SN odmówił przyjęcia skargi banku w sprawie kredytu frankowego, bank zapłaci 2700 zł

W skardze kasacyjnej wywiedzionej od wyroku Sądu Apelacyjnego

w Warszawie z 5 lipca 2024 r. pozwany wniósł o przyjęcie skargi do rozpoznania

na podstawie art. 3989 § 1 pkt 1, 2, 3 i 4 k.p.c.

I CSK 2675/25

2

Zdaniem skarżącego w sprawie występują następujące istotne zagadnienia

prawne:

1) Czy na etapie oceny możliwości obowiązywania umowy po usunięciu

postanowienia abuzywnego i stwierdzenia braku możliwości funkcjonowania

umowy bez tych postanowień uznanych za abuzywne, dopuszczalne jest ustalenie

treści umowy (stosunku prawnego), w zakresie który był regulowany przez

abuzywną normę, na podstawie art. 65 § 1 i 2 lub art. 56 k.c. w zw. z art. 41 ustawy

z dnia 28 kwietnia 1936 r. Prawo wekslowe lub art. 56 k.c. w zw. z art. 358 § 2 k.c.

lub art. 56 k.c. w zw. z bliżej określonymi w skardze kasacyjnej przepisami,

z których na zasadzie analogii iuris lub analogii legis wynika, że w polskim prawie

obowiązuje generalna norma, zgodnie z którą wartość waluty obcej określa się

według kursu średniego NBP?

2) Czy jeżeli bez abuzywnego postanowienia umowa kredytu dewizowego

nie może obowiązywać, to dochodzi do automatycznej jego substytucji normą

dyspozytywną, o ile tylko zastosowanie środków krajowych zapewnia

doprowadzenie do sytuacji jaka miałby miejsce, gdyby umowa nie zawierała tego

abuzywnego postanowienia?

3) Czy art. 358 § 2 k.c. stanowi szczegółowy przepis dyspozytywny, który

znajduje zastosowanie z mocy prawa (automatycznie) w miejsce abuzywnego

postanowienia określającego sposób ustalenia kursu franka szwajcarskiego,

na potrzeby dobrowolnych i fakultatywnych operacji związanych z przeliczaniem

przy wypłacie i przy spłacie kredytu?

4) Jaki charakter posiada wyrok sądu w zakresie orzeczonych skutków

abuzywności w postaci unieważnienia spornej umowę kredytu (konstytutywny

czy deklaratoryjny) w odniesieniu do roszczeń pieniężnych o zwrot nienależnych

świadczeń, a w konsekwencji, kiedy powstaje obowiązek rozliczeń stron w związku

z unieważnieniem funkcjonującej dotąd umowy kredytu, tzn. kiedy roszczenia

restytucyjne stron przedmiotowej umowy stają się wymagalne oraz od kiedy należy

liczyć odsetki za opóźnienie w zapłacie tychże należności?

5) Czy wynikający z art. 212 § 2 k.p.c. w zw. z art 1561 k.p.c. w zw. z art.

1562 k.p.c. w zw. z art. 3851 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 353 § 1

I CSK 2675/25

3

i 2 k.c. w zw. z art. 3531 k.c. w zw. z art. 405 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1

i 2 dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych

warunków w umowach konsumenckich (dalej: „dyrektywa 93/13”) w zw. z art. 267

i 288 TFUE oraz w zw. z art. 4 ust. 3 TUE obowiązek poinformowania konsumenta

przez sąd o konsekwencjach prawnych wynikających z unieważnienia w całości

zawartej umowy kredytu obejmuje konieczność poinformowania konsumenta

o możliwości dochodzenia przez bank roszczeń wynikających z unieważnienia

umowy, w tym roszczenia o zapłatę tzw. wynagrodzenia za korzystanie z kapitału

(nawet jeżeli istnienie tych roszczeń nie jest ostatecznie przesądzone),

aby konsument mógł świadomie i dobrowolnie podjąć decyzję o skorzystaniu

z przysługujących mu uprawnień?

