Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi spółki przesyłowej o wynagrodzenie za służebność

Postanowieniem z 11 października 2024 r. Sąd Okręgowy w Katowicach

oddalił apelację wnioskodawczyni P. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w T.

od postanowienia Sądu Rejonowego w Tychach z 30 sierpnia 2021 r., którym Sąd

ten ustanowił na jej rzecz służebność przesyłu obejmującą prawo do pozostawienia

w nieruchomości urządzenia przesyłowego w postaci gazociągu wysokiego

I CSK 1324/25

2

ciśnienia DN 350 mm oraz do korzystania z tego urządzenia, także w celu

dokonywania konserwacji, remontów, modernizacji wraz z prawem wejścia i wjazdu

odpowiednim sprzętem, a obciążył nią będące przedmiotem współwłasności

uczestników B.W. i M.W. nieruchomości położone w T. przy ulicy […] i […] tj.:

nieruchomość stanowiącą działkę nr […], dla której Sąd Rejonowy w Tychach

prowadzi jest księgę wieczystą nr […] - w zakresie pasa gruntu o powierzchni 579

m2 o szerokości 6 metrów, przebiegającego w sposób przedstawiony na „mapie do

ustanowienia służebności gruntowej skala 1:500 " karta 242 akt oraz nieruchomość

stanowiącą działkę nr […] dla której Sąd Rejonowy w Tychach prowadzi księgę

wieczystą nr […] w zakresie pasa gruntu o powierzchni 294 m2 o szerokości 6

metrów, przebiegającego w sposób przedstawiony na „mapie do ustanowienia

służebności gruntowej skala 1:500" karta 244 akt; wskazując nadto, że mapy te,

sporządzone w dniu 19 lipca 2019 r. przez biegłego geodetę W.S., stanowiące

załącznik do opinii tego biegłego z 19 lipca 2019 r., czyni integralną częścią

postanowienia.

Ponadto tytułem wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu Sąd

Rejonowy zasądził od wnioskodawczyni solidarnie na rzecz uczestników kwotę

186 941 płatną w terminie 7 dni od dnia prawomocności postanowienia i orzekł

o kosztach postępowania.

Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną

przez

wnioskodawczynię P. spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością w T.

Skarżąca we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołała się na

przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

Jej zdaniem w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne wymagające

odpowiedzi na pytanie: Czy „odpowiednie wynagrodzenie”, o którym mowa w art.

art. 3052 § 1 i 2 k.c., winno obejmować element wynagrodzenia za dalsze

korzystanie przez przedsiębiorstwo przesyłowe z nieruchomości poza pasem

służebności przesyłu, w tym w pasie strefy kontrolowanej, o której mowa

w rozporządzeniu Ministra Gospodarki z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie

warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe i ich usytuowanie

I CSK 1324/25

3

(Dz. U. z 2013 r. poz. 640 – dalej: „ rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia

26 kwietnia 2013 r.)?.

W ocenie skarżącej „odpowiednie wynagrodzenie" nie powinno obejmować

elementu wynagrodzenia za dalsze korzystanie przez przedsiębiorstwo przesyłowe

z nieruchomości poza pasem służebności przesyłu, w tym w pasie strefy

kontrolowanej, o której mowa w rozporządzeniu Ministra Gospodarki z dnia

26 kwietnia 2013 r., gdyż taka interpretacja jest sprzeczna z czynnym charakterem

służebności przesyłu oraz prowadzi do kuriozalnej sytuacji, w której przedsiębiorcy

przesyłowi muszą płacić wynagrodzenie za dalsze korzystanie z nieruchomości

w obszarze, za który faktycznie nie korzystają czynnie, co godzi w podstawowe

zasady obrotu nieruchomościami, w tym w zasadę ekwiwalentności świadczeń.

Uczestnicy w odpowiedzi na skargę kasacyjną wnieśli o odmowę przyjęcia

jej do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego

rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej

doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi

swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi

nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd

Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej

okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne

i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być

osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze

publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej

pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją

sądową i nie jest jego rolą usuwanie błędów w zakresie wykładni i stosowania

prawa w każdej indywidualnej sprawie.

I CSK 1324/25

4

W judykaturze Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, że wskazanie

przyczyny określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nakłada na skarżącego obowiązek

przedstawienia zagadnienia o charakterze abstrakcyjnym wraz z argumentami

prowadzącymi do rozbieżnych ocen prawnych, wykazania, że nie zostało ono

rozstrzygnięte w dotychczasowym orzecznictwie, a wyjaśnienie go ma znaczenie

nie tylko dla rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy, ale także innych podobnych

spraw, przyczyniając się do rozwoju prawa (zob. m.in. postanowienia Sądu

Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11 i z 11

stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151). Nie występuje przy

tym w sprawie istotne zagadnienie prawne, jeżeli Sąd Najwyższy w danej kwestii

wyraził swój pogląd we wcześniejszym orzecznictwie, a nie zachodzą okoliczności

uzasadniające zmianę tego poglądu (zob. m. in. postanowienie Sądu Najwyższego

z 23 lipca 2015 r., I CSK 976/14, niepubl.).

