Sąd oddalił apelacje obu stron w sporze o podział majątku wspólnego i spadku

Zaskarżonym postanowieniem Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi z 28 października 2025 roku w sprawie XVIII Ns 14/20 z wniosku J. F. (2) przy udziale N. H. o podział majątku wspólnego i dział spadku:

–

w punkcie 1 ustalono, że w skład majątku wspólnego N. H. i M. H. wchodzi: (a) prawo własności (...) położonego w I. przy (...) o wartości 55.948 zł, (b) prawo dzierżawy dwóch zadaszonych miejsc postojowych znajdujących się w I. przy ul. (...) o wartości 13.846 zł, (c) prawo dzierżawy gruntu znajdującego się w I. przy ul. (...) wraz z prawem własności naniesień w postaci garażu murowanego o wartości 25.440 zł;

–

w punkcie 2 ustalono, że w skład spadku po M. H. wchodzi: (a) spółdzielcze własnościowe prawo do (...) położonego w I. przy ul. (...) o wartości 380.325 zł, (b) samochód osobowy marki J. (...) o numerze rejestracyjnym (...), wartości 6.800 zł, (c) udział ½ w prawie własności (...) położonego w I. przy ul. (...) o wartości 27.974 zł, (d) udział 1/2 w prawie dzierżawy dwóch zadaszonych miejsc postojowych znajdujących się w I. przy ul. (...) o wartości 6.923 zł, (e) udział 1/2 w prawie dzierżawy gruntu znajdującego się w I. przy ul. (...) wraz z prawem własności naniesień w postaci garażu murowanego o wartości 12.720 zł;

–

w punkcie 3 oddalono wniosek wnioskodawczyni o ustalenie, iż w skład spadku wchodzi prawo do grobu;

–

w punkcie 4 oddalono wniosek uczestnika o ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym;

–

w punkcie 5 dokonano podziału majątku wspólnego uczestnika i M. H. oraz działu spadku po M. H. w ten sposób, że składniki majątkowe opisane w punkcie 2.a-e przyznano na wyłączną własność uczestnika;

–

w punkcie 6 zasądzono od uczestnika na rzecz wnioskodawczyni 217.371 zł tytułem spłaty, płatną w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia;

–

w punkcie 7 ustalono, że uczestnik podniósł wydatki na majątek spadkowy w kwocie 26.416,06 zł;

–

w punkcie 8 zasądzono od wnioskodawczyni na rzecz uczestnika 13.208,03 zł;

–

w punkcie 9 oddalono wniosek uczestnika o zwrot nakładów i wydatków w pozostałej części;

–

w punkcie 10 oddalono wniosek wnioskodawczyni o zasądzenie odszkodowania za bezumowne korzystanie;

–

w punkcie 11 ustalono, że każda ze stron ponosi koszty związane ze swoim udziałem w postępowaniu;

–

w punkcie 12 zasądzono od wnioskodawczyni na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi 11.939,10 zł tytułem kosztów sądowych;

–

w punkcie 13 zasądzono od uczestnika na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi 11.939,10 zł tytułem kosztów sądowych;

–

w punkcie 14 orzeczono w przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej uczestnikowi z urzędu.

Apelację od omówionego wyżej postanowienia złożyli tak wnioskodawczyni, jak i uczestnik.

Wnioskodawczyni, działając przez swojego pełnomocnika w osobie adwokata, występującego również w I instancji, zaskarżyła omówione wyżej postanowienie w zakresie punktów 8, 10 – 12. W apelacji zarzucono naruszenie zarówno prawa procesowego, jak i materialnego.

W zakresie prawa procesowego zdaniem apelującej wnioskodawczyni doszło do naruszenia:

–

art. 233 § 1 k.p.c.1 poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę materiału dowodowego, polegającą na:

–

błędnym przyjęciu, że wnioskodawczyni nie wykazywała woli korzystania z lokalu mieszkalnego położonego w I. przy ul(...), podczas gdy z jej jednoznacznych zeznań wynika, iż oddanie kluczy do lokalu nastąpiło wyłącznie na żądanie uczestnika (zarzut A.I),

–

pominięciu oceny zachowania uczestnika N. H., który przyznał, że żądał od wnioskodawczyni zwrotu kluczy do lokalu, co w sposób oczywisty pozbawiło ją możliwości współposiadania przedmiotu współwłasności (zarzut A.II),

–

całkowitym pominięciu oceny zachowania uczestnika, który w sposób jednoznaczny artykułował brak zgody na korzystanie przez wnioskodawczynię z lokalu oraz kwestionował jej uprawnienia w tym zakresie (zarzut A.III),

–

przypisaniu wnioskodawczyni biernej rezygnacji z korzystania z lokalu, mimo że z materiału dowodowego wynika, iż została ona skutecznie i trwale wyłączona z posiadania zachowaniem uczestnika postępowania (zarzut A.IV),

–

pominięciu faktu, że uczestnik postępowania również posiada inne nieruchomości (w tym mieszkalne), które mógł wykorzystać na własne potrzeby mieszkaniowe (zarzut A.V),

–

pominięciu oceny całokształtu stosunków stron wykluczających współkorzystanie z mieszkania, co w kontekście zamieszkiwania w mieszkaniu przez N. H. wyłączało możliwość korzystania z niego przez wnioskodawczynię (zarzut A.VI);

–

art. 520 § 2 i 3 k.p.c. poprzez ich niezastosowanie i błędne przyjęcie, że w realiach niniejszej sprawy brak jest podstaw do obciążenia uczestnika kosztami postępowania wywołanymi jego działaniami, mimo że uczestnik swoim zachowaniem procesowym w sposób oczywisty przyczynił się do przedłużenia postępowania (5 lat) i zwiększenia jego kosztów, co uzasadniało odstąpienie od zasady określonej w art. 520 § 1 k.p.c. (zarzut A.VII).