6) Czy w sytuacji, w której mechanizm przeliczenia należności w oparciu

o tabele kursowe banku, ma charakter fakultatywny, zastosowanie winien mieć

reżim art. 3851 § 1 i 2 oraz art. 3852 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13?

Skarżący podniósł ponadto, że istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności

w orzecznictwie sądów, tj.: art. 3851 § 1 i 2 k.c.

Pozwany wskazał także, że zachodzi nieważność postępowania, jako że

rozpoznanie sprawy cywilnej przez sąd drugiej instancji w składzie jednego

sędziego ukształtowanym na podstawie art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia

2 marca 2020 r. o szczegółowych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem,

przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz

wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (dalej: „ustawa COVID-19”) ogranicza prawo

do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), ponieważ

nie jest konieczne dla ochrony zdrowia publicznego (art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji

RP) i prowadzi do nieważności postępowania (art. 379 pkt 4 k.p.c.).

Dodatkowo zaznaczył, że jego skarga jest oczywiście uzasadniona, gdyż

Sąd odwoławczy zastosował art. 3851 § 1 k.c. i sankcję z art. 58 § 2 k.c. do umowy

kredytu stricte dewizowego (walutowego), z całkowitym pominięciem charakteru

przedmiotowej umowy, jej specyfiki, jak również wyłącznie fakultatywnego

I CSK 2675/25

4

charakteru postanowień dotyczących wypłaty i spłaty kredytu w PLN, które w toku

postępowania zostały uznane za abuzywne.

Powodowie w odpowiedzi na skargę kasacyjną wnieśli o odmowę przyjęcia

jej do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm

przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do ujęcia wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania oraz jego uzasadnienia podnieść należy, że zarówno

w doktrynie, jak i w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono już, że jeżeli jako

okoliczność uzasadniającą przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3984

§ 2 w zw. art. 3989 § 1 k.p.c.) wskazuje się istotne zagadnienie prawne, a więc

zagadnienie poważne, wymagające pogłębionej analizy prawnej i wcześniej

nierozstrzygane, to skarga taka nie może być jednocześnie oczywiście

uzasadniona, a więc uzasadniona prima facie, bez podejmowania jakichkolwiek

szczegółowych analiz i dociekań. To samo dotyczy zbiegu przesłanek w postaci

oczywistej zasadności skargi oraz potrzeby wykładni przepisów prawa (zob.

postanowienia SN: z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 577/17, i z 17 lipca 2019 r.,

III CSK 148/19).

W konsekwencji konstrukcja przedmiotowego wniosku skarżącego nie może

być uznana za prawidłową.

Za istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. uznaje

się zagadnienie dotychczas nierozstrzygnięte w orzecznictwie, a zatem takie, które

cechuje się przymiotem nowości i którego wyjaśnienie może sprzyjać rozwojowi

prawa (zob. np. postanowienia SN: z 21 stycznia 2022 r., I CSK 1285/22;

z 24 kwietnia 2023 r., I CSK 4950/22; z 20 grudnia 2023 r., I CSK 4003/23).

I CSK 2675/25

5

Problemy przedstawione przez skarżącego, na tle ustaleń faktycznych

poczynionych w przedmiotowej sprawie, nie spełniają powyższych wymagań,

ponieważ na obecnym etapie rozwoju orzecznictwa sądowego w sprawach

dotyczących konsumenckich kredytów hipotecznych denominowanych lub

indeksowanych do waluty obcej (w szczególności franka szwajcarskiego) nie mają

już one przymiotu nowości.

W szczególności trzeba zwrócić uwagę na uchwałę całej Izby Cywilnej Sądu

Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118),

w której Sąd ten wyjaśnił m.in. iż w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu

indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu

waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące;

w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego

postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający

z przepisów prawa lub zwyczajów oraz przyjął, że w razie niemożliwości ustalenia

wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub

denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.

