Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skarg pozwanych J.G. i B.G. w sporze o zapłatę

W związku ze skargami kasacyjnymi pozwanej J.G. i B.G. od wyroku Sądu

Apelacyjnego we Wrocławiu z 26 lutego 2025 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania

przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez powołanie

i uzasadnienie istnienia przesłanek umożliwiających realizację publicznoprawnych

I CSK 100/26

2

funkcji skargi kasacyjnej. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć

rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo

jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej

funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której

rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa,

skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Podkreślenia wymaga, że

Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie

ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej

indywidualnej sprawie.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparli na

przesłankach uregulowanych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 3 k.p.c. Przesłanki te nie zostały

spełnione.

W ramach nieważność postępowania skarżący wskazali, że była ona

„z jednej strony skutkiem zasądzania świadczenia od strony pozwanej solidarnie

z podmiotem, który w chwili wyrokowania nie miał ani zdolności sądowej, ani (co za

tym idzie) zdolności procesowej (a mowa tu o pozwanej ad. 1 A. Limited z siedzibą

w L.), a nadto z uwagi na nieważność postępowania polegającą na rozpoznawaniu i

zasądzaniu świadczenia pomimo cofnięcia skargi kasacyjnej przez powoda i

pomimo braku jakichkolwiek podstaw (niedopuszczalność) do rozpoznawania w

takim kształcie apelacji strony powodowej i wydawania takiego - jak ogłoszony w

dniu 26 lutego 2025 roku - wyroku Sądu Apelacyjnego w niniejszej sprawie I AGa

269/24, a nadto wreszcie z uwagi na nieważność postępowania polegającą na

zasądzaniu od pozwanych (w tym nieistniejącego podmiotu) solidarnie na rzecz

strony powodowej świadczenia w postaci kosztów postępowania (punkt 3

zaskarżonego wyroku), które zostały już raz zasądzone i wyegzekwowane - co

ewidentnie narusza zasadę ne bis in idem”.

Odnosząc się do tak sformułowanych podstaw nieważności postępowania

należy w pierwszej kolejności zauważyć, że skarżący w żaden sposób nie wykazali

tego, że pozwana A. Limited w L. rzeczywiście jest podmiotem, który nie posiada

ani zdolności sądowej ani tym bardziej procesowej. Skarżący nie powołują

jakichkolwiek dowodów na tę okoliczność, odwołują się wyłącznie do swojej wiedzy

I CSK 100/26

3

w tym zakresie. Jednocześnie nawet jeśli przyjąć, że taka okoliczność zostałaby

wykazana, to i tak nieważność postępowania odnosiłaby się tylko i wyłącznie do

tego podmiotu. Nie ma zatem podstaw, aby to pozwani J.G. i B.G. skutecznie

podnosili tę okoliczność jako przesłankę przyjęcia jej skargi kasacyjnej do

rozpoznania.

To samo dotyczy podnoszonej przez autora skargi kasacyjnej nieważności

postępowania polegającej na rozpoznaniu i zasądzeniu świadczenia solidarnie od

pozwanych oraz podmiotu, który według skarżących nie istniał w chwili

wyrokowania. W tym zakresie skarżący nie mają interesu prawnego w zaskarżeniu

wyroku Sądu drugiej instancji. Objęcie ich odpowiedzialnością solidarną w żaden

bowiem sposób nie pogarsza ich sytuacji prawnej, tj. nie wpływa na zakres ich

odpowiedzialności wobec powoda.

Co się zaś tyczy rzekomej nieważności postępowania polegającej na

zasądzaniu od pozwanych (w tym nieistniejącego podmiotu) solidarnie na rzecz

strony powodowej świadczenia w postaci kosztów postępowania, które zostały już

raz zasądzone i wyegzekwowane, co zdaniem skarżących narusza zasadę ne bis

in idem, należy podkreślić, że nie ma podstaw do tego, aby twierdzić, że koszty te

zostały powtórnie zasądzone, ponieważ Sąd Najwyższy wyrokiem z 24 kwietnia

2024 r. uchylił także zawarte w wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 13

kwietnia 2021 r. I AGa 16/20 postanowienie o kosztach.