W zakresie prawa materialnego zarzucono naruszenie:

–

art. 224 § 2 w zw. z art. 225 w zw. z art. 206 k.c.2 poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że brak formalnego zamanifestowania chęci faktycznego korzystania z lokalu przez wnioskodawczynię wyłącza możliwość dochodzenia odszkodowania brak możliwości korzystania z przedmiotu współwłasności, podczas gdy w okolicznościach niniejszej sprawy zachowanie uczestnika postępowania (żądanie zwrotu kluczy, podnoszenie, że wnioskodawczyni nie posiada, żadnego tytułu do lokalu mieszkalnego) oraz istniejący konflikt wykluczał możliwość współkorzystania z przedmiotu współwłasności w sytuacji, podczas gdy obydwoje współwłaściciele posiadali tytuł prawny do innych nieruchomości, mogących zaspokoić ich osobiste potrzeby mieszkaniowe i mogli np. czerpać korzyści z najmu lokalu (zarzut A.VIII).

Z tych względów wniesiono o zmianę zaskarżonego postanowienia w punkcie 10 poprzez zasądzenie od uczestnika na rzecz wnioskodawczyni odszkodowania za brak możliwości korzystania z lokalu mieszkalnego położonego w I. przy ul(...) - zgodnie z żądaniem zgłoszonym w toku postępowania w I instancji, za okres od 1 grudnia 2014 roku do dnia wydania orzeczenia, zmianę punktów 8, 11 i 12 postanowienia poprzez obciążenie uczestnika kosztami postępowania w I instancji w całości i uchylenie rozstrzygnięcia obciążającego wnioskodawczynię kosztami sądowymi, nadto zasądzenie od uczestnika na rzecz wnioskodawczyni kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych.

Uczestnik, działając przez swojego pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata, występującego również w I instancji, zaskarżył omówione wyżej postanowienie w zakresie punktów 1, 2, 4 – 6, 9, 11 i 13. W apelacji zarzucono naruszenie zarówno prawa procesowego, jak i materialnego.

W zakresie prawa procesowego zdaniem apelującego uczestnika doszło do naruszenia:

–

art. 233 § 1 w zw. z art. 299 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. w zw. z art. 684 k.p.c. przez brak wszechstronnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dowodu z zeznań świadka F. O. (z domu H.), E. M., T. O. oraz wyjaśnień uczestnika i w konsekwencji błędne uznanie, że w skład spadku po M. H. wchodzi spółdzielcze własnościowe prawo (...) położonego w I. przy (...) o wartości 380.325 zł i samochód osobowy marki J. (...) o numerze rejestracyjnym (...), rok produkcji: (...). (zarzut B.I);

–

art. 233 § 1 w zw. z art. 299 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. przez uznanie dowodu z zeznań świadka J. P., Ł. Ł. oraz wyjaśnień wnioskodawczyni za wiarygodny w całości w zakresie sytuacji finansowej spadkodawczyni (zarzut B.II);

–

art. 233 § 1 w zw. z art. 299 w zw. z art. 13 § 2 w zw. z art. 684 k.p.c. przez dokonanie błędnej i dowolnej oceny dowodów zgromadzonych w sprawie i w konsekwencji błędne ustalenie, że w skład majątku wspólnego N. i M. małżonków H. wchodzi prawo dzierżawy dwóch zadaszonych miejsc postojowych znajdujących się w I. przy ulicy (...), a w skład spadku po M. H. wchodzi 1/2 udziału w tym prawie (zarzut B.III);

–

art. 233 § 1 w zw. z art. 299 w zw. z art. 13 § 2 w zw. z art. 684 k.p.c. przez dokonanie błędnej i dowolnej oceny dowodów zgromadzonych w sprawie i w konsekwencji błędne ustalenie, że w skład majątku wspólnego N. i M. małżonków H. wchodzi prawo dzierżawy gruntu znajdującego się w I., przy ulicy (...) wraz z własnością naniesień na tym gruncie w postaci garażu murowanego, a w skład spadku po M. H. wchodzi 1/2 udziału w tym prawie (zarzut B.IV);

–

art. 233 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. przez brak wszechstronnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, że każdy z małżonków w równym stopniu przyczyniał się do powstania majątku wspólnego (zarzut B.V);

–

art. 684 w zw. z art. 233 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. przez brak wszechstronnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i w konsekwencji nieustalenia składu spadku po M. H. w sposób niebudzący jakichkolwiek wątpliwości tj. braku poczynienia ustaleń w zakresie rzeczywistego dokonania przez M. H. z poprzednim mężem podziału majątku wspólnego, zwłaszcza z uwagi na gołosłowne twierdzenia świadków i uczestniczki co do dokonania ewentualnego nieformalnego podziału majątku wspólnego, mimo obowiązku ustawowego działania w niniejszym zakresie z urzędu (zarzut B.VI);

–

art. 233 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. przez uznanie dowodu z zeznań świadka E. M. za niewiarygodny w całości i niemogący stanowić podstawy ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie (zarzut B.VII);

–

art. 233 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. przez uznanie dowodu z zeznań świadka F. O. (z domu H.) za niewiarygodny w części i niemogący stanowić pełnej podstawy ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie (zarzut B.VIII);

–

art. 233 § 1 w zw. z art. 299 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. przez brak wszechstronnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dowodu z zeznań świadka F. O. (z domu H.), E. M., T. O., świadka Ł. Ł. wyjaśnień uczestnika oraz wnioskodawczyni i w konsekwencji błędne uznanie, że nie sposób jest ustalić zakresu prac remontowych wykonanych przez uczestnika w lokalu mieszkalnym przy ulicy (...) w I. (zarzut B.IX);