Na podstawie art. 87 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie

Najwyższym uchwała ta ma moc zasady prawnej i wiąże Sąd Najwyższy

w niniejszej sprawie.

Tym samym Sąd Najwyższy potwierdził przyjmowane wcześniej stanowisko,

że nie ma możliwości odwołania się w celu wypełnienia luki w przedmiotowej

umowie kredytu do art. 65 § 1 i 2, art. 56 i art. 358 § 2 k.c., art. 69 ust. 3 ustawy

z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe, art. 24 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.

o Narodowym Banku Polskim ani do art. 41 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r.

Prawo wekslowe.

Również problematyka daty początkowej naliczania odsetek za opóźnienie

w spełnieniu świadczenia przez bank, została już w orzecznictwie dostatecznie

wyjaśniona. W wyroku z 15 czerwca 2023 r., C-520/21, Trybunał Sprawiedliwości

Unii Europejskiej wywiódł, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy

interpretować w ten sposób, iż nie stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej

prawa krajowego, zgodnie z którą konsument ma prawo żądać od instytucji

I CSK 2675/25

6

kredytowej rekompensaty wykraczającej poza zwrot miesięcznych rat i kosztów

zapłaconych z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek

za zwłokę od dnia wezwania do zapłaty, pod warunkiem poszanowania celów

dyrektywy 93/13 i zasady proporcjonalności.

Dodatkowo w postanowieniu z 3 maja 2024 r., C-348/23, TSUE uznał, że

art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków

w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, iż w kontekście

stwierdzenia nieważności w całości zawartej z konsumentem przez instytucję

bankową umowy kredytu na zakup nieruchomości ze względu na to, że umowa ta

zawiera nieuczciwy warunek, bez którego nie może ona dalej obowiązywać,

przepisy te stoją na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie

z którą skutki prawne wiążące się ze stwierdzeniem nieważności owej umowy

w całości są uzależnione od spełnienia przez tego konsumenta warunku

zawieszającego, by ów konsument przed sądem krajowym złożył oświadczenie,

w drodze którego wskaże, po pierwsze, że nie wyraża zgody na utrzymanie w mocy

tego warunku, po drugie, że jest świadomy, z jednej strony, iż nieważność

wspomnianego warunku pociąga za sobą stwierdzenie nieważności umowy kredytu

na zakup nieruchomości, a z drugiej strony - skutków tego stwierdzenia

nieważności, oraz po trzecie, że wyraża zgodę na stwierdzenie nieważności tej

umowy.

Nie można zatem uznać, że dopiero "upadek" umowy stanowi podstawę

do naliczenia odsetek przez konsumenta. Odsetki należą się konsumentowi

na zasadach ogólnych (zob. np. wyrok SN z 30 lipca 2024 r., II CSKP 296/24).

W konsekwencji wezwanie skierowane do banku o zwrot uiszczonych

na jego rzecz rat z powołaniem się na nieważność umowy lub abuzywność

postanowień umownych spełnia wymagania wezwania, o którym mowa

w art. 455 k.c. Stąd też wezwanie kredytobiorcy skierowane do banku warunkuje

wymagalność roszczeń konsumenta o zwrot świadczeń, które spełnił, a tym samym

możliwość żądania przez niego odsetek za opóźnienie (zob. wyrok SN

z 20 września 2024 r., II CSKP 1094/23).

I CSK 2675/25

7

Jedynie ubocznie zauważyć należy, że w badanej sprawie powodowie

nie domagali się odsetek od kwoty, którą wpłacili na rzecz pozwanego w wykonaniu

spornej umowy. Sąd Apelacyjny przyjął natomiast, że kwota ta – na datę

zamknięcia rozprawy – była wymagalna, ponieważ doręczenie pozwanemu odpisu

pozwu uczyniło zadość wezwaniu do zapłaty.

