Miasto Sosnowiec przegrało kasację i zapłaci wykonawcy 2700 zł kosztów

Wyrokiem z 22 lutego 2022 r., XIV GC 494/18, Sąd Okręgowy Katowicach

zasądził od pozwanego inwestora na rzecz powodowego wykonawcy 979 495,16 zł

z odsetkami tytułem wynagrodzenia za dodatkowe roboty budowlane.

Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Katowicach

zmienił wyrok Sądu Okręgowego w ten sposób, że zasądził od inwestora na rzecz

wykonawcy 526 598,66 zł z odsetkami i w pozostałej części oddalił powództwo.

I CSK 1687/24

2

Sąd drugiej instancji ustalił, że 16 maja 2017 r., w drodze zamówienia

publicznego strony zawarły umowę, na podstawie której wykonawca miał wykonać

dokumentację projektową, a następnie zadanie inwestycyjne zgodnie ze

specyfikacją istotnych warunków zamówienia i programem funkcjonalno-

użytkowym. W toku realizacji umowy doszło do zwiększenia zakresu robót o

wybudowanie dodatkowego toru ścieżki rowerowej wraz z deptakiem oraz

infrastrukturą towarzyszącą. Strony zawarły aneks, na podstawie którego

zwiększono wynagrodzenie o 15%, a inwestor zapłacił wykonawcy dodatkowo

400 488 zł. Roboty zostały wykonane i odebrane 17 lipca 2017 r.

W trakcie realizacji zadania, podczas robót rozbiórkowych, doszło do

spotkania przedstawicieli stron w czasie którego stwierdzono, że zachodzi

konieczność zwiększenia zakresu robót o wykonanie dodatkowej ścieżki rowerowej.

Inwestor zapewnił wykonawcę, że koszt związanych z tym prac zostanie

uregulowany. Wykonawca wyliczył wartość robót dodatkowych na około 1 100 000

zł brutto, na co inwestor wyraził zgodę i w tym zakresie strony podpisały stosowny

aneks do umowy.

W tym samym czasie został także sporządzony przez inwestora projekt

aneksu, który przewidywał podwyższenie wynagrodzenia o 400 488 zł: z 3 284 100

zł brutto do 3 684 588 zł brutto, nie wskazując jednak za jakie prace należne było

dodatkowe wynagrodzenie. Aneks został podpisany przez przedstawiciela

wykonawcy. Mimo to w późniejszym czasie między stronami zaistniał spór, co do

wysokości wynagrodzenia za prace dodatkowe i ostatecznie inwestor odmówił

zapłaty 1 113 457,50 zł brutto. Na podstawie opinii biegłego ustalono, że łączny

koszt prac dodatkowych (poza czerwonym asfaltem) wyniósł 769 731,62 zł brutto.

Sąd drugiej instancji uznał, że po rozpoczęciu wykonywania umowy przez

wykonawcę inwestor zorientował się, że jej zakres nie obejmuje wszystkich ścieżek

rowerowych. Zamiast wdrożyć kolejne postępowanie w trybie ustawy

o zamówieniach publicznych zlecił wykonanie tych prac wykonawcy nie zachowując

wymaganej formy. Zostało też uzgodnione, że inwestor pokryje koszty prac

dodatkowych z zastrzeżeniem, że aneksem do umowy, którego sporządzenie

I CSK 1687/24

3

przewidziano, można - z uwagi na ograniczenia prawne - podwyższyć umówione

wynagrodzenie tylko o 15%.

Sąd drugiej instancji uznał, że wartość bezpodstawnego wzbogacenia

związana bezpośrednio z pracami budowlanymi wynosi 769 731,62 zł brutto. Sąd

uznał, że uwzględnieniu podlega również podatek VAT, gdyż jako element

cenotwórczy wpływa na wartość przysporzenia. Gdyby prace tego rodzaju zostały

wykonane w ramach umowy, inwestor byłby zobligowany do uiszczenia

wynagrodzenia obejmującego również należny podatek VAT, tj. w kwocie brutto.

Zakresem bezpodstawnego wzbogacenia objęta została także należność za

wykonanie dokumentacji technicznej w zakresie prac dodatkowych w wysokości

23 091,94 zł brutto, dlatego łączna wartość prac dodatkowych wynosi 792 822,62

zł.

