Droga przez grunt sąsiada z decyzji wójta z 1990 r. Sąd Najwyższy nie przyjął skargi

I CSK 1001/24

2

Postanowieniem z 3 marca 2023 r., I Ns 338/21, Sąd Rejonowy

w Krasnymstawie ustalił granicę między gruntami wnioskodawcy i uczestnika, a

Sąd Okręgowy w Zamościu postanowieniem zaskarżonym skargą kasacyjną oddalił

apelację uczestnika.

Sąd drugiej instancji ustalił, że matka uczestnika na podstawie ustawy z dnia

26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych z dniem

4 listopada 1971 r. z mocy prawa nabyła udział 1/2 części w prawie własności

gruntu rolnego. Na skutek zniesienia współwłasności stała się wyłącznym

właścicielem części tego gruntu, który umową przekazania gospodarstwa rolnego z

1987 r. przekazała uczestnikowi.

Przez grunty uczestnika co najmniej od lat 60-tych XX w. przebiegała droga

gminna. Wójt gminy decyzją z 10 lipca 1990 r., wydaną na podstawie

ustawy o drogach publicznych z dnia 28 marca 1985 r., stwierdził przejście gruntu

zajętego przez drogę na własność Skarbu Państwa z dniem 1 października 1985 r.

Po uzyskaniu przez gminy osobowości prawnej w maju 1990 r. droga stała się

własnością gminy będącej wnioskodawcą. W styczniu 1991 r. dla działki

stanowiącej drogę została założona księga wieczysta, przy tym w opisie

nieruchomości wskazano jej granice odbiegające od rzeczywistego przebiegu drogi.

Na wniosek uczestnika gmina utwardziła drogę w latach 2004-10.

Sąd odwoławczy uznał, że matka uczestnika nie mogła nabyć drogi gminnej

na podstawie ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, ponieważ

ustawa nadawała własność posiadaczom samoistnym gruntów w dniu 4 listopada

1971 r. Tymczasem matka uczestnika w tym dniu nie posiadała samoistnie drogi,

z której swobodnie korzystali posiadacze i właściciele gruntów sąsiednich. Dlatego

akty własności gruntów nie objęły drogi gminnej. Sąd uznał, że rzeczywistymi,

prawnymi granicami działki, stanowiącej drogę gminną, są granice zgodne

z rzeczywistym przebiegiem drogi, niezmiennym od lat 60-tych XX w.

Sąd Okręgowy oddalił zarzut zasiedzenia działki stanowiącej drogę,

ponieważ w postępowaniu o rozgraniczenie sąd, ustalając stan prawny

graniczących gruntów, może uwzględnić nabycie granicznego pasa przez

I CSK 1001/24

3

zasiedzenie. Jednak nie jest możliwe uwzględnienie zarzutu zasiedzenia całej

działki objętej sporem granicznym (w takim przypadku rozgraniczenie stałoby się

bezprzedmiotowe).

Uczestnik wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z powodu jej

oczywistej zasadności ze względu na:

1) niezastosowanie się przez Sąd Rejonowy do wytycznych szczegółowo

wskazanych w postanowieniu Sądu Okręgowego uchylającym poprzednie

postanowienie i przekazujące sprawę do ponownego rozpoznania;

2) naruszenie art. 153 k.c., bowiem pod pozorem zastosowania kryterium

stanu prawnego opartego na stanie posiadania działek 4 listopada 1971 r. tak

naprawdę ponownie zastosowano kryterium ostatniego spokojnego stanu

posiadania;

3) nieustalenie zakresu samoistności posiadania przez gminę spornej działki

4 listopada 1971 r.;

4) pominięcie dowodów zawnioskowanych przez uczestnika na zasadność

zasiedzenia oraz na okoliczności świadczące o niewiarygodności zeznających w

sprawie świadków wnioskodawcy;

5) brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału

dowodowego oraz pominięcie zeznań świadka, według których sąsiedzi

korzystający z drogi dopiero w 2015 r. dowiedzieli się, że sporna droga jest drogą

gminną, a wcześniej uważali ją za drogę wspólną;

6) nieprawidłowe wnioskowanie z zeznania uczestnika, że „droga

przebiegała obok jego domu co najmniej od czasu jego dzieciństwa” stanowi dowód

braku posiadania drogi przez matkę uczestnika 4 listopada 1971 r., chociaż

uczestnik podniósł, iż „droga” ta była urządzoną przez niego drogą prywatną, nie

zaś drogą gminną, biegnącą w zupełnie innym miejscu, tj. wzdłuż zachodniej

granicy jego działki;

