Sąd Najwyższy nie przyjął skargi spółki T. o zasiedzenie służebności przesyłu

Postanowieniem z 28 listopada 2024 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu oddalił

apelację wnioskodawcy T. spółki akcyjnej w K. od postanowienia Sądu Rejonowego

w Trzebnicy z 5 października 2021 r., którym oddalony został jego wniosek o

stwierdzenie zasiedzenia służebności przesyłu w sprawie z udziałem K.G. i T.G.

I CSK 1408/25

2

U podstaw rozstrzygnięcia Sądów meriti legło stwierdzenie, że postępowanie

dowodowe nie wykazało, że wnioskodawca i jego poprzednicy prawni korzystali

z działek objętych sporem w zakresie odpowiadającym treści służebności.

Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez wnioskodawcę.

Skarżący we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołał się na

przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

W ocenie skarżącego skarga kasacyjna, jest oczywiście uzasadniona

z uwagi na naruszenie przez sąd przepisów prawa materialnego wskazanych

w podstawach skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnicy wnieśli o odmowę przyjęcia

jej do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego

rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej

doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi

swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi

nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd

Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej

okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne

i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być

osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze

publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej

pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją

sądową i nie jest jego rolą usuwanie błędów w zakresie wykładni i stosowania

prawa w każdej indywidualnej sprawie.

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego przez oczywistą

zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) należy rozumieć sytuację,

I CSK 1408/25

3

w której skarga jest uzasadniona w sposób ewidentny, wskazując na rażące

i poważne uchybienia zaskarżonego orzeczenia, które są możliwe do stwierdzenia

bez konieczności prowadzenia bardziej złożonych rozumowań. Jedynie w takim

wypadku możliwa jest kontrola prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji

w postępowaniu kasacyjnym. Obciążenie go oczywistą i istotną wadą wskazuje, że

usunięcie tego orzeczenia z obrotu leży w interesie publicznym – a tym samym, że

może dojść do realizacji celu skargi kasacyjnej, jako nadzwyczajnego środka

zaskarżenia (tak np. Sąd Najwyższy w postanowieniach z dnia 10 kwietnia 2013 r.,

III CSK 67/13, niepubl. i z dnia 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.).

Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie konkretnego

przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie

to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. m.in.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 października 2015 r., IV CSK 189/15,

niepubl. i przywołane tam orzecznictwo).

Bliższa analiza uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania nie pozwala przyjąć, by skarga była – w powyższym rozumieniu –

oczywiście uzasadniona.

Po pierwsze, oczywistej zasadności skargi nie dowodzą wnioski, które Sąd

Okręgowy wyprowadził z całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału

dowodowego podzielając ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd Rejonowy

i przyjmując, że wnioskodawca nie wykazał przesłanek przewidzianych w art. 172

k.c. w zw. z art. 352 k.c. w odniesieniu do nieprzerwanego korzystania z trwałego

i widocznego urządzenia przez wymagany okres. Skarżący kwestionuje bowiem

w tym zakresie – pod pozorem naruszenia prawa materialnego - podstawę

faktyczną zaskarżonego rozstrzygnięcia i przeprowadzoną przez Sądy meriti ocenę

dowodów, co w postępowaniu kasacyjnym jest niedopuszczalne (art. 3983 § 3 i

39813 § 2 k.p.c.) i na tej podstawie twierdząc, że wykazał korzystanie z służebności

w zakresie na jaki się powoływał, neguje następnie wyprowadzone przez Sądy

wnioski dotyczące nie zaistnienia podstaw do uwzględnienia wniosku.

Z wiążącej Sąd Najwyższy podstawy faktycznej zaskarżonego

rozstrzygnięcia wynika natomiast, że Sądy brały pod uwagę, że wnioskodawca

I CSK 1408/25

4

dążył do ustalenia pasa gruntu pozwalającego na swobodny dostęp do stacji

transformatorowej w każdym czasie. Wykazanie dostępu do działki gruntowej, na

której znajduje się urządzenie, w stanie faktycznym sprawy, wymagało jednak

wykazania przez wnioskodawcę dostępu do tej działki poprzez dostęp do

sąsiednich nieruchomości i było podyktowane badaniem przesłanki posiadania

służebności. Trafnie Sądy obu instancji uznały, że z faktu niewykazania dostępu do

urządzenia należy przyjąć brak „nieprzerwanego posiadania" służebności przesyłu

o treści służebności gruntowej, której stwierdzenia zasiedzenia żądał

wnioskodawca. Prezentując stanowisko przeciwne i akcentując, że zapewnienie

dostępu (dojazdu) do urządzeń przesyłowych jest elementem treści służebności

przesyłu, skarżący identyfikuje postępowanie o ustanowienie służebności przesyłu

z postępowaniem o stwierdzenie zasiedzenia służebności przesyłu ( służebności

gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu). Wykazanie natomiast

przez skarżącego istnienia trwałego i widocznego urządzenia przesyłowego nie jest

wystarczające, skoro nie wykazał, że z niego korzystał, a zatem był posiadaczem

służebności przez wymagany okres.