Ponadto należy wskazać, że istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu

art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest zagadnienie objęte podstawami kasacyjnymi, doniosłe

z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy i nierozwiązane dotąd w orzecznictwie,

którego wyjaśnienie może się przyczynić do rozwoju prawa. Powołanie się na takie

zagadnienie wymaga jego sformułowania oraz uzasadnienia występowania

w sprawie (zob. postanowienia SN: z 28 listopada 2003 r., II CK 324/03;

z 7 czerwca 2005 r., V CSK 3/05; z 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07; z 22 listopada

2007 r., I CSK 326/07; z 26 września 2005 r., II PK 98/05; z 10 maja 2019 r., I CSK

627/18). Konieczne jest przytoczenie argumentów prawnych, które prowadzą do

rozbieżnych ocen. Skarżący powinien nie tylko wskazać przepis prawa

(materialnego lub procesowego), którego dotyczy zagadnienie, ale także

przedstawić pogłębioną argumentację prawną w celu wykazania, że zagadnienie

I CSK 100/26

4

jest istotne, a jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla merytorycznego

rozstrzygnięcia w jego sprawie (zob. m.in. postanowienia SN: z 23 sierpnia 2007 r.,

I UK 134/07, i z 9 lutego 2011 r., III SK 41/10).

Natomiast skarżący wskazują, że w ramach niniejszej sprawy wystąpiły

istotne zagadnienie prawne sprowadzające się do następujących pytań:

1. „Czy moc wiążąca prawomocnego wyroku skazującego, z punktu widzenia

unormowania przepisu art. 11 k.p.c., rozciąga się na osoby nie objęte takim

wyrokiem, czy też dotyczy ona wyłącznie czynów i osób o odpowiedzialności

których wyrok ten traktuje oraz czy w sprawie, w której powód domaga się

zapłaty przeciwko kilku osobom, w tym takim, których wyrok ten

(prawomocny wyrok skazujący) nie dotyczy, Sąd miałby pozostawać

zwolniony od badania podstaw odpowiedzialności deliktowej tych osób, co

do których nie było podstaw do wszczynania i prowadzenia przeciwko nim

postępowania karnego?"

2. „Czy istnieją normatywne granice w odniesieniu do pojęcia tzw. szkody

ewentualnej i tzw. szkody rzeczywistej, które z punktu widzenia

obowiązujących przepisów prawa materialnego można wyznaczyć w sposób

zobiektywizowany, czy też okoliczność, czy mamy do czynienia ze szkodą

ewentualną (irrelewantną z punktu widzenia prawa materialnego), czy też ze

szkodą rzeczywistą, pozostaje wyłącznie w sferze dyskrecjonalnej władzy

sędziego, w tym indywidualnych subiektywnych odczuć, oraz czy

problematyka związana z przyjęciem ewentualnych granic, które z jednej

strony miałyby wyznaczać istnienie szkody rzeczywistej, z drugiej zaś

miałyby przesądzać o aktualizowaniu się jedynie obojętnej prawnie szkody

ewentualnej, podlega kontroli (weryfikacji) instancyjnej z punktu widzenia

norm materialnoprawnych, czy też norm przepisów postępowania?"

Odnosząc się do pierwszego z zadanych przez skarżących pytań, należy

stwierdzić, że kwestia dotycząca zasady odpowiedzialności obojga skarżących

została już prawomocnie przesądzona, ponieważ ich skarga kasacyjna od wyroku

Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 13 kwietnia 2021 r. została odrzucona.

