Kredyt mieszkaniowy a późniejsza działalność. SN nie przyjął skargi banku

Pozwany Bank S.A. w W. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu

Apelacyjnego w Szczecinie z 28 marca 2025 r., wydanego w sprawie z powództwa

K.O. przeciwko temu Bankowi i zapłatę i ustalenie, ewentualnie o ustalenie.

Powódka wniosła o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

i zasądzenie od skarżącego na jej rzecz kosztów postępowania kasacyjnego.

I CSK 2551/25

2

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych

przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest

uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje

publicznoprawne. Zatem nie w każdej sprawie, skarga kasacyjna może być przyjęta

do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje

sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia.

W judykaturze Sądu Najwyższego, odwołującej się do orzecznictwa Europejskiego

Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, jeszcze w okresie obowiązywania kasacji

zostało utrwalone stanowisko, że ograniczenie dostępności i dopuszczalności

kasacji nie jest sprzeczne z Konstytucją RP, ani z wiążącymi Polskę

postanowieniami konwencji międzynarodowych (zob. uzasadnienie uchwały składu

7 sędziów SN z 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00, OSNC 2001, Nr 4, poz. 53).

Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu publicznego

przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego w rozwój

prawa i jurysprudencji (zob. postanowienie SN z 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99,

OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147).

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł

na przesłankach uregulowanych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c. Przesłanki te

nie zostały jednak spełnione.

Według ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego, przedstawienie

okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu

na przesłankę istotnego zagadnienia prawnego polega na sformułowaniu tego

zagadnienia i wskazaniu argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Musi

przy tym chodzić o zagadnienie nowe, dotychczas nierozpatrywane w judykaturze,

I CSK 2551/25

3

które zarazem ma znaczenie dla rozpoznania wniesionej skargi kasacyjnej oraz

innych podobnych spraw (zob. postanowienia SN: z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01,

OSNC 2002, nr 1, poz.11, z 11 stycznia 2002, III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12,

poz. 151, z 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, z 15 czerwca 2016 r., V CSK 4/16).

Istotne zagadnienie prawne skarżący upatruje w konieczności

rozstrzygnięcia: 1) czy osoba fizyczna, zawierająca długoterminowe zobowiązanie

kredytowe, która wprawdzie w chwili zawierania spornej umowy kredytu

hipotecznego przeznaczonego na cele mieszkaniowe nie wskazywała, iż środki

pochodzące z tej umowy zostaną przeznaczone na cele związane z prowadzoną

działalnością gospodarczą lub cel zarobkowy/inwestycyjny, a nie na zaspokajanie

podstawowych potrzeb mieszkaniowych, po zawarciu umowy, wykorzystywała

środki pochodzące z kredytu na cele związane z prowadzoną działalnością

gospodarczą lub cel zarobkowy (działalność nierejestrowaną), posiada w ramach

przedmiotowej umowy status konsumenta, uprawniający ją do wytaczania

przeciwko przedsiębiorcy roszczeń opartych o treść przepisów Dyrektywy 93/13

oraz polskich norm przepisy te implementujące, zawartych w art 3851 § 1 i 2 k.c.;

2) czy sąd orzekający może zastąpić postanowienie abuzywne, kursem rynkowym

(obiektywnym kursem średnim NBP) lub zastosować przepis dyspozytywny

z art 358 § 2 k.c.., z uwagi na fakt, iż przepis ten stanowi normę prawną, która

może znaleźć zastosowanie w sprawie, a sąd winien podjąć wszelkie działania

prowadzące do przywrócenia równowagi kontraktowej stron?

Co do pierwszego zagadnienia prawnego stwierdzić należy, że argumentacja

skarżącego wskazuje, iż zmierza on w istocie do podważenia ustaleń faktycznych

Sądu drugiej instancji, co w postępowaniu kasacyjnym jest wyłączone ze względu

na związanie Sądu Najwyższego ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę

zaskarżonego orzeczenia - art. 39813 § 2 k.p.c. (zob. postanowienie SN

z 4 października 2018 r., II CSK 233/18). Przedstawione zagadnienie w istocie ma

zatem charakter pozorny i stanowi próbę obejścia dokonanych przez sądy meriti

ustaleń faktycznych i oceny dowodów (art. 3983 i art. 39813 § 2 k.p.c.).