–

art. 235

2 § 1 pkt 2 i 5 w zw. z art. 227 w zw. z art. 232 w zw. z art. 278 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. przez pominięcie dowodu z opinii biegłego z zakresu budownictwa i szacowania nieruchomości celem wykazania rodzaju poczynionych przez uczestnika nakładów na lokal położony przy ulicy (...) w I., wartości tego lokalu po dokonaniu nakładów przez uczestnika, aktualnej wartości nakładów poczynionych przez uczestnika (zarzut B.X);

–

art. 235

2 § 1 pkt 2 i 5 w zw. art. 227 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. przez pominięcie wniosku uczestnika o zwrócenie się w trybie art. 248 k.p.c. do właściwej spółdzielni mieszkaniowej o przedłożenie dokumentacji o strukturze własnościowej lokalu nr (...) przy ulicy (...) w I., którego w ramach wspólności majątkowej małżeńskiej właścicielami pozostawali M. H. i jej pierwszy mąż celem wykazania struktury własnościowej (...) przy (...) w I. oraz celem wykazania prawa przysługującego do lokalu i osób, którym to prawo przysługiwało, możliwości dokonania nieformalnego podziału majątku wspólnego miedzy M. H. i jej pierwszym mężem i możliwości pozyskania przez spadkodawczynię środków pieniężnych w związku z tymże podziałem majątku jako spóźniony (zarzut B.XI);

–

art. 235

2 § 1 pkt 2 i 5 w zw. z art. 278 w zw. z art. 286 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. przez pominięcie dowodu z uzupełniającej opinii biegłej ds. wyceny nieruchomości U. D. pomimo istniejących w opinii nieścisłości i rozbieżności, których bez wiedzy specjalistycznej nie można rozstrzygnąć i uznanie dotychczasowych opinii biegłej sądowej za pełne spójne i niesprzeczne i poczynienie na jej podstawie ustaleń co do wartości poszczególnych praw wchodzących w skład spadku po M. H. (zarzut B.XII);

–

art. 235

2 § 1 pkt 2 i 5 w zw. z art. 278 w zw. z art. 286 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. przez pominięcie dowodu z opinii innego biegłego z zakresu wyceny pojazdów mechanicznych pomimo istniejących w opinii biegłego sądowego H. L. nieścisłości i rozbieżności, których bez wiedzy specjalistycznej nie można rozstrzygnąć i uznanie opinii tego biegłego sądowego za pełną, spójną i niesprzeczną i poczynienie na jej podstawie ustaleń co do wartości pojazdu mechanicznego wchodzącego w skład spadku po M. H. (zarzut B.XIII);

–

art. 235

2 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. przez niedopuszczenie i nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego sądowego z zakresu wyceny ruchomości celem wykazania faktów aktualnej wartości ruchomości i stopnia ich zużycia oraz dowodu z opinii biegłego sądowego rzeczoznawcy budowlanego celem wykazania wartości prac wykończeniowych sfinansowanych przez uczestnika przy jednoczesnym braku wydania postanowienia o pominięciu tych dowodów (zarzut B.XIV);

–

art. 233 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. przez brak wszechstronnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i dokonanie podziału spadku po zmarłej M. H. w ten sposób, że wszystkie składniki majątkowe przyznane zostały na własność uczestnika (zarzut B.XV);

–

art. 682 w zw. z art. 320 w zw. z art. 233 § 1 w zw. art. 13 § 2 k.p.c. przez dokonanie błędnej i dowolnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i w konsekwencji błędne ustalenie możliwości spłaty przez uczestnika na rzecz wnioskodawczyni 217.371 zł w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia w niniejszej sprawie i pominięcie przy ustalaniu wysokości i sposobu spłaty rozłożenia tego świadczenia na raty (zarzut B.XVI);

–

art. 520 § 2 w zw. z art. 98 § 1 w zw. z art. 102 w zw. art. 13 § 2 k.p.c. przez obciążenie uczestnika kosztami postępowania o podział majątku wspólnego i dział spadku i w konsekwencji zasądzenie od uczestnika na rzecz Skarbu Państwa 11.939,10 zł tytułem kosztów sądowych, przy jednoczesnym obowiązku dokonania spłaty przez uczestnika na rzecz wnioskodawczyni 217.371 zł w okresie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia, podczas gdy uczestnik utrzymuje się z niewysokiej emerytury, nie posiada oszczędności, wydatkuje na bieżąco całość uzyskiwanego dochodu na usprawiedliwione potrzeby, nie ma możliwości uzyskania kredytu czy pożyczki ze względu na wiek a także sytuację finansową, a także nawet przy jej udzieleniu nie byłby w stanie spłacić ww. zobowiązań, co prowadzi co przekonania, że przy rozliczeniu kosztów postępowania między uczestnikami winno się zastosować normę art. 102 k.p.c. (zarzut B.XVII).

W zakresie prawa materialnego zarzucono naruszenie:

–

art. 5 k.c. przez jego niezastosowanie w odniesieniu do sytuacji osobistej i materialnej uczestnika, podczas gdy stan zdrowia uczestnika, jego wiek, uzyskiwane dochody, możliwości zarobkowe i realna jego sytuacja przemawiały za rozłożeniem na raty kwoty od niego zasądzonej tytułem spłaty na rzecz wnioskodawczyni przy dokonaniu działu spadku (zarzut B.XVIII);

–

art. 1035 w zw. z art. 212 § 3 k.c. przez jego błędną wykładnię i niezastosowanie w sytuacji, gdy orzeczenie spłaty przez uczestnika na rzecz wnioskodawczyni 217.371 zł w terminie półrocznym jest obiektywnie niemożliwe i niewykonalne, zaś rozłożenie tej należności na równe raty, na okres 10 lat pozwoliłoby na dokonywanie spłaty przez uczestnika w ratach możliwych przez niego do poniesienia (zarzut B.XIX);

–

art. 43 § 2 k.r.o.3 przez jego błędną wykładnię i uznanie, że w realiach niniejszej sprawy nie zachodziły ważne powody umożliwiającego ustalenie udziałów w majątku wspólnym małżonków H. z uwzględnieniem stopnia, w którym każdy z nich przyczynił się do powstania majątku wspólnego (zarzut B.XX);

–

art. 212 § 2 k.c. przez jego błędne zastosowanie i uznanie, że w okolicznościach niniejszej sprawy zachodziła możliwość przyznania uczestnikowi wszystkich składników polegających podziałowi w przedmiotowym postępowaniu (zarzut B.XXI).