Nie ma żadnych wątpliwości, że zasiedzenie służebności następuje w takich

granicach przestrzennych w których przedsiębiorca przesyłowy manifestował, że

korzysta z cudzej nieruchomości przy wykorzystaniu trwałego i widocznego

urządzenia (zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 18 kwietnia 2012 r., V CSK

190/11 oraz postanowienia Sądu Najwyższego z 19 grudnia 2012r., II CSK 218/12;

z 28 sierpnia 2013 r., V CSK 421/12; z 29 listopada 2013 r., I CSK 253/13;

z 11 czerwca 2015 r., V CSK 468/14; z 9 lipca 2015 r., I CSK 629/14 i z 18 maja

2016 r., V CSK 531/15, OSNC–ZD 2018, nr A, poz.14).

Sąd w sprawie o stwierdzenie zasiedzenia nie ma zatem możliwości

konkretyzowania treści służebności – tak, jak to jest zobligowany czynić przy jej

ustanowieniu ( art. 3051 k.c.) - w taki sposób by powierzchnia nieruchomości zajęta

pod służebność zabezpieczała potrzeby eksploatowania urządzeń przez

przedsiębiorcę przesyłowego zapewniając mu możliwość prawidłowego korzystania

z nich, ale także, ich konserwacji, naprawy, modernizacji, usuwania awarii. Inaczej

rzecz ujmując o zakresie nabytego w drodze zasiedzenia prawa decyduje

wyłącznie faktyczna ingerencja przedsiębiorcy przesyłowego w nieruchomość

I CSK 1408/25

5

w okresie istotnym dla stwierdzenia zasiedzenia.

Po drugie, nie można nie dostrzec, że wyrokiem z 2 grudnia 2025 r.

( P 10/16, OTK-A 2026, nr 1) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 292 w związku

z art. 285 § 1 i 2 k.c., rozumiane w ten sposób, że umożliwiają nabycie przez

przedsiębiorcę przesyłowego lub Skarb Państwa, przed wejściem w życie art. 3051-

3054 k.c., w drodze zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią

służebności przesyłu są niezgodne z art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 2 i 3 w związku z art.

31 ust. 3 oraz art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Trybunał zakwestionował zatem utrwaloną w praktyce wykładnię przepisów

kodeksu cywilnego, zgodnie z którą art. 292 k.c. w związku z art. 285 § 1 i 2 k.c.

pozwalały jeszcze przed wejściem w życie art. 305¹–305⁴ k.c. na zasiedzenie

służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu.

Wprawdzie orzeczenie to nie zostało opublikowane; powszechnie znane są

także kontrowersje związane ze sposobem funkcjonowania Trybunału

Konstytucyjnego oraz zasiadaniem w jego składach osób wybranych na stanowisko

sędziego z naruszeniem art. 194 ust. 1 Konstytucji ( zob. m.in. wyroki Trybunału

Konstytucyjnego z 3 grudnia 2015 r., K 34/15, z 11 sierpnia 2016 r., K 39/16 oraz

wyroki Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 7 maja 2021 r. Xero Flor

przeciwko Polsce, skarga nr 4907/ 18 i z 14 grudnia 2023 r., M.L. przeciwko Polsce,

skarga nr 40119/21). Domniemanie konstytucyjności możliwości ubiegania się

o stwierdzenie zasiedzenia służebności przesyłu ( służebności gruntowej o treści

odpowiadającej służebności przesyłu) w stanie prawnym przed wejściem w życie

art. 305¹–305⁴ k.c. zostało jednak poddane w wątpliwość, co nie pozostaje bez

znaczenia w kontekście wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania opartej na jej

oczywistej zasadności.

W konsekwencji argumentacja przytoczona we wniosku o przyjęcie skargi do

rozpoznania nie wykazuje tezy, że zaskarżone orzeczenie stanowi konsekwencję

błędów w zakresie stosowania prawa materialnego, których efektem jest orzeczenie

oczywiście wadliwe.

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

I CSK 1408/25

6

O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie

art. 520 § 3, art. 98 § 1 i 3, art. 98 § 11 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i w zw. z art. 39821

k.p.c. oraz art. 13 § 2 k.p.c., a także § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 5 pkt 3

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023, poz. 1964, ze zm.).

(M.M.)

[a.ł]