takiego się nie uznawał (zarzut I),

–

sprzeczności istotnych ustaleń z treścią materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, co przejawiło się w uznaniu iż decyzja nr (...) z 30 września 1977 roku jest decyzją o budowie, świadczącą w odczuciu społecznym o objęciu przez Skarb Państwa terenu działek ewidencyjnych stanowiących przedmiot niniejszego postępowania w wyłączne posiadanie, a także o tym, że teren stanowił kompleks przeznaczony i wykorzystywany na cele oświatowe w sytuacji, gdy w rzeczywistości przedmiotowa decyzja zatwierdza wyłącznie plan realizacyjny, określający urbanistyczne i architektoniczne zagospodarowanie terenu inwestycji lub działki budowlanej, a decyzje tego rodzaju wydawane były bez względu na przysługujące prawo do terenu inwestycji (art. 20 ust. 2 pkt 2 oraz art. 21 ust. 4 p.b.(...)), zaś zamierzona inwestycja nie została nigdy zrealizowana i to z nieustalonych przyczyn (zarzut II),

–

sprzeczności istotnych ustaleń z treścią materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, co przejawiło się w uznaniu, że ogrodzenie nieruchomości od strony ulicy (...) posadowione zostało przez wnioskodawcę i to w sposób, który wpisuje się w granice aktualnych działek ewidencyjnych w sytuacji, gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika by to Skarb Państwa wybudował przedmiotowe ogrodzenie, nie przebiega i nie przebiegało ono również na granicy działek ewidencyjnych od strony ulicy (...) (zarzut III),

–

sprzeczności istotnych ustaleń z treścią materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, co przejawiło się w uznaniu iż niekorzystanie z nieruchomości, stanowiących przedmiot niniejszego postępowania, i nieuczestniczenie w administrowaniu nimi przez innych niż wnioskodawca współwłaścicieli były skutkiem jednoznacznego komunikatu o zawładnięciu całymi nieruchomościami przez Skarb Państwa na cele oświatowe w postaci dokonywania czynności przekraczających zwykły zarząd bez zgody wymaganej w świetle art. 199 k.c., jak zmiana przeznaczenia nieruchomości, wzniesienie budynku oraz zagospodarowanie terenu na jednostronnie określone cele oraz poprzez czynności zwykłego zarządu dokonywane bez konsultacji z pozostałymi współwłaścicielami lub ich następcami prawnymi w sytuacji, gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż niewykonywanie praw przez współwłaścicieli będących osobami fizycznymi było konsekwencją wyłącznie ich sytuacji życiowej – posiadania centrów życiowych poza granicami Polski, co podyktowane było również i uwarunkowaniami politycznymi w okresie bezpośrednio po II wojnie światowej oraz w czasie istnienia PRL, zaś jedyną istotną czynnością wnioskodawcy w odniesieniu do przedmiotowych nieruchomości była budowa i to wyłącznie na nieznacznej części działki (...) fragmentu budynku (zarzut IV),

–

sprzeczności istotnych ustaleń z treścią materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, co przejawiło się w uznaniu iż to Skarb Państwa decydował o sposobie korzystania z nieruchomości, stanowiących przedmiot niniejszego postępowania, i o upoważnionych do tego podmiotach w sytuacji, gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż czynności decyzyjne wnioskodawcy mogły odnosić się wyłącznie do korzystania z budynku, którego niewielki fragment znajduje się na działce ewidencyjnej (...), zaś pozostała cześć nieruchomości nie była co do zasady wykorzystywana ani zagospodarowana przez żadnego ze współwłaścicieli (zarzut V),

–

sprzeczności istotnych ustaleń z treścią materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, co przejawiło się w uznaniu iż miały miejsce próby odzyskania władztwa nad nieruchomością przez współwłaścicieli, co ma świadczyć o objęciu przez Skarb Państwa nieruchomości w posiadanie w zakresie udziałów pozostałych współwłaścicieli, w sytuacji, gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż podejmowane przez przedstawicieli współwłaścicieli w latach dziewięćdziesiątych XX wieku czynności dotyczące kwestii zarządu nieruchomościami, a nie naruszenia ich posiadania, zaś ówczesny sposób zagospodarowania i wykorzystywania nieruchomości nie uzasadniał potrzeby czynienia kroków prawnych w zakresie restytucji posiadania (zarzut VI),

