Miasto nie dostanie 9 tys. zł od pozwanych, bo sąd uznał, że nie zajmowali lokalu

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 22 lutego 2024 roku Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi oddalił powództwo Miasta J. przeciwko U. G., U. I. i H. I. o zapłatę in solidum kwoty 9.049,49 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od kwot: 8.875,04 zł od dnia 1 lutego 2021 r. i 174,45 zł od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty (pkt 1), przyznał P. V. jako kuratorowi dla nieznanych z miejsca pobytu pozwanych wynagrodzenie w kwocie 2.160 zł (pkt 2) oraz nakazał pobrać od Miasta J. na rzecz Skarbu Państwa Sadu Rejonowego dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi kwotę 360 zł tytułem kosztów sądowych pokrytych tymczasowo przez Skarb Państwa (pkt 3).

Sąd Rejonowy ustalił, że:

Powód jest właścicielem lokalu nr (...) położonego w J. przy ul. (...), który składa się z 4 izb, o powierzchni 101,30 m

2. Lokal ten był przedmiotem umowy najmu zawartej pomiędzy powodem, a W. i V. N.. Umowa najmu z uwagi na zaległości w płatnościach została wypowiedziana. Wymienieni najemcy obecnie nie żyją. W przedmiotowym lokalu zameldowani są pozwani.

Pismami z dnia 02 czerwca 2020 r. powód wzywał pozwanych do dobrowolnego wydania ww. lokalu oraz do zapłaty zaległości za przedmiotowy lokal, wynoszących łącznie 113.811,82 zł. Pisma były adresowane na ww. lokal i nie zostały odebrane.

Ewidencjonowane przez powoda zaległości w opłatach pozwanych za lokal nr (...) za okres od 10 czerwca 2020 roku do 10 stycznia 2021 roku wynoszą: 8.875,04 zł z tytułu opłat za bezumowne korzystanie i 174,45 zł z tytułu odsetek. W ramach tego zadłużenia powód naliczał odszkodowanie za bezumowne korzystanie z lokalu w wysokości 1.108,96 zł za okres od 10 czerwca 2020 r. do 10 lipca 2020 r. oraz po 1.109,44 zł miesięcznie za okres od 10 lipca 2020 r. do 30 stycznia 2021 r.

W ewidencji prowadzonej przez Wojskowe Centrum Rekrutacji w J. figuruje zgłoszenie wyjazdu pozwanego U. I. do Anglii od 24 kwietnia 2015 r. Pozwani nie figurują w rejestrze podatników Urzędu Skarbowego właściwego dla adresu przedmiotowego lokalu. Przedmiotowy lokal nie był zajmowany przez pozwanych (U. G., U. I., H. I.) w okresie od 1 czerwca 2020 r. do 31 stycznia 2021 r. Pozwani wyjechali do Anglii około 10 lat temu.

Dokonując powyższych ustaleń Sąd Rejonowy uznał za niewiarygodny dowód w postaci kopii oświadczenia U. K. co do zamieszkiwania pozwanych w spornym lokalu i w spornym okresie. Świadek składając zeznania po pouczeniu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań i po podpisaniu roty przyrzeczenia, wycofał się z tego oświadczenia. Świadek w sposób logiczny wyjaśnił swoją pomyłkę oraz opisał jak pomagał pozwanym w wyprowadzce z lokalu. Zeznania tego świadka, sprzeczne z jego wcześniejszym oświadczeniem, są jednak spójne z zeznaniami świadka V. D. oraz tworzą logiczną całość z informacją o wyjeździe jednego z pozwanych przedstawioną przez Wojskowe Centrum Rekrutacji jak i z informacją z Urzędu Skarbowego potwierdzającą, że pozwani nie figurują w rejestrze podatników. Sąd uznał, że zeznania świadka G. D. (k. 295v) dotyczące przebywania pozwanych w spornym okresie w spornym lokalu nie były wiarygodne co do możliwości na ich podstawie ustalenia takiego faktu. Świadek nie miał własnej wiedzy w tym przedmiocie. Opierał się na wiedzy uzyskanej od poprzednich administratorów nieruchomości, których nie przesłuchano oraz na oświadczeniu U. K.. Jednocześnie świadek osobiście nigdy nie potwierdził zajmowania lokalu przez pozwanych.