Wskazać także należy, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażono

stanowisko, że sądy powszechne powinny pouczać strony o skutkach ustalenia

stwierdzenia nieważności umowy kredytu, jednakże zaniechanie przez sąd

dokonania takiego pouczenia nie można rozpatrywać w ramach błędu

proceduralnego, który uzasadniałby przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,

w szczególności, gdy taki argument podnosi strona przeciwna, zainteresowana

obowiązywaniem umowy. Przyjęcie możliwości skutecznego zakwestionowania

przez przedsiębiorcę realizacji obowiązku informacyjnego ciążącego na sądzie

prowadziłoby do sytuacji, w której przedsiębiorca mógłby wykorzystać na swoją

korzyść elementy ochrony przewidziane w istocie dla konsumenta (zob.

postanowienie SN z 19 października 2022 r., I CSK 4730/22).

Podobnie przyjął Sąd Najwyższy w postanowienie z 15 czerwca 2023 r.,

I CSK 3628/22, wskazując, że bank nie ma interesu w podnoszeniu zarzutu braku

pouczenia powodów przez sąd meriti co do skutków upadku umowy, ewentualnie

niedostatecznego wyjaśnienia takich skutków. Taki zarzut, co do zasady, może

podnosić jedynie konsument.

Sąd Najwyższy wyjaśnił już także, że samo zapewnienie konsumentowi -

kredytobiorcy możliwości spłaty rat kredytu w walucie obcej (walucie indeksacji)

nie uchyla abuzywności postanowienia dotyczącego spłaty rat kredytu w walucie

krajowej, w wysokości zależnej od kursu waluty obcej określanego swobodnie

przez bank (zob. wyrok SN z 25 października 2023 r., II CSKP 820/23). Dodać

należy ponadto, że w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej

wyrażono stanowisko, że dołączenie do umowy zawartej z konsumentem dwóch

alternatywnych warunków dotyczących wykonania tego samego obowiązku

ciążącego na konsumencie, z których jeden jest nieuczciwy, a drugi zgodny

z prawem, pozwala danemu przedsiębiorcy na spekulowanie, że poprzez brak

I CSK 2675/25

8

informacji, nieuwagę lub niezrozumienie konsument wykona dane zobowiązanie

zgodnie z warunkiem, który powoduje znaczącą nierównowagę praw i obowiązków

stron ze szkodą dla konsumenta. W związku z tym taki mechanizm umowny może

sam w sobie mieć nieuczciwy charakter (zob. wyrok TSUE z 21 września 2023 r.,

C-139/22, pkt 55).

Powołanie się na potrzebę wykładni przepisów budzących poważne

wątpliwości (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania, że określony przepis

prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo

niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności

w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych,

które należy przytoczyć (zob. m.in. postanowienia SN: z 28 marca 2007 r., II CSK

84/07; z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08; z 31 października 2023, I CSK

2890/23; z 30 listopada 2023 r., I CSK 5560/22, i z 21 grudnia 2023 r., I CSK

3439/23). Konieczne jest opisanie tych wątpliwości lub rozbieżności, wskazanie

argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także

przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej (zob. np. postanowienia SN:

z 8 lipca 2009 r., I CSK 111/09; z 9 listopada 2023 r., I CSK 6588/22).

Wywody skarżącego nie czynią zadość wskazanym wymaganiom; przepisy

powołane przez pozwanego były już bowiem wielokrotnie analizowane przez Sąd

Najwyższy.

W judykaturze wyjaśniono, że klauzula ryzyka walutowego nie może

funkcjonować bez klauzuli kursowej określającej przeliczenie zobowiązań stron

celem ustalenia wysokości ich świadczenia. Z kolei klauzula spreadowa nie ma racji

bytu w umowie, w której nie zastosowano mechanizmu przeliczeniowego

i wynikającej z niego narażenia konsumenta na ryzyko kursowe. W konsekwencji

klauzule te, składające się na przyjęty w umowie kredytu mechanizm

przeliczeniowy, są ze sobą ściśle powiązane (zob. uzasadnienie powołanej powyżej

uchwały SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, i przywołane tam orzecznictwo).