–

zastosowaniu dowolnej w miejsce swobodnej oceny dowodów i uznaniu za niewiarygodne zeznań uczestniczki postępowania E. A. (1) co do czynności podejmowanych przez jej babkę X. G. w stosunku do nieruchomości stanowiących przedmiot niniejszego postępowania w sytuacji, gdy prawidłowa ocena zeznań tejże uczestniczki, dokonana przy wszechstronnym rozważeniu całości zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz zgodnie z doświadczeniem życiowym i regułami logicznego rozumowania, nakazuje uznać przedmiotowe zeznania w oznaczonym zakresie za wiarygodne, pochodzą one bowiem od osoby, która mogła osobiście zaobserwować relacjonowane fakty, nie istnieje przy tym żaden materiał dowodowy, który pozostawałby z tymi zeznaniami w sprzeczności (zarzut VII).

W zakresie prawa materialnego zarzucono naruszenie:

–

art. 172 § 1 i 2 k.c. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 października 1990 roku w zw. z art. 50 § 1 i 2 d.p.r.4 w zw. z art. XLI § 1 i 2 p.w.k.c.5, a także w zw. z art. 336 k.c. oraz art. 206 k.c. oraz w zw. z art. 90 d.p.r. w zw. art. XXXVIII p.w.k.c., poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie przejawiające się stwierdzeniem nabycia w drodze zasiedzenia udziałów w prawie własności nieruchomości, w sytuacji gdy Skarb Państwa nie rozszerzył swojego samoistnego posiadania co do nieruchomości stanowiących przedmiot niniejszego postępowania ponad realizację przysługujących mu, jako współwłaścicielowi, uprawnień wynikających z przepisu art. 206 k.c. (art. 90 d.p.r.) (zarzut VIII);

–

ewentualnie dodatkowo zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, a precyzyjnie art. 109 pkt 4 p.o.p.c.6 w zw. z art. 53 d.p.r. oraz art. 121 pkt 4 k.c. w zw. z art. 175 k.c. w zw. z art. XLI § 1 p.w.k.c. poprzez ich nieprawidłowe niezastosowanie przez przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie bieg terminu zasiedzenia rozpoczął się 3 kwietnia 1953 roku pomimo istnienia stanu siły wyższej, w wyniku której uprawnieni nie mogli dochodzić restytucji posiadania nieruchomości przed sądem co najmniej do 4 czerwca 1989 roku (zarzut IX).

Z tych względów w każdej z apelacji wniesiono o zmianę zaskarżonego postanowienia oddalenie wniosku co do udziałów w prawie własności nieruchomości, precyzyjnie oznaczonych w danej apelacji, nadto o zasądzenie od wnioskodawcy Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta K. na rzecz skarżącego uczestnika zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego wg. norm przepisanych, za obie instancje. Ewentualnie, z daleko posuniętej ostrożności procesowej, w zw. z treścią art. 386 § 4 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. wnoszono również o uchylenie postanowienia w zaskarżonym zakresie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji.

Wnioskodawca, reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, występującego również w I instancji, nie złożył w terminie odpowiedzi na apelacje, natomiast w toku postępowania zajął następnie stanowisko, wpierw pismem datowanym na 8 kwietnia 2026 roku, następnie w toku rozprawy apelacyjnej wniósł o oddalenie apelacji oraz zasądzenie od skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.

Natomiast w terminie odpowiedź na apelację złożył uczestnik Województwo (...), wnosząc o oddalenie wszystkich trzech apelacji oraz zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego od skarżących na rzecz tego uczestnika według norm przepisanych.

Do zamknięcia rozprawy apelacyjnej 19 maja 2026 roku nie zmieniono stanowisk w sprawie.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje.

Apelacje okazały się bezzasadne.

W pierwszej kolejności rozważyć należy zarzuty w zakresie prawa procesowego, jako determinujące – przez swój wiążący charakter – ocenę prawidłowości postępowania w sprawie.

