Powódka pięć lat mieszkała w domu kupionym z kredytu. SN odmówił przyjęcia skargi banku

Strona pozwana, Bank spółka akcyjna w W., wywiodła skargę kasacyjną od

wyroku

Sądu

Apelacyjnego

w

Szczecinie

z 17 lipca 2024 r., wydanego w sprawie z powództwa K.W., I.K. i J.K. o ustalenie.

Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania bank

wskazał na oczywistą zasadność polegającą na błędnym ustaleniu nieważności

umowy, podczas gdy powodowie nie posiadają statusu konsumenta. Skarżący

I CSK 117/25

2

przedstawił także zagadnienie prawne związane z możliwością zastąpienia

postanowień abuzywnych przez Sąd orzekający kursem rynkowym lub

zastosowaniem art. 358 § 2 k.c. Pozwany bank jako przyczynę uzasadniającą

przyjęcie skargi do rozpoznania wskazał również nieważność postępowania

przeprowadzonego przed Sądem drugiej instancji, która wystąpiła na skutek

rozpoznania sprawy przez sąd odwoławczy w skład którego wchodził sędzia

powołany przez „nową” KRS, tj. art. 379 pkt 4 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Odnosząc się w pierwszej kolejności do najdalej idącego zarzutu, iż Sąd

drugiej instancji orzekał w warunkach nieważności postępowania, Sąd Najwyższy

nie stwierdził, aby zaistniała przesłanka nieważności z art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.

Skarżąca wprost podnosi, że zarzut nieważności postępowania dotyczy

kwestii prawidłowości obsady składu Sądu Apelacyjnego w Szczecinie. Bank nie

wskazał na jakiekolwiek konkretne okoliczności (poza powołaniem sędziego przez

Krajową Radę Sądownictwa po zmianach ustawowych), które mogłyby prowadzić

do wniosku o istnieniu obiektywnie uzasadnionych wątpliwości co do wskazanego

w skardze sędziego, a tym bardziej do sformułowania wniosku o nieważności

postępowania. Powołanie sędziego sądu powszechnego na wniosek aktualnie

funkcjonującej Krajowej Rady Sądownictwa nie jest bowiem okolicznością, która

samodzielnie może prowadzić do przyjęcia, że postępowanie z udziałem takiego

sędziego jest dotknięte nieważnością w rozumieniu art. 379 k.p.c. (zob.

postanowienie SN z 27 czerwca 2024 r., I CSK 1185/24). W tym stanie rzeczy

przytoczona w skardze kasacyjnej przyczyna przyjęcia skargi do rozpoznania

w postaci nieważności postępowania nie tylko nie została wykazana, ale nawet

uprawdopodobniona.

W istocie skarżąca ograniczyła się zaledwie do lakonicznych twierdzeń

w zakresie nieprawidłowego powołania sędziego rozpoznającego sprawę

w składzie Sądu drugiej instancji z rekomendacji KRS funkcjonującej na podstawie

przepisów ustawy z 2018 r. Skarżąca nie podała, jak w jej ocenie wadliwy sposób

powołania wpłynął na rozstrzygnięcie sprawy.

I CSK 117/25

3

Ponadto w przypadku zastrzeżeń co do niezawisłości i bezstronności

sędziów pozwany bank mógł skorzystać z przysługujących mu instrumentów

procesowych, np. wniosku o wyłączenie sędziego. Zaniechanie takich czynności

w toku postępowania a powoływanie się na wątpliwości co do bezstronności

i niezawisłości sędziów dopiero w skardze kasacyjnej stanowi bez wątpienia

nadużycie prawa procesowego w rozumieniu art. 41 k.p.c. (zob. postanowienie SN

z 4 czerwca 2025 r., I CSK 2941/24).

Sama okoliczność, że sędzia został powołany w procesie nominacyjnym

przeprowadzonym przez Krajową Radę Sądownictwa ukształtowaną ustawą z dnia

8 grudnia 2017 r., nie uzasadnia zarzutu braku niezależności lub bezstronności,

bowiem konieczne jest wystąpienie dodatkowych okoliczności i wzięcie pod uwagę

ich całokształtu, w tym testu obiektywnego odbioru kwestii niezawisłości sędziego

(zob. postanowienie SN z 9 kwietnia 2025 r., I CSK 3670/24).

Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest

zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie

może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno przede

wszystkim być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie

faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (zob.

postanowienie SN z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie być

przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi

Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej

subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (zob. postanowienia

SN: z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r.,

III CZP 64/02, i z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08). Konieczne jest przytoczenie

argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Skarżący powinien

nie tylko wskazać przepis prawa (materialnego lub procesowego), którego dotyczy

zagadnienie, ale także przedstawić pogłębioną argumentację prawną w celu

wykazania, że zagadnienie jest istotne, a jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla

merytorycznego rozstrzygnięcia w jego sprawie (zob. m.in. postanowienia

SN: z 23 sierpnia 2007 r., I UK 134/07, i z 9 lutego 2011 r., III SK 41/10).

I CSK 117/25

4

Skarżąca w sprawie przedstawiła szereg wątpliwości natury prawnej

odnoszących się do następstw stwierdzenia abuzywności niektórych postanowień

umów kredytu zabezpieczonego hipoteką, w których wszystkie lub wybrane

świadczenia stron były wyrażone w walucie obcej lub do tej waluty przeliczane.

Kwestie te jednak doczekały się już licznych wypowiedzi nie tylko Sądu

Najwyższego, ale też Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Niedopuszczalne jest zastępowanie wyeliminowanego abuzywnego

postanowienia umowy innym mechanizmem wyliczenia kwoty raty kapitałowo-

odsetkowej. Żaden bowiem przepis prawa, w tym art. 3851 i art. 358 § 2 k.c., nie

daje podstaw do zastąpienia klauzuli abuzywnej innym postanowieniem.