Na podstawie art. 380 k.p.c. uczestnik wniósł o rozszerzenie kontroli instancyjnej i rozpoznanie postanowień wydanych w I instancji, które nie podlegały zaskarżeniu w drodze zażalenia, a które miały istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy:

–

postanowienia wydanego przez Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi, XVIII Wydział Cywilny, wydanego w sprawie o sygnaturze akt: XVIII Ns 14/20, na rozprawie w dniu 13 czerwca 2025 roku i dokonanie zmiany ww. postanowienia w całości i w konsekwencji dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu budownictwa i szacowania nieruchomości celem wykazania rodzaju poczynionych przez uczestnika nakładów na lokal położony przy ulicy (...) w I., wartości ww. lokalu po dokonaniu nakładów przez uczestnika, aktualnej wartości nakładów poczynionych przez uczestnika;

–

postanowienia wydanego na rozprawie 13 czerwca 2025 roku i dokonanie zmiany ww. postanowienia w całości i w konsekwencji dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z uzupełniającej opinii biegłej ds. wyceny nieruchomości mgr U. D.;

–

postanowienia wydanego na rozprawie 13 czerwca 2025 roku i dokonanie zmiany ww. postanowienia w całości i w konsekwencji zwrócenie się w trybie art. 248 k.p.c. do właściwej spółdzielni mieszkaniowej o przedłożenie dokumentacji o strukturze własnościowej (...) przy (...) w I., którego w ramach wspólności majątkowej małżeńskiej właścicielami pozostawali M. H. i jej pierwszy mąż, a następnie dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z ww. dokumentu celem wykazania struktury własnościowej (...) przy (...) w I. oraz celem wykazania prawa przysługującego do lokalu i osób, którym to prawo przysługiwało, możliwości dokonania nieformalnego podziału majątku wspólnego miedzy M. H. i jej pierwszym mężem i możliwości pozyskania przez spadkodawczynię środków pieniężnych w związku z tymże podziałem majątku.

Jednocześnie uczestnik wskazał, że podtrzymuje w całości wnioski dowodowe zawarte w piśmie przygotowawczym z 18 października 2021 roku w punkcie V1.6 – 7, a co do których w I instancji nie wydano postanowienia o ich przeprowadzeniu ani pominięciu.

Z tych względów wniesiono o:

–

uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania z uwagi na fakt, że wydanie postanowienia kończącego w niniejszym postępowaniu wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego;

–

ewentualnie w razie uznania, że nie zachodzi konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości i niepodzielenia zarzutów uczestnika i uznanie, że skład majątku wspólnego małżonków H. i skład spadku po zmarłej M. H. i wartości poszczególnych składników ustalono w I instancji właściwie, o zmianę zaskarżonego postanowienia:

–

w zakresie punktu 5 postanowienia w ten sposób, że dokonana się podziału majątku wspólnego małżonków H. i działu spadku po M. H. w ten sposób, że składniki majątkowe opisane w punkcie 2.a-d zostaną przyznane na wyłączną własność uczestnika, zaś składnik majątkowy opisany w punkcie 2.e na wyłączną własność wnioskodawczyni,

–

w zakresie punktu 6 postanowienia w ten sposób, że zasądzi się od uczestnika na rzecz wnioskodawczyni 204.651 zł tytułem spłaty, płatną w terminie 10 lat, licząc od dnia uprawomocnienia się postanowienia w miesięcznych równych ratach w wysokości 1705,43 zł każda, płatnych do 15. dnia każdego miesiąca wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w razie uchybienia terminowi płatności przez uczestnika;

–

w zakresie punktu 13 postanowienia w ten sposób, że nie obciąży się uczestnika kosztami sądowymi w niniejszej sprawie;

–

przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej uczestnikowi z urzędu, na etapie postępowania apelacyjnego, oświadczając przy tym, że koszty te nie zostały uiszczone ani w całości ani w części;

–

w razie, oddalenia apelacji, wniesiono o nieobciążąnie uczestnika kosztami postępowania apelacyjnego, z uwagi na sytuację osobistą, finansową i zdrowotną uczestnika, ale również jego przekonanie o zasadności swych twierdzeń.

W odpowiedzi na apelację wnioskodawczyni, uczestnik wniósł o oddalenie apelacji oraz zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej uczestnikowi z urzędu.

W toku rozprawy apelacyjnej 2 czerwca 2026 wnioskodawczyni wniosła o oddalenie apelacji uczestnika oraz zasądzenie na jej rzecz od uczestnika kosztów postępowania apelacyjnego. Wydanym na rozprawie postanowieniem, Sąd Okręgowy pominął wnioski dowodowe z apelacji uczestnika, do którego to postanowienia zgłoszono w trybie art. 162 § 1 k.p.c. zastrzeżenie. W pozostałym zakresie do zamknięcia rozprawy apelacyjnej nie zmieniono stanowisk w sprawie.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje.

Apelacje okazały się bezzasadne.