Odnosząc się do zarzutu I warto zauważyć, że posiadanie jest stanem faktycznym, mającym znaczenie prawne, stąd kwalifikacja zarzutów jako proceduralnych lub materialnych, w tym przypadku nie zawsze jest oczywista. Niemniej jednak w omawianym zarzucie przeważa aspekt w istocie oceny prawnomaterialnej, czy zachowania ustalone w stanie faktycznym, są wystarczające dla przyjęcia iż doszło do dostatecznego zamanifestowania przez Skarb Państwa – jako współposiadacza – woli posiadania samoistnego, z wyłączeniem innych współwłaścicieli. Byłby to jednak zarzut naruszenia prawa materialnego, skądinąd prawidłowo postawiony jako zarzut VIII. Zarzut I, jako proceduralny, jawi się zatem jako bezprzedmiotowy.

Trudno przyjąć iżby zasadnym był również zarzut II w sposób, jaki nadają mu apelujący. Również w tym wypadku silny jest ten akcent zarzutu, który sprowadza się do oceny materialnoprawnej określonych ustaleń, w tym przypadku wydania przedmiotowej decyzji. Pomijając jednak już nawet tę okoliczność, nie można tracić z pola widzenia tego iż Sąd I instancji zwrócił – zasadnie – uwagę przede wszystkim na ten aspekt omawianej decyzji, który odnosił się do samodzielnego, bez odwoływania się do uprawnień pozostałych współwłaścicieli, określenia przeznaczenia między innymi nieruchomości będących przedmiotem postępowania. Nie budzi wątpliwości ani ustalenie, że przedmiotową decyzję wydano, ani też ustalenie jej treści – tych okoliczności apelujący w ogóle w zarzucie II nie kwestionują. Trzeba również te ustalenia Sądu Rejonowego postrzegać w szerszym kontekście, w tym co do treści protokołu ustalenia granic, właścicieli i osób władających z 1966 roku. Nie jest również przedmiotem sporu, że ostatecznie do realizacji decyzji nie doszło, przy czym skoro – jak trafnie wskazują skarżący – nie zdołano ustalić przyczyn braku realizacji, to jednak oznacza to jednocześnie iż brak jest podstaw do twierdzenia iżby przeszkodą miały być stosunki własnościowe. Zarzut II nie jest zasadny.

Zarzut III jest w istocie propozycją apelujących dokonania odmiennej oceny dowodów w zakresie podmiotu budującego ogrodzenie, jak również umiejscowienia owego ogrodzenia. Nie sposób jednak nie zauważyć, że w takiej sytuacji, dla osiągnięcia zamierzonego celu, koniecznym byłoby wykazanie, że w ramach dokonanej oceny dowodów, Sąd I instancji w sposób najzupełniej arbitralny, wbrew skonkretyzowanym regułom logicznego rozumowania, z naruszeniem równie skonkretyzowanych wskazań wiedzy, bądź też życiowego doświadczenia, dokonał ustalenia, którego na podstawie zgromadzonego materiału nie sposób dokonać, niezależnie od przyjętej oceny mocy dowodowej poszczególnych źródeł dowodowych. Takiego jednak wywodu w apelacjach skarżących uczestników brak. W uzasadnieniu apelacji ponosi się twierdzenie o braku dowodów na wybudowanie ogrodzenia, jednakże pomija się w tym zakresie dokumentację związaną z aktywnością Instytutu (...) z 1974 roku. Apelujący wskazują iż za istnieniem ogrodzenia nie przemawiają również zeznania świadek D. E., zajmującej się wszak miedzy innymi stanem prawnym nieruchomości. Rzecz jednak w tym, że świadek wskazała iż rzeczywiście obecnie lewa część sporna nie jest ogrodzona, ale wynika to z faktu iż stopniowo ogrodzenie ulegało dewastacji. Świadek wskazała iż gdy zaczynała pracę, teren był ogrodzony, przy czym początek tego stanu określa orientacyjnie na lata sześćdziesiąte ubiegłego wieku. W tym kontekście należy postrzegać wzmiankę iż poza wzniesieniem budynku innych inwestycji nie było. Również zeznania świadka H. E. wskazują, że teren był ogrodzony, aczkolwiek ogrodzenie to uległo zniszczeniu. Świadek wyraźnie zaznaczył iż teren był ogrodzony po obu stronach. W zeznaniach obojga świadków przewija się istnienie boiska szkolnego. Wbrew uzasadnieniom badanych apelacji, nie może być decydujące w tym zakresie zeznanie N. E.. Świadek pojawiła się w toku postępowania na dalszym jego etapie. Z wniosku o jej przesłuchanie wynika iż świadek ujawnił się niedawno w stosunku do zgłoszenia wniosku (k. 469). Tymczasem jak wynika z treści depozycji świadka, zna ona uczestniczkę E. A. (1) od dziecka, przyjaźni się z jej matką, zaś matka uczestniczki poprosiła świadka o pomoc. Skądinąd negując istnienie boiska, świadek potwierdza istnienie ogrodzenia. W takim stanie zgromadzonego materiału, nie sposób czynić zarzutu dowolności ustaleń w omawianym zakresie. Zarzut III nie jest zasadny.

