Sąd Najwyższy nie przyjął skargi kasacyjnej w sporze o spadek po testamencie z 2017 roku

Postanowieniem z 30 października 2024 r. Sąd Okręgowy w Zamościu

oddalił apelację uczestników W.Ł. i J.K. od postanowienia Sądu Rejonowego w

Zamościu z 14 czerwca 2024 r., w którym Sąd ten stwierdził, że spadek po J.Ł.

zmarłym […] 2019 r. w Z., mającym ostatnie miejsce zwykłego pobytu w Z., na

podstawie testamentu notarialnego z 11 marca 2017 r. Rep. A nr […]

sporządzonego przed notariuszem […] nabyła w całości B.G. (pkt I.) oraz stwierdził,

że P.K. (poprzednio S.) - w drodze zapisu windykacyjnego ustanowionego przez

J.Ł., zmarłego […] 2019 r. w Z.) w testamencie notarialnym z dnia 11 marca 2017 r.

Rep. A nr […] sporządzonym przed notariuszem […] – z dniem […] 2019 r. nabył

udział ½ w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu mieszkalnego nr […] w

I CSK 1157/25

2

budynku przy ul. […] w Z., o pow. 28 m2, wchodzącym w skład zasobów

mieszkaniowych Spółdzielni Mieszkaniowej […] w Z., dla którego prowadzona jest

księga wieczysta […] (pkt II.) i orzekł o kosztach postępowania.

Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez uczestników W.Ł.

i J.K.

Skarżący we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołali się na

przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Ich zdaniem skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona z uwagi na

rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, które powinny być bezwzględnie

stosowane przez wszystkie sądy, w szczególności odwoławcze. Brak dogłębnego

rozpatrzenia przez Sąd Okręgowy zarzutów apelacji, a jedynie powielenie

rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji stoi w sprzeczności z obowiązkami

obciążającymi Sąd drugiej instancji, który jest sądem zobowiązanym do

ustosunkowania się do zarzutów apelacji i wyjaśnienia, dlaczego zarzuty zostały

uznane za zasadne lub bezzasadne. Ponadto w ocenie skarżących Sąd Okręgowy

sporządził uzasadnienie z uchybieniem art. 387 § 21 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego

rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej

doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi

swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi

nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd

Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej

okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne

i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być

osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze

publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej

pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją

I CSK 1157/25

3

sądową i nie jest jego rolą usuwanie błędów w zakresie wykładni i stosowania

prawa w każdej indywidualnej sprawie.

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego przez oczywistą

zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) należy rozumieć sytuację,

w której skarga jest uzasadniona w sposób ewidentny, wskazując na rażące

i poważne uchybienia zaskarżonego orzeczenia, które są możliwe do stwierdzenia

bez konieczności prowadzenia bardziej złożonych rozumowań. Jedynie w takim

wypadku możliwa jest kontrola prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji

w postępowaniu kasacyjnym. Obciążenie go oczywistą i istotną wadą wskazuje, że

usunięcie tego orzeczenia z obrotu leży w interesie publicznym – a tym samym, że

może dojść do realizacji celu skargi kasacyjnej, jako nadzwyczajnego środka

zaskarżenia (tak np. Sąd Najwyższy w postanowieniach z 10 kwietnia 2013 r., III

CSK 67/13, niepubl. i z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.). Przesłanką

przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu

prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to

spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. m.in.

postanowienie Sądu Najwyższego z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15,

niepubl. i przywołane tam orzecznictwo).

Skonfrontowanie rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji z lakonicznym

uzasadnieniem wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie pozwala

na stwierdzenie, by skarga kasacyjna była oczywiście uzasadniona w wyżej

wskazanym rozumieniu. Skarżący powołując się ogólnikowo na rażąco

niesprawiedliwy wynik postępowania nie uwzględnili, że na etapie przedsądu Sąd

Najwyższy nie bada podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia. Skarga kasacyjna

powinna być zatem tak zredagowana i skonstruowana, by Sąd Najwyższy nie

musiał poszukiwać w jej podstawach lub ich uzasadnieniu elementów kreatywnych

skargi.

Uzasadnienie rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego nie wykazuje przy tym

oczywistych i rażących uchybień, które mogłyby odpowiadać analizowanej

przesłance. Nie wynika z niego, by Sąd ten rażąco naruszył art. 378 § 1 k.p.c. nie

odnosząc się do zarzutów apelacji. Podkreślenia wymaga, że z obowiązku

wynikającego z art. 378 § 1 k.p.c. nie wynika konieczność osobnego omówienia

I CSK 1157/25

4

przez sąd w uzasadnieniu orzeczenia każdego argumentu podniesionego

w apelacji. Za wystarczające należy uznać odniesienie się do sformułowanych

w apelacji zarzutów i wniosków w sposób wskazujący na to, że zostały one przez

sąd drugiej instancji w całości rozważone, przed wydaniem orzeczenia (zob. m.in.

wyroki Sądu Najwyższego z 24 marca 2010 r., V CSK 296/09, M.Pr.Bank. 2012,

nr 4, s. 19, z 26 kwietnia 2012 r., III CSK 300/11, OSNC 2012 r., nr 12, poz.144,

i z 4 września 2014 r., II CSK 478/13, OSNC –ZD 2015 r., nr D, poz. 64).

