Dostawca kolektorów do magazynu wykonawcy bez ochrony podwykonawcy wobec gminy

Wyrokiem z 15 grudnia 2022 r., VII GC 2/22, Sąd Okręgowy Białymstoku

oddalił powództwo dostawcy wykonawcy przeciwko inwestorowi o 314 391,65 zł

z odsetkami tytułem wynagrodzenia za prace zlecone przez wykonawcę.

Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Białymstoku

oddalił apelację dostawcy.

I CSK 237/25

2

Sąd drugiej instancji ustalił, że inwestor ogłosił przetarg dotyczący dostawy

i montażu kolektorów słonecznych oraz dostawy i montażu instalacji

fotowoltaicznych. Umowa przewidywała zapłatę wynagrodzenia wykonawcy po

odebraniu ukończonego przedmiotu umowy, włączając w to dostawę urządzeń

objętych tym przedmiotem. Na etapie postępowania przetargowego i przy

zawieraniu umowy wykonawca powoływał się na zasoby podmiotów trzecich, w tym

dostawcy. W celu wykonania przedmiotu umowy wykonawca zawarł z dostawcą

umowę, na podstawie której dostawca zobowiązał się dostarczyć niezbędne

elementy do magazynu wykonawcy.

Zamawiający odebrał od wykonawcy przedmiot umowy, w tym świadczenia

dostawcy, i zapłacił wykonawcy wynagrodzenie 559 816,18 zł. Dostawca wystawił

na rzecz wykonawcy dziesięć faktur w łącznej wysokości 440 662,68 zł. Ponieważ

wykonawca świadczył także usługi na rzecz dostawcy i wystawił z tego tytułu

faktury w łącznej wysokości 126 271,03 zł, po potrąceniu pozostało 314 391,65 zł

niezapłacone przez wykonawcę. Dostawca zwrócił się do inwestora jako

zobowiązanego solidarnie z wykonawcą za zapłatę wynagrodzenia na rzecz

dostawcy.

Sąd drugiej instancji uznał, że warunkiem ponoszenia odpowiedzialności

przez inwestora wobec podwykonawcy jest zawarcie umowy o roboty budowlane

z wykonawcą, a następnie drugiej umowy o roboty budowlane przez wykonawcę

z podwykonawcą. Tymczasem zobowiązaniem dostawcy było dostarczenie paneli

fotowoltaicznych i innego osprzętu. Umowa wykonawcy z powodem była umową

dostawy. Dostarczone towary były kluczowym elementem wykonywanej inwestycji,

jednakże ich dostawa nie była pracami budowlanymi. Samo dostarczenie

materiałów koniecznych do wykonania obiektu budowlanego nie uzasadnia

przyjęcia że dostawca wykonał prace budowlane.

Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

dostawca wskazał na występujące w sprawie istotne zagadnienia prawne:

1) czy na podstawie art. 6471 § 1 i 2 k.c. inwestor odpowiada solidarnie

z wykonawcą za zapłatę ceny dostarczonych i zamontowanych materiałów lub

urządzeń, jeżeli ich montaż składa się na całość przedmiotu umowy o roboty

I CSK 237/25

3

budowlane, wobec czego bez tych materiałów łub urządzeń umówiony rezultat

umowy o roboty budowlane nie mógłby zostać osiągnięty, a materiały te lub

urządzenia wskazane zostały w pisemnej umowie o roboty budowlane między

inwestorem i wykonawcą wraz ze wskazaniem osoby sprzedawcy lub dostawcy;

2) czy warunkiem objęcia roszczeń dostawcy lub sprzedawcy ochroną

z art. 6471 § 1 k.c. jest, aby materiały lub urządzenia były rzeczami oznaczonymi co

do tożsamości lub wyprodukowanymi dla indywidualnych potrzeb inwestora,

a także na potrzebę wykładni art. 6471 § 1 k.c. w związku z art. 647 k.c., tj.

czy w rozumieniu tych przepisów „podwykonawcą", objętym ochroną gwarancyjną

ze strony inwestora, jest także osoba, która na podstawie umowy sprzedaży lub

dostawy dostarczyła wykonawcy istotne, kluczowe dla wykonania umowy o roboty

budowlane materiały lub elementy, choć sama ich nie wbudowała (nie

zamontowała).

