Skarga banku w sprawie kredytu frankowego nieprzyjęta. Bank zapłaci 5400 zł kosztów

Wyrokiem z 19 lipca 2022 r., I C 240/21, Sąd Okręgowy w Koszalinie

zasądził od pozwanego banku na rzecz powodowego kredytobiorcy 244 173,13 zł

z odsetkami i w pozostałym zakresie oddalił powództwo.

Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Szczecinie

oddalił apelację banku.

I CSK 2281/24

2

Sąd drugiej instancji ustalił, że powodowie zawarli z bankiem umowę kredytu

waloryzowanego kursem CHF. W umowie wskazano, że kredyt został udzielony na

180 miesięcy. Kwota kredytu w CHF miała zostać wypłacona wg. kursu kupna

dewiz dla CHF zgodnie z Tabelą kursów obowiązujących z Banku. Spłata rat

kapitałowo-odsetkowych dokonywana miała być w złotych po uprzednim

przeliczeniu rat według wg kursu sprzedaży dewiz dla CHF zgodnie z Tabelą

Kursów obowiązująca w Banku w dniu spłaty.

Banku wypłacił kredyt w wysokości 200 000 zł, co stanowiło 85 778,01 CHF.

Sąd Apelacyjny stwierdził, że w sprawie ziściły się wszystkie przesłanki z

art. 3851 § 1 k.c., obligujące go do stwierdzenia niedozwolonego charakteru

kwestionowanych postanowień umowy. Bank wprowadzając do umowy nieuczciwe

klauzule umowne wykorzystał niewiedzę kredytobiorców, brak ich doświadczenia

jako konsumentów, wywołał błędne przekonanie, że kredyt jest atrakcyjny i

korzystny dla nich. Klauzule przeliczeniowe zostały zaprojektowane w sposób

rażąco niesymetryczny, zabezpieczając głównie interesy Banku i jednocześnie

godząc w interes powodów jako kredytobiorców. Ze względu na niedozwolone

klauzule umowa w całości jest nieważna i spłaty kredytobiorcy były świadczeniem

nienależnym, podlegającym zwrotowi.

Pozwany bank wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze

względu na następujące zagadnienia prawne:

1) czy na etapie oceny możliwości obowiązywania umowy po usunięciu

postanowienia abuzywnego, tj. na etapie, poprzedzającym etap zastępowania

postanowienia abuzywnego przepisem dyspozytywnym, dopuszczalne jest

ustalenie treści umowy (stosunku prawnego) w zakresie, który był regulowany

przez abuzywną normę, na podstawie art. 65 § 1 i 2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. z art.

41 pr.weksl. lub art. 56 w zw. z art. 358 § 2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. ze

wskazanymi w przypisie kilkudziesięcioma przepisami, z których na zasadzie

analogii iuris lub analogii legis wynika, że w polskim prawie obowiązuje generalna

norma, zgodnie z którą wartość waluty obcej określa się według kursu średniego

NBP;

I CSK 2281/24

3

2) czy oceniając możliwości obowiązywania umowy kredytu indeksowanego

do franka szwajcarskiego, po usunięciu postanowienia abuzywnego zgodnie

z prawem krajowym, należy brać pod uwagę stan prawny z: dnia zawarcia umowy,

dnia powstania sporu czy dnia orzekania

3) czy jeżeli bez abuzywnego postanowienia umowa kredytu indeksowanego

do franka szwajcarskiego nie może obowiązywać, to dochodzi do automatycznej

jego substytucji normą dyspozytywną, o ile tylko zastosowanie środków krajowych

zapewnia doprowadzenie do sytuacji jaka miałby miejsce, gdyby umowa nie

zawierała tego abuzywnego postanowienia;

4) czy art. 358 § 2 k.c. stanowi szczegółowy przepis dyspozytywny, który

znajduje zastosowanie z mocy prawa (automatycznie) w miejsce abuzywnej

Klauzuli Kursowej określającej sposób ustalenia kursu franka szwajcarskiego, na

potrzeby operacji związanych z indeksowaniem przy wypłacie i przy spłacie

kredytu;

5) czy rozważając unieważnienie umowy o kredyt indeksowany do waluty

obcej na skutek uznania, że postanowienia odsyłające do tabeli kursów (klauzula

kursowa) mają charakter niedozwolony należy mieć na względzie wyłącznie

oświadczenie kredytobiorcy, czy badać również, czy określone rozstrzygnięcie

prowadzi do zrealizowania celu dyrektywy 93/13.

Jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

pozwany bank wskazał również, że w sprawie zachodzi potrzeba wykładni art. 3851

§ 1 i 2 k.c. i ustalenia, czy w przypadku stwierdzenia przez sąd, że uprawnienie

banku do ustalania kursu franka szwajcarskiego narusza rażąco interesy

konsumenta i jest niezgodne z dobrymi obyczajami, abuzywna jest wówczas

wyłącznie Klauzula Kursowa określająca sposób ustalenia wartości franka

szwajcarskiego, czy też wszystkie postanowienia dotyczące indeksacji kredytu, tj.

Klauzula Kursowa i Klauzula Ryzyka Walutowego stanowiąca, że wysokość

zobowiązań z umowy kredytu zależna jest od zmiennej na przestrzeni

obowiązywania umowy wartości waluty obcej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I CSK 2281/24

4

Uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP

25/22, do rangi zasady prawnej podniesiono tezy, iż:

1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub

denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów;

2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej

w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także

w pozostałym zakresie.

Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 u.s.n.), uniemożliwiają

przyjęcie skargi kasacyjnej, gdyż wykluczają trwanie stosunku prawnego po

usunięciu z treści umowy źródła kursu walutowego. W celu uwzględnienia wniosku

o przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący musiałby zakwestionować tezę Sądu

drugiej instancji o nieuczciwym charakterze przeliczników walutowych

ustanowionych w umowie lub zakwalifikowaniu umowy jako umowy kredytu

indeksowanego do waluty obcej. W orzecznictwie jest utrwalona teza

o niedopuszczalności stosowania kursów walutowych ogłaszanych jednostronnie

przez bank.

Kurs walut obcych ogłaszany przez bank na podstawie art. 111 ust. 1 pkt 4

pr.bank. wiąże klientów banku przy dokonywaniu z bankiem czynności prawnych w

okresie od ogłoszenia kursu do ogłoszenia nowego kursu. Istotne jest tu jednak to,

iż nie można umową związać konsumenta kursami, które dopiero zostaną

ogłoszone, a orzecznictwo jednolicie uznaje takie związanie przyszłym kursem za

niedozwolone. Postanowienie o odesłaniu do tabeli kursowej banku, jako

współokreślające wysokość pozostałego do spłaty zadłużenia, czyli główne

świadczenie kredytobiorcy, co do zasady nie podlega ocenie w świetle art. 3851 § 1

k.c., lecz tylko pod warunkiem, że postanowienie to zostało sformułowane w

sposób jednoznaczny. Utrwalona jest rozszerzająca wykładnia tego warunku jako

obejmującego nie tylko tekst warunku (jest jasne, co znaczy stosowanie kursu

ogłoszonego przez bank), lecz także mechanizm działania tego warunku. Aby

I CSK 2281/24

5

odesłanie było dozwolone, w umowie musiałyby zostać zawarte szczegółowe

zasady ustalania kursu tak, aby kredytobiorca sam mógł obliczyć ten kurs w danej

chwili.

Problemów prawnych nie budzi też to – wobec treści art. 3851 § 1 i 2 k.c. –

które postanowienia charakterystyczne dla umów kredytów indeksowanych do

franka szwajcarskiego są abuzywne, tj. tylko klauzula kursowa czy także klauzula

ryzyka walutowego. Skoro będąc związanym uchwałą SN z 25 kwietnia 2024 r. Sąd

Najwyższy w niniejszej sprawie nie mógł uznać umowy kredytu za ważną ze

względu na brak w umowie źródła kursu walutowego, bezprzedmiotowe jest

rozważanie abuzywności części umowy w postaci mechanizmu indeksacji.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania.

Na podstawie art. 98 k.p.c. powódce przysługuje od skarżącego zwrot

kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki

minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności adwokackie.

Dariusz Pawłyszcze

(G.G.)

[SOP]