Sąd ustanowił rozdzielność majątkową od 1 września 2023, nie od wyprowadzki żony

Pozwem wniesionym w dniu 7 czerwca 2023 r. powódka X. R. (1) wniosła o ustanowienie rozdzielności majątkowej między nią a pozwanym D. R., wynikającej z zawartego przez strony związku małżeńskiego w dniu 16 marca 2013 r. przed Kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego w R., z dniem 28 października 2022 r.

W odpowiedzi na pozew, która wpłynęła do tutejszego Sądu w dniu 20 listopada 2023 r. pozwany D. R. wniósł o oddalenie powództwa.

Powódka w replice na odpowiedź na pozew złożonej w dniu 25 stycznia 2024 r. podtrzymała dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W piśmie, które wpłynęło do tutejszego Sądu w dniu 9 lutego 2024 r. pozwany podtrzymał dotychczasowe stanowisko.

Stanowiska stron nie uległy zmianie w dalszym toku postępowania.

Sąd ustalił, co następuje:

D. R. i X. R. (1) w dniu 16 marca 2013 r. zawarli związek małżeński. W ich małżeństwie obowiązuje ustrój wspólności majątkowej małżeńskiej. Pozwani posiadają dwie małoletnie córki.

W dniu 23 lipca 2013 r. rodzice powódki N. i E. małżonkowie I. przekazali powódce w drodze darowizny uczynionej do majątku osobistego cały posiadany majątek w postaci gospodarstwa rolnego z siedliskiem o powierzchni około 23 ha, z którego dochód stanowił wyłączne źródło utrzymania rodziny stron. D. R. i X. R. (2) dokonali wspólnych inwestycji w gospodarstwie poprzez budowę garażu, założenie kostki brukowej i wykonanie ogrodzenia. Strony koncentrując swoją działalność na produkcji mleka, zamontowali dojarkę, mimo sprzeciwu ze strony ojca powódki. Strony zmodernizowały również budynki pod kątem bydła opasowego. Małżonkowie nie trudnili się sprzedażą roślin i zboża, zaś produkcja roślinna była prowadzona na potrzeby paszy. Niezależnie od powyższego, w celu zmniejszenia zapylenia przy produkcji paszy uruchomiono śrutownik, co było podyktowane problemami zdrowotnymi X. R. (1), które objawiały się m.in. kaszlem i trudnościami z oddychaniem.

Relacje w małżeństwie stron układały się prawidłowo do 2021 r. D. R. pracował we wspomnianym gospodarstwie, zaś X. R. (1) mu pomagała, przy czym po urodzeniu dzieci więcej czasu poświęcała na ich wychowanie. Pomiędzy małżonkami zdarzały się nieporozumienia na tle majątkowym. Poza tym, X. R. (1) chciała położyć kres ingerencji jej rodziców w małżeństwo stron, w tym swojego ojca w sposób zarządzania gospodarstwem rolnym.

D. R. i X. R. (1) posiadali wspólny rachunek bankowy w (...) SA o nr (...). Rachunek ten służył stronom do rozliczeń związanych z prowadzonym gospodarstwem rolnym. Natomiast dochody uzyskane z tego gospodarstwa strony ulokowały na czterech lokatach. Oszczędności na tych lokatach wynosiły łącznie około 580.000 zł według stanu na dzień wyprowadzki X. R. (1).

W 2021 r. powódka nawiązała znajomość z T. I., do której przyznała się pozwanemu w czerwcu 2022 r.

X. R. (1) w dniu 20 września 2022 r. udzieliła D. R. pełnomocnictwa do reprezentowania jej przed instytucjami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, tj. Powiatową Inspekcją Weterynaryjną, Agencją Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, Okręgową Spółdzielnią Mleczarską w J., Zakładami Mięsnymi (...) oraz do podejmowania wszystkich czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, w tym inwentarzem żywym.

