Spółka przegrała w SN z komornikiem o subwencję z tarczy PFR, zapłaci 2700 zł kosztów

I CSK 2406/25

2

W skardze kasacyjnej wywiedzionej od wyroku Sądu Okręgowego

w Warszawie z 28 marca 2025 r. powód wniósł o przyjęcie skargi do rozpoznania

na podstawie art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c.

Wskazał, że w sprawie występują następujące istotne zagadnienia prawne:

1) Czy komornik sądowy, który w świetle art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia

6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (dalej: „pr. przeds.”) w zw. z art. 33 ust. 1

i 2 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych, nie jest

przedsiębiorcą i ma ustawowy zakaz prowadzenia działalności gospodarczej, mógł

być beneficjentem programu rządowego „Tarcza finansowa Polskiego Funduszu

Rozwoju dla małych i średnich firm” powołanego w drodze uchwały nr 50/2020

Rady Ministrów z dnia 27 kwietnia 2020 r. wydanej na podstawie art. 21a ustawy

z dnia 4 lipca 2019 r. o systemie instytucji rozwoju, który to program w definicji

beneficjenta odwoływał się wprost do treści art. 4 ust. 1 i 2 pr. przeds.?

2) Czy w sytuacji, w której stosunek prawny łączący wierzyciela z dłużnikiem,

z którego wynika dochodzone przed sądem roszczenie, został zawarty w wyniku

złożenia przez dłużnika obiektywnie nieprawdziwych oświadczeń, a nieprawdziwe

oświadczenia złożone przez dłużnika stanowią element podstawy faktycznej

i prawnej dochodzonych przez wierzyciela roszczeń, złożenie przez dłużnika takich

obiektywnie nieprawdziwych oświadczeń stanowi przeszkodę przemawiającą

przeciwko możliwości zastosowania art. 5 k.c. i oddaleniu powództwa z powołaniem

się na zarzucane przez dłużnika nadużycie przez wierzyciela prawa

podmiotowego?

Powód podniósł ponadto, że jego skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona ze względu na oczywiste naruszenie przez Sąd Okręgowy § 10

ust. 11 Regulaminu ubiegania się o udział w programie „Tarcza Finansowa

Polskiego Funduszu Rozwoju dla Małych i Średnich Firm” (dalej: „Regulamin”)

w związku § 10 ust. 8 Regulaminu oraz § 3 ust. 6 bliżej określonej umowy

subwencji finansowej i § 8 Regulaminu w zw. z bliżej określoną decyzją Komisji

Europejskiej przez uznanie, że w badanej sprawie mogło dojść do odstąpienia

przez Polski Fundusz Rozwoju (dalej: „PFR”) od warunku programowego w postaci

I CSK 2406/25

3

konieczności posiadania przez pozwanego statusu przedsiębiorcy i prowadzenia

przez niego działalności gospodarczej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwany wniósł m.in.: o odmowę

przyjęcia jej do rozpoznania i zasądzenia na jego rzecz kosztów postępowania

kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania

lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Mając na względzie ujęcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania podnieść należy, że zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie

Sądu Najwyższego wyjaśniono już, że jeżeli jako okoliczność uzasadniającą

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3984 § 2 w zw. art. 3989 § 1 k.p.c.)

wskazuje się istotne zagadnienie prawne, a więc zagadnienie poważne,

wymagające pogłębionej analizy prawnej i wcześniej nierozstrzygane, to skarga

taka nie może być jednocześnie oczywiście uzasadniona, a więc uzasadniona

prima facie, bez podejmowania jakichkolwiek szczegółowych analiz i dociekań.

To samo dotyczy zbiegu przesłanek w postaci oczywistej zasadności skargi oraz

potrzeby wykładni przepisów prawa (zob. orzeczenia SN: z 26 kwietnia 2018 r.,

IV CSK 577/17, i z 17 lipca 2019 r., III CSK 148/19). W konsekwencji konstrukcja

wniosku skarżącego o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie może być

uznana za prawidłową.