W pierwszej kolejności rozważyć należy zarzuty w zakresie prawa proceduralnego, jako determinujące – przez swój wiążący charakter – ocenę prawidłowości postępowania w sprawie.

Zarzut A.I dotyczy w istocie nie naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów, przewidzianej w art. 233 § 1 k.p.c., lecz oceny niekwestionowanego ustalenia, że pozwana wydała klucze dobrowolnie na żądanie uczestnika w kontekście zasadności roszczenia o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z lokalu. Tego jednak art. 233 § 1 k.p.c. nie reguluje. Zarzut A.I jako zarzut naruszenia procedury jest bezprzedmiotowy.

Analogicznie należy ocenić zarzut A.II. Kwestionuje się w tym zarzucie prawidłowość oceny pozbawienia współposiadania w kontekście roszczenia pieniężnego, a nie sam ustalony fakt. Zarzut A.II jako zarzut naruszenia procedury jest bezprzedmiotowy.

Również zarzut A.III nie wskazuje w żaden sposób, na czym miałoby polegać wadliwe zastosowanie art. 233 § 1 k.p.c. Jak wskazano wyżej, przepis ten nie dotyczy oceny faktów w kontekście prawa materialnego, ponieważ nie reguluje on w ogóle procesu subsumpcji. Zarzut A.III jako zarzut naruszenia procedury jest bezprzedmiotowy.

Zarzut A.IV jest wynikiem odmiennego ujmowania przez skarżącą kwestii pobawienia posiadania. Tymczasem stanowisko Sądu I instancji w tej mierze jest prawidłowe – skoro wnioskodawczyni na wezwanie wydała klucze i w żaden sposób nie kwestionowała czynnie twierdzeń uczestnika, tedy zasadnie ustalono iż zrezygnowała z korzystania z lokalu. W istocie dobrowolnie ów lokal uczestnikowi wydała, przekazując mu klucze. Zarzut A.IV nie jest zasadny.

Odnośnie zarzutu A.V należy zauważyć iż nie można naruszyć art 233 § 1 k.p.c. przez „pominięcie faktu”. Zasada swobodnej oceny dowodów nie dotyczy kwestii zakresu ustaleń, jakie winny być dokonane. Tego zagadnienia dotyczy art. 227 k.p.c. Jeżeli zdaniem skarżącej wnioskodawczyni nie ustalono faktu mającego znaczenie dla rozstrzygnięcia, należało zarzucić naruszenie tego przepisu procedury, mającego zastosowanie do niniejszego postępowania z racji art. 13 § 2 k.p.c. Takiego zarzutu brak, co jest wiążące dla Sądu Okręgowego jako Sądu II instancji. Natomiast jeżeli skarżąca wnioskodawczyni uznaje, że nie nadano takiemu ustaleniu prawidłowego znaczenia w procesie subsumpcji, to – jak wyżej zaznaczono – art. 233 § 1 k.p.c. nie jest właściwą podstawą normatywną. Zarzut A.V nie jest zasadny, zaś w przypadku drugiego znaczenia jest bezprzedmiotowy, gdyż zarzucane naruszenie nie ma w ogóle charakteru proceduralnego.

Analogiczne uwagi dotyczą zarzutu A.VI. Nie wskazuje on żadnego naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów. Zarzut A.VI jest bezprzedmiotowy.

W zakresie zarzutu A.VII zauważyć należy iż zarzucane okoliczności mogły stanowić wyłącznie o naruszeniu art. 520 § 3 k.p.c., gdyż tylko ów przepis w swoim zdaniu II pozwala na odwołanie się do zachowania podmiotu biorącego udział w postępowaniu nieprocesowym, dającego się scharakteryzować jako niesumienne lub oczywiście niewłaściwe. Rzecz jednak w tym, że skarżąca wnioskodawczyni powołuje się na własne ogólnikowe oceny, nie wskazuje zaś żadnego skonkretyzowanego naruszenia przez Sąd Rejonowy granic sędziowskiego uznania. Trzeba mianowicie pamiętać, że art. 520 § 3 zd. II k.p.c. pozostawia uznaniu Sądu orzekającego swoje zastosowanie. W takiej sytuacji należałoby wykazać, że Sąd I instancji postąpił w sposób rażąco arbitralny odmawiając zastosowania art. 520 § 3 zd. II k.p.c. Tymczasem w okolicznościach badanej sprawy takie rażące wykroczenie przeciwko sędziowskiemu uznaniu z pewnością nie wystąpiło. Tamtejszy Sąd umotywował rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów wolą dania prymatu poglądowi iż w postępowaniu o podział majątku wspólnego i dział spadku z reguły nie występuje pomiędzy zainteresowanymi sprzeczność interesów, gdyż jego wynik prowadzi zgodnie z interesem uczestników do wyjścia ze wspólności składników majątkowych, a przyznanie ich na wyłączną własność następuje z wyrównaniem udziałów dopłatami, zaś sam fakt zgłoszenia odmiennych wniosków co do sposobu tego zniesienia nie powoduje powstania sprzeczności interesów, gdyż nie jest ona związana ze stanowiskiem zajętym przez zainteresowanych w sprawie. Pogląd ów należy podzielić. Zarzut A.VII nie jest zasadny.

