Sąd Najwyższy odrzucił skargę kasacyjną w sporze o dopłatę z podziału majątku wspólnego

Postanowieniem z dnia 22 stycznia 2025 r. Sąd Okręgowy w Kielcach, na

skutek apelacji uczestniczki M.B., zmienił postanowienie Sądu Rejonowego w

Kielcach z dnia 27 listopada 2023 r. wydane w sprawie o podział majątku

I CSK 1625/25

2

wspólnego m.in. w punkcie VIII sentencji w ten sposób, że zasądził od uczestniczki

na rzecz wnioskodawcy R.B., tytułem dopłaty, kwotę 239 782,17 zł.

Postanowienie Sądu Okręgowego zaskarżyła skargą kasacyjną

uczestniczka, wskazując, że zaskarża je w części, tj. w punkcie 3, w jakim

zmieniono punkt VIII postanowienia Sądu Rejonowego przez zasądzenie od

uczestniczki na rzecz wnioskodawcy, tytułem dopłaty, kwoty 239 782,17 zł. Wartość

przedmiotu zaskarżenia w skardze wyrażono kwotą 239 783,00 zł

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 5191 § 4 pkt 4 k.p.c. skarga kasacyjna nie przysługuje m.in. w

sprawach dotyczących zniesienia współwłasności i działu spadku, jeżeli wartość

przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż 150 000 zł. Wartość ta, podobnie jak w

innych tak zwanych sprawach działowych, nie odpowiada wartości całego

dzielonego majątku, lecz wartości konkretnego interesu (roszczenia, żądania) lub

składnika majątkowego, którego dotyczy środek zaskarżenia. Z reguły wartość ta

nie może przekraczać wartości udziału przysługującego skarżącemu uczestnikowi,

chyba że podważa on zasadę podziału, objęcie lub nieobjęcie orzeczeniem

poszczególnych rzeczy lub praw albo rozliczenie nakładów. Wskazana w skardze

kasacyjnej wartość przedmiotu zaskarżenia nie jest wiążąca dla sądu drugiej

instancji ani dla Sądu Najwyższego i podlega weryfikacji na podstawie materiału

sprawy, z pominięciem zasad określonych w art. 25 i 26 k.p.c. (por. postanowienia

Sądu Najwyższego z dnia 21 stycznia 2003 r., III CZ 153/02, OSNC 2004, nr 4,

poz. 60, z dnia 20 lutego 2015 r., V CSK 239/14, z dnia 13 marca 2015 r., III CZ

13/15, z dnia 19 czerwca 2015 r., IV CZ 16/15, z dnia 6 listopada 2015 r., II CZ

76/15, z dnia 13 stycznia 2017 r., III CZ 61/16 i z dnia 26 października 2017 r., II CZ

64/17).

Jednocześnie, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, wartość przedmiotu

zaskarżenia w postępowaniu kasacyjnym nie może być wyższa niż wartość

przedmiotu zaskarżenia wskazana w apelacji, a dopuszczalne wyjątki od tej zasady

określa art. 368 § 2 zdanie drugie i trzecie w związku z art. 3984 § 3 i art. 39821

k.p.c. Na wartość przedmiotu zaskarżenia nie ma również wpływu wzrost lub utrata

I CSK 1625/25

3

wartości składników majątkowych stanowiących przedmiot sporu (por. m.in.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 października 2024 r., I CSK 2922/23 i

powołane tam szerokie orzecznictwo).

W okolicznościach sprawy uczestniczka wyjaśniła, że podwyższenie wartości

przedmiotu zaskarżenia w postępowaniu kasacyjnym wobec wskazanej w apelacji

uczestniczki kwoty 142 831,00 zł miało uzasadnienie w tym, że Sąd Okręgowy,

uznawszy błędnie za nieskuteczne cofnięcie apelacji uczestniczki co do punktu VIII

postanowienia Sądu Rejonowego, zmienił postanowienie Sądu Rejonowego w tym

punkcie, zasądzając od uczestniczki na rzecz wnioskodawcy kwotę 239 782, 17 zł.