Dokonując powyższych ustaleń Sąd Rejonowy nie wziął pod uwagę zeznań świadków: Z. E. (2) (k. 239), S. T. (k. 241), Z. H. (k. 244), K. G. (k. 251), P. E. (1) (k. 258v), H. M. (k. 261), U. V. (k. 266), P. E. (2) (k. 271), H. F. (k. 273), Z. I. (k. 277), P. Z. (k. 281), W. L. (k. 286), F. I. (k. 291 v), H. H. (k. 371), Z. E. (1) vel E. (k. 371), którzy nie mieli wiedzy o faktach istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności nie mieli wiedzy o tym czy i kiedy pozwani zajmowali przedmiotowy lokal.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd pierwszej instancji przyjął, że podstawę prawną roszczeń strony powodowej stanowi przepis art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (tekst jednolity Dz. U. z 2014 r., poz. 150. Powołana norma stanowi, że osoby zajmujące lokal bez tytułu prawnego są obowiązane do dnia opróżnienia lokalu co miesiąc uiszczać odszkodowanie, które odpowiada wysokości czynszu, jaki właściciel mógłby otrzymać z tytułu najmu lokalu. Sąd Rejonowy uznał, iż w spornym okresie przedmiotowy lokal nie był zajmowany przez pozwanych U. G., U. I. i H. I., którzy na długo przed spornym okresem wyprowadzili się z tego lokalu i wyjechali za granicę, a obecnie lokal jest zajmowany przez inną osobę. Sam fakt zameldowania pozwanych w przedmiotowym lokalu nie jest tożsamy z jego zajmowaniem. W konsekwencji wobec ustalenia, że pozwani nie zajmowali spornego lokalu w spornym okresie, Sąd oddalił powództwo.

O wynagrodzeniu kuratora dla pozwanych nieznanych z miejsca pobytu Sąd orzekł na podstawie § 1 ust. 1 rozporządzenia MS z 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. z 2018 r., poz. 536) w zw. z § 2 pkt 4 rozporządzenia MS z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1964 ze zm.).

O nieuiszczonych kosztach sądowych orzeczono na podstawie art. 113 ust. 2 u.k.s.c. w zw. z art. 98 § 1 k.p.c., którymi obciążono powoda jako stronę przegrywającą proces.

/wyrok k. 373, uzasadnienie k. 381-382v/

Apelację od powyższego wyroku wniosła strona powodowa, zaskarżając orzeczenie Sądu Rejonowego w całości. Strona powodowa zarzuciła:

I. naruszenie przepisów prawa procesowego: art. 233

§ 1 k.p.c. - przez błędne ustalenie stanu faktycznego przez Sąd, polegające na przyjęciu, że pozwani nie zajmowali lokalu nr (...) przy ulicy (...) w J. w okresie od czerwca 2020 roku do stycznia 2021 roku; podczas gdy pozwani zajmowali w/w lokal w tym okresie i w związku z powyższym, powodowi należy się odszkodowanie za zajmowanie w/w lokalu bez tytułu prawnego przez pozwanych w w/w okresie,

II. naruszenie przepisów prawa materialnego: art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego przez jego niewłaściwe zastosowanie, tj. ustalenie, że nie wystąpiły wszystkie przesłanki przemawiające za zasądzeniem na rzecz powoda od pozwanych odszkodowania za bezumowne zajmowanie w/w lokalu, podczas gdy zostały one spełnione i Sąd winien zasądzić od pozwanych na rzecz powoda odszkodowanie za bezumowne zajmowanie przedmiotowego lokalu w okresie od czerwca 2020 roku do stycznia 2021 roku.

W oparciu o powyższe zarzuty powód wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa w całości oraz o zasądzenie od pozwanych solidarnie na rzecz powoda kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, w pełnej wysokości za obie instancje, wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty.

/apelacja k. 395-396v/

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja powoda jako bezzasadna podlegała oddaleniu.

Sąd Okręgowy przyjmuje za własne ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd Rejonowy, bowiem są one prawidłowe i znajdują odzwierciedlenie w należycie ocenionym materiale dowodowym.