Zarzut B.I wskazuje okoliczność faktyczną, co do której skarżący twierdzi, że została ustalona błędnie, a także skonkretyzowane dowody, których wadliwa - zdaniem skarżącego - ocena doprowadziła do wskazywanego błędu w ustaleniach. Poprawność konstrukcyjna zarzutu w tej mierze nie powoduje jednak automatycznie jego zasadności. Dopóki nie wykaże się naruszenia skonkretyzowanych reguł logicznego rozumowania, wskazań wiedzy albo życiowego doświadczenia, twierdzenie strony, czy też uczestnika postępowania nieprocesowego, pozostaje jedynie własną opinią Autora danego stanowiska, do której jest oczywiście uprawniony, ale która nie ma wpływu na ocenę prawidłowości ustaleń poczynionych w I instancji. Tak też kształtuje się sytuacja w obecnie omawianym przypadku. Sąd Rejonowy szczegółowo omówił własny tok rozumowania, w tym przyczyny dla których odmówił wiary zeznaniom świadka E. M., części zeznań F. O., uczestnika w zakresie finansowania nabycia spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego. Przedstawiona tam argumentacja z pewnością nie jest dowolna. Obejmuje analizę zarówno treści samych poszczególnych dowodów, ale również ich relacje z pozostałym materiałem. Ocena dowodów została przez tamtejszy Sąd dokonana wnikliwie i Sąd Okręgowy w obecnym składzie nie dopatrzył się w niej żadnych przejawów dowolności. W zakresie sfinansowania nabycia prawa do mieszkania. Sąd I instancji oparł się na zeznaniach J. F. (1) oraz Ł. Ł., którym dano wiarę. Tok wywodu tamtejszego Sądu nie jest dowolny, gdyż opiera się na słusznym stwierdzeniu, że w przeciwieństwie do wyjaśnień uczestnika, świadkowie ci w sposób spójny i kategoryczny wskazali źródła dochodu wnioskodawczyni, zaś ich relacja była w tym zakresie logiczna. Oceny tej nie podważają polemiczne twierdzenia apelacji uczestnika. Zarzut B.I nie jest zasadny.

Zarzut B.II również w istocie zmierza do podważenia oceny dowodów, dokonanej przez Sąd Rejonowy w zakresie zeznań J. F. (1) oraz Ł. Ł., niejako w opozycji do wyniku przesłuchania uczestnika. Ocena zatem i tego zarzutu pozostaje podobna, jak poprzednio. Zarzut B.II nie jest zasadny.

Zarzut B.III dotyczy w istocie kwestii oceny charakteru prawnego owego uprawnienia. Skarżący w uzasadnieniu apelacji wskazuje, że Sąd Rejonowy winien był ustalić owo uprawnienie jako prawo użytkowania, które jako niezbywalne i niedziedziczne, ograniczone prawo rzeczowe, wygasło z chwilą śmierci M. H., nie weszło zatem w skład spadku po niej. Właśnie jako prawo użytkowania było traktowane przez wnioskodawczynię i uczestnika, czym tamtejszy Sąd miał być związany. Tymczasem po pierwsze, brak podstaw do przyjmowania związania tego rodzaju, jak chce skarżący uczestnik. Kwestia oceny charakteru prawnego praw i obowiązków oraz ich wejście w skład spadku, stanowi obowiązek Sądu orzekającego (art. 684 k.p.c.). Sąd I instancji wskazał przesłanki, jakimi kierował się przy ustaleniu spornych uprawnień jako wynikających ze stosunku dzierżawy. Słusznie powołano się przy tym na informację spółdzielni mieszkaniowej. Logicznie wywiedziono iż stosunek pochodny należy w tym zakresie uznać za oparty na analogicznej umowie. Na pełną aprobatę zasługuje pogląd iż sposób korzystania z miejsc parkingowych spełnia przesłanki z art. 693 § 1 k.c., ponieważ korzystanie to ma charakter odpłatny, a uczestnik na skutek udostępnienia miejsca parkingowego osobie trzeciej pobiera również pożytki. Jednocześnie przekonująco wykluczono możliwość przyjęcia iż chodzi o stosunek prawnorzeczowy, nie bez racji zwracając choćby uwagę na konieczność zachowania dla jego powstania formy aktu notarialnego. Zarzut B.III nie jest zasadny.

Zarzut B.IV uczestnik wiąże z faktem braku zachowania ciągłości pisemnych umów dzierżawy. W tym zakresie jednak Sąd Rejonowy zajął przekonujące stanowisko iż dokumentacja udostępniona przez Urząd Miasta I. potwierdza ciągłość dzierżawy również po zakończeniu okresu wprost określonego w umowie. Przekonująco ocenił tamtejszy Sąd iż stosunek obligacyjny wynikający z omawianej umowy dzierżawy nie wygasł wskutek braku podpisu aneksu do umowy i był kontynuowany do dnia śmierci spadkodawczyni. Nie sposób nie zauważyć iż za takim ustaleniem, co do kontynuowania dzierżawy, przemawia w szczególności art. 674 w związku z art. 694 k.c. Zarzut B.IV nie jest zasadny.

Zarzut B.V jawi się jako przeciwstawiający ocenie Sądu I instancji, własną ocenę uczestnika. Tymczasem bezbłędnie tamtejszy Sąd wskazał na konieczność wykazania wystąpienia dwóch elementów: nierównego przyczyniania się do powstania majątku wspólnego oraz ważnych powodów, przemawiających za ustaleniem nierównych udziałów. Nawet w apelacji nie zanegowano ustalenia iż uczestnik w żadnym czasie trwania małżeństwa nie dawał wyrazów kwestionowania ukształtowanych relacji w małżeństwie, a polegających na tym, że uczestnik pracuje zawodowo, zaś jego ówczesna żona prowadzi dom. Niezależnie zatem nawet od tego iż trafnie ustala Sąd Rejonowy iż okazyjnie M. H. pomagała jednak uczestnikowi w jego przedsiębiorstwie, to przede wszystkim prawidłowo ustalił tamtejszy Sąd brak jakichkolwiek przejawów wystąpienia ważnych powodów dla ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym. Zarzut B.V nie jest zasadny.

