Ubezpieczyciel nie obniżył odszkodowania za auto zastępcze, apelacja oddalona

Zaskarżonym wyrokiem z 5 grudnia 2024 r. wydanym w sprawie z powództwa D. F. przeciwko Towarzystwu (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w G., Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi:

1. zasądził od Towarzystwa (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w G. na rzecz D. F. kwotę 3.707,62 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 19 lutego 2022 roku do dnia zapłaty;

2. zasądził od Towarzystwa (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w G. na rzecz D. F. kwotę 1.117 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku do dnia zapłaty;

3. nakazał zwrócić od Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi na rzecz Towarzystwa (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w G. kwotę 582,19 złotych tytułem zwrotu niewykorzystanej części zaliczki na poczet wynagrodzenia biegłego uiszczonej przez stronę pozwaną w dniu 2 listopada 2023 roku.

Apelację od tego wyroku wniósł pozwany, zaskarżając go w części. Tj. w zakresie pkt 1 wyroku co do kwoty 1919,98 zł (tj. ponad kwotę 1787,63 zł) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 19 lutego 2022 r. oraz w zakresie pkt 2 w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu apelujący zarzucił:

1. naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. w wyniku dokonania niewszechstronnej i dowolnej oceny materiału dowodowego w sprawie, w szczególności poprzez:

a) nienadanie odpowiedniego znaczenia faktom, iż powód podejmuje szereg działań o charakterze pozornym, w istocie ukierunkowanym na wydłużenie procesu likwidacji i rejestracji szkody. Działania powoda ukierunkowane są wyłącznie na wytworzenie argumentacji w sporze sądowym i nie noszą znamion rzeczywistych zamiarów – tj. umożliwienia stronie najmu poprzez zakłady współpracując z ubezpieczycielem;

b) pominięcie faktów o charakterze notoryjnym, iż jeszcze nigdy nie doszło do skutecznej zamiany pojazdów najmowanych od D. F. na te oferowane przez zakłady współpracujące z G.;

c) w istocie pominięcie, iż powód zgłosił szkodę po rozpoczęciu najmu pozornie wyznaczając stronie 24 godziny na złożenie oferty pilnej potrzeby najmu;

d) nienadanie odpowiedniego znaczenia okolicznościom powszechnie znanym, iż powód zgłasza szkodę pisemnie lub mailowo za pośrednictwem własnego formularza zgłoszenia szkody, a nie przez stronę internetową ubezpieczyciela, na której widnieje inny formularz ze wskazaniem dobowej stawki najmu za pojazd zastępczy. Powód nie podaje danych kontaktowych do poszkodowanych oraz wskazuje, że życzy sobie korespondencji jedynie pod wskazanym numerem telefonu lub przez specjalny formularz zgłoszeniowy na stronie internetowej powoda, a nie drogą mailową. Działania powoda mają charakter celowy, zmierzają jedynie do przedłużenia okresu najmu oraz uniemożliwiają kontakt ubezpieczyciela z poszkodowanym, co powinno zostać ocenione przez Sąd według zasady minimalizacji szkody i współpracy wierzyciela z dłużnikiem przy wykonaniu zobowiązania;

e) nienadanie odpowiedniego znaczenia faktowi, iż pozwany informował powoda (upoważnionego do otrzymywania wszelkich informacji i działań związanych z wynajmem pojazdu zastępczego) o możliwości wynajęcia pojazdu zastępczego z wypożyczalni współpracującej z pozwanym i akceptowanej dobowej stawce najmu oraz o podstawowych warunkach wynajmu - w terminach wynikających z narzuconego przez powoda sposobu komunikacji;

f) pominięcie, iż poszkodowana:



w ogóle nie powiadomiła ubezpieczyciela o wypadku i potrzebie najmu pojazdu zastępczego;



nie weryfikowała stawek najmu i nie wiedziała za ile wynajmuje pojazd od powoda;



umowę najmu zawarła już 29.01 i w tej dacie dokonała cesji, zatem przed dokonaniem formalnego zgłoszenia szkody;

2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 362 k.c. w zw. z 354 § 2 k.c. oraz w zw. z art. 826 § 1 k.c. oraz w zw. art. 16 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych w zw. z art. 361 § 1 k.c. poprzez ich błędną interpretację, a w konsekwencji niezastosowanie i nieuwzględnienie zasady współpracy wierzyciela z drugą stroną stosunku zobowiązaniowego oraz zasady minimalizacji szkody, co skutkowało uznaniem stawki za dobę najmu pojazdu zastępczego zastosowanej przez powoda, w sytuacji gdy zakład ubezpieczeń zaproponował zorganizowanie najmu za stawkę znacznie korzystniejszą;