Co do zarzutu nieważności postępowania należy wyjaśnić, że Sąd

Najwyższy w składzie orzekającym w tej sprawie, podziela pogląd wyrażony

w postanowieniach SN: z 24 stycznia 2024 r., III CZ 339/23, i z 8 sierpnia 2024 r.,

I CSK 2675/25

9

I CSK 3945/23, zgodnie z którym nie zachodzi nieważność postępowania (art. 379

pkt 4 k.p.c.) w przypadku, gdy ustawa (choćby tylko temporalna) wprost wskazuje

skład sądu, i sprawa została rozpoznana w takim właśnie składzie, czyli zgodnie

z kryteriami ustawowymi. Stanowisko takie prezentował także Sąd Najwyższy

we wcześniejszych orzeczeniach wskazując, że rozpoznanie sprawy przez sąd

w składzie jednoosobowym na podstawie art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy COVID-19,

nie może być uznane za skutkujące nieważnością postępowania w rozumieniu

art. 379 pkt 4 k.p.c. (zob. np.: postanowienie SN z 15 marca 2023 r., I CSK

4340/22). Ponadto, skoro sprawa została rozpoznana zgodnie z wymogami

ustawowymi, nawet jeśli tzw. ustawa COVID-19 miała charakter epizodyczny, to nie

może być także mowy o uznaniu, że strony tak procedowanego postępowania

zostały pozbawione możliwości obrony swoich praw w rozumieniu art. 379 pkt 5

k.p.c. Niezasadne są także zarzutu wskazujące na naruszenie przez powyższe

pryncypiów, takich jak konstytucyjne zasady uczciwego i rzetelnego procesu

cywilnego.

Kolegialność składu orzekającego, będąca ugruntowaną zasadą

w postępowaniach odwoławczych, zapewnia wyższy standard kontroli

odwoławczej, pozwala bowiem na kształtowanie się decyzji w drodze dyskursu

i ścierania stanowisk, umacnia bezstronność, niezależność i niezawisłości

orzekania oraz zwiększa legitymację rozstrzygnięcia sądu w odbiorze społecznym,

a tym samym jest pożądana z punktu widzenia właściwej ochrony praw stron

i uczestników postępowania. Jednakże nie oznacza to jeszcze, że odstępstwo

od zasady kolegialności jest równoznaczne z naruszeniem (zwłaszcza oczywistym)

art. 45 ust. 1 Konstytucji (zob. postanowienie SN z 29 kwietnia 2022 r., III CZP

77/22).

Dodatkowo należy mieć na względzie, że uchwała składu siedmiu sędziów

SN z 26 kwietnia 2023 r., III PZP 6/22 (OSNP 2023, nr 10, poz. 104), nie może

mieć zastosowania w sprawie niniejszej, gdyż została wydana bez uwzględnienia

literalnej treści art. 379 pkt 4 k.p.c. Skład sądu orzekającego w sprawie nie był

sprzeczny z przepisami prawa, bo ustawa COVID-19 przewidziała skład

jednoosobowy jako właściwy do orzekania w sprawie. Przesłanka nieważności

postępowania zostały przez ustawodawcę wyliczone enumeratywnie w przepisie

I CSK 2675/25

10

art. 379 k.p.c., nie można ich interpretować rozszerzająco (zob. postanowienie SN

z 24 stycznia 2024 r., III CZ 339/23).

W sprawie nie zachodzi zatem podnoszona nieważność postępowania, którą

Sąd Najwyższy bierze także pod rozwagę - w granicach zaskarżenia - z urzędu

(art. 39813 § 1 k.p.c.).