Zarzut IV również w przeważającej mierze odnosi się do kwestii oceny określonych faktów z punktu widzenia prawa materialnego. Apelujący nie kwestionują poczynionych przez Sąd Rejonowy ustaleń co do zakresu aktywności współwłaścicieli, nie licząc kwestii działań babki uczestniczki E. A. (1), co jednak jest przedmiotem odrębnego zarzutu VII. W zakresie materialnoprawnym oceny te podlegają badaniu w ramach oceny zarzutu VIII. Same motywy niedziałania pozostałych współwłaścicieli nie są również decydujące – istotne jest to, czy zmierzający do zasiedzenia współwłaściciel objął rzecz w posiadanie samoistne ponad swój udział, nie licząc się z wolą pozostałych współposiadaczy. Nie zanegowano zaś w żaden sposób fundamentalnego w tym zakresie ustalenia, że żadna z decyzji co do losów nieruchomości nie była w żaden sposób z nikim z pozostałych współwłaścicieli, czy też ich reprezentantów, konsultowana. Zarzut IV w ujęciu proceduralnym nie jest zasadny.

Odnosząc się do zarzutu V wskazać należy iż nie ulega wątpliwości Sądu Okręgowego w obecnym składzie, że tereny objęte przedmiotowym postępowaniem – na co słusznie zwraca uwagę Sąd I instancji – stanowiły funkcjonalną całość z pozostałymi nieruchomościami zabudowanymi budynkiem częściowo posadowionym na działce (...). Tak rozumiana całość była przedmiotem decyzji właścicielskich Skarbu Państwa o sposobie korzystania z nieruchomości i o upoważnionych do tego podmiotach. Nie wskazuje się w apelacjach żadnego innego podmiotu sprawującego władztwo nad tymi fragmentami powierzchni ziemskiej; w szczególności – jak już wskazano wyżej – nie neguje się braku aktywności w tym zakresie pozostałych współwłaścicieli. Natomiast poczynione przez tamtejszy Sąd ustalenia nie pozwalają na stwierdzenie o braku zainteresowania ze strony Skarbu Państwa. Zarzut V nie jest zasadny.

Przy ocenie zarzutu VI ponownie godzi się zauważyć, że apelujący nie kwestionują w żaden sposób ustaleń Sądu Rejonowego, to jest zdań opisujących rzeczywistość w określonym wycinku czasu i przestrzeni. Skarżący nie kwestionują wszak iżby aktywności, jakie ustalił tamtejszy Sąd, nie miały w rzeczywistości miejsca. Skarżący kwestionują natomiast znaczenie, jakie przydawane jest przez Sąd I instancji tak ustalonym faktom. Zatem również odnośnie omawianego zarzutu trudno jest mówić o naruszeniu art. 233 § 1 w związku z art. 13 § 2 k.p.c. Zasada swobodnej oceny dowodów nie dotyczy wszak w ogóle reguł subsumpcji, a to właśnie na tym etapie dokonuje się oznaczenia prawnych skutków określonego stanu rzeczy, ustalanego w ramach postępowania dowodowego. Również w tym zakresie, materialnoprawne znaczenie tego zarzutu zostało w istocie podniesione w ramach zarzutu VIII, natomiast w warstwie proceduralnej zarzut VI jest bezprzedmiotowy.