Skarżący powołał się również na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej w

postaci naruszenia przez Sąd drugiej instancji art. 405 i 410 k.c. i uznanie, że

dostawca nie może dochodzić roszczenia od zamawiającego w oparciu o wskazane

wyżej przepisy, chociaż inwestor nie udowodnił zapłaty na rzecz wykonawcy, a tym

samym jest bezpodstawnie wzbogacony.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarżący ten sam problem przedstawił jednocześnie jako zagadnienie

prawne oraz potrzebę wykładni przepisu prawnego. Potrzeba wykładni przepisu

prawa zachodzi, gdy zakres jakiegoś pojęcia w przepisie nie jest jasny. Natomiast

zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. tym się różni od

potrzeby wykładni przepisów prawnych (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), że nie

sprowadza się do rozumienia pojęcia użytego w przepisie prawnym. Zagadnienie

prawne powstaje, gdy dokonanie prawidłowej subsumcji ustalonego stanu

faktycznego wymaga uwzględnienia kilku przepisów, niekiedy regulujących odrębne

kwestie. Zagadnienie prawne powstaje zazwyczaj na tle wzajemnej relacji dwóch

przepisów, tj. czy jeden nich wyłącza drugi, czy też stosuje się je niezależnie.

Oczywiście może się zdarzyć, że po dokonaniu wykładni niejasnego przepisu

I CSK 237/25

4

powstaje zagadnienie prawne związane z wzajemną relacją już wyłożonych

przepisów.

W umowie z 22 sierpnia 2018 r., zawartej w trybie zamówienia publicznego,

wskazano, że przedmiotem zamówienia jest dostawa i montaż kolektorów

słonecznych oraz dostawa i montaż instalacji fotowoltaicznych. Wbrew stanowisku

skarżącego nie został on wymieniony w umwie inwestora jako podwykonawca,

a jedynie został wskazany wśród podmitów, z których zasobów zamierza korzystać

wykonawca. Podwykonawców dotyczył kolejny zapis w umowie i powodowy

dostawca nie został w nim wymieniony. Dostawcy nie można uznać za

podwykonawcę choćby z uwagi na treść umowy dostawy z 16 października 2018 r.,

w której wskazano, że miejscem dostawy będzie magazyn wykonawcy, tak więc

dostawa nie miała nastąpić na plac budowy.

Nie tylko litera, lecz także ratio legis przepisów chroniących podwykonawców

przemawiają przeciwko rozciąganiu tej ochrony na dostawców. Dostawca

wykonawcy robót budowlanych ma wiele możliwości zabezpieczenia zapłaty

należnej mu od wykonawcy ceny. Przede wszystkim może uzależnić wydanie

rzeczy od zaofiarowania pełnej ceny (art. 488 k.c.), chyba że umówi się inaczej.

Umowa o roboty budowlane też jest umową wzajemną, lecz natura świadczenia

wykonawcy robót uniemożlwia ich jednorazowe spełnienie w zamian za

świadczenie pieniężne zamawiającego. Rezultat robót budowlanych w miarę ich

postępu staje się częścią składową nieruchomości (art. 48 k.c.), którą

podwykonawca nie włada. Natomiast powodowy dostawca zmontował poza placem

budowy szereg urządzeń w większą całość, która jednak nadal stanowiła rzecz

ruchomą (rezultat umowy o dzieło). Dopiero po zamontowaniu jej w terenie przez

wykonawcę stała się częścią nieruchomości zamawiającej gminy.

W niniejszej sprawie nie zachodzi wiec potrzeba wykładni art. 6471 § 1

w zw. z art. 647 k.c. lub potrzeba rozstrzygania zagadnień związanych z tymi

przepisami.

Ponadto sądy meriti rozpoznały sprawę w oparciu o art. 6471 k.c., zamiast na

podstawie art. 143b-143d Prawa zamówień publicznych z 2004 r. Skarżący nie

zarzucił jednak naruszenia przepisów P.z.p., a ponadto w świetle ustalonego stanu

I CSK 237/25

5

faktycznego i tak nie zachodziły określone w tych przepisach podstawy do

bezpośredniej zapłaty wynagrodzenia dostawcy przez gminę.

Oczywistej zasadności skargi kasacyjnej skarżący upatruje w wykluczeniu

oceny roszczenia dostawcy na podstawie art. 405 k.c., mimo że pozwany inwestor

nie udowodnił zapłaty wynagrodzenia należnego wykonawcy. Artykuł 405 k.c. nie

może być stosowany w stosunku prawnym uregulowanym umową, w tym

przypadku umową inwestora z wykonawcą. Jeżeli inwestor rzeczywiście nie

zapłacił wykonawcy, to dostawca może uzyskać zajęcie wierzytelności wykonawcy

przeciwko inwestorowi (np. na podstawie art. 747 pkt 1 k.p.c.) i w oparciu o to

zajęcie żądać od gminy zapłaty na swoją rzecz.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. inwestorowi przysługuje od skarżącego zwrot

kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki

minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

Dariusz Pawłyszcze

(G.G.)

[SOP]