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie spełnia tych

wymogów. Skarżący nie formułuje nowych, dotąd nierozstrzygniętych problemów

wykładniczych o problemowym czy precedensowym charakterze, których

wyjaśnienie wymagałoby zaangażowania Sądu Najwyższego i sprzyjało rozwojowi

prawa lecz w istocie kwestionuje by w okolicznościach sprawy uzasadnione było

uwzględnienie przy wysokości wynagrodzenia za ustanowienie służebności

przesyłu ograniczeń jakich uczestnicy ( właściciele obciążonych nieruchomości)

doznają w pasie ochronnym.

Sąd Najwyższy wielokrotnie już wypowiadał się odnośnie do zagadnienia,

czy ograniczenia prawa własności wynikające ze strefy kontrolowanej powinno być

uwzględniane przy ustalaniu na podstawie art. 3052 § 2 k.c. odpowiedniego

wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu, skoro jako służebność

czynna obejmuje ona jedynie pas technologiczny niezbędny dla przedsiębiorstwa

przesyłowego do korzystania z urządzeń infrastruktury gazowej.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że wynagrodzenie za

ustanowienie służebności przesyłu powinno być ekwiwalentne, ustalane

każdorazowo indywidualnie i dostosowane do okoliczności istotnych w danej

sprawie, z uwzględnieniem stopnia faktycznej i prawnej uciążliwości, której doznaje

właściciel nieruchomości. Należy je określać proporcjonalnie do stopnia ingerencji

I CSK 1324/25

5

w treść prawa własności, w sposób adekwatny do ograniczeń spowodowanych

ustanowieniem służebności.

Choć wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu nie ma

charakteru odszkodowawczego, to może realizować różne cele gospodarcze,

w tym kompensować uszczerbek, które właściciel poniósł przez to, że na jego

nieruchomości posadowiono urządzenia przesyłowe. W konsekwencji

wynagrodzenie płatne jednorazowo powinno stanowić ekwiwalent wszystkich

korzyści, których właściciel nieruchomości zostaje pozbawiony w związku z jej

obciążeniem oraz pokrywać wszystkie niedogodności, jakie w przyszłości dotkną

właściciela obciążonej nieruchomości w związku z ustanowieniem służebności.

Ograniczenia związane ze strefą ochronną znajdującą się poza pasem służebności

przesyłu mogą być zatem kompensowane w wynagrodzeniu za ustanowienie

służebności przesyłu zwłaszcza, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budziło

wątpliwości, że strefa ochronna ( obecnie kontrolowana) stanowi ograniczenie

prawa własności nieruchomości (zob. uchwały Sądu Najwyższego z 17 czerwca

2005 r., III CZP 29/05, OSNC 2006, nr 4, poz. 64 i z 8 września 2011r., III CZP

43/11, OSNC 2012, nr 2, poz. 18 oraz postanowienia Sądu Najwyższego

z 8 czerwca 2005 r., V CK 679/04, z 3 lutego 2010 r., II CSK 444/09, z 5 kwietnia

2012 r., II CSK 401/11, z 18 kwietnia 2012 r., V CSK 190/11, z 20 września

2012 r., IV CSK 56/12, z 8 lutego 2013 r., IV CSK 317/12, z 27 lutego 2013 r.,

IV CSK 440/12, i z 9 października 2013 r., V CSK 491/12).

Z faktu administracyjnego uregulowania strefy ochronnej (kontrolowanej)

motywowanego względami bezpieczeństwa nie wynika, by ograniczenie uprawnień

właścicielskich miało następować bez ekwiwalentu pieniężnego skoro ustanowienie

strefy ochronnej jest konsekwencją wybudowania gazociągu będącego własnością

przedsiębiorstwa przesyłowego, chyba że uszczerbek właściciela nieruchomości

z tego tytułu jest rekompensowany na podstawie innych przepisów związanych

z planowaniem przestrzennym. W konsekwencji wynagrodzenie za ustanowienie

służebności przesyłu może obejmować także uciążliwości związane

z odziaływaniem linii przesyłowej poza pasem eksploatacyjnym tej służebności,

w tym w zakresie strefy kontrolowanej jeżeli zachodzi w tym zakresie związek

z obciążeniem nieruchomości służebnością przesyłu (zob. m.in. uchwała Sądu

I CSK 1324/25

6

Najwyższego z 11 grudnia 2015 r., III CZP 88/15, OSNC 2016, nr 12, poz. 144 oraz

postanowienia Sądu Najwyższego z 9 sierpnia 2016 r., II CSK 770/15,

z 20 kwietnia 2017 r., II CSK 505/16, z 10 listopada 2017 r., V CSK 33/17, z 10

kwietnia 2019 r., II CSK 42/18, z 14 listopada 2024 r., I CSK 3644/23).

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania brak przekonującej

argumentacji uzasadniającej potrzebę kolejnej wypowiedzi Sądu Najwyższego

w tym przedmiocie.

Z przytoczonych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie

art. 520 § 3, art. 98 § 1 i 3 oraz art. 98 § 11 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art.

398²¹ k.p.c. oraz art. 13 § 2 k.p.c., a także § 5 pkt 3 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 w zw.

z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r.

w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023, poz. 1964, ze zm.).

(M.M.)

[a.ł]