Rolnicza darowizna od rodziców poza majątkiem wspólnym. SN nie przyjął skargi

Postanowieniem wstępnym z 13 czerwca 2023 r., I Ns 114/19, Sąd

Rejonowy w Golubiu-Dobrzyniu w sprawie z wniosku o podział majątku wspólnego

ustalił, że przedmiot darowizny rodziców uczestniczki w połowie nie wchodzi w

skład majątku wspólnego.

Postanowieniem zaskarżonym skargą kasacyjną z 20 grudnia 2023 r. Sąd

Okręgowy w Toruniu oddalił apelację wnioskodawcy.

Sąd drugiej instancji ustalił, że uczestnicy postępowania zawarli w 2004 r.

związek małżeński, rozwiązany przez rozwód w 2019 r. Rodzice uczestniczki w

I CSK 2076/24

2

2010 r. przekazali umową darowizny z ustanowieniem służebności mieszkania

nieruchomości rolne po połowie na rzecz swoich dwojga dzieci, w tym uczestniczce

- do jej majątku osobistego.

Sąd drugiej instancji uznał, że nakłady wnioskodawcy nie sprawiły, że

przedmiot darowizny wszedł w skład majątku wspólnego wnioskodawcy

i uczestniczki. Nie stosuje się także art. 84 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r.

o ubezpieczeniu społecznym rolników (u.u.s.r.), ponieważ strony umowy –

uczestniczka i jej rodzice – wybrali umowę darowizny, a nie umowę z następcą,

uregulowaną w art. 84 u.u.s.r.

Wnioskodawca wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze

względu na wystąpienie zagadnienia prawnego: czy gospodarstwo rolne

przekazane na podstawie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu

społecznym rolników następcy pozostającemu w ustawowej wspólności majątkowej

małżeńskiej, należy do majtku wspólnego małżonków, czy do majątku odrębnego

następcy na zasadzie analogii do umowy darowizny w rozumieniu art. 33 pkt 2

k.r.o.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, że w skardze nie został sformułowany

jednoznaczny wniosek o jej przyjęcie do rozpoznania, lecz skarga zawiera

uzasadnienie wniosku wraz z należycie sformułowanym zagadnieniem prawnym,

z czego wynika wniosek o przyjęcie, dlatego skarga nie podlegała zwrotowi.

W akcie notarialnym z 2010 r. rodzice uczestniczki postepowania

oświadczyli, że niniejszą umowę zawierają na podstawie przepisów ustawy z dnia

20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (u.u.s.r.), oraz darowali

swoim dzieciom udziały po 1/2 w dwóch nieruchomościach stanowiących

gospodarstwo rolne.

Skarżący powołał się na uchwałę 7 sędziów SN z 21 czerwca 2023 r.,

III CZP 106/22 (OSNC 2023, nr 12, poz. 114), stanowiącą, że gospodarstwo rolne

przekazane na podstawie art. 50 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu

I CSK 2076/24

3

społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (u.u.s.r.i.c.r.) następcy

pozostającemu w ustroju ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej wchodzi

w skład majątku wspólnego małżonków. Uchwale nie nadano mocy zasady

prawnej. Uchwała ta została poddana zasadnej krytyce w uzasadnieniu wyroku

Sądu Najwyższego z 3 kwietnia 2025 r., II CSKP 605/23. Przed uchwałą z 21

czerwca 2023 r., III CZP 106/22 w szeregu orzeczeń Sąd Najwyższy wyrażał

odmienne stanowisko co do możliwości wejścia gospodarstwa do majątku

wspólnego małżonków, zgodne z literą art. 50 u.u.s.r.i.c.r., tj. uznawał prawo rolnika

do wyboru, czy przekazuje gospodarstwo tylko jednemu z małżonków, czy

obydwojgu do majątku wspólnego. Dla przykładu w postanowieniu z 30 stycznia

2009 r., II CSK 450/08, SN przyjął, że gospodarstwo rolne przekazane aktem

notarialnym następcy na podstawie przepisów u.u.s.r.i.c.r., z zaznaczeniem, iż ma

wejść do jego majątku odrębnego, wchodzi do takiego majątku, a nie w skład

majątku wspólnego następcy i jego małżonka. Analogiczne rozstrzygnięcie znajduje

się w wyroku Sądu Najwyższego z 24 listopada 2010 r., II CSK 274/10. Zgodnie z

jego treścią, gospodarstwo rolne, którego własność przeszła na następcę rolnika,

pozostającego w związku małżeńskim i ustroju wspólności ustawowej, w wyniku

zawarcia umowy przekazania gospodarstwa rolnego pomiędzy nim, a

przekazującym, wchodzi do majątku odrębnego następcy.

Przede wszystkim sporna umowa został zawarta w 2010 r., już pod rządami

ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, i spór

o wykładnię art. 50 u.u.s.r.i.c.r. nie dotyczy niniejszej sprawy. Artykuł 84 u.u.s.r.,

pod rządami którego została zawarta umowa, zdefiniował nowy typ umowy

nazwanej: umowę z następcą. Jednak ustawa nie uzależnia prawa do emerytury

rolniczej od zawarcia tej umowy. Rolnik może przekazać gospodarstwo także inną

umową, o ile prowadzi ona do utraty własności lub nawet tylko posiadania

gospodarstwa rolnego. Sąd odwoławczy prawidłowo zakwalifikował umowę

uczestniczki z rodzicami jako umowę darowizny. Odwołanie się w jej treści do

ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników służyło

wskazaniu, że intencję darczyńców jest zaprzestanie prowadzenia działalności

rolniczej, co było warunkiem pobierania emerytury rolniczej (art. 28 ust. 4 u.u.s.r.).

I CSK 2076/24

4

Zgodnie z umową darowizny nieruchomości rolne nabyte przez uczestniczką od

rodziców nie weszły do majątku wspólnego.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c. odmówił

przyjęcia skargi do rozpoznania.

Na podstawie art. 98 k.p.c. uczestniczce przysługuje od skarżącego zwrot

kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki

minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności adwokackie.

Dariusz Pawłyszcze

(G.G.)

[SOP]