Za istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. uznaje

się zagadnienie dotychczas nierozstrzygnięte w orzecznictwie, a zatem takie, które

cechuje się przymiotem nowości i którego wyjaśnienie może sprzyjać rozwojowi

prawa (zob. np. postanowienia SN: z 21 stycznia 2022 r., I CSK 1285/22;

z 24 kwietnia 2023 r., I CSK 4950/22; z 20 grudnia 2023 r., I CSK 4003/23).

Powołanie się na przyczynę kasacyjną wymienioną w art. 3989 § 1 pkt 1

k.p.c. wymaga sformułowania problemu prawnego i uzasadnienia, że ma on

I CSK 2406/25

4

znaczenie dla rozwoju prawa lub precedensowy charakter. Zagadnienie prawne

powinno przy tym zostać oparte na konkretnych, powołanych we wniosku

o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania przepisach prawa, które jednocześnie

pozostają w związku z podstawami wniesionego środka prawnego. Zagadnienie

takie musi zostać ujęte w sposób abstrakcyjny - tak, aby jego rozstrzygnięcie mogło

uzyskać ogólniejsze znaczenie, a zarazem wiązać się z rozpoznawaną sprawą.

Konieczne jest także powołanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych

ocen przedstawionego problemu i zaprezentowanie możliwych kierunków

interpretacyjnych (zob. np. postanowienia SN: z 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07;

z 10 kwietnia 2014 r., IV CSK 623/13; z 16 grudnia 2021 r., V CSK 289/21;

z 23 grudnia 2022 r., I CSK 3245/22; z 14 czerwca 2023 r., I CSK 1253/23;

z 4 września 2023 r., I CSK 1862/23; z 31 stycznia 2024 r., I CSK 2718/23).

Analiza przedstawionych przez powoda problemów nie pozwala na przyjęcie,

że podnoszone kwestie stanowią istotne zagadnienia prawne w rozumieniu

art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Zostały już one bowiem zbadane przez Sąd Najwyższy

i nie mają wobec tego przymiotu nowości.

Co do pierwszego z zagadnień Sąd Najwyższy przyjął (zob. postanowienie

z 25 listopada 2025 r., I CSK 1529/25), że dotyczy ono okoliczności już

wyjaśnionych w orzecznictwie i wskazał, że skarżący w istocie wnosi o dokonanie

wykładni uchwały nr 50/2020 Rady Ministrów z 27 kwietnia 2020 r., która nie mieści

się w kategorii źródeł powszechnie obowiązującego prawa, gdyż jej postanowienia

mają charakter jedynie informacyjny, techniczno-porządkujący, uściślający, są

adresowane do podmiotów w strukturach administracji publicznej i nie mogą

stanowić podstaw decyzji wobec obywateli, a tym samym nie stanowią prawa

materialnego, które by miał wykładać Sąd Najwyższy (zob. postanowienia SN:

z 11 stycznia 2018 r., II UK 85/17, i z 8 marca 2018 r., II UK 80/17).

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości UE pojęcie

„przedsiębiorstwo” obejmuje każdą jednostkę wykonującą działalność gospodarczą

niezależnie od jej formy prawnej i sposobu finansowania (zob. wyroki z 23 kwietnia

1991 r., C-41/90; z 16 listopada 1995 r., C-244/94; z 11 grudnia 1997 r., C-55/96).

Działalnością gospodarczą jest natomiast każda działalność polegająca na

I CSK 2406/25

5

oferowaniu towarów lub usług na danym rynku (zob. wyroki z 16 czerwca 1987 r.,

C-118/85; z 18 czerwca 1998 r., C-35/96). W orzecznictwie Trybunału

Sprawiedliwości UE komornicy sądowi zostali uznani za przedsiębiorców, a więc

za osoby wykonujące działalność gospodarczą. Okoliczność, że komornik wykonuje

uprawnienia władzy publicznej pozostaje bez wpływu na tę ocenę, ponieważ

organizacyjnie komornik jako organ egzekucyjny nie stanowi części struktury

administracji publicznej.

