Sąd oddalił apelację syna i utrzymał testament ojca, spadek przypadł drugiemu synowi

III Ca 541/26

Uzasadnienie punktu 1

postanowienia Sądu Okręgowego w Łodzi

z 9 czerwca 2026 roku w sprawie III Ca 541/26

Zaskarżonym postanowieniem Sądu Rejonowego dla Łodzi-Widzewa w Łodzi z 30 grudnia 2025 roku w sprawie II Ns 149/22 z wniosku B. L. przy udziale Z. L. (1), U. L., H. L., L. L. (1) o stwierdzenie nabycia spadku po N. L. (1):

–

w punkcie 1 stwierdzono, że spadek po N. L. (2), na podstawie testamentu notarialnego z 15 października 2018 roku, sporządzonego przed notariuszem U. K. w Kancelarii (...) w D., repertorium A numer (...), z dobrodziejstwem inwentarza nabył syn Z. L. (2) w całości;

–

w punkcie 2 ustalono, że wnioskodawca i uczestnicy ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie;

–

w punkcie 3 przyznano i nakazano wypłacić ze Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego dla Łodzi-Widzewa w Łodzi zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej uczestnikowi Z. L. (1) z urzędu, wraz z podatkiem od towarów i usług;

–

w punkcie 4 nakazano pobrać na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego dla Łodzi-Widzewa w Łodzi tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych od: (a) B. L. 360,11 zł, (b) U. L. 360,10 zł, (c) H. L. 360,10 zł, (d) Z. L. (1) 60,10 zł, (e) L. L. (1) 60,10 zł.

Apelację od omówionego wyżej postanowienia w zakresie jego punktu 1 wywiódł wnioskodawca, działając przez swojego pełnomocnika w osobie adwokata, występującego również w I instancji. W apelacji zarzucono naruszenie zarówno prawa proceduralnego, jak i materialnego.

W zakresie procedury zdaniem apelującego doszło do naruszenia:

–

art. 233 § 1 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.1 przez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów, polegającej na:

–

dowolnym uznaniu, że zeznania uczestników: Z. L. (1) i L. L. (1) są wiarygodne, całkowicie ignorując fakt, iż są one wewnętrznie sprzeczne z dokumentacją przedstawioną przez wnioskodawcę, np. dowody na kontakty z Kanady, albowiem zgodnie z zasadami logiki, niemożliwym jest jednoczesne utrzymywanie serdecznych kontaktów, wizyta ojca w Kanadzie, i rzekome „uporczywe niedopełnianie obowiązków rodzinnych”, wskazane w testamencie, co dowodzi, że treść testamentu nie była wyrazem swobodnej woli N. L. (1), lecz wynikiem procesu dezinformacji, któremu był poddawany przez uczestniczkę L. L. (1) (zarzut I),

–

uznaniu, że sam fakt sporządzenia testamentu przed notariuszem gwarantuje pełną świadomość i swobodę testowania, podczas gdy notariusz bada jedynie percepcję w danej chwili, a nie głębokie uwarunkowania psychologiczne i długotrwały proces manipulacji, któremu poddawany był testator (zarzut II),

–

pominięciu okoliczności wskazujących na nagłą zmianę postawy spadkodawcy wobec syna (wnioskodawcy) pod wpływem nowej żony, co świadczy o braku swobody testowania, gdyż wnioskodawca podnosił konsekwentnie, że relacje z ojcem uległy drastycznemu pogorszeniu dopiero po związaniu się spadkodawcy z uczestniczką L. L. (1), która odizolowała spadkodawcę od syna, kreując negatywny obraz wnioskodawcy, co doprowadziło do serii testamentów z wydziedziczeniem (zarzut III).

W zakresie prawa materialnego zarzucono naruszenie:

–

art. 945 § 1 pkt 1 k.c.2 przez jego niezastosowanie i uznanie iż spadek po N. L. (1) na podstawie testamentu notarialnego z dnia 15 października 2018 r nabył w całości z dobrodziejstwem inwentarza syn Z. L. (1), w sytuacji gdy spadkodawca N. L. (1) w chwili testowania znajdował się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli, wynikającym z podatności na manipulację i silny wpływ osób trzecich, żony L. L. (1) (zarzut IV).