Podnoszenie tej kwestii w obecnym postępowaniu kasacyjnym stanowi próbę

I CSK 100/26

5

ominięcia skutków tamtego rozstrzygnięcia. Wobec braku wpływu rozstrzygnięcia

wskazanej wątpliwości na wynik sprawy nie sposób zatem przyjąć, że skarżący

wykazali, iż rozstrzygnięcie sformułowanej przez nich wątpliwości stanowi istotne

zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

W zakresie drugiego z sygnalizowanych zagadnień należy uznać, że

wskazywana wątpliwość nie cechuje się „nowością”, zatem nie może być uznana

za istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Zauważyć

bowiem trzeba, że o ile samo pojęcie szkody nie zostało ustawowo zdefiniowane, to

w art. 361 § 2 k.c. określono zakres odpowiedzialności odszkodowawczej

wskazując, że obejmuje on szkodę rzeczywistą (damnum emergens) oraz utracone

korzyści (lucrum cessans). Damnum emergens polega na zmniejszeniu majątku

poszkodowanego wskutek zdarzenia, z którym związana jest odpowiedzialność

sprawcy szkody, zaś lucrum cessans ma miejsce w sytuacji, gdy majątek

poszkodowanego nie wzrósł tak, jakby to się stało, gdyby nie nastąpiło zdarzenie

sprawcze (wyrok SN z 25 marca 2022 r., II CSKP 671/22).

W doktrynie i orzecznictwie wskazuje się ponadto na tzw. szkodę

ewentualną, odróżnianą od utraconych korzyści najczęściej w oparciu o kryterium

prawdopodobieństwa zmiany stanu majątku poszkodowanego. Stwierdzenie

istnienia utraconych korzyści wymaga udowodnienia wysokiego

prawdopodobieństwa osiągnięcia korzyści majątkowej przez poszkodowanego

(zob. m.in. wyroki SN: z 20 stycznia 2011 r., I CSK 200/10; z 19 czerwca 2008 r.,

V CSK 19/08; z 14 października 2005 r., III CK 101/05; z 26 stycznia 2005 r., V CK

426/04; z 28 kwietnia 2004 r., III CK 495/02; z 21 czerwca 2001 r., IV CKN 382/00).

Korzyści, których uzyskanie nie było wystarczająco prawdopodobne, stanowią

szkodę ewentualną, niepodlegającą naprawieniu (zob. wyrok SN z 11 kwietnia

2014 r., I CSK 291/13; postanowienie SN z 13 listopada 2009 r., IV CNP 75/09).

Szkoda ewentualna oznacza zatem utratę szansy uzyskania pewnej korzyści

majątkowej i tym różni się od utraconych korzyści, że o ile w przypadku tych

ostatnich hipoteza utraty korzyści graniczy z pewnością, to w przypadku szkody

ewentualnej prawdopodobieństwo utraty korzyści jest znacznie mniejsze (np.

szansa wygrania na loterii) i z tego względu szkoda ta nie podlega naprawieniu

(zob. wyrok Sądu Najwyższego z 27 stycznia 2011 r., II PK 173/10).

I CSK 100/26

6

Kwalifikacja określonego uszczerbku jako szkody prawnie relewantnej lub

ewentualnej nie jest kwestią swobodnego uznania czy subiektywnych odczuć

składu orzekającego. Stanowi ona wynik wykładni pojęcia „szkody” (art. 361 § 2

k.c.) oraz rekonstrukcji adekwatnego związku przyczynowego (art. 361 § 1 k.c.).

Ustalenie prawdopodobieństwa zaistnienia uszczerbku odbywa się w oparciu

o zebrany materiał dowodowy, którego ocena dokonana przez sąd meriti nie może

stanowić podstawy skargi kasacyjnej (art. 398³ § 3 k.p.c.).

W związku z powyższym, na skutek niewykazania istnienia powołanych

w skardze kasacyjnej przesłanek przedsądu, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd

Najwyższy orzekł jak w sentencji.

(M.M.)

[a.ł]