Komornicy prowadzą działalność na własny rachunek i własną

odpowiedzialność, z pewnymi ustawowymi ograniczeniami, mogą swobodnie

organizować sposób wykonywania swoich czynności i sami otrzymują kwoty

stanowiące ich wynagrodzenie. Fakt, że podlegają nadzorowi dyscyplinarnemu

władz publicznych, tak jak przedstawiciele innych zawodów regulowanych, oraz

fakt, że ich wynagrodzenie jest określone ustawowo, nie wystarczają do uznania

komorników za osoby związane z pracodawcą więzami podporządkowania

(por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z 26 marca 1987 r., C-235/85 Komisja

przeciwko Królestwo Holandii).

W obowiązującym porządku prawnym z jednej strony komornik pełni zatem

funkcję publiczną, podejmując czynności w imieniu państwa, z drugiej zaś jest

quasi - przedsiębiorcą, podmiotem samofinansującym się o znacznie ograniczonej

swobodzie działalności i zbliża się do kategorii tzw. wolnych zawodów,

o charakterze korporacyjnym, ponieważ komornicy również tworzą własny

samorząd (zob. wyrok TK z 13 grudnia 2011 r., SK 44/09).

Ujęcie drugiego z zagadnień i jego uzasadnienie wskazują, że skarżący

zmierza w istocie do podważenia ustaleń faktycznych Sądu drugiej instancji,

co w postępowaniu kasacyjnym jest wyłączone ze względu na związanie Sądu

Najwyższego ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego

orzeczenia - art. 39813 § 2 k.p.c. (zob. postanowienie SN z 4 października 2018 r.,

II CSK 233/18). Przedstawione zagadnienie w istocie ma zatem charakter pozorny

i stanowi próbę obejścia dokonanych przez sądy meriti ustaleń faktycznych i oceny

dowodów (art. 3983 i art. 39813 § 2 k.p.c.).

I CSK 2406/25

6

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że pozwany w treści wniosku

o skorzystanie z pomocy jednoznacznie zaznaczył, że jest komornikiem sądowym.

Sporny status komornika jako przedsiębiorcy w rozumieniu warunków programu

został rozstrzygnięty na korzyść komorników w stanowiskach PFR i Ministra

Sprawiedliwości. Powód miał zatem pełną świadomość, że pozwany jest

komornikiem, a przywołana umowa została poparta decyzją PFR o przyznaniu

subwencji. To, że następnie nastąpiła reinterpretacja przepisów i zmiana oceny

statusu komorników, nie może prowadzić do uznania, iż pozwany w jakikolwiek

sposób wprowadził powoda w błąd tudzież złożył nieprawdziwe oświadczenie

w zakresie tego, czy jego działalność zawodowa jest objęta działaniem programu.

Tożsame zagadnienie prawne było już przedmiotem rozważań Sądu

Najwyższego, który postanowieniem z 1 kwietnia 2026 r., I CSK 2106/25, odmówił

przyjęcia skargi kasacyjnej powoda do rozpoznania.

Powołanie się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c.) stawia skarżącemu szczególnie wysokie wymagania. Zgodnie z utrwalonym

orzecznictwem Sądu Najwyższego, podzielanym przez doktrynę, oczywista

zasadność skargi oznacza, że dla przeciętnego prawnika podstawy wskazane

w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie. Sytuacja taka będzie miała

miejsce tylko wtedy, gdy bez wątpienia wystąpiły zarzucane uchybienia, jest pewne,