Zarzut VII jest dla odmiany niewątpliwie przykładem typowego zarzutu naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów. Jednakże w tym zakresie ujawnia się w całości istota owej zasady. Jak sygnalizowano już wyżej, nie wystarczy dla obalenia oceny dokonanej w I instancji ogólnikowe powołanie się na reguły logicznego rozumowania, wskazania wiedzy, czy też życiowego doświadczenia. Trzeba mianowicie wskazać po pierwsze, jakie to dokładnie reguły logicznego rozumowania, a więc przede wszystkim logicznego rachunku zdań, wskazania wiedzy albo życiowego doświadczenia miałyby zostać naruszone, a następnie precyzyjnie wykazać, na czym owo naruszenie miało polegać. Nie wystarczy w tym zakresie wskazanie, że prawidłowa – oczywiście zdaniem apelujących – ocena zeznań nakazuje uznać przedmiotowe zeznania wiarygodne. Tymczasem w niniejszej sprawie Sąd Rejonowy precyzyjnie wskazał iż nie uważa za możliwe oparcie ustaleń na wyniku przesłuchania uczestniczki E. A. (1) w tym zakresie z uwagi na brak obiektywnego potwierdzenia twierdzonych aktywności babki uczestniczki. Nie jest to z pewnością konstatacja rażąco dowolna, skoro zdecydowanie można, właśnie w świetle wskazań życiowego doświadczenia, oczekiwać od współwłaściciela, zwłaszcza w sytuacji jak X. G., że będzie dokumentować swoje działania względem nieruchomości, do której rości prawa. Zarzut VII nie jest zasadny.

W świetle powyższych uwag ustalenia, stanowiące podstawę faktyczną zaskarżonego orzeczenia, są prawidłowe jako mieszczące się w granicach swobodnej – w przeciwieństwie do dowolnej – oceny przeprowadzonych dowodów. Są wewnętrznie spójne, pozostają logicznie powiązane z materiałem dowodowym, nie budzą również wątpliwości w świetle wskazań wiedzy, czy życiowego doświadczenia, nadto spełniają kryterium zupełności z punktu widzenia zakresu ustaleń niezbędnego do prawidłowego rozstrzygnięcia. Jako takie nie mogą być skutecznie zwalczane polemicznymi twierdzeniami apelacji. W konsekwencji Sąd Okręgowy przyjął owe ustalenia Sądu I instancji w całości za własne.

Wobec ustalenia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, należy odnieść się do zarzutów naruszenia prawa materialnego.

Jak już wskazano wyżej, w istocie zarzut VIII stanowi istotę stanowiska skarżących uczestników, którzy wywodzą zasadniczo iż Skarb Państwa niedostatecznie zamanifestował objęcie w posiadanie samoistne przedmiotowych nieruchomości również w zakresie przenoszącym jego udział we współwłasności. Twierdzenie to nie jest jednak zasadne. Sąd Okręgowy w obecnym składzie podziela zasadniczą ocenę Sądu Rejonowego, że Skarb Państwa, dokonując przeznaczenia całości terenów na cele oświatowe, w sposób dostatecznie wyraźny dla otoczenia zamanifestował wolę sprawowania posiadania samoistnego także ponad swój udział, z pominięciem praw współwłaścicielskich, obecnie deklarowanych przez skarżących uczestników. Istotne znaczenie ma w tym zakresie właśnie ów cel oświatowy. W powszechnym odbiorze tego rodzaju placówki sytuowane są na nieruchomościach publicznych, nie zaś prywatnych. Odbiór taki był tym bardziej powszechny w latach 1953 – 1983, kiedy to – jak trafie przyjął Sąd Rejonowy – umiejscowić należy bieg terminu zasiedzenia. Takie działania Skarbu Państwa wykroczyły poza granice uprawnień wynikające ze współwłasności. Nic nie wskazuje na to, iżby osoby działające za Skarb Państwa działały w tym zakresie z innym zamiarem aniżeli sprawowanie wyłącznego władztwa Skarbu Państwa nad przedmiotowymi terenami, a zatem ponad przysługujący Skarbowi Państwa udział we współwłasności, w interesie również wyłącznie Skarbu Państwa, bez jakiegokolwiek uwzględniania interesów pozostałych współwłaścicieli. Władztwo to było manifestowane na zewnątrz przez prowadzenie działalności oświatowej na spornym terenie. Zarzut VIII nie jest zasadny.

