Bank nie dostanie waloryzacji kredytu od kredytobiorców, apelacja oddalona

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 6 lutego 2025 r., wydanym w sprawie z powództwa (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą we P. przeciwko B. T. (1) i N. T. o zapłatę, Sąd Rejonowy w Zgierzu:

1. oddalił powództwo w całości;

2. zasądził od (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą we P. na rzecz B. T. (2) i N. T. kwotę 3.634 zł tytułem zwrotu kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

Strona powodowa zaskarżyła powyższy wyrok w całości. Apelująca zarzuciła kontrolowanemu orzeczeniu:

1. naruszenie przepisów prawa procesowego, a to:

1. art. 235

2 § 1 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 278 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. poprzez pominięcie wniosku dowodowego Powoda z opinii biegłego sądowego z zakresu finansów i rachunkowości zgłoszonego w pkt viii. ppkt 3. Tabeli z dowodami zawartej w Pozwie i uznanie, że dowód ten nie jest istotny dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, podczas gdy przeprowadzenie tego dowodu jest kluczowe dla ustalenia prawidłowej wysokości żądania Powoda i istniejącego wzbogacenia Pozwanego i zubożenia Powoda

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, a to:

1. art. 358

1 § 3 k.c. poprzez błędną wykładnię i uznanie, że Powodowi nie przysługuje prawo dochodzenia jakichkolwiek świadczeń w wypadku istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza po powstaniu zobowiązania, w sytuacji gdy w razie istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza po powstaniu zobowiązania, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie, Sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, zmienić wysokość lub sposób spełnienia świadczenia pieniężnego, chociażby były ustalone w orzeczeniu lub umowie;

2. art. 358

1 § 4 k.c. poprzez błędną wykładnię i uznanie, że Powodowi nie przysługuje prawo dochodzenia roszczenia w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa, w sytuacji gdy świadczenie pieniężne dochodzone przez Powoda pozwem nie jest świadczeniem związanym z prowadzeniem przedsiębiorstwa, gdyż wynika z nieważnej Umowy wzajemnej, zaś uznanie Umowy kredytu za nieważną nie wyłącza dochodzenia waloryzacji świadczenia;

3. art. 410 k.c. w z w. z art. 405 k.c. poprzez błędną wykładnię i uznanie, że Powodowi nie przysługuje roszczenie o wyrównanie wartości kapitału udostępnionego Pozwanemu na określony cel i na wiele lat, w sytuacji gdy powyższe roszczenie znajduje podstawę w przepisach o bezpodstawnym wzbogaceniu, a co więcej Powód przedłożył w Pozwie szczegółowe wyliczenie ww. roszczenia przedstawiając alternatywną podstawę materialno- prawną roszczenia;

4. art. 357 k.c. poprzez niezastosowanie i brak uwzględnienia ww. przepisu przy orzekaniu, a w konsekwencji pominięcie, że w sytuacji gdy spełnienie świadczenia polega na zapłacie sumy pieniężnej, a w umowie brak jest bliższych wskazówek co do jej wysokości, wysokość tego świadczenia powinna być ustalona według zwykłych stawek stosowanych za dany rodzaj usług lub przyjętych w stosunkach danego rodzaju, co skutkowało pominięciem, że wysokość świadczeń stron powinna być zatem określona za pomocą średniego kursu NBP;

5. art. 406 k.c. przez błędną wykładnię i uznanie, że Pozwany zobowiązany jest jedynie do wydania równowartości udostępnionego kapitału, w sytuacji gdy obowiązek wydania korzyści przy rozliczeniu bezpodstawnego wzbogacenia powstałego na skutek stwierdzenia nieważności umowy kredytu obejmuje nie tylko zwrot wzajemnych świadczeń - tj. wyłącznie kwoty kapitału, ale także obejmować winien zwrot wzrostu wartości realizacji swojego celu, tj. różnicę pomiędzy wartością usługi (...) w chwili dokonywania transakcji, a jej wartością w chwili zwrotu Powodowi kwoty kapitału;

6. art. 6 w zw. z art. 7 Dyrektywy 93/13 przez błędną wykładnię i naruszenie zasady proporcjonalności, co doprowadziło do pominięcia, że skutkiem nieważności Umowy kredytu jest obowiązek przywrócenia sytuacji, jaka istniałaby hipotetycznie, gdyby nie doszło do nieważnej czynności prawnej, a więc Pozwany nigdy nie otrzymałby środków pieniężnych od powoda u nigdy nie nabyłby za te środki nieruchomości ani nie dokonał realizacji swoich celów.