3. naruszenie przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 822 § 1 k.c. w zw. z art. 824

1 § 1 k.c. poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie za uzasadnione nadmiernych w istocie kosztów najmu pojazdu zastępczego przez poszkodowanego w stawce dobowej najmu 160 zł brutto przez okres 27 dni;

4. naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 481 k.c. w zw. z art. 817 § 1 k.c. poprzez niezastosowanie skutkujące błędnym uznaniem, że pozwany pozostawał w opóźnieniu już od 19.02.2022 roku, podczas gdy dochodzone kwoty miały charakter sporny do chwili wyrokowania.

W konsekwencji podniesionych zarzutów pozwany wniósł o zmianę rozstrzygnięcia w zakresie zaskarżenia poprzez oddalenie powództwa, a także poprzez rozliczenie kosztów procesu stosownie do wyniku sprawy zweryfikowanego w toku instancji oraz o rozstrzygnięcie o kosztach procesu w zakresie postępowania przed Sądem I oraz II instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego, stosownie do wyniku postępowania i zasady odpowiedzialności strony za wynik sprawy.

Powód w odpowiedzi na apelację wniósł o jej oddalenie w całości i zasądzenie od pozwanego na jego rzecz kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że sprawa była rozpoznawana w postępowaniu uproszczonym. Zastosowanie ma więc przepis art. 505

13 § 2 k.p.c., zgodnie z którym jeżeli Sąd II instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego, uzasadnienie wyroku powinno zawierać jedynie wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa, przy czym wyjaśnienie to powinno objąć ocenę poszczególnych zarzutów apelacyjnych, a poza tym może ograniczyć się do stwierdzenia, że Sąd II instancji przyjął za własne oceny Sądu I instancji (art. 387 § 2

1 pkt 2 k.p.c.). W realiach rozpoznawanej sprawy Sąd Okręgowy sporządził uzasadnienie zgodnie z art. 505

13 § 2 k.p.c., ponieważ nie prowadził postępowania dowodowego.

Przechodząc do omówienia zarzutów apelacyjnych, w pierwszej kolejności rozważyć należy zarzuty w zakresie prawa procesowego, jako determinujące prawidłowość ustaleń faktycznych, przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia.

Nie ma racji skarżący powołując się na naruszenie normy art. 233 § 1 k.p.c. Sąd I instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe, ustalając na jego podstawie stan faktyczny sprawy. Zaprezentowana ocena dowodów ma pełne walory swobodności w rozumieniu wskazanego przepisu, zaś skierowane ku niej zarzuty są całkowicie chybione.

W żadnej mierze nie można zgodzić się z apelującym, iż działania powoda w procesie likwidacji szkody miały charakter pozorny. Pozwany nie wykazał, by powód swoim zachowaniem uniemożliwiał pozwanemu zawarcie umowy najmu z poszkodowanym. W niniejszej sprawie to pozwany działał opieszale, nawiązując kontakt z powodem dopiero 3 dni po zgłoszeniu szkody. Pomimo tego, powód wykazywał chęć zamiany wynajętego pojazdu, to jednak pozwany pomimo obietnic, nie skontaktował się ponownie z powodem, nie przedstawił szczegółowych warunków najmu, nie doprowadził do zmiany pojazdu. Jednocześnie nie można uznać za fakt notoryjny, iż nigdy nie doszło do skutecznej zamiany pojazdów najmowanych od powoda na te oferowane przez pozwanego. Takiej okoliczności zaprzeczył powód, a pozwany jej w żaden sposób nie udowodnił. Ponadto podkreślenia wymaga, że nawet gdyby rzeczywiście nie dochodziło do zamiany wynajętych pojazdów, nie można stwierdzić, czy do tej zamiany nie doszło z winy powoda, czy też, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie, z winy pozwanego.

Odnośnie sposobu zgłoszenia szkody, nawet jeśli odbiegał od preferowanej przez ubezpieczyciela ścieżki, nie może automatycznie prowadzić do uznania działań powoda za nieprawidłowe, zwłaszcza w sytuacji, gdy nie została wyłączona możliwość pisemnego zgłoszenia szkody.

