Sąd Najwyższy nie przyjął skargi powódki o zmuszenie sprzedawcy do umowy przyrzeczonej

Wyrokiem z 21 czerwca 2022 r. Sąd Okręgowy w Warszawie uwzględniając

powództwo I.M. (poprzednio G.) nakazał pozwanemu K.H. złożenie oświadczenia

woli następującej treści: „Ja, niżej podpisany K.H. działając w wykonaniu

zobowiązania wynikającego z Aktu notarialnego - Przedwstępnej Umowy

I CSK 1013/25

2

Sprzedaży z dnia 17 grudnia 2015 roku, Repertorium A numer […] zawartej przed

B.W. - notariuszem w W., prowadzącym Kancelarię notarialną przy ul. […],

oświadczam, że: a) sprzedaję na rzecz I.M. (uprzednio G.), w stanie wolnym od

wszelkich obciążeń, prawo własności stanowiącą odrębną nieruchomość lokalu

mieszkalnego numer […], usytuowanego na pierwszej kondygnacji w budynku przy

ulicy […], w W., w województwie […], składającego się z trzech pokoi, kuchni,

łazienki z w.c. oraz holu, o łącznej powierzchni wynoszącej 71,00 m2 dla którego

Sąd Rejonowy dla Warszawy Mokotowa w Warszawie, XIII Wydział Ksiąg

Wieczystych prowadzi księgę wieczystą numer […] wraz ze związanym z

własnością lokalu udziałem wynoszącym 7100/1135320 części nieruchomości

wspólnej, którą stanowi grunt oraz części budynku i urządzenia, które nie służą

wyłącznie do użytku właścicieli lokali za cenę w kwocie 430 701,06 zł (dalej:

„lokal”); b) sprzedaję na rzecz I.M. (uprzednio G.), w stanie wolnym od wszelkich

obciążeń, prawo własności udziału wynoszącego 1/38 części, stanowiącego

odrębną nieruchomość, lokalu mieszkalnego numer […] - Garażu - garażu

wielostanowiskowego, o powierzchni użytkowej 882,60 m2 usytuowanego na

kondygnacji 1 podziemnej w budynku przy ulicy […], w W., w województwie […], dla

którego Sąd Rejonowy dla Warszawy Mokotowa w Warszawie, XIII Wydział Ksiąg

Wieczystych prowadzi księgę wieczystą numer […] wraz ze związanym z prawem

własności Garażu udziałem wynoszącym 88260/1135320 części nieruchomości

wspólnej, którą stanowi grunt oraz części budynku i urządzenia, które nie służą

wyłącznie do użytku właścicieli lokali za cenę 25 000 zł; c) oświadczam, że cena

zostanie zapłacona przez I.M. (uprzednio G.) na rzecz K.H. w terminie 21 dni od

chwili dokonania sprzedaży nieruchomości określonej w pkt a) i b) powyżej, przy

czym część ceny w kwocie wskazanej w zaświadczeniu Banku, bezpośrednio na

rachunek tego Banku wskazany w treści tegoż zaświadczenia, zaś pozostała część

ceny przekazana zostanie na wskazany przez pozwanego numer rachunku

bankowego; d) oświadczam, że wydam I.M. (uprzednio G.) wskazany lokal wraz z

Garażem, w terminie nie później niż 22 dni po zawarciu umowy sprzedaży oraz

oświadczam, że w tym zakresie tj. co do obowiązku wydania przedmiotowego

lokalu i Garażu poddaje się na rzecz I.M. (uprzednio G.) egzekucji stosownie do

treści art. 777 § 1 pkt 4 k.p.c.; e) oświadczam, że udzielam pełnomocnictwa I.M.

I CSK 1013/25

3

(uprzednio G.), do wystąpienia do Banku i odebrania dokumentu w postaci

Zaświadczenia o obsłudze kredytu zawierającego aktualne saldo zadłużenia do

złożenia do Banku dyspozycji wcześniej spłaty kredytu wraz z określeniem daty

zamknięcia kredytu oraz do odbioru dokumentacji potwierdzającej zamknięcie

kredytu i umożliwiającej złożenie wniosku o wykreślenie hipoteki zabezpieczającej

kredyt, ustanowionej na rzecz Banku” i orzekł o kosztach procesu.

Wyrokiem z 12 kwietnia 2024 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie – orzekając na

skutek apelacji pozwanego - zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że

powództwo oddalił oraz obciążył powódkę kosztami procesu za obie instancje

pozostawiając ich szczegółowe wyliczenie referendarzowi sądowemu w Sądzie

Okręgowym w Warszawie.

U podstaw uwzględnienia apelacji i oddalenia powództwa legło stwierdzenie,

że analiza całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego prowadzi

do wniosku, że postawa pozwanego nie wyczerpywała przesłanki bezpodstawnego

uchylenia się od zawarcia umowy przyrzeczonej ( art. 390 § 2 k.c.).

Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez powódkę.

Skarżąca we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołała się na przesłankę

z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

W jej ocenie zaskarżone orzeczenie w sposób oczywisty narusza przepisy

prawa materialnego i procesowego wskazane w postawach kasacyjnych ( art. 390

§ 1 i 2 k.c., art. 490 § 1 k.c., art. 327 1 § 1 pkt 2 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.). Wbrew

bowiem niedostatecznie umotywowanemu stanowisku Sądu Apelacyjnego

wykazała, że pozwany uchylał się od zawarcia umowy przyrzeczonej, a jej stan

majątkowy nie był wątpliwy i pozwalał na sfinalizowanie transakcji.