W omawianym zakresie Sąd Apelacyjny przyjął bowiem, że powódka

w chwili zawarcia spornej umowy kredytu nie prowadziła działalności gospodarczej,

I CSK 2551/25

4

ani nie dokonała przedmiotowej czynności, aby sfinansować nabycie nieruchomości

mającej służyć do prowadzenia działalności gospodarczej lub innej działalności

zawodowej. W konsekwencji uznał, że nabycie nieruchomości ze środków

pochodzących z kredytu na cele mieszkaniowe nie pozbawia jej statusu

konsumenta, skoro brak związku pomiędzy tą czynnością prawną a działalnością

gospodarczą lub zawodową powódki. Ponadto wskazał, iż materiale dowodowym

brak danych świadczących o tym, że powódka na moment zawarcia spornej umowy

prowadziła działalność gospodarczą, tym bardziej zaś takich, które wskazywałyby,

że zaciągnięcie kredytu miało związek z funkcjonowaniem przedsiębiorstwa.

Problem sformułowany przez skarżącego w zakresie skutków uznawania

postanowień umownych za abuzywne i możliwości zastąpienia takich postanowień

przepisami dyspozytywnymi czy dotyczący niejednoznaczności postanowień

w zakresie oszacowania kwoty kredytu również został wyjaśniony. Trafność

i aktualność przyjętej przez sądy powszechne oceny sprawy potwierdza pogląd,

wyrażony w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego

z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22. W orzeczeniu tym wyjaśniono m.in., że w razie

uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego, odnoszące się do

sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie

umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć,

że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej

wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.

Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, jeżeli zaskarżone

nią orzeczenie zapadło wskutek oczywistego naruszenia prawa, zaś oczywiste

naruszenie prawa powinno być rozumiane jako widoczna, bez potrzeby

dokonywania pogłębionej analizy jurydycznej, sprzeczność wykładni lub stosowania

prawa z jego brzmieniem albo powszechnie przyjętymi regułami interpretacji (zob.

postanowienia SN: z 26 lutego 2001 r., I PKN 15/01, i z 17 października 2001 r.,

I PKN 157/01). Skarżący powinien wykazać kwalifikowaną postać naruszenia

przepisów prawa materialnego lub procesowego, widoczną prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (zob. postanowienie SN

z 11 grudnia 2009 r., II PK 223/09). Ma to być przy tym zasadność łatwo

I CSK 2551/25

5

dostrzegalna już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (zob. postanowienie SN

z 7 maja 2010 r., V CSK 459/09).

Skarżący twierdził, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona,

bowiem Sąd Apelacyjny naruszył o dyspozycję art. 498 k.c. oraz art. 499 k.c.

w zw. z art 2031 k.p.c. i w zw. z art 316 k.p.c. poprzez błędną ich wykładnię oraz

niezastosowanie i nieuwzględnienie zgłoszonego przez pozwanego w odpowiedzi

na pozew (ewentualnie na etapie postępowania apelacyjnego) na wypadek

ustalenia nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu zarzutu

potrącenia, z uwagi na rzekomy brak wymagalności roszczenia pozwanego, braku

umocowania pełnomocnika powoda do odbioru oświadczeń materialnoprawnych -

co nie jest zgodne ze stanem faktycznym sprawy, w szczególności mając na

uwadze stan z chwili zamknięcia rozprawy w postępowaniu apelacyjnym, co miało

doprowadzić de facto do nierozpoznania przez Sąd Apelacyjny istoty sprawy

w zakresie zgłoszonego już na etapie postępowania apelacyjnego zarzutu

potrącenia.

Zdaniem Sądu Najwyższego, skarżący nie wykazał, że skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona. Przede wszystkim nie może być skuteczny zabieg,

sprowadzający się do powołania w ramach uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi

do rozpoznania na naruszenie przepisów wskazanych w ramach podstawy

kasacyjnych. Są to przecież dwa odrębne elementy konstrukcyjne skargi

kasacyjnej. Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest

oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego,

lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście

nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego)

określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (zob. postanowienia SN: z 7 stycznia

2003 r., I PK 227/02; z 11 stycznia 2008 r., I UK 285/07; z 11 kwietnia 2008 r.,

I UK 46/08, i z 9 czerwca 2008 r., II UK 37/08).

Podkreślenia wymaga, że przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. obejmuje

jedynie uchybienia przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym

sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej, o charakterze elementarnym, które

I CSK 2551/25

6

polegają w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu

oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną

w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie

obowiązywał względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu

w ustalonym stanie faktycznym. Tymczasem skarżący nie przedstawił

przekonujących od razu, widocznych prima facie, twierdzeń wykazujących racje

podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce i zaskarżeniu.

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł,

jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie

z art. 98 § 1, 11 i 3 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 7, § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności

radców prawnych.

Ewa Stefańska

(M.T.)

[SOP]