Sąd Okręgowy po dokonaniu analizy akt sprawy, zebranego w sprawie materiału dowodowego, jak i po zapoznaniu się z motywami Sądu Rejonowego w zakresie wydanego rozstrzygnięcia, nie spostrzegł uchybień w procedowaniu tegoż Sądu, eksponowanych przez apelującego w wywiedzionej apelacji. Podkreślić bowiem należy, iż Sąd Rejonowy, w oparciu o zaoferowane przez strony procesu dowody, rozpatrzył wszystkie istotne okoliczności sprawy i na tej podstawie prawidłowo ocenił żądanie powoda.

Przechodząc do oceny poszczególnych zarzutów apelacji w pierwszej kolejności należy wskazać, iż chybiony jest zarzut przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów, a przez to naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. Sąd Okręgowy przyjmuje ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd Rejonowy za własne i wystarczające dla rozpoznania sprawy niniejszej.

Przepis art. 233 § 1 k.p.c. statuuje zasadę swobodnej oceny dowodów, będącej wyłączną kompetencją sądu. Oznacza to, że sąd nie jest związany żadnymi regułami dowodowymi, nadającymi poszczególnym rodzajom środków dowodowych określoną moc, przy czym dotyczy to wszystkich dowodów. Interpretacja wiarygodności i mocy dowodów nie jest jednak dokonywana dowolnie albowiem, zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie i doktrynie poglądem, sąd powinien zgromadzony materiał oceniać przy uwzględnieniu zasad prawidłowego rozumowania, doświadczenia życiowego i wskazań wiedzy, według których w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważy ten materiał jako całość, dokona wyboru określonych środków dowodowych i ważąc ich moc oraz wiarygodność odniesie je do pozostałego materiału dowodowego.

W motywach zaskarżonego wyroku Sąd Okręgowy nie dopatrzył się uchybienia art. 233 § 1 k.p.c. Poczynione bowiem przez Sąd meriti ustalenia faktyczne znajdują, wbrew odmiennemu stanowisku apelującego, oparcie w zgromadzonych w sprawie dowodach, wskazanych w uzasadnieniu tego wyroku (art. 328 § 2 k.p.c.). Zarzucając naruszenie granic swobodnej oceny dowodów apelujący powinien był wykazać, że dokonana przez Sąd I instancji ocena jest wadliwa, oczywiście błędna, sformułowane przez ten Sąd wnioski nie wynikają z dowodów albo są z nimi sprzeczne, rozumowanie Sądu prezentuje się jako wewnętrznie niespójne albo nielogiczne, bądź też, że Sąd nie rozważył wszystkich dowodów lecz potraktował je wybiórczo, zaś zawarte w uzasadnieniu jego orzeczenia wywody są nazbyt lakoniczne albo niejasne i niczego nie wyjaśniają. Okoliczności takich powód jednak nie wykazał.

Uzasadnienie naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. wskazuje, że powód zarzuca Sądowi pierwszej instancji dokonanie wadliwych ustaleń faktycznych poprzez ustalenie, że pozwani nie zajmowali lokalu nr (...) przy ulicy (...) w J. w okresie od czerwca 2020 roku do stycznia 2021 roku; podczas gdy nie zdali oni przedmiotowego lokalu i nie wydali do niego kluczy powodowi, mogli z niego korzystać i pozostawili w nim swoje rzeczy. Twierdzenia powoda nie zostały jednak poparte żadnymi dowodami i stanowią jedynie polemikę z orzeczeniem Sądu pierwszej instancji. Obowiązek przedstawienia dowodów spoczywa na stronach (art. 3 k.p.c.), a ciężar udowodnienia faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie (art. 227 k.p.c.) spoczywa na stronie, która z faktów tych wywodzi skutki prawne (art. 6 k.c.). Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że powód, jako strona inicjująca proces, jest obowiązany do udowodnienia wszystkich twierdzeń pozwu, w oparciu o które sformułował swe roszczenie. Zadaniem sądu nie jest zarządzenie dochodzeń w celu uzupełnienia lub wyjaśnienia twierdzeń stron i wykrycia środków dowodowych pozwalających na ich udowodnienie, ani też sąd nie jest zobowiązany do przeprowadzenia z urzędu dowodów zmierzających do wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy (

por. wyrok SN z dnia 17 grudnia 1996 roku, I CKU 45/96, OSNC 1997/ 6-7/76). Dowodzenie własnych twierdzeń nie jest obowiązkiem strony ani materialnoprawnym, ani procesowym, a tylko spoczywającym na niej ciężarem procesowym i w konsekwencji sąd nie może nakazać, czy zobowiązać do przeprowadzenia dowodu i tylko od woli strony zależy, jakie dowody sąd będzie prowadził. Jeżeli strona uważa, że do udowodnienia jej twierdzeń wystarczy określony dowód i dlatego nie przytacza innych dowodów, to jej błąd nie jest usprawiedliwiony, sama ponosi winę niezgłoszenia dalszych dowodów i nie może zarzucać nieuzasadnionego uniemożliwienia wykazania jej praw.

Sąd Rejonowy prawidłowo ustalił, iż pozwani wyjechali do Anglii około 10 lat przed wniesieniem pozwu. Okoliczność tą potwierdzają zeznania świadka U. K., który pomagał pozwanym w wyprowadzce z lokalu i są spójne z zeznaniami świadka V. D.. Żaden z przesłuchanych świadków nie potwierdził, że pozwani przebywali w spornym lokalu w okresie objętym żądaniem pozwu. W sprawie pojawił się wątek przebywania w lokalu niepełnosprawnego mężczyzny, jednak nie zostało udowodnione aby był nim pozwany. Informację o wyjeździe jednego z pozwanych potwierdza także pismo przedstawione przez Wojskowe Centrum Rekrutacji jak i z informacja z Urzędu Skarbowego, z której wynika że pozwani nie figurują w rejestrze podatników.

Powód zarzucał także naruszenie przepisów prawa materialnego: art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego przez jego niewłaściwe zastosowanie, tj. ustalenie, że nie wystąpiły wszystkie przesłanki przemawiające za zasądzeniem na rzecz powoda od pozwanych odszkodowania za bezumowne zajmowanie w/w lokalu.

Zgodnie z art. 18 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2001 r., nr 71, poz. 733 z późn. zm.) osoby zajmujące lokal bez tytułu prawnego są obowiązane do dnia opróżnienia lokalu co miesiąc uiszczać odszkodowanie odpowiadające wysokości czynszu, jaki właściciel mógłby otrzymać z tytułu najmu lokalu. Odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1, odpowiada wysokości czynszu, jaki właściciel mógłby otrzymać z tytułu najmu lokalu. Jeżeli odszkodowanie nie pokrywa poniesionych strat, właściciel może żądać od osoby, o której mowa w ust. 1, odszkodowania uzupełniającego (ust. 2). Obowiązek uiszczania odszkodowania za używanie lokalu bez tytułu prawnego dotyczy osób, które utraciły tytuł prawny do zajmowanego lokalu bądź nigdy takiego tytułu nie miały.

Zachowaniem, które zdaniem ustawodawcy wymaga ochrony interesów właściciela poprzez przyznanie mu prawa do odszkodowania, jest „zajmowanie” lokalu, co wprost wynika z wykładni językowej art. 18 ust. 1 ustawy o ochronie praw lokatorów.

Pojęcie „zajmuje”, którym posłużono się w treści wskazanej normy prawnej ma znaczenie szersze niż „zamieszkuje”, „korzysta”, czy „przebywa”. Oznacza to, że dana osoba nie musi wykorzystywać lokalu mieszkalnego zgodnie z jego podstawowym przeznaczeniem, tj. stale w nim przebywać w nim, koncentrować w nim życie rodzinne, traktować jako swój dom. Nie bez znaczenia pozostaje również wykładnia celowościowa omawianego przepisu, a więc

ratio legis art.18 ustawy o ochronie praw lokatorów. Odszkodowanie o którym mowa w art.18 ustawy o ochronie praw lokatorów, w rzeczywistości nie stanowi odszkodowania

sensu stricte, a pewnego rodzaju należność, wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy. Dodać jednak należy, że celem regulacji jest nie tyle pewnego rodzaju sankcjonowanie osoby zajmującej lokal, co zabezpieczenie praw właściciela/wynajmującego, który z rzeczy korzystać nie może, więc należy mu się określona kwota pieniężna kompensująca ograniczenie jego prawa. Odszkodowanie to jest ekwiwalentem należnym właścicielowi/wynajmującemu w związku z ograniczeniem możliwości wykonywania jego prawa do rzeczy poprzez określone, faktyczne działania bądź zaniechania osób zajmujących lokal.