Uzupełnienie luk po wyeliminowaniu takiej klauzuli stanowiłoby bowiem zbyt daleko

idącą modyfikację umowy w celu ratowania sytuacji prawnej przedsiębiorcy

stosującego niedozwolone postanowienie umowne (zob. postanowienie SN

z 17 lutego 2026 r., I CSK 3137/25).

Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, gdy dla przeciętnego

prawnika z samej treści skargi – bez pogłębionej analizy i jurydycznych dociekań –

w sposób jednoznaczny wynika, że wskazane w niej podstawy zasługują na

uwzględnienie z uwagi na kwalifikowany charakter naruszenia przepisów prawa.

Przyczyna przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, jaką jest jej oczywista

zasadność, może dotyczyć jedynie przepisów prawa niepodlegających różnej

wykładni i niepozostawiających sądowi swobody oceny. Chodzi przy tym

o wykładnię w oczywisty, dostrzegalny już prima facie sposób, sprzeczną

z jednolitą i ugruntowaną wykładnią skonkretyzowanego przepisu, przyjmowaną

w orzecznictwie i nauce prawa (zob. m.in. postanowienia SN: z 21 maja 2025 r.,

I CSK 558/24; z 26 marca 2025 r., I CSK 3537/23; z 30 stycznia 2025 r.,

I CSK 3814/23; z 31 grudnia 2024 r., I CSK 1853/23; z 20 listopada 2024 r.,

I CSK 2892/23; z 14 września 2023 r., I CSK 518/23; z 27 lipca 2023 r.,

I CSK 5328/22).

Analiza skargi kasacyjnej prowadzi do wniosku, że przesłanka

z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. nie została spełniona. Pozwany bank pod pozorem

oczywistej zasadności w istocie pyta o trafność stanowiska Sądu Apelacyjnego

I CSK 117/25

5

wyrażonego w związku z rozstrzygnięciem tej konkretnej sprawy. Przedstawił

wyłącznie własne stanowisko, polemizując z niekorzystnym dla niego

rozstrzygnięciem Sądu drugiej instancji. Pozwany ograniczył się do gołosłownych

twierdzeń, zgodnie z którymi nieruchomość będąca przedmiotem kredytowania była

przeznaczona na cele inwestycyjne. Podkreślenia wymaga, że Sądy meriti ustaliły,

że powódka K.W. zamieszkiwała przez 5 lat w nieruchomości zakupionej ze

środków z kredytu, a pozostali powodowie nie prowadzili działalności gospodarczej

w chwili zawarcia umowy.

Aktualnie zatem nie budzi wątpliwości, że choć umowa kredytu przewidująca

tzw. spread walutowy mieści się w konstrukcji ogólnej umowy kredytu bankowego

i stanowi jej możliwy wariant (art. 3531 k.c. w zw. z art. 69 pr.bank.), to mechanizm

ustalania przez bank kursów waluty, który pozostawia bankowi swobodę, jest

w sposób oczywisty sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy

konsumenta, zaś klauzula, która nie zawiera jednoznacznej treści i przez to

pozwala na pełną swobodę decyzyjną przedsiębiorcy w kwestii bardzo istotnej dla

konsumenta, dotyczącej kosztów kredytu, jest klauzulą niedozwoloną (por. wyroki

SN: z 24 czerwca 2022 r., II CSKP 10/22, z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22;

z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22; z 8 marca 2023 r., II CSKP 1095/22;

z 12 kwietnia 2023 r., II CSKP 1531/22; z 18 kwietnia 2023 r., II CSKP 1511/22;

z 15 października 2024 r., II CSKP 474/23; z 13 listopada 2024 r., II CSKP 854/24;

z 9 stycznia 2025 r., II CSKP 30/23; z 16 maja 2025, II CSKP 201/23;

z 28 lutego 2025 r., II CSKP 278/23).

Przede wszystkim jednak Sąd Najwyższy w uchwale całej Izby Cywilnej

z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, OSNC 2024, nr 12, poz. 118, ugruntował

dotychczasową linię orzeczniczą i przyjął że:

1. W razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub

denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.

I CSK 117/25

6

2. W razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej

w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także

w pozostałym zakresie.

3. Jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu

niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy całość lub

część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają

samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze

stron.

4. Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej

postanowień, bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot kwot wypłaconych

z tytułu kredytu rozpoczyna się co do zasady od dnia następującego po dniu,

w którym kredytobiorca zakwestionował względem banku związanie

postanowieniami umowy.

5. Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej

postanowień, nie ma podstawy prawnej do żądania przez którąkolwiek ze stron

odsetek lub innego wynagrodzenia z tytułu korzystania z jej środków pieniężnych

w okresie od spełnienia nienależnego świadczenia do chwili popadnięcia

w opóźnienie co do zwrotu tego świadczenia.

Należy wskazać, że odstąpienie od zasady prawnej przyjętej przez skład

całej Izby Sądu Najwyższego jest możliwe tylko przez wydanie kolejnej uchwały

w analogicznym składzie (art. 88 ustawy o SN).

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania zabrakło zatem

wskazania kwestii prawnych, które nie zostały jeszcze rozstrzygnięte przez Sąd

Najwyższy.

Z tej przyczyny Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. odmówił

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, o kosztach postępowania kasacyjnego

rozstrzygnął zaś na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. w zw. z § 10 ust. 4

pkt 2 i § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za

czynności radców prawnych.

I CSK 117/25

7

Adam Doliwa

(P.H.)

[SOP]