W dniu 28 października 2022 r. powódka zdecydowała się wyprowadzić razem z córkami ze wspólnie zajmowanego przez strony domu położonego w miejscowości O. i po kilkudniowym pobycie w miejscowości L. zamieszkała w wynajętym lokalu w R.. Pozwany zaś postanowił w dalszym ciągu prowadzić gospodarstwo rolne wraz z rodzicami X. R. (1) i wspólnie z nimi zamieszkiwać. Powódka następnego dnia po wyprowadzce podjęła kroki w celu sprzedaży bydła (w tym objętego zakazem transportu), jednakże nie doszła ona do skutku, gdyż sprzeciwił się temu pozwany. Wówczas została wezwana policja, przy czym nastąpiło to również z tego względu, że D. R. od doby nie miał wiedzy odnośnie tego, co dzieje się z dziećmi. Wymieniony wraz z bratem i bratową powódki chciał ją zatrzymać i w tym celu spuścił jej powietrze w samochodzie. Pod naciskiem policji X. R. (1) wyznała gdzie przebywają córki stron i pozwany mógł się z nimi zobaczyć. Okazało się, że małoletnie przebywały w R. pod opieką matki T. I..

Według stanu na dzień 28 października 2022 r. w gospodarstwie rolnym prowadzonym przez strony było około 45 sztuk bydła, w tym krowy mleczne, opasowe, młodzież oraz około 15 sztuk trzody chlewnej, tj. w sumie 60 sztuk inwentarza.

Następnie X. R. (1) w dniu 13 listopada 2022 r. udzieliła pozwanemu upoważnienia do dokonywania w porozumieniu z nią sprzedaży inwentarza.

Po tym, jak powódka się wyprowadziła, każde ze stron zaczęła korzystać z indywidualnego rachunku bankowego, a także zlikwidowane zostały lokaty bankowe, z tym że w dalszym ciągu strony posiadały wspólny rachunek bankowy w (...) SA o nr (...). Natomiast środkami pieniężnymi pochodzącymi z tych lokat strony się podzieliły po połowie. Nadto, od chwili wyprowadzki powódki D. R. ze wspólnego rachunku bankowego, na który wpływał dochód z gospodarstwa rolnego przelewał jej zazwyczaj połowę dochodu uzyskiwanego przez niego z tego gospodarstwa po uprzednim pokryciu kosztów utrzymania domu stanowiącego własność powódki - na indywidualny rachunek bankowy powódki o nr (...). W związku z powyższym X. R. (1) otrzymała kwotę 172.000 zł.

W chwili rozstania strony nie posiadały żadnych zobowiązań. Prowadzone przez nich gospodarstwo rolne nigdy nie miało jakiegokolwiek zadłużenia i było rozwojowe.

W skład majątku wspólnego stron wchodzi wyposażenie gospodarstwa rolnego, maszyny rolnicze: brona talerzowa, pług obrotowy, wycinak do kiszonki, owijarka do bel, rozsiewacz do nawozów, rozrzutnik, kombajn F., ciągnik rolniczy, przyczepa. Strony posiadały także samochód osobowy marki V. (...), który uległ wypadkowi i został sprzedany w 2023 r. Pozwany bez uzgodnienia z powódką sprzedał należącą do majątku wspólnego stron nieużytkowaną od 10 lat kopaczkę do ziemniaków, z tym że uzyskane w związku z tym środki podzielił po połowie. Z kolei rodzice powódki dokonali sprzedaży nieużytkowanego od 12 lat kombajnu ziemniaczanego, zaś dochód z tej transakcji przeznaczono na naprawę cieknącego dachu.

Pozwany poza pracą w gospodarstwie od dnia 1 lutego 2023 r. wykonywał również pracę zarobkową.

D. R. w oparciu o udzielone mu przez powódkę upoważnienia zajmował się wyłącznie sprawami dotyczącymi roli. Na pozwanym spoczywały wszelkie obowiązki i obciążenia związane z gospodarstwem, przy czym X. R. (1) regulowała należności za ubezpieczenie, w tym na rok 2023 oraz opłacała podatki i należności za spółkę wodną. Pozwany od 28 października 2022 r. inwestował w gospodarstwo powódki, żeby przynosiło jakiekolwiek dochody. Pozwany ponosił opłaty i rachunki za gospodarstwo oraz dom położony w jego obrębie, do którego kupował opał.