Z tych względów wniesiono o zmianę zaskarżonego postanowienia przez stwierdzenie, że spadek po N. L. (1) na podstawie ustawy nabyli: żona L. L. (2) oraz synowie B. L. i Z. L. (1) - każdy w 1/3 części, zasądzenie od uczestników na rzecz wnioskodawcy kosztów postępowania za obie instancje według norm przepisanych.

Złożono również wniosek o dopuszczenie dowodu z dokumentu w postaci oświadczenia wnioskodawcy, stanowiącego – jak to ujęto we wniosku – integralną część apelacji, na okoliczność rzeczywistego przebiegu relacji spadkodawcy z synem oraz wykazania braku podstaw do wydziedziczenia.

Odpowiedzi na apelację złożyli: uczestnik Z. L. (1), reprezentowany przez pełnomocnika w osobie adwokata ustanowionego z urzędu, występującego również w I instancji, jak również uczestniczka L. L. (1), występująca w sprawie samodzielnie. W odpowiedzi uczestnika Z. L. (1) wniesiono o oddalenie apelacji oraz zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej uczestnikowi z urzędu. Odpowiedź na apelację uczestniczki L. L. (1) w przeważającej mierze odnosiła się do oświadczenia wnioskodawcy zawartego w apelacji, natomiast wprost zawarto w niej wniosek o nieobciążanie uczestniczki kosztami postępowania.

W toku rozprawy apelacyjnej 26 maja 2026 roku L. L. (1) sprecyzowała, że wnosi o oddalenie apelacji. W imieniu uczestników U. L., H. L., reprezentowanych przez pełnomocnika w osobie adwokata, występującego również w I instancji, reprezentującego także wnioskodawcę, oświadczono o przyłączeniu się do stanowiska wnioskodawcy, zawartego w apelacji. Do zamknięcia rozprawy apelacyjnej nie zmieniono stanowisk w sprawie.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje.

Apelacja okazała się bezzasadną.

W pierwszej kolejności rozważyć należy zarzuty w zakresie prawa procesowego, jako determinujące – przez swój wiążący charakter – ocenę prawidłowości postępowania w sprawie.

Zarzut I dotyczy oceny dowodów. Kwestia, czy możliwie jest utrzymywanie serdecznych kontaktów, wizyta poza granicami kraju i jednocześnie wskazanie w testamencie na uporczywe niedopełnianie obowiązków rodzinnych, wydaje się być raczej kwestią, podlegająca skądinąd ocenie przez pryzmat życiowego doświadczenia raczej aniżeli logiki, nie może skutecznie doprowadzić do podważenia oceny dokonanej przez Sąd I instancji gdy się zważy, na co słusznie zwrócono uwagę w odpowiedzi uczestnika Z. L. (1) na apelację, że owa wizyta w Kanadzie miała miejsce około 18 lat przed sporządzeniem przedmiotowego testamentu. Tymczasem ocena wskazanych w zarzucie dowodów, a także innych dowodów przeprowadzonych w toku całego postępowania, jaka została dokonana przez tamtejszy Sąd, jest skrupulatna, wzajemnie powiązana w ramach całego zgromadzonego w sprawie materiału oraz dokonana w sposób prawidłowo krytyczny, a jednocześnie dostosowany do zakresu rozstrzygnięcia w sprawie. Wybiórczo przedstawiane argumenty, mające przemawiać za odmienną oceną poszczególnych dowodów, wskazanych w zarzucie, nie może doprowadzić do obalenia ocen i ustaleń Sądu Rejonowego, które w tym zakresie korzystają z ochrony przewidzianej w art. 233 § 1 k.p.c., mającym zastosowanie w niniejszej sprawie nieprocesowej z racji art. 13 § 2 k.p.c. Co więcej trafnie wywodzi tamtejszy Sąd, że okoliczność zasadności wydziedziczenia w ogóle nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku, w którym – jak w niniejszej sprawie – zasadniczym zagadnieniem jest skuteczność testamentowego powołania do dziedziczenia. To zatem, czy występowało uporczywe niedopełnianie obowiązków rodzinnych, nie ma żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia. Zarzut I nie jest zasadny.

Niezrozumiałe jest natomiast ujęcie zarzutu II. Nic nie świadczy o tym, by Sąd I instancji przyjął zarzucaną w tej części apelacji tezę. Wręcz przeciwnie – i oczywiście słusznie – tamtejszy Sąd podkreślił, że kluczowe znaczenie ma w zakresie oceny, czy testator znajduje się w stanie pozwalającym na świadome i swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli, opinia biegłego. W dalszej części Sąd Rejonowy czynił rozważania co do błędu i groźby, zaznaczając jednak wyraźnie iż nie uznaje, by udowodniono podejmowanie wobec spadkodawcy zachowań skutkujących przyjęciem wystąpienia któregokolwiek z tych przejawów wad oświadczenia woli u testatora. Zarzut II nie jest zasadny.