W konsekwencji, o zajmowaniu lokalu nie będzie mowy, gdy określona osoba w lokalu nie mieszka, ale również gdy nie przechowuje w nim jakichkolwiek swoich ruchomości, tj. gdy lokal jest opróżniony. Kluczowe znaczenie w tym kontekście ma fakt, czy osoba taka posiada swobodny dostęp do lokalu (np. poprzez zatrzymanie kluczy do lokalu) oraz w sposób dowolny może poprzez jego zamknięcie ograniczać dostęp innym osobom, w tym właścicielowi i nie wykazuje woli wydania lokalu, a więc przede wszystkim zwrotu kluczy - przedmiotów służących zapewnieniu dostępu do lokalu.

Sąd Rejonowy prawidłowo ustalił, że pozwani w okresie wskazanym w pozwie, nie zajmowali przedmiotowego lokalu mieszkalnego nr (...). Powód nie udowodnił, aby pozwani pozostawili w lokalu swoje rzeczy. Jeżeli nawet w pomieszczeniach tych znajdują się jakieś rzeczy, nie zostało udowodnione, że należą do pozwanych. Powód nie ustalił, kto rzeczywiście przebywa w lokalu. Pojęcie posiadania określone zostało w art. 336 k.c. Posiadaczem jest ten, kto rzeczą faktycznie włada (tzw.

corpus). Posiadacz musi władać rzeczą tak jak właściciel (posiadanie ma wówczas charakter samoistny) albo tak jak osoba mająca prawo, z którym łączy się władztwo nad cudzą rzeczą (posiadanie zależne). Owo „tak jak” dotyczy zarówno sposobu władania rzeczą (a więc np. tego, czy posiadacz pobiera pożytki rzeczy, korzysta z niej zgodnie z przeznaczeniem), jak również zamiaru, który tym działaniom towarzyszy. Jeżeli zatem posiadacz włada rzeczą w granicach praw właścicielskich, demonstrując, że nie uznaje nad sobą niczyjej zwierzchności – posiada on

cum animo rem sibi habendi (z wolą posiadania rzeczy dla siebie).

W sprawie nie zostało udowodnione, aby pozwani nie zwrócili powodowi kluczy do mieszkania. Nawet gdyby je mieli, nie oznacza to, że nadal korzystali z lokalu, że pozbawili powoda możliwości wejścia do lokalu. Brak jest zatem adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy naruszeniem przez pozwanych obowiązku wydania lokalu, a niemożności korzystania z niego przez powoda. W tej sytuacji powód mógłby dochodzić ewentualnie roszczenia za nienależyte wykonanie zobowiązania z umowy, nie zaś z bezumownego korzystania z lokalu. Nadto, należy wskazać, iż powód nie wystąpił przeciwko pozwanym z roszczeniem o eksmisję, jak również po ustaleniu, ze lokal nie jest zamieszkały, nie dokonał jego przejęcia. Miasto przez kilka lat zwlekało z podjęciem tych aktów staranności.

W kontekście powyższych uwag należy stwierdzić, iż wbrew twierdzeniom apelującej w rozpoznawanej sprawie Sąd Rejonowy dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych w oparciu o cały zgromadzony materiał dowodowy i nie naruszył dyspozycji art. 233 § 1 k.p.c. oraz na ich podstawie wydał prawidłowe rozstrzygniecie sprawy. Ocenić zatem należało, że wywiedziona przez pozwaną apelacja ma w tym zakresie charakter polemiczny z prawidłowym stanowiskiem Sądu I instancji, wobec czego twierdzenia apelującej nie mogły skutecznie podważyć zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia, zwłaszcza w sposób przezeń postulowany.

Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy nie znalazł usprawiedliwionych podstaw do uwzględnienia apelacji i działając na podstawie art. 385 k.p.c. orzekł jak w sentencji.