7) naruszenie art. 339 k.c. przez obciążenie uczestnika ciężarem dowodu

samoistności posiadania gruntu zajętego przez drogę;

I CSK 1001/24

4

8) przyjęcie, że korzystanie z drogi przez sąsiadów uczestnika świadczy o

posiadaniu drogi przez gminę, która w żaden sposób nie wykazała władania tym

gruntem ani w dniu 4 listopada 1971 r., ani później, w formie posiadania

samoistnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Przedmiotem zaskarżenia skargą kasacyjną i oceny przez Sąd Najwyższy

jest orzeczenie sądu drugiej instancji, a nie pierwszej. Zarzut niezastosowanie się

przez Sąd Rejonowy do wytycznych nie jest istotny.

2. Sąd drugiej instancji błędnie uznał, że stan posiadania w dniu 4 listopada

1971 r. jest stanem prawnym, na mocy ustawy o uregulowaniu własności

gospodarstw rolnych. Tak być powinno, lecz zdarzały się błędne akty własności

ziemi. Jeżeli 4 listopada 1971 r. poprzednicy prawni uczestnika rzeczywiście nie

byli posiadaczami samoistnym drogi, to wydane na ich rzecz akty własności ziemi

były nieprawidłowe. Skoro akty te nie zostały wzruszone, to poprzedników

prawnych uczestnika należy uważać za współwłaścicieli wszystkich gruntów

objętych tymi aktami, począwszy od 4 listopada 1971 r., nawet jeżelni nie posiadali

części gruntu w dniu 4 listopada 1971 r. Jednak utracili oni własność gruntu

zajętego przez drogę na skutek decyzji wójta gminy z 10 lipca 1990 r., i to z mocą

wsteczną od 28 marca 1985 r.

Granicą prawną była granica ustalona decyzją z 10 lipca 1990 r., lecz

skarżący nie podniósł zarzutów co do niezgodności granicy ustalonej w niniejszej

sprawie z granicą ustaloną decyzją. Ponadto w przypadku tej niezgodności od 4

listopada 1971 r. upłynął termin zasiedzenia przez Skarb Państwa, a następnie

gminę, gruntu pod drogą.

3. Zakres samoistności posiadania przez gminę spornej działki w dniu

4 listopada 1971 r. nie jest istotny. Decyzja z 10 lipca 1990 r. ukształtowała nowy

stan prawny w oderwaniu od zdarzeń wcześniejszych. Wcześniej stan prawny był

ustalony aktami własności ziemi i rzeczywisty stan posiadania 4 listopada 1971 r.

także nie był istotny.

I CSK 1001/24

5

4. Prawidłowa jest teza Sądu odwoławczego, iż zarzut zasiedzenia może

prowadzić do korekty granicy prawnej, lecz nie może prowadzić do likwidacji

granicy przez zasiedzenie całej sąsiedniej działki. Tym samym nie jest istotny

zarzut pominięcia dowodów na zasiedzenie.

5. Nie jest istotne, czy sąsiedzi korzystający z drogi znali jej stan prawny. Stan

ten znał wnioskodawca, na którego wniosek w 1991 r. dla działki obejmującej drogę

została założona księga wieczysta.

6. Zarzut wyprowadzenia nieprawidłowych wniosków z zeznania uczestnika jest

wewnętrznie sprzeczny. Uczestnik miał zeznać, że „droga przebiegała obok jego

domu co najmniej od czasu jego dzieciństwa” i jednocześnie podnosi, że tę drogę

sam urządził, co w przypadku dziecka jest niemożliwe.

7. Sądy meriti nie obciążyły uczestnika ciężarem dowodu samoistności

posiadania gruntu zajętego przez drogę, ponieważ sądy nie ustaliły, aby uczestnik

władał tą drogą. Sąd odwoławczy ustalił, że skarżący był jednym z wielu

korzystających z gminnej drogi.

8. Nie jest istotne, czy gmina samoistnie posiadała drogę. Jej własność

przysługuje gminie na mocy decyzji z 10 lipca 1990 r. Gdyby jednak granice

określone decyzją odbiegały od rzeczywistego przebiegu drogi, to zakładając

księgę wieczystą gmina wykazała wolę władania nieruchomością drogową jak

właściciel, a kolejnym przejawem takiego władania było utwardzenie drogi

(skarżący twierdzi, że gmina jedynie dostarczyła żwir do utwardzenia).

9. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.

oddalił wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania.

Na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. wnioskodawcy przysługuje od skarżącego

zwrot kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki

minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności adwokackie.

Dariusz Pawłyszcze

I CSK 1001/24

6

(G.G.)

[SOP]