Dostrzeżenia także wymaga, że w przypadku, gdy sąd odwoławczy – tak jak

to miało miejsce w okolicznościach sprawy - podziela ustalenia i oceny sądu

pierwszej instancji, to nie ma procesowego obowiązku szczegółowego rozważenia

w uzasadnieniu swojego orzeczenia dowodów omówionych przez sąd pierwszej

instancji, lecz wystarczy, że skoncentruje się na rozważeniu tych dowodów i ocen,

które są kwestionowane w apelacji. Jeżeli sąd drugiej instancji podziela stanowisko

sądu pierwszej instancji, to treść tej części uzasadnienia może ograniczyć się do

stwierdzenia, że przyjmuje jego ustalenia i wnioski jako swoje (zob. m.in. wyroki

Sądu Najwyższego z 11 maja 2016 r., I CSK 326/15, niepubl. i z 23 czerwca

2010 r., II CSK 689/09, OSNC – ZD 2011, nr B, poz. 28 oraz postanowienia Sądu

Najwyższego z 10 listopada 1998 r, III CKN 792/98, OSNC 1999, nr 4, poz. 83

i z 16 marca 2012 r., IV CSK 373/11, PiM, 2016, nr 1, str. 149).

W okolicznościach sprawy sytuacja taka miała miejsce. Sąd Okręgowy

w motywach rozstrzygnięcia wyjaśnił bowiem podstawę faktyczną i prawną

rozstrzygnięcia i aprobując szczegółowo umotywowane stanowisko Sądu pierwszej

instancji odniósł się w niezbędnym zakresie do zarzutów apelacji. Sąd spadku

zrealizował także swoje obowiązki badania z urzędu kto jest spadkobiercą ( 670 § 1

k.p.c.). Okoliczność, że wyniki tej oceny nie są satysfakcjonujące dla skarżących

nie dowodzi oczywistej zasadności skargi.

Niezależnie od powyższego w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono,

że sugestie osób trzecich nie wyłączają swobody powzięcia decyzji przez testatora,

gdyż w przeciwnym wypadku niemal każde oświadczenie woli dotknięte byłoby

omawianą wadą, rzadko bowiem człowiek działa zupełnie swobodnie. Jednakże na

gruncie art. 945 § 1 pkt 1 k.c. który w szczególny sposób chroni swobodę

testowania nie wskazując, nawet przykładowo, jakichkolwiek przyczyn mogących ją

I CSK 1157/25

5

wyłączać, należy przyjąć, że choroba testatora i ogólny stan jego zdrowia, które

doprowadziły do takiego osłabienia jego aktywności i siły woli, że nie jest zdolny,

mimo posiadania świadomości, do przeciwstawienia się naciskom osób, bez

których opieki nie może egzystować - wyłącza swobodę testowania (zob. m.in.

postanowienia Sądu Najwyższego z 18 maja 2017 r., I CSK 551/16, z 14 grudnia

2011r., I CSK 115/11, i z 21 kwietnia 2004 r., III CK 523/02). W stanie faktycznym

sprawy nie stwierdzono jednak by taki stan rzeczy miał miejsce.

Prezentując stanowisko przeciwne skarżący w istocie kwestionują

przeprowadzoną przez Sądy meriti ocenę zgromadzonego w sprawie materiału

dowodowego, która doprowadziła Sądy te do przekonania, że testament nie został

sporządzony w warunkach o których mowa w art. 945 k.c.

Kwestie te usuwają się jednak spod kontroli Sądu Najwyższego

w postępowaniu kasacyjnym. Skarga kasacyjna jest bowiem instrumentem

prawidłowości stosowania prawa przez sądy, a nie instrumentem kontroli ustaleń

faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego orzeczenia. Nie można zatem

przenosić do postępowania kasacyjnego sporów dotyczących stanu faktycznego,

gdyż jego ustalenie należy do sądów meriti, a Sąd Najwyższy nie ma w tym

zakresie żadnych ustrojowych ani procesowych kompetencji (zob. m.in. wyrok Sądu

Najwyższego z 14 stycznia 2000 r., I CKN 1169/99, OSNC 1169/99, OSNC 2000,

nr 7-8, poz. 139 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 18 lipca 2014 r., IV CSK

671/13, niepubl.).

W konsekwencji analiza wniosku, na tle podstaw skargi oraz motywów

zaskarżonego orzeczenia, z uwzględnieniem związania Sądu Najwyższego

podstawą faktyczną zaskarżonego rozstrzygnięcia ( art. 3983 § 3 i 39813 § 2 k.p.c.),

nie prowadzi do oceny, że stanowi ono rezultat jaskrawych błędów

w podejmowanych działaniach procesowych czy wykładni prawa.

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy odmówił

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

(M.M.)

[SOP]

I CSK 1157/25

6