Jak wskazał Sąd apelacyjny, strony zawarły aneks do umowy nie wiążąc go

z konkretnymi pracami. Wprawdzie w prowadzonej korespondencji mailowej

wskazano na koszt położenia tzw. czerwonego asfaltu, jednak zabieg ten miał

charakter pozorny, skoro kwota z aneksu była trzykrotnie wyższa niż wartość prac.

Wynika stąd, że należność uiszczona na podstawie aneksu stanowiła w istocie

wynagrodzenie należne za wykonanie prac dodatkowych jako takich. Stąd różnica

266 223,96 zł, między wypłaconym wynagrodzeniem 400 488 zł a wartością

położenia asfaltu 134 64,04 zł, powinna zostać uwzględniona przy wyliczeniu

wartości bezpodstawnego wzbogacenia. W tym bowiem zakresie wykonawca

otrzymał wynagrodzenie na podstawie umowy, a zatem nie może być mowy

o zubożeniu. Ostatecznie zatem wartość prac dodatkowych, nieznajdujących

pokrycia w otrzymanym wynagrodzeniu przewidzianym umową i aneksem wynosi

526 598,66 zł, czyli różnicę między 792 822,62 zł i 266 223,96 zł.

Uzasadniając przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania inwestor wskazał

na jej oczywistą zasadność przez naruszenie art. 405 k.c. i uznanie, że

niezapłacony przez wykonawcę podatek VAT może stanowić bezpodstawne

wzbogacenie podmiotu, na rzecz którego nastąpiło wykonanie świadczenia, czyli

inwestora.

I CSK 1687/24

4

W odpowiedzi na skargę kasacyjną wykonawca wniósł o odmowę przyjęcia

jej do rozpoznania, ponieważ zapłata wynagrodzenia za bezpodstawne uzyskanie

korzyści (bezpodstawne wzbogacenie) podlega opodatkowaniu podatkiem VAT tak

samo jak odpłatne świadczenie usług, powołując się na wyrok NSA z 10 maja

2011 roku , I FSK 743/10. Wykonawca podniósł, że zapłacił VAT niezwłocznie po

wydaniu zaskarżonego wyroku.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarówno w orzecznictwie sądów powszechnych i Sądu Najwyższego, jak

i w orzecznictwie NSA wskazuje się, że zapłata wynagrodzenia za bezpodstawne

uzyskanie korzyści (bezpodstawne wzbogacenie) podlega opodatkowaniu

podatkiem VAT, tak samo jak odpłatne świadczenie usług. Poza powołanym

w odpowiedzi na skargę wyrokiem NSA z 10 maja 2011 r., I FSK 743/10, można

wskazać wyrok Sądu Najwyższego z 26 stycznia 2024 r., II CSKP 1230/22,

stwierdzający, że „zwrot na rzecz wykonawcy równowartości prac budowlanych

bezumownie wykonanych przez niego i zatrzymanych przez - wzbogaconego tymi

pracami - inwestora należy traktować jako usługę podlegającą opodatkowaniu

podatkiem od towarów i usług. Nie ulega zatem wątpliwości, że w każdym

wariancie - zarówno jeśli sporne roboty miały charakter prac dodatkowych, jak i w

razie uznania ich za prace zamienne - powódka ma obowiązek odprowadzić

podatek VAT, a w konsekwencji może żądać zapłaty jego równowartości od

pozwanego. Fakt niewystawienia faktury nie ma przy tym decydującego znaczenia”.

Skarżący nie wykazał istnienia przesłanki oczywistej zasadności skargi

kasacyjnej. W postępowaniu kasacyjnym Sąd Najwyższy nie może ustalać nowych

faktów, a tym samym sprawdzać, czy wykonawca rzeczywiście zapłacił VAT. Nawet

jeśli tego nie uczynił, to w świetle prawa podatkowego jest do tego zobowiązany.

Do ewentualnego wzbogacenia wykonawcy doszłoby w przypadku dopuszczenia

przez organy podatkowe do przedawnienia zobowiązana, lecz w takim przypadku z

chwilą przedawnienia zobowiązania podatkowego wykonawcy powstałoby

roszczenie inwestora z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia wykonawcy.

I CSK 1687/24

5

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.

odmówił przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. wykonawcy przysługuje od skarżącego zwrot

kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki

minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

Dariusz Pawłyszcze

(G.G.)

[a.ł]