W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, z uwagi na nierozpoznania istoty sprawy i pominięcie istotnego wniosku dowodowego Powoda i potrzebę przeprowadzenia postępowania dowodowego niemalże w całości oraz pozostawienie rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego Sądowi I instancji (i zasądzenie solidarnie od pozwanych na rzecz powoda kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych przez tenże). Ewentualnie, gdyby Sąd odwoławczy nie podzielił tezy Powoda o potrzebie przeprowadzenia postępowania dowodowego niemalże w całości, apelujący wniósł o zmianę wyroku w zakresie poprzez zasądzenie solidarnie od pozwanych na rzecz powoda kwoty 20.827,48 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia doręczenia pozwanym odpisu pozwu do dnia zapłaty oraz zasądzenie solidarnie od pozwanych na rzecz powoda kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, za postępowania odwoławcze, wg norm prawem przepisanych Ponadto apelujący wniósł o reasumpcję postanowień Sądu I instancji o pominięciu dowodu z opinii biegłego sądowego z zakresu rachunkowości i finansów, wskazanych w pkt viii. ppkt. 3. Tabeli z dowodami zawartej w Pozwie, tj. o dopuszczenie i przeprowadzenie ww. dowodu, na fakty wskazane we wniosku dowodowym Powoda.

W odpowiedzi na apelację powoda pozwani wnieśli o oddalenie apelacji w całości i o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanych kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Ponadto pozwani wnieśli o pominięcie wszelkich wniosków dowodowych powoda.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja jest bezpodstawna i zasługuje na oddalenie.

W rozpoznawanej sprawie Sąd Okręgowy nie znalazł żadnych podstaw do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. W sprawie nie zaszła nieważność postępowania, o której mowa w art. 379 k.p.c., ani żadna z przyczyn wymienionych w art. 386 § 3 i 4 k.p.c.

Sąd Okręgowy przyjął za własne ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd Rejonowy, nie stwierdzając uchybień w ich ustaleniu ani podstaw do ich zmiany lub uzupełnienia, a także ocenę prawną tych ustaleń dokonaną przez Sąd I instancji. W tej sytuacji, w myśl art. 387 § 2

1 pkt 1) i pkt 2) k.p.c., zbędne jest ponowne przytaczanie tych ustaleń oraz ich oceny prawnej.

Zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 235

2 § 1 pkt. 2 i 5 w zw. z art. 278 § 1 k.p.c. nie może się ostać.

Zdaniem skarżącego Sąd Rejonowy popełnił błąd pomijając wnioski dowodowe strony powodowej o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu finansów i rachunkowości, który mógłby ustalić okoliczności dotyczące istnienia bezpodstawnego wzbogacenia po stronie pozwanej oraz zmiany siły nabywczej pieniądza w okresie od 2008 roku do dnia wydania opinii. Skarżący uważa, że brak tych dowodów utrudnił prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy. Nie można się jednak zgodzić z takim stwierdzeniem. Jak słusznie wskazał Sąd Rejonowy, dopuszczenie dowodu z opinii biegłego nie miało znaczenia oraz zmierzało jedynie do przedłużenia postępowania, ponieważ okoliczności mające znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy zostały już dostatecznie wyjaśnione.

Należy zauważyć, że zarówno roszczenie główne, jak i roszczenie ewentualne nie zostały skutecznie wykazane co do ich zasady. W związku z tym, pomimo postulowanych dowodów, brak było podstaw do uznania ich za istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, ponieważ nie zostały one poparte wystarczającymi dowodami dotyczącymi zasadności samych roszczeń. Z tych również względów Sąd II instancji nie znalazł podstaw do przeprowadzenia tak wnioskowanych dowodów z opinii biegłego zgłoszonego w apelacji jako zbędnego dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 235

2 § 1 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.).

