Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi R.W. w sporze o gospodarstwo rolne po spadkodawcy

Uczestnik, R.W., wywiódł skargę kasacyjną na postanowienie Sądu

Okręgowego w Poznaniu z 26 lutego 2025 r., wydanego w sprawie z wniosku A.W.

przy udziale pozostałych uczestników – J.W., K.G., T.R., M.W., A.S., M.S.

i I.K. o zmianę i uzupełnienie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku.

Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący wskazał

na nieważność postępowania polegającą na pozbawieniu uczestników prawa do

sądu w związku z arbitralną zmianą podstawy prawnej rozstrzygnięcia w zakresie

dotyczącym uzupełnienia pkt 1 oraz sprostowania pkt 2 postanowienia Sądu

pierwszej instancji. Uczestnik, R.W., powołał się na potrzebę wykładni

I CSK 2262/25

2

§ 1 pkt 3 i 4 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12 grudnia 1990 r. w sprawie

warunków dziedziczenia ustawowego gospodarstw rolnych (dalej:

Rozporządzenie). Skarżący wskazał także na oczywistą zasadność skargi

polegającą na naruszeniu przepisów prawa procesowego polegających m.in. na

uchybieniach w zakresie oceny poszczególnych zarzutów apelacyjnych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.).

Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, gdy dla przeciętnego

prawnika z samej treści skargi – bez pogłębionej analizy i jurydycznych dociekań –

w sposób jednoznaczny wynika, że wskazane w niej podstawy zasługują na

uwzględnienie z uwagi na kwalifikowany charakter naruszenia przepisów prawa.

Przyczyna przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, jaką jest jej oczywista

zasadność, może dotyczyć jedynie przepisów prawa niepodlegających różnej

wykładni i niepozostawiających sądowi swobody oceny. Chodzi przy tym

o wykładnię w oczywisty, dostrzegalny już prima facie sposób sprzeczną z jednolitą

i ugruntowaną wykładnią skonkretyzowanego przepisu, przyjmowaną

w orzecznictwie i nauce prawa (zob. m.in. postanowienia SN: z 21 maja 2025 r.,

I CSK 558/24; z 26 marca 2025 r., I CSK 3537/23; z 30 stycznia 2025 r.,

I CSK 3814/23; z 31 grudnia 2024 r., I CSK 1853/23; z 20 listopada 2024 r.,

I CSK 2892/23; z 14 września 2023 r., I CSK 518/23; z 27 lipca 2023 r.,

I CSK 5328/22).

Wskazać należy, że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach

kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia,

nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa,

jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia

z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością

lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia

I CSK 2262/25

3

orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej (zob.

postanowienie SN z 5 lipca 2023 r., I CSK 6158/22).

O pozbawieniu strony możności obrony swych praw przesądza kumulatywne

wystąpienie trzech okoliczności: naruszenie przez sąd przepisów procesowych

będących źródłem uprawnień strony, wpływ tego uchybienia na wyłączenie

możliwości działania strony w postępowaniu oraz niemożność obrony swych praw

w postępowaniu w następstwie wystąpienia obu uprzednio wymienionych

okoliczności. Nie dochodzi do nieważności postępowania, gdy mimo naruszenia

przez sąd przepisów postępowania strona podjęła czynności w procesie (zob. np.

wyroki SN: z 15 października 2015 r., II CSK 690/14; z 1 marca 2017 r.,

IV CSK 350/16; z 19 lutego 2021 r., III CSKP 31/21; postanowienie SN

z 21 lutego 2024 r., III CZ 262/23; z 18 kwietnia 2024 r., III CZ 51/24).

Przedstawione przez skarżącego argumenty nie przekonują o oczywistej

zasadności skargi kasacyjnej. Nie ma racji skarżący, iż Sąd pierwszej instancji

naruszył przepisy prawa w sposób uzasadniający konieczność uchylenia

zaskarżonego orzeczenia. Sąd Rejonowy prawidłowo rozstrzygnął uzupełniając

postanowienie z 28 maja 2005 r. o udział spadkowy w gospodarstwie rolnym.

Słusznie podkreśliły Sądy meriti, że kluczową kwestią w niniejszej sprawie była

data otwarcia spadku po W.W., tj. 22 maja 1993 r. W konsekwencji zastosowanie

znalazł art. 677 § 3 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym do 2 października 2008 r.