Od wiosny 2023 r. ww. maszyny nie są używane. Pozwany przepala silniki w maszynach, jak również wymienia zużyte części, smaruje części i myje dojarkę chemią. Dodatkowo ponosi opłaty za ciągnik i przyczepę. Nadto, D. R. dba o pojazdy i maszyny, które należą do majątku osobistego powódki, tj.: ciągnik, kombajn, prasy, dwa agregaty uprawowe, ładowacz.

W lipcu 2023 r. powódka bez konsultacji z pozwanym dokonała zakupu mieszkania w R., na co przeznaczyła oszczędności. X. R. (1) kupiła również samochód osobowy.

Od dnia 22 sierpnia 2023 r. gospodarstwo rolne zostało wydzierżawione, przy czym czynsz dzierżawny wynosił 900 zł rocznie za 1 ha. Dodatkowo dzierżawca pobierał dotację. D. R. nadal dokonywał opłat, w tym za ubezpieczenie. Nadto, wymieniony zarządzał inwentarzem i jego sprzedażą, przy czym przez okres 20 miesięcy od wyprowadzki X. R. (1) został sprzedany cały inwentarz. Strony pomimo tej wyprowadzki nieprzerwanie porozumiewały się w zakresie zarządzania gospodarstwem, jak również co do sprzedaży i wyrejestrowania inwentarza. D. R. przekazywał też powódce środki pieniężne uzyskane z tytułu dopłat.

W dniu 27 września 2023 r. powódka zawarła umowę kontraktacyjną wieloletnią z (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w I. na wyprodukowanie i sprzedaż oznaczonej ilości żywca, tj. 11 sztuk bydła na rzecz kontraktującego. W związku z tym strony mogły dostać premię kontraktacyjną. W 2024 r. pozwany prosił powódkę o aneks, lecz złożyła sprzeciw, zaś za 2023 r. strony dostały 400 zł premii.

Ostatecznie bydło opasowe zostało sprzedane do rzeźni, a krowy do dalszej hodowli.

W dniu 3 stycznia 2024 r. pozwany przelał X. R. (1) część dochodu ze sprzedaży bydła i jałówki w kwocie 12.000 zł. D. R. wykonał też przegląd maszyn rolniczych stanowiących majątek wspólny stron, pokrywając koszty tych przeglądów.

X. R. (1) odwołała pełnomocnictwo udzielone pozwanemu, o czym poinformowała go za pośrednictwem wiadomości sms – owej w dniu 26 lutego 2024 r.

Powódka do dnia 1 marca 2024 r. przez okres jednego roku wykonywała pracę, po czym utrzymywała się z oszczędności z gospodarstwa.

X. R. (1) nie posiada żadnych zobowiązań względem banków, innych instytucji finansowych, jak również nie ma zaległości w KRUS-ie, w gminie ani wobec Urzędu Skarbowego.

Powódka zainicjowała postępowanie rozwodowe przed Sądem Okręgowym w Koninie, które jest prowadzone w sprawie o sygn. akt I C 1230/22.

Pozwany nie posiada żadnych zobowiązań, kredytów, ani pożyczek. D. R. poza tym co zostało wypracowane z gospodarstwa rolnego nie ma własnego majątku.

Obecnie strony porozumiewają się wyłącznie w kwestiach dotyczących małoletnich córek.