Należało jednak zwrócić uwagę, że zarzuty skargi kasacyjnej dotyczyły wyłącznie

naruszenia art. 391 § 2 k.p.c., mającego polegać na błędnym uznaniu za

nieskuteczne cofnięcia apelacji uczestniczki co do punktu VIII postanowienia Sądu

Rejonowego, co – zgodnie ze stanowiskiem uczestniczki – umożliwiło Sądowi

Okręgowemu podwyższenie kwoty zasądzonej na rzecz wnioskodawcy tytułem

dopłaty z zasądzonej przez Sąd Rejonowy kwoty 119 473,44 zł do kwoty 239 782,

17 zł, a zatem o kwotę 120 308,73 zł. W skardze kasacyjnej nie powołano

natomiast żadnych zarzutów dotyczących kwoty 119 473, 44 zł zasądzonej od

uczestniczki na rzecz wnioskodawcy przez Sąd Rejonowy. Odmienne stanowisko

byłoby zresztą niekonsekwentne zważywszy, że uczestniczka uważała, iż cofnięcie

apelacji było skuteczne. Interes majątkowy uczestniczki w zaskarżeniu

postanowienia Sądu Okręgowego, we wskazanym wyżej zakresie, mógł tym

samym wyrażać się kwotą nie wyższą od 120 308, 73 zł, o którą to sumę

podwyższono w postępowaniu apelacyjnym zasądzoną od niej dopłatę.

W tym stanie rzeczy oznaczenie wartości przedmiotu zaskarżenia na kwotę

239 782, 17 zł należało uznać za nieprawidłowe. Uczestniczka nie kwestionowała

bowiem dopłaty zasądzonej od niej na rzecz uczestnika przez Sąd Rejonowy, a

jedynie wywodziła, że Sąd Okręgowy nie mógł zmienić zaskarżonego

postanowienia w tym zakresie, skoro cofnęła w tym punkcie apelację, a

wnioskodawca nie zaskarżył skutecznie postanowienia Sądu Rejonowego.

I CSK 1625/25

4

Wychodząc z tych założeń, skargę kasacyjną należało uznać za

niedopuszczalną ratione valoris (art. 5191 § 2 k.p.c.), a w konsekwencji podlegającą

odrzuceniu (art. 3986 § 3 k.p.c.).

Uzupełniająco tylko należało zauważyć, że argumenty wniosku nie

przekonywały, aby zaskarżone rozstrzygnięcie było błędne w sposób oczywisty i

widoczny już na pierwszy rzut oka, czego wymaga przyczyna kasacyjna określona

w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. W istocie problem w sprawie nie ogniskował się bowiem

na tym, czy Sąd Okręgowy zasadnie uznał cofnięcie apelacji przez uczestniczkę za

nieskuteczne, lecz na tym, czy Sąd ten mógł zmienić postanowienie Sądu

Rejonowego podwyższając dopłatę zasądzoną od uczestniczki na rzecz

wnioskodawcy w następstwie ustalenia wyższej wartości dzielonego majątku, mimo

że wnioskodawca nie wniósł skutecznie apelacji.

W tej materii, mając na względzie, że w skardze nie zarzucono naruszenia

art. 384 w związku z art. 13 § 2 k.p.c., a tym samym kontrola zaskarżonego

postanowienia w rozważanym aspekcie nie była możliwa (art. 39813 § 1 k.p.c.),

należało ograniczyć się do przypomnienia, iż ocena zakazu reformationis in peius w

postępowaniu nieprocesowym nie może mieć zgeneralizowanego charakteru

(por. np. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 2009 r., III CZP 83/09,

OSNC 2010, nr 5, poz. 69, w której zwrócono uwagę, że z racji wzajemnego

uwarunkowania rozstrzygnięć zapadających w postępowaniu działowym, apelacja

w sprawach działowych – niezależnie od tego, czy została skierowana przeciwko

całemu orzeczeniu co do istoty sprawy, czy tylko przeciwko jego części – jest,

pomijając nieliczne wyjątki, apelacją dotyczącą całego orzeczenia).

Z tych względów, na podstawie art. 3986 § 3 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.,

Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

O kosztach postępowania Sąd Najwyższy orzekł na podstawie

art. 520 § 1 k.p.c., nie znalazłszy podstaw do odstąpienia od zasady wynikającej z

tego przepisu.

Paweł Grzegorczyk

I CSK 1625/25

5

(K.G.)

[SOP]