Zarzut III konsekwentnie pomija, prawidłowo ujętą przez Sąd I instancji, okoliczność iż swoboda testowania została wykazana zarówno opinią biegłego, której ocena nie jest w żaden sposób kwestionowana w zarzutach apelacji, jak również brakiem wykazania okoliczności przemawiających, jak chciałby skarżący, za faktycznym pozbawieniem spadkodawcy zdolności do samodzielnego myślenia. Fakt iż wnioskodawca uznaje, że za tym iż nie został powołany do dziedziczenia po N. L. (1), stoi w istocie uczestniczka L. L. (1), nie wystarcza do tego, by podważyć odmienną ocenę, leżącą u podstaw zaskarżonego obecnie rozstrzygnięcia. Zarzut III nie jest zasadny.

W świetle powyższych uwag ustalenia, stanowiące podstawę faktyczną zaskarżonego orzeczenia, są prawidłowe jako mieszczące się w granicach swobodnej – w przeciwieństwie do dowolnej – oceny przeprowadzonych dowodów. Są wewnętrznie spójne, pozostają logicznie powiązane z materiałem dowodowym, nie budzą również wątpliwości w świetle wskazań wiedzy, czy życiowego doświadczenia, nadto spełniają kryterium zupełności z punktu widzenia zakresu ustaleń niezbędnego do prawidłowego rozstrzygnięcia. Jako takie nie mogą być skutecznie zwalczane polemicznymi twierdzeniami apelacji. W konsekwencji Sąd Okręgowy przyjął owe ustalenia Sądu Rejonowego w całości za własne.

Zgłoszony wniosek dowodowy tylko pozornie dotyczył przeprowadzenia dowodu z dokumentu. W istocie, skoro rzeczone oświadczenie uznano za integralną część apelacji, był to nie tyle dokument odrębny o mocy dowodowej, lecz twierdzenia uczestnika postępowania o faktach, będące niczym innym jak dalszym uargumentowaniem apelacji, rozwinięciem jej uzasadnienia. W takiej sytuacji dokument ten stanowi część materiału postępowania będący nie dowodem, lecz przedstawieniem stanowiska wnioskodawcy; jak ujęto to w apelacji, jej integralną częścią. Nie stanowiąc dowodu, nie podlega to oświadczenie ani dopuszczeniu, ani pominięciu.

Wobec ustalenia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, należy odnieść się do zarzutu naruszenia prawa materialnego.

Odnosząc się do zarzutu IV należy zauważyć, że prawidłowo Sąd I instancji wskazał iż stan wyłączający świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli, skutkujący nieważnością sporządzonego w takich warunkach testamentu, musi wynikać z czynników endogennych. Ich udowodnienie następować musi opinią biegłego, gdyż ustalenie takich okoliczności wymaga wiadomości specjalnych, szczególnie z zakresu psychiatrii. Apelujący nie kwestionuje oceny takiego dowodu, przeprowadzonego przed Sądem Rejonowym, co zresztą jest słuszne, ponieważ ocena dokonana przez tamtejszy Sąd w ramach postępowania pierwszoinstancyjnego jest ze wszech miar prawidłowa. Dowód ten wykluczył zaś możliwość przyjęcia, że w chwili sporządzania testamentu, na którym ostatecznie oparto stwierdzenie nabycia spadku, spadkodawca znajdował się w stanie, o którym mowa w art. 945 § 1 pkt 1 k.c. Zarzut IV nie jest zasadny.

W tych okolicznościach podzielić należało oceny prawne, leżące u podstaw zaskarżonego orzeczenia, zaś Sąd Okręgowy przyjął owe oceny jako własne. Ich powtarzanie jest zbędne.

Z tych wszystkich względów, a nadto wobec braku okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, które winny być brane pod uwagę z urzędu, uznając zaskarżone orzeczenie za prawidłowe, apelację wnioskodawcy oddalono jako bezzasadną (art. 385 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.).

1 Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (j.t. – Dz. U. z 2026 r. poz. 468 z późn. zm.).

2 Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (j.t. – Dz. U. z 2026 r. poz. 795).