Nie inaczej należy ocenić zarzut IX. Przekonująco Sąd I instancji wywiódł, iż w latach wcześniejszych podejmowano działania zmierzające do umożliwienia współposiadania, nadto rzekome obawy – jak należy rozumieć: represji – nie stały się jednak przyczyną zaniechania odwiedzin w kraju. Nie może też mieć decydującego znaczenia zamieszkiwanie poza granicami. Każdy właściciel, niezależnie od obranego miejsca zamieszkania czy siedziby, musi liczyć się z tym, że niewykonywanie przezeń uprawnień właścicielskich wobec przedmiotu jego praw wprawdzie samo w sobie też jest jego prawem, niemniej skutkować może wyzuciem z własności przez zasiedzenie. Nie ma podstaw do uprzywilejowania w tym zakresie tych właścicieli – a więc również współwłaścicieli – którzy obrali miejsce zamieszkania lub siedzibę poza granicami kraju; takiego uprzywilejowania nie wprowadza z pewnością prawo stanowione. W tych okolicznościach należałoby wykazać iż istniało prawdopodobieństwo graniczące z pewnością, że już samo podjęcie jakichkolwiek działań prawnych, ukierunkowanych na dopuszczenie do współposiadania, skutkowałoby poważnym zagrożeniem czy to osobistym, czy majątkowym, dla uczestników bądź ich poprzedników we współwłasności. Żadnych takich okoliczności nie wykazano. W konsekwencji również zarzut IX nie okazał się zasadny.

W tych okolicznościach podzielić należało oceny prawne, leżące u podstaw zaskarżonego orzeczenia, zaś Sąd Okręgowy przyjął owe oceny jako własne. Ich powtarzanie jest zbędne.

W konsekwencji prawidłowe jest również rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania. Nie zgłoszono w zakresie tych kosztów zarzutów niezależnych od oczekiwanej zmiany rozstrzygnięcia co do zasadniczego przedmiotu postępowania.

Z tych wszystkich względów, a nadto wobec braku okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, które winny być brane pod uwagę z urzędu, uznając zaskarżone orzeczenie za prawidłowe, wszystkie trzy apelacje uczestników oddalono jako bezzasadne (art. 385 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.).

O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 520 § 3 zd. I k.p.c., stosując ów przepis do nieprocesowego postępowania apelacyjnego na zasadzie art. 391 § 1 zd. I w związku z art. 13 § 2 k.p.c. Na koszty postępowania apelacyjnego wnioskodawcy złożyła się opłata radcowska tytułem kosztów zastępstwa procesowego, przy uwzględnieniu wartości przedmiotu zaskarżenia, według stawki minimalnej w postępowaniu apelacyjnym przed Sądem Okręgowym, w przypadku apelacji uczestników L. I. i B. I. (1) ustalona na podstawie § 2 pkt 7, § 5 pkt 1, § 10 ust. 1 pkt 1 r.o.r.7, zaś w przypadku apelacji uczestniczki E. A. (1) – na podstawie § 2 pkt 6, § 5 pkt 1, § 10 ust. 1 pkt 1 r.o.r., z odsetkami ustawowymi na wypadek opóźnienia (art. 98 § 1

1

w związku z art. 13 § 2 k.p.c.).

W pozostałym zakresie uznano za zasadne pozostawienie uczestników przy poniesionych przez nich kosztach postępowania, odwołując się tym samym do zasady obowiązującej przy ponoszeniu kosztów postępowania nieprocesowego (art. 520 § 1 k.p.c.). Oś sporu toczyła się mianowicie między Skarbem Państwa a skarżącymi uczestnikami. Pozostali uczestnicy swoje uprawnienia wywodzili z zasiedzenia wnioskowanego przez Skarb Państwa.

1 Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (j.t. – Dz. U. z 2026 r. poz. 468 z późn. zm.).

2 Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (j.t. – Dz. U. z 2026 r. poz. 795).

3 Ustawa z dnia 24 października 1974 r. – Prawo budowlane (Dz. U. Nr 38, poz. 229 z późn. zm.).

4 Dekret z dnia 11 października 1946 r. – Prawo rzeczowe (Dz. U. Nr 57, poz. 319 z późn. zm.).

5 Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Przepisy wprowadzające kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 94 z późn. zm.).

6 Ustawa z dnia 18 lipca 1950 r. – Przepisy ogólne prawa cywilnego (Dz. U. Nr 34, poz. 311 z późn. zm.).

7 Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (j.t. – Dz. U. z 2026 r. poz. 118).