Skoro w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku nie orzeczono o

dziedziczeniu gospodarstwa rolnego o powierzchni ponad 1 ha to Sąd pierwszej

instancji uzupełnił je we wskazanym zakresie.

Analiza skargi kasacyjnej prowadzi do wniosku, że przesłanka

z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. nie została spełniona. Skarżący pod pozorem oczywistej

zasadności w istocie pytają o trafność stanowiska Sądu Okręgowego wyrażonego

w związku z rozstrzygnięciem tej konkretnej sprawy. Przedstawili wyłącznie własne

stanowisko, polemizując z niekorzystnym dla nich rozstrzygnięciem Sądu drugiej

instancji.

Podstawami skargi kasacyjnej nie mogą być objęte zarzuty błędnych ustaleń

faktycznych i oceny dowodów (art. 3983 § 3 k.p.c.), więc nie można z odwołaniem

I CSK 2262/25

4

się do nich kreować zagadnienia prawnego opartego na założeniu, że

w rzeczywistości miał miejsce stan faktyczny inny, niż ustalony przez sądy obu

instancji, czyli inny, niż stanowiący podstawę rozstrzygnięcia.

Nie jest rzeczą Sądu Najwyższego ustalanie stanu faktycznego

i dopuszczanie w sprawie nowych dowodów. Skarżący błędnie traktują skargę

kasacyjną jako trzecią instancję odwoławczą.

Zaskarżone orzeczenie nie jest dotknięte wskazaną przez skarżącego

kwalifikowaną wadliwością. Sąd II instancji odniósł się do wszystkich podnoszonych

przez apelującego zarzutów sformułowanych względem orzeczenia Sądu

Rejonowego. Z obowiązku wynikającego z art. 378 § 1 k.p.c. nie wynika

konieczność odrębnego omówienia przez sąd w uzasadnieniu orzeczenia każdego

argumentu podniesionego w apelacji. Za wystarczające uznaje się odniesienie się

do sformułowanych w apelacji zarzutów i wniosków w sposób wskazujący na to, że

zostały one przez sąd drugiej instancji w całości rozważone przed wydaniem

orzeczenia (zob. postanowienie SN z 2 stycznia 2026 r., I CSK 681/24). Przez

sformułowanie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując się

przy tym bezskutecznie na dokonaną nieprawidłowo kontrolę apelacyjną, skarżący

w istocie wyrażają swoją niezgodę wobec oceny prawnej dokonanej przez Sąd

II instancji.

Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, spadkobierca urodzony

i wychowany w rodzinnym gospodarstwie rolnym, wykonujący w nim przez wiele lat

wraz z pozostałymi członkami rodziny prace przy produkcji rolnej i w obejściu

gospodarskim, ma umiejętności praktyczne potrzebne do prowadzenia

gospodarstwa rolnego i na mocy art. 1059 pkt 2 k.c. w związku z § 1 pkt 4

rozporządzenia Rady Ministrów z 1990 r. w sprawie warunków dziedziczenia

ustawowego gospodarstwa rolnego (Dz. U. Nr 89, poz. 519 ze zm.), posiada

kwalifikacje do dziedziczenia takiego gospodarstwa także wówczas, gdy pracował

również poza rolnictwem, wyprowadził się z gospodarstwa i w chwili otwarcia

spadku nie pracował już w żadnym gospodarstwie rolnym (zob. postanowienie SN

z 4 października 2002 r., III CKN 135/01).

I CSK 2262/25

5

Znamienne, że Sąd drugiej instancji szczegółowo ustalił i ocenił spełnienie

przez Janusza Wrzosa warunków do dziedziczenia gospodarstwa rolnego.

Sąd Najwyższy uznał, że nie ma innych przyczyn uzasadniających przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności w postaci nieważności

postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

Z tej przyczyny Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. odmówił

przyjęcia skargi do rozpoznania. O kosztach postępowania kasacyjnego

rozstrzygnął zaś na podstawie art. 13 § 2 k.p.c. w zw. z art. 520 § 3 k.p.c. w zw.

z art. 102 k.p.c.

Adam Doliwa

(P.H.)

[SOP]