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o: zeznania świadka K. O. (e-protokół 00:02:33 – 00:26:20, k.460-460v); zeznania świadka X. D. (e-protokół 00:26:20 – 00:45:02, k.460v-461); odpis skrócony aktu małżeństwa (k.9-9v); kopię umowy najmu lokalu mieszkalnego na czas określony (k.10-11v); kopię pełnomocnictwa z podpisem notarialnie poświadczonym (k.26-26v); kopię upoważnienia (k.27); wydruki wiadomości tekstowych (k.28-74, k.325-357); kopię zaświadczenia z dnia 28 grudnia 2022 r. (k.75); kopie faktur, rachunków, wydruków potwierdzeń operacji bankowych, paragonów, dokumentów polisy ubezpieczeniowej, zaświadczeń (k.76-219, k.291-292, k.295-319v, k.400-441, k.449, k.451, k.742-766); wydruk wiadomości tekstowej (k.227, k.376-387v); kopię wypisu aktu notarialnego z dnia 28 lipca 2023 r. (k.228-234); wyciąg bankowy (k.235-285); kopię umowy kontraktacyjnej z dnia 27 września 2023 r. wraz z załącznikiem (k.293-294v); kopię potwierdzeń przyjęcia dokumentu (k.320-322); kopię dowodów rejestracyjnych (k.323-324); płyta CD (k.358 – koperta); kopie paszportów bydła (k.390-395); kopię pisma z dnia 5 lipca 2022 r. (k.396-397); kopię pisma Wielkopolskiej Izby Rolniczej z dnia 28 października 2022 r. (k.398-399); potwierdzenie dokonania zmiany danych (k.442-443); kopię protokołu odbioru (k.444); kopię formularza przyjęcia odpadów z tworzyw sztucznych (k.445); kopię protokołu okresowej kontroli przewodów kominowych (k.446-446v); kopię formularza inwentaryzacji budynku (k.447-447v); kopie zgłoszeń (k.448 i k.450); zeznania powódki X. R. (1) (e-protokół 00:01:07 – 00:38:45, k.370-371) wraz z uzupełniającymi zeznaniami powódki X. R. (1) (e-protokół 01:13:18 – 01:32:34, k.769); zeznania pozwanego D. R. (e-protokół 00:01:34 – 01:13:18, k.767-769) wraz z uzupełniającymi zeznaniami pozwanego D. R. (e-protokół 01:32:34 – 01:34:14, k.769); kserokopię części dokumentów zgromadzonych w aktach I C 1230/22 Sądu Okręgowego w Koninie (k.465-725).

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie wskazanych powyżej dowodów z dokumentów i zeznań oraz uzupełniających zeznań powódki X. R. (1), a także zeznań i uzupełniających zeznań pozwanego D. R., jak również w oparciu o zeznania świadków K. O. i X. D. oraz na podstawie kserokopii części dokumentów zgromadzonych w aktach I C 1230/22 Sądu Okręgowego w Koninie.

Na przyznanie im waloru wiarygodności zasługiwały generalnie zeznania i uzupełniające zeznania powódki X. R. (1) oraz zeznania i uzupełniające zeznania pozwanego D. R.. Powyższego stwierdzenia nie weryfikuje okoliczność, że każda ze stron podawała odmienne powody, które ostatecznie doprowadziły do ich separacji faktycznej.

Jako zasługujące na wiarę Sąd ocenił zeznania świadków K. O. i X. D., albowiem były szczere, logiczne i rzeczowe. Sąd nie znalazł podstaw do kwestionowania ich mocy dowodowej.

Sąd zważył, co następuje:

Na gruncie niniejszej sprawy powódka X. R. (1) domagała się ustanowienie rozdzielności majątkowej małżeńskiej między nią a pozwanym D. R. z datą wsteczną, tj. z dniem 28 października 2022 r.

W ocenie Sądu, w świetle zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego, przedmiotowe powództwo zasługiwało częściowo na uwzględnienie.

