Sąd Najwyższy nie przyjął skargi pozwanej w sporze o nieruchomość powierniczą

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Cel wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być wobec tego

osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze

publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej

pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach Sąd

Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki przyjęcia do rozpoznania

skargi kasacyjnej pozwanej B.N. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia

6 lutego 2025 r.

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

skarżąca powołała się na oczywistą zasadność wniesionej skargi oraz na

występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego.

W judykaturze Sądu Najwyższego zgodnie przyjmuje się, że oczywista

zasadność skargi kasacyjnej oznacza, że dla przeciętnego prawnika podstawy

wskazane w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie. Sytuacja taka

w szczególności istnieje wtedy, gdy bez wątpienia wystąpiły uchybienia, na które

powołuje się skarżący, lub gdy jest pewne, że miały one wpływ na treść

zaskarżonego orzeczenia albo podniesione zarzuty oczywiście uzasadniają

wniesiony środek zaskarżenia. Pamiętać przy tym trzeba, że oczywiste jest to, co

jest widoczne bez potrzeby głębszej analizy, czy przeprowadzenia dłuższych badań

lub dociekań. Skarżący musi zatem wykazać, że wyrok zapadł z oczywistym,

rażącym naruszeniem przepisów prawa lub podstawowych zasad obowiązujących

w praworządnym państwie, widocznym na pierwszy rzut oka, bez konieczności

przeprowadzenia bardziej szczegółowej analizy (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 18 czerwca 2008 r., III CSK 110/08, nie publ.).

I CSK 230/26

3

Tymczasem bliższa analiza uzasadnienia wniosku o przyjęcie do

rozpoznania skargi kasacyjnej nie pozwala przyjąć, by była ona – w powyższym

rozumieniu – oczywiście uzasadniona. Skarżąca nie wykazała, że zastosowanie

powołanych w podstawach skargi przepisów, których naruszenie miałoby

wskazywać na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej, było – w okolicznościach

sprawy – oczywiście błędne lub doprowadziło do tego, że zaskarżone orzeczenie

jest oczywiście nieprawidłowe.

Należy także zauważyć, że skarżąca w skardze powołując się na jej

oczywistą zasadność formułuje zarzuty koncentrując się jednak głównie na

przeprowadzonym przez Sąd drugiej instancji postępowaniu dowodowym. Zgodnie

jednak z art. 3983 § 3 k.p.c., podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty

dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów, a takie zarzuty sformułowała

wcześniej przytaczając podstawy kasacyjne i identyczne zarzuty formułuje na

okoliczność wykazania oczywistej zasadności skargi kasacyjnej.

Skarżąca w skardze kasacyjnej nie wykazała także występowania innej

przesłanki przedsądu w postaci istotnego zagadnienia prawnego. Spełnienie tej

przesłanki przedsądu polega na sformułowaniu tego zagadnienia i wskazaniu

argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Musi przy tym chodzić

o zagadnienie nowe, dotychczas nierozpatrywane w judykaturze, które zarazem ma

znaczenie dla rozpoznania wniesionej skargi kasacyjnej (por. postanowienia z dnia

10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11 i z dnia 11 stycznia 2002 r.,

III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151).

Istotność zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) konkretyzuje się

w tym, że w danej sprawie występuje zagadnienie prawne mające znaczenie dla

rozwoju prawa lub znaczenie precedensowe dla rozstrzygnięcia innych podobnych

spraw. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że przedstawienie okoliczności uzasadniających

rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na przesłankę istotnego zagadnienia

prawnego polega na sformułowaniu tego zagadnienia, wskazaniu przepisów prawa,

na których tle zagadnienie to wyłoniło się, oraz zaprezentowaniu argumentacji

jurydycznej uzasadniającej możliwość rozbieżnych ocen prawnych

(por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC

I CSK 230/26

4

2002, nr 1, poz. 11, z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12,

poz. 151, z dnia 24 maja 2016 r., I CSK 666/15, nie publ.).

Skarżąca w skardze podniosła jako istotne zagadnienie prawne potrzebę

rozstrzygnięcia kwestii:

1. „Czy w ramach powierniczego zlecenia nabycia nieruchomości (art. 734

i 740 k.c.) można orzec - w trybie art. 64 k.c. i 1047 k.p.c. - o obowiązku

przeniesienia własności na rzecz osób trzecich (powodów), gdy nie ustalono

jednoznacznie, że to powodowie są zlecającymi (z art. 740 k.c.), a elementy ustnej

umowy (beneficjent/termin/tryb przeniesienia) nie zostały precyzyjnie odtworzone?”

2. „Czy konstrukcja powiernictwa, której dominującym celem - zgodnie

z ustaleniami sądu - jest minimalizacja obciążeń podatkowych (dobór

tymczasowego właściciela z „zerowej grupy") oraz ochrona przed egzekucją

długów, mieści się w granicach art. 3531 k.c., czy też jest nieważna jako

zmierzająca do obejścia ustawy (art. 58 § 1-3 k.c.), co eliminuje z obiegu prawnego

roszczenie o „wydanie korzyści” (art. 740 k.c.)?”

Tymczasem kwestia podniesiona przez skarżącą jako istotne zagadnienie

prawne nie tylko nie spełnia przedstawionych powyżej wymagań tej przesłanki

przedsądu, ale sprowadza się wyłącznie do pytań o czysto incydentalnym

i kazuistycznym charakterze, nie zawierając w sobie elementów, które mogłyby

pozwolić na sformułowanie przez Sąd Najwyższy – w ramach rozpoznania skargi

kasacyjnej – ogólnego stanowiska o uniwersalnym wymiarze. W konsekwencji,

podniesione kwestie z oczywistych powodów nie mogą stanowić istotnego

zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

Na marginesie należy także zauważyć, że między twierdzeniem skarżącej

iż w sprawie występuje istotne zagadnienia prawne oraz że skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona zachodzi wewnętrzna sprzeczność. Sąd Najwyższy

w postanowieniu z dnia 25 kwietnia 2008 r., III CSK 64/08 (nie publ.) wyjaśnił,

że powoływanie się na oczywistość skargi i konieczność dokonania wykładni prawa

wzajemnie się wyklucza. Taki sposób konstruowania skargi kasacyjnej jest

pozorowaniem występowania w sprawie okoliczności publicznoprawnych, w

oparciu, o które Sąd Najwyższy dokonuje oceny na podstawie art. 3989 k.p.c.

I CSK 230/26

5

Z tych wszystkich względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1,

11 i 3 w zw. z art. 108 § 1 i z art. 391 § 1 oraz w zw. z art. 39821 k.p.c.

Wynagrodzenie dla adwokat N.W. świadczącej pomoc prawną

z urzędu w postępowaniu kasacyjnym dla pozwanej zostało przynane na podstawie

§ 8 pkt 7 w zw. z § 16 ust. 4 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości

z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki

samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez

adwokata z urzędu (Dz.U. z 2026 r., poz. 87), jako że adwokat ten nie prowadził

sprawy w drugiej instancji.

Natomiast wynagrodzenie dla adwokata G.P. świadczącego pomoc prawną z

urzędu w postępowaniu kasacyjnym dla powodów zostało przyznane na podstawie

§ 8 pkt 7 w zw. z § 16 ust. 4 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki

samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z

urzędu (Dz.U. z 2026 r., poz. 87) uwzględniając, że ten sam adwokat prowadził

sprawę w drugiej instancji.

[SOP]