Wbrew tezie zarzutu B.VI, Sąd I instancji nie miał obowiązku dokonywania ustaleń co do podziału majątku wspólnego z poprzedniego małżeństwa M. H.. Tamtejszy Sąd, wobec uznania za wiarygodne, miał pełne prawo poprzestać w tym zakresie na zeznaniach świadków. Owa okoliczność miała znaczenie poboczne – chodziło nie o dokładne pochodzenie oznaczonego składnika majątkowego, lecz o sposób sfinansowania nabycia innych przedmiotów majątkowych. Nie chodziło zatem o to, że konkretny przedmiot majątkowy został nabyty przez M. H. w ramach podziału majątku wspólnego po ustaniu pierwszej wspólności majątkowej małżeńskiej, lecz ogólnie o ustalenie jednego ze źródeł aktywności ekonomicznej zmarłej żony uczestnika. W tym zakresie podstawa ustaleń, przyjęta przez Sąd Rejonowy, jest wystarczająca. Zarzut B.VI nie jest zasadny.

Zarzuty B.VII i B.VIII zostały omówione w zasadniczej części przy okazji oceny zarzutu B.I. Oba zarzuty pozostają niezasadne.

Zarzut B.IX stanowi polemikę z ustaleniami Sądu I instancji. Jednakże w przedmiotowo istotnym zakresie przekonująco ustalił tamtejszy Sąd, że relacja uczestnika co do zakresu i kosztów rzekomych prac remontowych nie znajduje potwierdzenia w pozostałym zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Sam uczestnik przyznał, że część prac remontowych, jak malowanie ścian i tapetowanie, wykonał brat spadkodawczyni. Zakres wskazanych przezeń prac remontowych odbiegał wyraźnie ód relacji świadków, uznanych za wiarygodne, skoro wedle zeznań świadka Ł. Ł. remont obejmował tylko łazienkę, a zdaniem F. O. stolarkę okienną, wymianę podłóg i kafli na balkonie i w łazience. Tym samym konstatacja iż uczestnik nie wykazał zakresu prac, rozliczenia których wykonania domagał się jako nakładu na majątek wspólny, z pewnością nie jest dowolna, a zatem musi się ostać. Zarzut B.IX nie jest zasadny.

W konsekwencji słusznie Sąd Rejonowy wskazał, co jest przedmiotem zarzutu B.X, że dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu budownictwa i szacowania nieruchomości na okoliczność owych nakładów jest bezcelowe i prowadziłoby jedynie do przedłużenia postępowania. Zarzut B.X nie jest zasadny.

Nie odmienna jest ocena zarzutu B.XI. Sąd I instancji z całą pewnością nie miał obowiązku ustalania z urzędu składu majątku wspólnego M. H. i jej pierwszego męża. Nie był to majątek podlegający podziałowi w toku bieżącego postępowania, zatem odnosiły się doń wszelkie reguły i rygory postępowania dowodowego. W uzasadnieniu apelacji, poza podnoszoną – niezasadnie – kwestią obowiązku działania w tym zakresie przez Sąd Rejonowy z urzędu, nie wskazano żadnych przesłanek niezasadności tezy o spóźnieniu wniosku. Zarzut B.XI nie jest zasadny.

Zarzuty B.XII i B.XIII należy rozpoznać łącznie. Sposób ujęcia obu, zwłaszcza w powiązaniu z tezą dowodową obecnie zakreślaną w apelacji, potwierdza jedynie trafność stanowiska Sądu I instancji co do oddalenia wniosków o dalsze opinie uzupełniające. Po pierwsze, to ocena Sądu orzekającego, a nie strony procesu, czy uczestnika postępowania nieprocesowego, jest miarodajna co do potrzeby uzupełnienia opinii biegłego. Nie jest tak, że podmiotom uczestniczącym w postępowaniu sądowym przysługuje nieograniczone uprawnienie do wiążącego żądania uzupełniania opinii biegłego tak długo, aż zyska ona postać oczekiwaną przez te podmioty, zgodną z prezentowanym przez te podmioty stanowiskiem w sprawie. Po wtóre, określenie metodologii badawczej jest domeną biegłego, nie strony procesu, czy też uczestnika postępowania nieprocesowego. Zarzuty B.XII i B.XIII nie są zasadne.

Zarzut B.XIV jest zasadny co do braku postanowienia o pominięciu dowodów. Są to jednak okoliczności dotyczące twierdzeń uczestnika co do remontu. Pozostają zatem aktualne wszelkie uwagi poczynione w tym zakresie wyżej. Dodatkowo nie sposób nie zauważyć, że nie zakwestionowano iż uczestnik ponad wniosek zgłosił jedynie jako podlegający podziałowi składniki majątku samochód osobowy marki J. (...). Zarzut B.XIV jest wprawdzie zasadny co do braku postanowienia, ale uchybienie to nie miało znaczenia dla rozstrzygnięcia.

Nie można zasady swobodnej oceny dowodów naruszyć przez wybranie określonego sposobu podziału majątku wspólnego, gdyż nie tym zajmuje się art. 233 § 1 k.p.c. Zarzut B.XV nie jest zasadny.

Odnosząc się do zarzutu B.XVI należy zauważyć, że przekonująco Sąd Rejonowy zwrócił uwagę iż termin sześciu miesięcy od daty uprawomocnienia się postanowienia, to czas odpowiedni, który pozwoli uczestnikowi na zgromadzenie kwoty zasądzonej na rzecz wnioskodawczyni. Dotychczasowa postawa uczestnika wskazuje, że traktuje on swoje zobowiązania finansowe odpowiedzialnie i będzie w stanie zgromadzić środki finansowej potrzebne do tego, aby w pełni zaspokoić roszczenia finansowe wnioskodawczyni w tak zakreślonym terminie. Przyznano uczestnikowi składniki majątkowe pozwalające na odpłatne pozyskanie środków pieniężnych, zaś półroczny okres niewątpliwie jest wystarczający dla pozyskania kredytu, ewentualnie odpłatnego zbycia części przedmiotów majątkowych. Zarzut B.XVI nie jest zasadny.