Powołanie się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c.) stawia skarżącemu szczególnie wysokie wymagania. Zgodnie z utrwalonym

orzecznictwem Sądu Najwyższego, podzielanym przez doktrynę, oczywista

zasadność skargi oznacza, że dla przeciętnego prawnika podstawy wskazane

w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie. Sytuacja taka będzie miała

miejsce tylko wtedy, gdy bez wątpienia wystąpiły zarzucane uchybienia, jest pewne,

że miały one wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia albo podniesione we

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania argumenty oczywiście

uzasadniają zasadność wniesionego środka prawnego. Oczywiste jest przy tym

tylko to, co można dostrzec od razu - bez potrzeby głębszej analizy

czy przeprowadzenia wnikliwych badań lub dociekań. Innymi słowy, podnoszone

uchybienia muszą mieć kwalifikowany charakter i być dostrzegalne na pierwszy rzut

oka - już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (zob. m.in. postanowienia SN: z 27

kwietnia 2006 r., I CZ 15/06; z 7 maja 2010 r., V CSK 459/09; z 15 czerwca 2018 r.,

III CSK 38/18; z 17 grudnia 2019 r., IV CSK 307/19, z 28 stycznia 2022 r., I CSK

584/22; z 7 czerwca 2023 r., I CSK 742/23; z 20 października 2023 r., I CSK

1673/23).

Podkreślenia wymaga, że przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. obejmuje

jedynie uchybienia przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym

sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej, o charakterze elementarnym, które

polegają w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu

oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną

w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie

obowiązywał względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu

w ustalonym stanie faktycznym.

I CSK 2675/25

11

Należy też wskazać, że zgodnie z powszechnie aprobowanym

w orzecznictwie i nauce prawa stanowiskiem, o przyjęciu skargi kasacyjnej

do rozpoznania w związku z wystąpieniem przyczyny kasacyjnej z art. 3989 § 1

pkt 4 k.p.c. nie decyduje per se nawet oczywiste naruszenie konkretnego przepisu,

lecz jego skutek polegający na wydaniu oczywiście nieprawidłowego orzeczenia,

które nie może się ostać (zob. np. postanowienie SN z 1 grudnia 2023 r., I CSK

5300/22 i przywołane tam orzecznictwo).

Skarżący nie przedstawił przekonujących od razu, widocznych prima facie,

twierdzeń wykazujących racje podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce

i zaskarżeniu. Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

wskazuje ponadto, że pozwany zmierza w istocie do podważenia ustaleń

faktycznych poczynionych w sprawie mających znaczenie dla oceny charakteru

prawnego spornej umowy kredytu po jej zmianie aneksem nr […].

Zgodnie natomiast z art. 39813 § 2 k.p.c. w postępowaniu kasacyjnym nie

jest dopuszczalne powołanie nowych faktów i dowodów, a Sąd Najwyższy jest

związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego

orzeczenia. Z unormowaniem tym koresponduje art. 3983 § 3 k.p.c., stosownie

do którego podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia

faktów lub oceny dowodów. W konsekwencji, uzasadnienie wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania powinno zawierać taką argumentację, która

wspierałaby tezę o rażącym naruszeniu prawa - co umożliwiałoby uznanie skargi za

oczywiście uzasadnioną, ale w ustalonym przez sąd drugiej instancji stanie

faktycznym.

Jak zostało to już wyjaśnione ograniczenia kognicji Sądu Najwyższego

sprawiają, że o przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania (podobnie jak o uznaniu

jej zasadności) nie mogą przesądzać zarzuty, których istota - niezależnie od ujęcia

jako zarzutu naruszenia prawa procesowego lub materialnego - sprowadza się

do kwestionowania czy też polemizowania z ustaleniami faktycznymi będącymi

kanwą dla wydania przez sąd drugiej instancji zaskarżonego orzeczenia (zob.

postanowienie SN z 26 września 2023 r., I CSK 4541/22).