Pozwany w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o odmowę przyjęcia jej

do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego

rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej

doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi

swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy

I CSK 1013/25

4

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi

nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd

Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej

okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne

i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być

osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze

publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej

pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją

sądową i nie jest jego rolą usuwanie błędów w zakresie wykładni i stosowania

prawa w każdej indywidualnej sprawie.

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego przez oczywistą

zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) należy rozumieć sytuację,

w której skarga jest uzasadniona w sposób ewidentny, wskazując na rażące

i poważne uchybienia zaskarżonego orzeczenia, które są możliwe do stwierdzenia

bez konieczności prowadzenia bardziej złożonych rozumowań. Jedynie w takim

wypadku możliwa jest kontrola prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji

w postępowaniu kasacyjnym. Obciążenie go oczywistą i istotną wadą wskazuje, że

usunięcie tego orzeczenia z obrotu leży w interesie publicznym – a tym samym, że

może dojść do realizacji celu skargi kasacyjnej, jako nadzwyczajnego środka

zaskarżenia (tak np. Sąd Najwyższy w postanowieniach z 10 kwietnia 2013 r., III

CSK 67/13, niepubl. i z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.). Przesłanką

przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu

prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to

spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. m.in.

postanowienie Sądu Najwyższego z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15,

niepubl. i przywołane tam orzecznictwo).

Sytuacja taka nie wystąpiła w sprawie, w której wniesiono skargę. Skarżąca

odniosła tę przyczynę kasacyjną do zarzutów naruszenia prawa procesowego

i materialnego ujętych w ramach podstaw skargi kasacyjnej, ale w uzasadnieniu

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania brak jest takich argumentów,

I CSK 1013/25

5

które wskazywałyby na rażące naruszenie prawa w ustalonym przez Sąd drugiej

instancji i wiążącym Sąd Najwyższy stanie faktycznym. Jego ujęcie wskazuje, że

powódka traktuje skargę kasacyjną nie jako nadzwyczajny środek zaskarżenia,

a jako instrument pozwalający jej na kwestionowanie niesatysfakcjonującego ją

rozstrzygnięcia w trzeciej instancji, któremu to celowi postępowanie kasacyjne nie

służy.

Ponadto wszystkie kwestie, na których skarżąca opiera twierdzenie

o oczywistej zasadności skargi, były przedmiotem ustaleń i rozważań Sądu drugiej

instancji. Wbrew stanowisku powódki Sąd Apelacyjny w sposób wystarczający do

przeprowadzenia kontroli kasacyjnej przytoczył podstawę faktyczną i prawną

swojego rozstrzygnięcia, wyłuszczył swoją koncepcję rozstrzygnięcia sprawy oraz

wskazał z jakich przyczyn stanowisko Sądu pierwszej instancji nie zasługuje na

akceptację. Nie można stwierdzić, by sformułowane przez ten Sąd wnioski były

w oczywisty sposób nieprawidłowe, zgodnie z opisanym wyżej rozumieniem

przesłanki oczywistej zasadności skargi.

Prezentując stanowisko przeciwne skarżąca opiera twierdzenie o oczywistej

zasadności skargi na kwestionowaniu przeprowadzonej przez Sąd Apelacyjny

oceny zgromadzonego w sprawie postępowania dowodowego a zarzuty naruszenia

prawa materialnego formułuje na podstawie faktycznej sprzecznej z ustaleniami

poczynionymi przez Sąd Apelacyjny. Nie bierze w tym zakresie pod uwagę, że

skarga kasacyjna jest instrumentem prawidłowości stosowania prawa przez sądy,

a nie instrumentem kontroli ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę

zaskarżonego orzeczenia. Nie można zatem przenosić do postępowania

kasacyjnego sporów dotyczących stanu faktycznego, gdyż jego ustalenie należy do

sądów meriti, a Sąd Najwyższy nie ma w tym zakresie żadnych, ustrojowych ani

procesowych kompetencji (zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 14 stycznia

2000 r., I CKN 1169/99, OSNC 1169/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 139 oraz

postanowienie Sądu Najwyższego z 18 lipca 2014 r., IV CSK 671/13, niepubl.).

Sąd Najwyższy jest w postępowaniu kasacyjnym związany podstawą

faktyczną zaskarżonego orzeczenia i niedopuszczalne jest opieranie skargi na

zarzutach dotyczących oceny dowodów ( art. 3983 § 2 i 39813 § 3 k.p.c.).

W konsekwencji każdy zarzut skargi kasacyjnej, który ma na celu polemikę

I CSK 1013/25

6

z ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia –

także wtedy, gdy jest zgłaszany pod pozorem naruszenia prawa materialnego - jest

a limine niedopuszczalny ( zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 18 lipca

2014 r., IV CSK 671/13, niepubl.). Skarżąca zasad tych nie respektuje opierając

twierdzenie o uchylaniu się powoda od zawarcia umowy przyrzeczonej na bazie

alternatywnego stanu faktycznego sprzecznego z ustaloną przez Sąd Apelacyjny

podstawą faktyczną zaskarżonego rozstrzygnięcia i na tej podstawie formułując

następnie zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 390 § 1 i 2 k.c. i art.

490 § 1 k.c.

W konsekwencji analiza wniosku, na tle podstaw skargi oraz motywów

zaskarżonego orzeczenia nie prowadzi do oceny, że stanowi ono rezultat

jaskrawych błędów w podejmowanych działaniach procesowych czy wykładni

prawa.

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie

art. 98 § 1 i 3 oraz art. 98 § 11 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 398²¹ k.p.c. i

§ 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023,

poz. 1964, ze zm.).

(M.M.)

[a.ł]