Zarzuty nienadania odpowiedniego znaczenia okolicznościom, iż: powód zgłasza szkodę pisemnie lub mailowo za pośrednictwem własnego formularza zgłoszenia szkody, a nie przez stronę internetową ubezpieczyciela, na której widnieje inny formularz ze wskazaniem dobowej stawki najmu za pojazd zastępczy, nie podaje danych kontaktowych do poszkodowanych oraz wskazuje, że życzy sobie korespondencji jedynie pod wskazanym numerem telefonu lub przez specjalny formularz zgłoszeniowy na stronie internetowej powoda, a nie drogą mailową, również nie zasługują na uwzględnienie. Pozwany, mimo podnoszonych twierdzeń o celowym działaniu powoda, nie wykazał, aby takie działanie rzeczywiście utrudniało mu kontakt z poszkodowanym lub cesjonariuszem. Wręcz przeciwnie, pozwany kontaktował się z powodem, odbył z nim rozmowę telefoniczną, ale nie podjął kolejnych czynności zmierzających do organizacji najmu pojazdu zastępczego.

W realiach niniejszej sprawy istotne jest przede wszystkim to, że w wiadomości e-mail wysłanej przez pozwanego 2 lutego 2021 roku zawarto informację wskazującą na to, że jeżeli istnieje potrzeba najmu samochodu zastępczego, to prosi o kontakt z infolinią i zorganizuje najem za pośrednictwem podmiotu z nim współpracującego. Nie ulega wątpliwości, że już w zgłoszeniu szkody zawarto wniosek o zorganizowanie najmu samochodu zastępczego. Pozwany podjął czynności zmierzające do zorganizowania dla poszkodowanej najmu pojazdu zastępczego, odbywając z powodem rozmowę telefoniczną. Jak słusznie wskazał Sąd Rejonowy, w trakcie tej rozmowy powód wyraził wolę podjęcia negocjacji dotyczących podmiany pojazdu zastępczego lub negocjacji stawki (pomimo, że poszkodowana wynajęła już wówczas od powoda pojazd zastępczy na czas określony). Pomimo jednak deklaracji ubezpieczyciela z powodem nie skontaktował się upoważniony pracownik pozwanego w celu negocjacji stawki najmu pojazdu lub też warunków podmiany pojazdu zastępczego. Powód wyraził zatem zainteresowanie propozycją ubezpieczyciela, zaś pomimo dokonanych telefonicznie ustaleń żaden z pracowników pozwanego nie skontaktował się z powodem celem rzeczywistej realizacji propozycji organizacji najmu pojazdu zastępczego przez ubezpieczyciela dla poszkodowanej. Zatem oczywiście bezzasadne są zarzuty pozwanego odwołujące się do obowiązku współpracy wierzyciela z drugą stroną stosunku zobowiązaniowego oraz zasady minimalizacji szkody. W realiach niniejszej sprawy pozwany nie zaoferował poszkodowanej realnej oferty najmu pojazdu zastępczego. Sam fakt posługiwania się przez powoda określonymi kanałami komunikacji, podanymi pozwanemu w zgłoszeniu szkody, nie może być automatycznie interpretowany jako celowe utrudnianie kontaktu. Dodatkowo należy podkreślić, że pozwany skontaktował się z powodem, ustalił w rozmowie telefonicznej chęć powoda do negocjowania stawki najmu lub warunków zamiany pojazdów, jednakże pozwany nie podjął w tym celu żadnych konkretnych czynności. To na ubezpieczycielu ciążył obowiązek wykazania, że jego propozycja dotarła do powoda w sposób umożliwiający mu podjęcie świadomej decyzji. Bez skutecznego doręczenia propozycji, powód nie miał możliwości uwzględnienia jej w swoich działaniach.

W okolicznościach niniejszej sprawy poszkodowana przelała na powoda wierzytelność z tytułu odszkodowania, w tym za koszty wynajmu pojazdu zastępczego i koszty holowania. Jednocześnie upoważniła go do wykonywania wszystkich czynności związanych z likwidacją szkody. Zatem to na cesjonariuszu spoczął obowiązek zgłoszenia szkody i komunikacji z ubezpieczycielem. Jak ustalono, powód zgłosił szkodę w dniu 29 stycznia 2021 roku, tj. w dacie zawarcia umów najmu i cesji. Brak osobistego powiadomienia ubezpieczyciela przez poszkodowaną, czy też nieweryfikowanie stawek najmu, nie może obciążać powoda, ani wpływać na zasadność roszczenia, skoro pozwany nie wykazał, że istniała realna możliwość zorganizowania przez niego najmu samochodu zastępczego w niższej cenie, niż u powoda.

Sąd Okręgowy nie dopatrzył się naruszenia wskazanych przez pozwanego przepisów prawa materialnego.