Strony zawarły związek małżeński w dniu 16 marca 2013 r. Zgodnie z art. 31 § 1 k.r.o., z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków. Stosownie zaś do art. 31 § 2 pkt 1 i 2 k.r.o., do majątku wspólnego należą w szczególności: pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków; dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków. Jak stanowi art. 36 § 1, 2 i 3 k.r.o., oboje małżonkowie są obowiązani współdziałać w zarządzie majątkiem wspólnym, w szczególności udzielać sobie wzajemnie informacji o stanie majątku wspólnego, o wykonywaniu zarządu majątkiem wspólnym i o zobowiązaniach obciążających majątek wspólny. Każdy z małżonków może samodzielnie zarządzać majątkiem wspólnym, chyba, że przepisy poniższe stanowią inaczej. Wykonywanie zarządu obejmuje czynności, które dotyczą przedmiotów majątkowych należących do majątku wspólnego, w tym czynności zmierzające do zachowania tego majątku. Przedmiotami majątkowymi służącymi małżonkowi do wykonywania zawodu lub prowadzenia działalności zarobkowej małżonek ten zarządza samodzielnie. W razie przemijającej przeszkody drugi małżonek może dokonywać niezbędnych bieżących czynności.

W myśl art. 52 § 1 k.r.o., z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej. Natomiast w myśl § 2 powołanego artykułu, rozdzielność majątkowa powstaje z dniem oznaczonym w wyroku, który ją ustanawia. W wyjątkowych wypadkach sąd może ustanowić rozdzielność majątkową z dniem wcześniejszym niż dzień wytoczenia powództwa, w szczególności, jeżeli małżonkowie żyli w rozłączeniu.

Jak wynika z tezy wyroku Sądu Najwyższego, ważnym powodem w rozumieniu art. 52 § 1 k.r.o. nie jest każda postać (przejaw) separacji faktycznej małżonków, lecz tylko taka, która zarazem uniemożliwia im lub znacznie utrudnia współdziałanie w zarządzie ich majątkiem wspólnym (vide: wyrok SN z dnia 13 stycznia 2000 r., sygn. akt II CKN 1070/98, publ. SIP LEX nr 50872). Z kolei w myśl innej tezy wyroku Sądu Najwyższego, ustanowienie przez sąd rozdzielności majątkowej między małżonkami, którzy pozostawali we wspólności ustawowej lub umownej, z dniem wcześniejszym niż dzień wytoczenia powództwa jest dopuszczalne w zasadzie tylko wtedy, gdy z powodu separacji faktycznej (życia w rozłączeniu) niemożliwe było już w tym dniu ich współdziałanie w zarządzie majątkiem wspólnym (vide: wyrok SN z dnia 11 grudnia 2008 r., sygn. akt II CSK 371/08, publ. SIP LEX nr 490945). Zgodnie zaś z ukształtowanym w orzecznictwie Sądu Najwyższego poglądem, ustanowienie rozdzielności majątkowej może stwarzać zagrożenie dla interesów wierzycieli, co nakłada na Sąd obowiązek poczynienia stosownych ustaleń w ramach toczącego się postępowania ( vide : OSNC 1994/12/246 ; OSNC 1995/4/70 ).

W kontekście zgromadzonego w przedmiotowej sprawie materiału dowodowego Sąd nie mógł przychylić się do żądania powódki w zakresie daty ustanowienia rozdzielności majątkowej między stronami, tj. od dnia 28 października 2022 r., a więc dnia jej wyprowadzki z dotychczasowe wspólnego miejsca zamieszkania małżonków wraz z dziećmi i powstania między nimi stanu separacji faktycznej.