że miały one wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia albo podniesione

we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania argumenty oczywiście

uzasadniają zasadność wniesionego środka prawnego. Oczywiste jest przy tym

tylko to, co można dostrzec od razu - bez potrzeby głębszej analizy czy

przeprowadzenia wnikliwych badań lub dociekań. Innymi słowy, podnoszone

uchybienia muszą mieć kwalifikowany charakter i być dostrzegalne na pierwszy rzut

oka - już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (zob. m.in. postanowienia SN: z 27

kwietnia 2006 r., I CZ 15/06; z 7 maja 2010 r., V CSK 459/09; z 15 czerwca 2018 r.,

III CSK 38/18; z 17 grudnia 2019 r., IV CSK 307/19, z 28 stycznia 2022 r., I CSK

584/22; z 7 czerwca 2023 r., I CSK 742/23; z 20 października 2023 r., I CSK

1673/23).

I CSK 2406/25

7

Podkreślenia wymaga, że przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. obejmuje

jedynie uchybienia przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym

sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej, o charakterze elementarnym, które

polegają w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu

oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną

w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie

obowiązywał względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu

w ustalonym stanie faktycznym.

Należy też wskazać, że zgodnie z powszechnie aprobowanym

w orzecznictwie i nauce prawa stanowiskiem, o przyjęciu skargi kasacyjnej

do rozpoznania w związku z wystąpieniem przyczyny kasacyjnej z art. 3989 § 1

pkt 4 k.p.c. nie decyduje per se nawet oczywiste naruszenie konkretnego przepisu,

lecz jego skutek polegający na wydaniu oczywiście nieprawidłowego orzeczenia,

które nie może się ostać (zob. np. postanowienie SN z 1 grudnia 2023 r., I CSK

5300/22 i przywołane tam orzecznictwo).

Skarżący nie przedstawił przekonujących od razu, widocznych prima facie,

twierdzeń wykazujących racje podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce

i zaskarżeniu.

Zaprezentowane przez powoda uzasadnienie przyczyny kasacyjnej

z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. stanowi w istocie prezentację własnego oglądu sprawy

i polemikę z argumentacją przedstawioną przez Sąd Okręgowy, a sposób

prezentacji zarzutów nadaje mu charakter uzasadnienia właściwego dla podstaw

skargi kasacyjnej. Tym samym wymaga dokonania wnikliwej i pogłębionej analizy

wniesionego środka prawnego – zbliżonej do jego rozpoznania, co na etapie

przedsądu jest niedopuszczalne (zob. postanowienie SN z 15 marca 2022 r., I CSK

4518/22).

Sposób argumentacji przyjęty w uzasadnieniu przedmiotowego wniosku

stanowi próbę zaangażowania Sądu Najwyższego do kolejnej weryfikacji

zaskarżonego orzeczenia na wzór kontroli instancyjnej, co nie jest jednak celem

postępowania kasacyjnego i nie może skutecznie uzasadniać wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na przesłankę przedsądu

I CSK 2406/25

8

przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. (zob. postanowienie SN z 25 marca

2026 r., I CSK 277/25).

Ponadto w uzasadnieniu tym powtórzono część argumentów przytoczonych

przy uzasadnieniu podstaw kasacyjnych co uprawnia do stwierdzenia, że zmierza

ono do wykazania zasadności podniesionych zarzutów, a nie – co jest niezbędne

przy przyczynie kasacyjnej z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. - oczywistości naruszenia

prawa, która powinna być dostrzegalna nawet przy wykorzystaniu podstawowej

wiedzy prawniczej (zob. postanowienia SN: z 25 kwietnia 2022 r., I CSK 383/22,

i z 15 września 2022 r., I CSK 1021/22).

W sprawie nie zachodzi także nieważność postępowania, którą Sąd

Najwyższy bierze pod rozwagę - w granicach zaskarżenia - z urzędu (art. 39813 § 1

k.p.c.).

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł,

jak w sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1,

11 i 3 w zw. z art. 99 w zw. z art. 108 § 1 w zw. z art. 39821 w zw. z art. 391 § 1

k.p.c. przy uwzględnieniu § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 oraz § 20

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych.

Maciej Kowalski

(M.M.)

[a.ł]