Niesłuszny okazał się w szczególności zarzut naruszenia art. 362 k.c. w zw. z 354 § 2 k.c. oraz w zw. z art. 826 § 1 k.c. oraz w zw. art. 16 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych w zw. z art. 361 § 1 k.c. Jak już wyżej wskazano, pozwanemu nie udało się wykazać, że skutecznie zaoferował poszkodowanej możliwość skorzystania z pojazdu zastępczego po stawce niższej niż stosowana przez powoda. Brak skutecznego poinformowania o takiej ofercie uniemożliwia zarzucanie powodowi naruszenia zasady minimalizacji szkody, czy braku współpracy. Ubezpieczyciel, aby skutecznie ograniczyć swoją odpowiedzialność do niższych stawek, musi udowodnić, że jego propozycja była realna, dostępna i skutecznie zakomunikowana poszkodowanemu (lub jego następcy prawnemu). W niniejszej sprawie dowodów takich brak. Zatem Sąd Rejonowy słusznie ustalił wysokość należnego odszkodowania z tytułu najmu pojazdu zastępczego w oparciu o rynkową stawkę, określoną w umowie pomiędzy poszkodowaną i powodem.

Należy podkreślić, iż poszkodowany ma prawo do swobodnego wyboru podmiotu świadczącego usługi najmu pojazdu zastępczego, a ubezpieczyciel nie może narzucać mu swoich preferowanych dostawców, chyba że udowodni, iż stawki zastosowane przez poszkodowanego są rażąco zawyżone i nie odpowiadają cenom rynkowym. W przedmiotowej sprawie zgromadzony materiał dowodowy wykazał, że stawka zastosowana przez powoda mieściła się w zakresie stawek stosowanych na rynku lokalnym w okresie trwania najmu.

W świetle powyższego, Sąd Rejonowy słusznie uznał, że brak było podstaw do zmniejszenia kwoty żądanego odszkodowania. Powód nie przyczynił się do zwiększenia rozmiarów szkody, a jego działania w pełni mieściły się w granicach celowości i ekonomicznego uzasadnienia.

Wbrew twierdzeniom pozwanego koszt najmu pojazdu zastępczego od powoda był celowy i ekonomicznie uzasadniony. Jak wynika z ustalonego stanu faktycznego pozwany nie przedstawił powodowi realnej propozycji najmu pojazdu zastępczego. W związku z powyższym poniesione koszty najmu pojazdu zastępczego, w sytuacji braku szybkiej i realnej alternatywy ze strony ubezpieczyciela, były uzasadnione. Ustalone przez Sąd Rejonowy odszkodowanie nie przewyższa zatem poniesionej szkody.

Bezpodstawny był również zarzut naruszenia art. 481 k.c. w zw. z art. 817 § 1 k.c. Przepis art. 481 § 1 k.c. tylko ogólnie określa uprawnienie wierzyciela do żądania odsetek na wypadek, gdy dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego. Powód miał zatem prawo, co do zasady oparte właśnie na tym przepisie, domagać się odsetek od należnego mu odszkodowania za okres, w którym strona pozwana pozostawała w opóźnieniu z jego zapłatą. Kwestia zaś, od kiedy to opóźnienie istniało, regulowana jest już innymi przepisami, a to art. 14 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych. Zgodnie z art. 817 § 1 k.c. ubezpieczyciel obowiązany jest spełnić świadczenie w terminie trzydziestu dni, licząc od daty otrzymania zawiadomienia o powstaniu szkody, zaś jedynie, gdyby wyjaśnienie w powyższym terminie okoliczności koniecznych do ustalenia odpowiedzialności ubezpieczyciela albo wysokości świadczenia okazało się niemożliwe, świadczenie powinno być spełnione w ciągu 14 dni od dnia, w którym przy zachowaniu należytej staranności wyjaśnienie tych okoliczności było możliwe. Jednakże bezsporną część świadczenia ubezpieczyciel powinien spełnić w terminie przewidzianym w § 1 (art. 817 § 2 k.c.). Przywołany wyżej art. 14 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. regulację tę powiela.

Ustawodawca w całości na zakład ubezpieczeń, jako profesjonalistę, nałożył obowiązek istotnego z punktu widzenia niniejszej sprawy ustalenia wysokości odszkodowania. Wynika to nie tylko z tego, że ubezpieczyciel jest podmiotem profesjonalnym i dysponuje wykwalifikowanymi służbami do ustalenia przyczyn zdarzenia i wysokości szkody, ale też ze słusznego założenia, że poszkodowany takiej wiedzy nie posiada i nie można zmuszać go do określania w zgłoszeniu szkody żądanego przez niego odszkodowania. Obowiązek jego prawidłowego wyliczenia, we wskazanych terminach, spoczywa więc w całości na ubezpieczycielu, który w terminie 30 dni (co do zasady) ma ustalić w sposób prawidłowy wysokość należnego odszkodowania. Jeżeli tego nie zrobi naraża się na zarzut opóźnienia i należne z tego tytułu odsetki.