Zarzut B.XVII został postawiony wadliwie. Żaden z przywołanych przepisów nie dotyczy kwestii zwrotu nieuiszczonych kosztów sądowych. Niezależnie od powyższego, nie można oczekiwać iż Sądy orzekające będą obciążać Skarb Państwa – a więc ogół podatników, należycie wywiązujących się z obowiązków fiskalnych względem Skarbu Państwa – kosztami tego, że uczestnicy nie mogą we własnym zakresie uzgodnić podziału majątku. Zarzut B.XVII jest bezprzedmiotowy jako wadliwie skonstruowany przez odwołanie się do kosztów postępowania, a nie nieuiszczonych kosztów sądowych, zaś nawet w przypadku prawidłowego wskazania naruszonego przepisu – art. 113 ust. 4 u.k.s.c.4 przez jego niezastosowanie – byłby niezasadny.

W konsekwencji oceny zarzutów proceduralnych należało pominąć wnioski dowodowe zgłoszone w apelacji. Ich przeprowadzenie znacząco przedłużyłoby rozpoznanie sprawy, nie było zaś konieczne do jej prawidłowego rozstrzygnięcia.

W świetle powyższych uwag ustalenia, stanowiące podstawę faktyczną zaskarżonego orzeczenia, są prawidłowe jako mieszczące się w granicach swobodnej – w przeciwieństwie do dowolnej – oceny przeprowadzonych dowodów. Są wewnętrznie spójne, pozostają logicznie powiązane z materiałem dowodowym, nie budzą również wątpliwości w świetle wskazań wiedzy, czy życiowego doświadczenia, nadto spełniają kryterium zupełności z punktu widzenia zakresu ustaleń niezbędnego do prawidłowego rozstrzygnięcia. Jako takie nie mogą być skutecznie zwalczane polemicznymi twierdzeniami apelacji. W konsekwencji Sąd Okręgowy przyjął owe ustalenia Sądu I instancji w całości za własne.

Wobec ustalenia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, należy odnieść się do zarzutów naruszenia prawa materialnego.

Zarzut A.VIII nie jest przekonujący. Sąd Okręgowy w obecnym składzie podziela pogląd Sądu Rejonowego iż warunkiem uwzględnienia przedmiotowego żądania byłoby wykazanie, że współwłaściciel posiadający rzecz na wyłączność naruszył swoim działaniem uprawnienia innych współwłaścicieli do współposiadania rzeczy. Wbrew twierdzeniom wnioskodawczyni, zgłaszanym wadliwie jako naruszenia prawa proceduralnego, prawidłowo Sąd I instancji ocenił iż wnioskodawczyni wydając klucze na wezwanie uczestnika oraz nie manifestując wobec niego żadnej woli korzystania z przedmiotowego lokalu, nie może obecnie domagać się wynagrodzenia. Zarzut A.VIII nie jest zasadny.

Nie jest przekonujący również zarzut B.XVIII. W okolicznościach przedmiotowej sprawy nie można stwierdzić, że żądanie spłaty w pełnej wysokości stanowi działanie będące przejawem nadużycia prawa podmiotowego. Trzeba pamiętać, że art. 5 k.c. jest przepisem absolutnie wyjątkowym. Z drugiej strony, poza ogólnikowym odniesieniem się do tego przepisu, apelujący uczestnik nie wyjaśnia, na czym dokładnie miałoby polegać naruszenie owego przepisów kontekście spłaty: czy chodzi uczestnikowi o to, że została zasądzona cała kwota, czy o to, że nie zarządzono sprzedaży części składników w trybie egzekucji, czy też wreszcie, że nie rozłożono świadczenia na raty. Zakładając, że – stosownie do stanowiska Sądu Najwyższego w sprawie I CKN 6B4/975 – uczestnikowi chodzi jednak o to, że nie obniżono obowiązku spłaty, to nie sposób nie zauważyć iż sam uczestnik nie wskazuje zakresu obniżenia wymiaru owego obowiązku, który miałby doprowadzić do zgodności zasądzonej spłaty ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa, a także z zasadami współżycia społecznego. Niezależnie już nawet od tej okoliczności wskazać należy, że uczestnik zdobył znaczne przysporzenie majątkowe. Od początku swojego udziału w postępowaniu konsekwentnie przy tym domagał się przyznania jemu przeważającej części składników majątku wspólnego. Miał zatem wystarczająco wiele czasu, by uwzględnić taką możliwość w ramach swojego budżetu, a przynajmniej zaplanować sposób pozyskania środków na spłatę. Sąd Okręgowy w obecnym składzie nie znajduje podstaw do obniżenia wysokości spłaty. Zarzut B.XVIII nie jest zasadny.

Zarzut B.XIX jest niespójny ze stanowiskiem uczestnika co do spłaty. Nie można przekonująco argumentować, że z jednej strony wiek uczestnika uniemożliwia pozyskanie środków na spłatę w pełnej wysokości, a jednocześnie wnosić o rozłożenie spłaty na okres 10 lat. Niewątpliwie w realiach przedmiotowej sprawy pozyskanie środków na spłatę nie nastąpi wskutek oszczędności uczestnika w wydatkach, lecz wymagać będzie bądź zaciągnięcia kredytu, bądź też zbycia niektórych przyznanych składników majątkowych. Jednakże do dokonania tych czynności okres półroczny jawi się jako zdecydowanie wystarczający. Zarzut B.XIX nie jest zasadny.

Zarzut B.XX w przeważającej mierze został już omówiony przy okazji oceny jego ujęcia od strony proceduralnej w ramach oceny zarzutu B.V. Obecnie należ

[…]