Bezpodstawne są również zarzuty naruszenia prawa materialnego.

Zarzuty naruszenia prawa materialnego w istocie stanowią jedynie bezpodstawną polemikę z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej na gruncie roszczeń dochodzonych ponad nominalną wartość udzielonego kapitału, zgodnie z którą bankom należy się tylko i wyłącznie kwota kapitału wypłaconego na poczet wykonania umowy wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, zaś banki nie mają prawa pobierać dodatkowego wynagrodzenia za korzystanie z kapitału, jak również nie mają prawa waloryzować należnego im świadczenia. W szczególności wniosek taki można wyprowadzić z uzasadnienia wyroku (...) z 15.06.2023 r., sygn. C-520/21. Argumentacja zawarta w tym wyroku w pełni odnosi się do zagadnień poruszonych w treści apelacji. I tak, zgodnie z tezami ww. wyroku (...):

̵

roszczenia przedsiębiorcy wobec konsumenta wynikające z nieważności umowy kredytu mogą być dopuszczalne tylko wtedy, gdy nie zagrażają celom wskazanym w pkt 68. niniejszego wyroku, tj. po pierwsze gdy pozwalają na przywrócenie pod względem prawnym i faktycznym sytuacji konsumenta, w której znajdowałby się on w braku tej umowy, a po drugie, nie zagrażają realizacji odstraszającego skutku zamierzonego w dyrektywie 93/13 (por. teza 75);

̵

do sądu odsyłającego należy zbadanie w świetle wszystkich okoliczności zawisłej przed nim sprawy, czy właściwe przepisy krajowe umożliwiają przywrócenie pod względem prawnym i faktycznym sytuacji konsumenta, w której znajdowałby się w braku tej umowy (por. teza 70);

̵

przyznanie instytucji kredytowej prawa do żądania od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę, w danym przypadku, odsetek za zwłokę mogłoby podważyć odstraszający skutek zamierzony przez dyrektywę 93/13 (por. teza 76);

̵

wykładnia prawa krajowego, zgodnie z którą instytucja kredytowa ma prawo żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy, a tym samym otrzymania wynagrodzenia za korzystanie z tego kapitału przez konsumenta, przyczyniłaby się do wyeliminowania odstraszającego skutku wywieranego na przedsiębiorców poprzez uznanie tej umowy za nieważną; ponadto skuteczność ochrony przyznanej konsumentom przez dyrektywę 93/13 byłaby zagrożona, gdyby byli oni narażeni, w ramach powoływania się na swoje prawa wynikające z tej dyrektywy, na ryzyko konieczności zapłaty takiej rekompensaty (por. teza 78 i 79);

̵

zgodnie z zasadą

nemo auditur propriam turpitudinem allegans (powołujący się na własny występek nie będzie wysłuchany) nie można dopuścić ani do tego, by strona czerpała korzyści gospodarcze ze swojego niezgodnego z prawem zachowania, ani do tego, by otrzymała odszkodowanie za niedogodności nim wywołane – zatem skoro uznanie umowy kredytu za nieważną jest skutkiem stosowania nieuczciwych warunków przez Bank, to nie może on uzyskać odszkodowania za utratę zysku analogicznego do tego, jaki zamierzał osiągnąć ze wspomnianej umowy (por. teza 81 i 82);

̵

w kontekście uznania umowy kredytu hipotecznego za nieważną w całości ze względu na to, że nie może ona dalej obowiązywać po usunięciu zawartych w niej nieuczciwych warunków, dyrektywa 93/13 stoi na przeszkodzie wykładni prawa krajowego, zgodnie z którą instytucja kredytowa ma prawo żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za zwłokę od dnia wezwania do zapłaty (por. teza 84).