Zdaniem Sądu ustanowienie rozdzielności majątkowej pomiędzy X. R. (1) a D. R. było możliwe z dniem 1 września 2023 r. W uznaniu Sądu bowiem w tej dacie istniejący między stronami stan separacji faktycznej utrwalił się w takim stopniu, że brak było możliwości wypracowania między nimi porozumienia w zakresie zarządu majątkiem wspólnym. Stwierdzenie takie jest uprawnione jeśli się zważy, że powódka w sierpniu 2023 r. wydzierżawiła gospodarstwo rolne i odwołała pełnomocnictwo udzielone pozwanemu w dniu 20 września 2022 r. do reprezentowania jej przed instytucjami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego oraz do podejmowania wszystkich czynności związanych z prowadzeniem tego gospodarstwa, w tym inwentarzem żywym. Powódka będąc reprezentowaną przez profesjonalnego pełnomocnika nie zdołała zatem wykazać, że już od dnia 28 października 2022 r. istniały przesłanki do ustanowienia rozdzielności majątkowej pomiędzy nią a pozwanym. Nie można tracić z pola widzenia, że jeszcze po tej dacie pozwany na mocy ww. pełnomocnictwa i udzielonego w dniu 13 listopada 2022 r. upoważnienia do dokonywania w porozumieniu z powódką sprzedaży inwentarza zajmował się należącym do niej gospodarstwem rolnym, zaś wypracowanym z niego dochodem dzielił się z X. R. (1). Dodatkowo pozwany wykazywał dbałość o przedmioty stanowiące majątek wspólny stron i dążył do zachowania substancji majątku osobistego powódki. Do momentu odwołania pełnomocnictwa udzielonego pozwanemu, powódka akceptowała czynności wykonywane przez pozwanego, nawet jeżeli miała jakieś zarzuty, to nigdy wcześniej nie odwołała udzielonego mu pełnomocnictwa do zarządu majątkiem wspólnym, jak i osobistym powódki. Co więcej pozwany przez cały czas trwającej separacji zamieszkiwał w domu stanowiącym majątek powódki, a powódka nigdy nie wystąpiła wobec niego z pozwem o eksmisje. Nie mają w niniejszej sprawie znaczenia powody czy motywy działania powódki, albowiem nie jest to sprawa o rozwód. Z ustaleń Sądu wynika, że pomimo separacji strony porozumiewały się w kwestiach związanych z zarządem majątkiem wspólnym, czego ewidentnym dowodem są pełnomocnictwa udzielone przez powódkę oraz następcze akceptowanie działań podejmowanych przez pozwanego odnośnie sprzedaży inwentarza np. poprzez wyrejestrowanie z Agencji.

Zdaniem Sądu, na gruncie niniejszej sprawy, częściowe uwzględnienie powództwa nie spowoduje zagrożenia dla interesów wierzycieli, gdyż strony nie mają jakichkolwiek wspólnych zobowiązań finansowych. Brak było podstaw również do oddalenia powództwa, albowiem z ustalonego stanu faktycznego wynika, że pozwany działał w ramach porozumienia z powódką, stan separacji jest utrwalony, a pozwany od momentu wydzierżawienia gruntów przez powódkę, podjął pracę, niewątpliwe nakłady na majątek osobisty powódki będzie mógł rozliczyć w podziale majątku stron.

Strony wskazywały odmienne przyczyny, które doprowadziły do powstania kryzysu w ich małżeństwie. Niemniej jednak, zdaniem Sądu, w sprawie o ustanowienie rozdzielności majątkowej nie ma istotnego znaczenia, która ze stron doprowadziła do rozpadu pożycia. Zaznaczyć należy, że istniejącej między stronami sytuacji nie sposób uznać za przejściową, skoro X. R. (1) zainicjowała już postępowanie rozwodowe przed Sądem Okręgowym w Koninie, które pozostaje w toku.

Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, Sąd na podstawie przytoczonych powyżej przepisów prawa w punkcie I. wyroku ustanowił rozdzielność majątkową małżeńską między powódką X. R. (1) a pozwanym D. R. wynikającą z zawarcia przez nich związku małżeńskiego w dniu 16 marca 2013 r. w Urzędzie Stanu Cywilnego w R., oznaczenie aktu (...) - z dniem 1 września 2023 r.

Natomiast w punkcie II. wyroku Sąd oddalił powództwo w pozostałym zakresie, mając na względzie wskazane wyżej powody.

Stosownie zaś do art. 100 k.p.c., Sąd w punkcie III. wyroku zniósł wzajemnie między stronami koszty zastępstwa procesowego kierując się tym, że powództwo zostało uwzględnione częściowo.

Z kolei w punkcie IV. wyroku Sąd na podstawie art. 102 k.p.c. w zw. z art. 113 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych nie obciążał pozwanego kosztami sądowymi uiszczonymi przez powódkę, biorąc pod uwagę jego sytuację ekonomiczną.

Sędzia

Agnieszka Skiera-Bilska