I CSK 2675/25

12

Jak ustalił Sąd Apelacyjny strony zawarły umowę kredytu, którego kwota

została wypłacona powodom w PLN. Kwota ta została następnie przeliczona

na CHF z zastosowaniem kursu wyznaczonego jednostronnie przez pozwany bank.

Spłata rat wyrażonych w CHF następowała w PLN po stosownym przeliczeniu

ponownie przy zastosowaniu kursu jednostronnie ustalonego przez pozwanego.

Jedynie ubocznie zauważyć należy, że z punktu widzenia polskiego systemu

prawnego można wyróżnić trzy rodzaje kredytów, w których występuje (w różnych

rolach) waluta obca: indeksowany, denominowany i walutowy. W umowie kredytu

indeksowanego (waloryzowanego) kursem waluty obcej, kwota kredytu jest

wyrażona w złotych i w tej walucie zostaje też wypłacona, jednak w chwili wypłaty

podlega przeliczeniu na określoną w niej walutę obcą na podstawie umownej

klauzuli przeliczeniowej według kursu kupna waluty obcej, obowiązującego

w danym banku kredytującym. Tak wyliczona kwota w walucie obcej stanowi

następnie podstawę do określenia wysokości zadłużenia kredytobiorcy oraz

wysokości poszczególnych rat w harmonogramie ich spłat, także przeliczanych na

złote, ale według innego kursu, a mianowicie kursu sprzedaży waluty z tabel banku.

W przypadku kredytu denominowanego kwota kredytu oraz jego raty są wyrażone

od początku w walucie obcej, ale kwota kredytu zostaje wypłacona kredytobiorcy

w złotych, po przeliczeniu kwoty wyrażonej w walucie obcej na podstawie klauzuli

umownej opartej na kursie kupna waluty obowiązującego w danym banku; raty

kredytu ustalone w walucie obcej są spłacane przez kredytobiorcę po przeliczaniu

na złote według kursu sprzedaży waluty obcej obowiązującego w banku

kredytującym. Z kolei w kredycie walutowym kwota kredytu jest wyrażona w walucie

obcej i spłata również jest dokonywana w tej walucie. Tylko w tym ostatnim

wypadku roszczenie kredytobiorcy w stosunku do kredytodawcy jest wyrażone

w walucie obcej, tj. kredytobiorca może żądać od kredytodawcy wypłaty kwoty

kredytu w walucie obcej. W dwóch pozostałych wypadkach żądanie kredytobiorcy

w stosunku do kredytodawcy w zakresie spełnienia świadczenia (czyli wypłaty

kwoty kredytu) dotyczy wyłącznie waluty krajowej (zob. wyroki SN: z 30 września

2020 r., I CSK 556/18, i z 15 września 2023 r., II CSKP 1356/22).

Wobec powyższego stanowisko pozwanego, że sporna umowa kredytu

miała charakter stricte dewizowy (walutowy) jest niezasadne.

I CSK 2675/25

13

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażono także stanowisko, że

w przypadku umów mieszanych – zawierających elementy kredytu walutowego

i kredytu denominowanego (odpowiednio indeksowanego) występujące tam

postanowienia dotyczące klauzul przeliczeniowych, podlegają ocenie przez pryzmat

przepisów dyrektywy 93/13 i ugruntowanej już w tej materii ich wykładni dokonanej

przez TSUE (zob. mutatis mutandis postanowienie SN z 8 lipca 2026 r., I CSK

918/26).

Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł,

jak w sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1,

11 i 3 w zw. z art. 99 w zw. z art. 108 § 1 w zw. z art. 39821 w zw. z art. 391 § 1

k.p.c. przy uwzględnieniu § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 oraz § 20

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych. Suma zwrotu kosztów została rozdzielona

na powodów w częściach równych zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego

z 16 listopada 2023 r., III CZP 54/23 (OSNC 2024, nr 6, poz. 57).

Maciej Kowalski

(M.M.)

[SOP]