Podobnie w postanowieniu z 11.12.2023 r., C-756/22, (...) uznał, iż „art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że w kontekście uznania umowy kredytu hipotecznego zawartej z konsumentem przez instytucję bankową za nieważną w całości ze względu na to, że umowa ta zawiera nieuczciwe warunki, bez których nie może ona dalej obowiązywać, stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa państwa członkowskiego, zgodnie z którą instytucja ta ma prawo żądać od tego konsumenta zwrotu kwot innych niż kapitał wpłacony na poczet wykonania tej umowy oraz ustawowe odsetki za opóźnienie od chwili wezwania do zapłaty”. Trybunał sprecyzował zatem, że wcześniej używane pojęcie „rekompensaty” dotyczy wszelkich innych kwot wykraczających poza kapitał wpłacony na poczet umowy oraz ustawowe odsetki za opóźnienie od chwili wezwania do zapłaty. Zatem bez wątpienia dotyczy to także kwot żądanych tytułem bezpodstawnego wzbogacenia kredytobiorcy.

Zarzuty naruszenia przepisów art. 358

1 § 3 k.c. oraz art. 358

1 § 4 k.c. są niezasadne. Skarżąca wskazuje, że Sąd I instancji błędnie uznał, iż roszczenie powoda o zmianę wysokości zobowiązania jest wykluczone z powodu prowadzenia przez nią działalności gospodarczej, mimo iż nie spełniona została jedna z przesłanek przewidzianych w art. 358

1 § 4 k.c., dodając, że roszczenie to nie ma charakteru wynikającego z prowadzenia działalności gospodarczej, a tym samym nie podlega wyłączeniu na mocy tego przepisu. Skarżący kwestionuje także interpretację Sądu dotyczącą nieważności umowy kredytowej, argumentując, że zwrot realnej wartości świadczenia wcale nie stanowiłby jedynie sankcji wobec przedsiębiorcy, ale mógłby służyć przywróceniu równowagi stron umowy.

Zgodnie z art. 358

1 § 3 k.c., w przypadku istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza, sąd, po rozważeniu interesów stron i zgodnie z zasadami współżycia społecznego, ma możliwość zmiany wysokości lub sposobu spełnienia świadczenia pieniężnego, nawet jeśli wysokość świadczenia została uprzednio ustalona w umowie lub orzeczeniu. Z kolei art. 358

1 § 4 k.c. stanowi, że strona prowadząca przedsiębiorstwo nie może wystąpić z roszczeniem o zmianę wysokości lub sposobu spełnienia świadczenia, jeżeli świadczenie to pozostaje w związku z prowadzonym przedsiębiorstwem. W związku z powyższym, nie ulega wątpliwości, że świadczenie, którego dotyczy roszczenie powoda, pozostaje w bezpośrednim związku z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą, co wyklucza możliwość zastosowania art. 358

1 § 3 k.c. w jej przypadku.

Sąd Okręgowy, w odniesieniu do kwestii zmiany siły nabywczej pieniądza po powstaniu zobowiązania, uznaje, że nie nastąpiła na tyle istotna zmiana tej siły, aby uzasadniała dokonanie waloryzacji świadczenia. W oparciu o utrwaloną linię orzeczniczą, bankowi przysługuje jedynie zwrot kapitału kredytu, bez waloryzacji, jako forma sankcji za stosowanie nieuczciwych warunków umowy, mająca na celu odstraszenie przedsiębiorców od wprowadzania klauzul abuzywnych do umów z konsumentami. Wprowadzenie waloryzacji zwracanego kapitału doprowadziłoby do sytuacji, w której kredytobiorcy, których umowy zostały uznane za nieważne z powodu nieuczciwych warunków, byliby postawieni w gorszej sytuacji niż inni kredytobiorcy, co mogłoby skutkować zniechęceniem konsumentów do dochodzenia swoich roszczeń z obawy przed ewentualnymi roszczeniami banków związanymi z waloryzacją. Takie podejście mogłoby naruszać podstawowe zasady ochrony interesów konsumentów i przeciwdziałać skutecznej realizacji ich praw w sytuacji stosowania nieuczciwych warunków umownych.

Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 410 k.c. w zw. z art. 405 k.c. Strona powodowa upatrywała podstawy prawnej swojego żądania w przepisach o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 405 i nast. k.c.). Jednakże – jak słusznie stwierdził Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z 31.03.2025 r., I CSK 963/24, LEX nr 3848030 – przepis art. 405 k.c. dotyczy tylko przypadków, w których wzbogacenie się cudzym kosztem nie miało uzasadnienia prawnego. Nie każdy zatem przepływ majątkowy, który można byłoby potencjalnie ocenić w kategoriach moralnych jako wątpliwy czy „niesłuszny”, stanowi bezpodstawne wzbogacenie.