Na koniec wypada odnieść się do niesprecyzowanej w zarzutach, ale podniesionej w uzasadnieniu apelacji okoliczności czasu trwania najmu pojazdu zastępczego spowodowanego podjęciem czynności naprawczych dopiero od chwili przyjęcia odpowiedzialności za szkodę przez zakład ubezpieczeń. Wskazać należy, że za logiczne i w pełni uzasadnione należy uznać postępowanie warsztatu polegające na nie podejmowaniu się naprawy bezgotówkowej bez przyjęcia odpowiedzialności przez ubezpieczyciela oraz uznanie przez niego zakresu uszkodzeń i ustalenie, które części zostały zakwalifikowane do naprawy, a które do wymiany. W przeciwnym razie zakład naprawczy nie miałby żadnej gwarancji, że ktokolwiek zapłaci za wykonaną naprawę. W przypadku nieprzyjęcia odpowiedzialności za szkodę przez pozwany zakład warsztat naprawczy nie otrzymałby zwrotu wyłożonych na naprawę środków, a nawet gdyby do tego doszło w wyniku późniejszego postępowania sądowego, poszkodowana finansowałaby naprawę przez długi okres, inwestując własne środki i nie mając gwarancji ich zwrotu. Natomiast obowiązek poszkodowanej, czy też wykonującego naprawę warsztatu wyłożenia własnych środków w celu niezwłocznego rozpoczęcia naprawy nie wynika z przepisów prawa, wręcz przeciwnie, z istoty umowy ubezpieczenia wynika obowiązek niezwłocznej wypłaty odszkodowania w jego niekwestionowanej przez ubezpieczyciela części. Sprawne przeprowadzenie postępowania likwidacyjnego determinuje bowiem termin rozpoczęcia naprawy uszkodzonego pojazdu. Przerzucanie ciężaru w tym zakresie na poszkodowanego lub zakład naprawczy, który po ewentualnym podjęciu naprawy uszkodzonego pojazdu na własny koszt nie ma gwarancji zwrotu wyłożonych środków założonych tak naprawdę w celu realizacji prawnego obowiązku ciążącego na ubezpieczycielu, nie znajduje tak racjonalnych jak i prawnych podstaw (

vide wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 28 października 2016 r., sygn. akt XIII Ga 376/16, LEX nr 2153311). Co więcej, zasadność oczekiwania z rozpoczęciem naprawy wynika także z opinii biegłego, który wskazał, że uzasadniony czas naprawy pojazdu N. (...) przy założeniu rozpoczęcia naprawy po otrzymaniu kosztorysu od pozwanego wynosił 27 dni. Samo poinformowanie poszkodowanej o wysokości szkody, bez uznania przez ubezpieczyciela swej odpowiedzialności za jej naprawienie nie może obligować poszkodowanej do podjęcia naprawy. Wskazać bowiem należy, że, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, poszkodowana może nie dysponować środkami na jej dokonanie przed otrzymaniem odszkodowania, a w przypadku odmowy jego wypłaty przez zakład ubezpieczeń, może odstąpić od jej wykonania, co w przypadku rozpoczęcia naprawy od razu po przesłaniu kosztorysu przez ubezpieczyciela, a bez przyjęcia przez niego odpowiedzialności, byłoby niemożliwe i narażało poszkodowaną na konieczność poniesienia naprawy z własnych środków. Dodatkowo należy podkreślić, że powód udowodnił długość okresu najmu pojazdu poprzez przedstawienie faktury VAT oraz długość okresu naprawy pojazdu, bowiem dowodem na tę okoliczność była opinia biegłego, zgodnie z którą uzasadniony, okres naprawy, a w konsekwencji najmu pojazdu zastępczego, wynosił 27 dni.

Wobec powyższego Sąd Okręgowy oddalił wniesioną przez pozwanego apelację, na podstawie art. 385 k.p.c., jako całkowicie bezzasadną.

O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy rozstrzygnął w oparciu o art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 3 oraz § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 215), zasądzając od pozwanego na rzecz powoda kwotę 450 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym. Odsetki ustawowe za opóźnienie naliczane od kosztów procesu zostały zasądzone stosownie do dyspozycji art. 98 § 1

1 k.p.c.