W szczególności art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c. nie dają podstawy, by w ramach żądania zwrotu świadczenia nienależnego, będącego świadczeniem pieniężnym, żądać zwrotu innej kwoty niż się samemu świadczyło (za wyjątkiem odsetek po wezwaniu do zwrotu świadczenia). Uzyskana przez pozwanych bezpodstawnie kosztem powoda korzyść majątkowa miała postać wypłaconego kapitału kredytu, a zatem przedmiotem zobowiązania pozwanych do jej zwrotu była od początku suma pieniężna. Zgodnie z zasadą nominalizmu wyrażoną w art. 358

1 § 1 k.c. wykonanie zobowiązania, o którym mowa, następuje przez zapłatę sumy pieniężnej równej nominalnej wartości sumy będącej przedmiotem zwracanego świadczenia. Ponadto, wartość bezpodstawnego wzbogacenia w rozumieniu art. 405 k.c. jest ograniczona dwiema wielkościami - wartością tego, co bez podstawy prawnej ubyło z majątku zubożonego i wartością tego, co bez podstawy prawnej powiększyło majątek wzbogaconego. Wartości te nie muszą być równe, a w przypadku nierówności niższa kwota określa wartość bezpodstawnego wzbogacenia. Obowiązek wydania korzyści, gdy jej przedmiotem jest od samego początku suma pieniężna, powstaje z chwilą jej uzyskania przez wzbogaconego, a suma ta powinna być zwrócona według wartości nominalnej. Jedynie w warunkach określonych w art. 358

1 § 3 k.p.c. sąd może zmienić wysokość świadczenia, co jednak w niniejszej sprawie nie jest dopuszczalne w świetle przepisów Dyrektywy 93/13, o czym była już mowa.

Ponadto, nawet gdyby hipotetycznie i wbrew zasadzie nominalizmu, dopuścić waloryzację wysokości świadczenia banku, to niewątpliwie stanowiłaby ona również przejaw rekompensaty, choćby częściowej, zysków, jakie bank spodziewał się uzyskać na podstawie umowy kredytu, która okazała się nieważna. Wyłączenie waloryzacji przyczynia się do powstania tzw. efektu odstraszającego i zapewnieniu skuteczności celów Dyrektywy 93/13.

Reasumując, prawo banku do uzyskania rekompensaty w razie stwierdzenia nieważności umowy kredytu, z powodu zawarcia w niej postanowień abuzywnych jest zawężone do zwrotu kwoty wypłaconego kredytu oraz ewentualnych odsetek za opóźnienie w zwrocie tej kwoty. W konsekwencji bankowi nie przysługuje prawo do żądania innych kwot wykraczających poza tak rozumianą rekompensatę, a zarzuty naruszenia 410 k.c. w zw. z art. 405 k.c. nie są zasadne.

W konsekwencji uznać należy, że zarówno w kontekście orzecznictwa (...), jak i na gruncie przepisów prawa krajowego, roszczenie powoda nie znajduje wystarczających podstaw – co słusznie stwierdził Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku.

Bezzasadność zgłoszonych roszczeń co do zasady przełożyła się na ocenę dowodów zgłoszonych w apelacji, jako zmierzających wyłącznie do przedłużenia postępowania (art. 235

2 § 1 pkt 5 k.p.c.). Dowody te dotyczą wysokości roszczenia, a więc sensowne jest ich dopuszczenie, gdy zasadę powództwa można uznać za udowodnioną.

Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy oddalił apelację na podstawie art. 385 k.p.c. jako bezzasadną.

O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. i § 2 pkt 5 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 118), zasądzając solidarnie na rzecz pozwanych kwotę 1.800 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym. Odsetki ustawowe za opóźnienie naliczane od kosztów procesu zostały zasądzone stosownie do dyspozycji art. 98 § 1

1 k.p.c..